Mantra.Tips

ଅପ୍ରତିରଥ ସୂକ୍ତମ୍ — Word-by-Word Meaning

अप्रतिरथ सूक्तम्

Every Sanskrit word explained in English

Word-by-Word Breakdown

आशुः शिशानः
āśuḥ śiśānaḥ
ବେଗବାନ, ଏବଂ ନିଜକୁ ଶାଣିତକାରୀ (ଯେପରି ଅସ୍ତ୍ର ଧାରୁଆ କରାଯାଏ)
वृषभः न भीमः
vṛṣabho na bhīmo
ବୃଷଭ ପରି ଭୟଙ୍କର / ଦୁର୍ଧର୍ଷ
घनाघनः
ghanāghanaḥ
ବାରମ୍ବାର ପ୍ରହାରକାରୀ ସଂହାରକ
क्षोभणः चर्षणीनाम्
kṣobhaṇaś carṣaṇīnām
(ଶତ୍ରୁ) ଜନଗଣଙ୍କୁ କ୍ଷୁବ୍ଧକାରୀ / କମ୍ପନକାରୀ
संक्रन्दनः
saṁkrandanaḥ
(ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ) ଚିତ୍କାର କରାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟକାରୀ / ରଣରେ ଗର୍ଜନକାରୀ
अनिमिषः एकवीरः
animiṣa ekavīraḥ
ଅନିମେଷ (ସଦା ଜାଗରୂକ), ଏକମାତ୍ର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବୀର
शतं सेनाः अजयत् साकम् इन्द्रः
śataṁ senā ajayat sākam indraḥ
ଇନ୍ଦ୍ର ଏକାବେଳକେ ଶହ ଶହ ସେନା ଜୟ କଲେ
जिष्णुना
jiṣṇunā
ସଦା ବିଜୟୀ (ଜିଷ୍ଣୁ) ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା
दुश्च्यवनेन धृष्णुना
duścyavanena dhṛṣṇunā
ଦୁର୍ଜୟ (କଷ୍ଟରେ ଅପସାରଣୀୟ) ସାହସୀ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା
तद् इन्द्रेण जयत
tad indreṇa jayata
ସେହି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା (ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ) ଜୟ କର
तत् सहध्वम्
tat sahadhvaṁ
ତାଙ୍କୁ ସହ ଓ ପରାସ୍ତ କର (ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ)
युधो नरः इषुहस्तेन
yudho nara iṣuhastena
ହେ ଯୁଦ୍ଧରତ ବୀରଗଣ! ହାତରେ ବାଣ ଧରିଥିବା (ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ)
वशी
vaśī
ବଶୀ (ନିଜ ଓ ଅନ୍ୟର ନିୟନ୍ତା, ସ୍ୱାମୀ)
संस्रष्टा सः युधः
saṁsraṣṭā sa yudha
ସେ ଯୁଦ୍ଧଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଗଠିତ / ସଂଯୁକ୍ତକାରୀ
उग्रधन्वा
ugradhanvā
ଉଗ୍ର (ପ୍ରଚଣ୍ଡ) ଧନୁର୍ଧାରୀ
बृहस्पते परि दीय रथेन
bṛhaspate pari dīyā rathena
ହେ ବୃହସ୍ପତି! ତୁମ ରଥରେ (ଆମ ଚାରିପଟେ) ଉଡ଼
रक्षोहा अमित्रान् अपबाधमानः
rakṣohāmitrāṁ apabādhamānaḥ
ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସଂହାରକ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦୂରକୁ ତଡ଼ୁ
प्रभञ्जन् सेनाः
prabhañjan senāḥ
(ଶତ୍ରୁ) ସେନା ଛିନ୍ନ-ଭିନ୍ନକାରୀ
अस्माकम् एधि अविता रथानाम्
asmākam edhy avitā rathānām
ଆମ ରଥ (ସେନା) ର ରକ୍ଷକ ହୁଅ
मरुतः यन्तु अग्रम्
maruto yantv agram
ମରୁତ୍ ଗଣ (ଆମ ବିଜୟୀ ସେନାର) ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଚାଲନ୍ତୁ

Complete Translation

ଶାଣିତ (ଧାରୁଆ କରାଯାଇଥିବା) ଅସ୍ତ୍ର ପରି ବେଗବାନ, ବୃଷଭ ପରି ଭୟଙ୍କର, ବାରମ୍ବାର ପ୍ରହାରକାରୀ, ଜନଗଣଙ୍କୁ କ୍ଷୁବ୍ଧକାରୀ; ରଣଭୂମିରେ ଗର୍ଜନକାରୀ, ଅନିମେଷ (ସଦା ଜାଗରୂକ), ଏକମାତ୍ର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବୀର — ଇନ୍ଦ୍ର ଏକାବେଳକେ ଶହ ଶହ ସେନା ଜୟ କଲେ। ଗର୍ଜନକାରୀ, ଅନିମେଷ, ସଦା ବିଜୟୀ, ଦୁର୍ଜୟ ଓ ସାହସୀ ସେହି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା — ହେ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ! ହାତରେ ବାଣ ଧରିଥିବା ସେହି ବୀରଙ୍କ ସହ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଜୟ କର ଓ ସେମାନଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କର। ସେ ହାତରେ ବାଣ ଧରି, ତୂଣୀରଧାରୀଙ୍କ ସହ, ବଶୀ (ନିୟନ୍ତା); ସେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ସଂଗଠିତକାରୀ, ନିଜ ଗଣ ସହ ଇନ୍ଦ୍ର; ସମୀପ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ, ସୋମପାନକାରୀ, ବଳିଷ୍ଠ ବାହୁବିଶିଷ୍ଟ, ଉଗ୍ର ଧନୁର୍ଧାରୀ, ସଠିକ ବାଣରେ ପ୍ରହାରକାରୀ। ହେ ବୃହସ୍ପତି! ତୁମ ରଥରେ ଆମ ଚାରିପଟେ ଉଡ଼, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ସଂହାର କରୁ ଓ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦୂରକୁ ତଡ଼ୁ; ସେମାନଙ୍କ ସେନା ଭାଙ୍ଗୁ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରୁ, ବିଜୟୀ ହୋଇ — ଆମ ରଥ (ସେନା) ର ରକ୍ଷକ ହୁଅ। ଇନ୍ଦ୍ର ଆମ ଏହି ସେନାର ନେତା ହୁଅନ୍ତୁ; ବୃହସ୍ପତି, ଦକ୍ଷିଣା, ଯଜ୍ଞ ଓ ସୋମ ଆଗେ ଚାଲନ୍ତୁ; ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଭାଙ୍ଗି ବିଜୟ ପାଉଥିବା ଦେବ-ସେନାର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ମରୁତ୍ ଗଣ ଚାଲନ୍ତୁ।

Origin & History

Source: Rigveda 10.103

Author: Rishi Apratiratha Aindra (and Vihavya), of the line of Indra

Period: Vedic period (c. 1500–1200 BCE)

ଏହି ସୂକ୍ତ ଋଗ୍‌ବେଦର ଦଶମ ମଣ୍ଡଳର ଏବଂ ପରମ୍ପରାଗତ ଭାବେ ଋଷି ଅପ୍ରତିରଥ — 'ଯୁଦ୍ଧରେ ଯାହାର କୌଣସି ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ନାହିଁ' — ଙ୍କୁ ଆରୋପିତ। ଏହା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରଣଗୀତ, ଯାହା ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କୁ ଅଜେୟ ବୀର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପତାକା ତଳେ, ବୃହସ୍ପତି ଓ ମରୁତ୍‌ମାନଙ୍କ ସହଯୋଗରେ, ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଏ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ପରମ୍ପରାରେ ଏହା ବିଜୟ, ରକ୍ଷା ଓ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ତଡ଼ିବା ପାଇଁ ପଠିତ ସୂକ୍ତଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଗଣାଯାଏ, ଏବଂ ସୈନିକ ଓ ରାଜକୀୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ।

Frequently Asked Questions

ଅପ୍ରତିରଥ ସୂକ୍ତମ୍ କ'ଣ?
ଏହା ଋଗ୍‌ବେଦ 10.103 ରେ ଆସିଥିବା ଏକ ବୈଦିକ ରଣସୂକ୍ତ, ଯାହାର କୃତିତ୍ୱ ଋଷି ଅପ୍ରତିରଥ ଐନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ। 'ଅପ୍ରତିରଥ' ର ଅର୍ଥ 'ଯୁଦ୍ଧରେ ଯାହାର କୌଣସି ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ନାହିଁ' — ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଶେଷଣ। ଏହି ସୂକ୍ତ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ଓ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ର, ବୃହସ୍ପତି ଓ ମରୁତ୍‌ମାନଙ୍କୁ ଆବାହନ କରେ।
'ଅପ୍ରତିରଥ' ର ଅର୍ଥ କ'ଣ?
ଅପ୍ରତିରଥ ର ଅର୍ଥ 'ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଯୋଦ୍ଧା' ଅଥବା 'ଯାହା ସମ୍ମୁଖରେ କୌଣସି ବିରୋଧୀ ରଥ (ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ) ଠିଆ ହୋଇ ନ ପାରେ'। ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଏକାକୀ ଶହ ଶହ ସେନା ଉପରେ ବିଜୟୀ ଅଜେୟ ବୀର ରୂପେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ।
ଅପ୍ରତିରଥ ସୂକ୍ତମ୍ ର ପାଠ ପରମ୍ପରାଗତ ଭାବେ କେବେ କରାଯାଉଥିଲା?
ବୈଦିକ କାଳରୁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯିବା ପୂର୍ବେ ଏହାର ପାଠ କରାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ଯେକୌଣସି ମହାନ କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ପ୍ରତିଯୋଗିତା ପୂର୍ବେ ସାହସ, ବଳ ଓ ବିଜୟର ଆବାହନ ପାଇଁ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କଠାରୁ ରକ୍ଷାର ହୋମରେ।
ଏହି ସୂକ୍ତରେ କେଉଁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଆବାହନ କରାଯାଏ?
ମୁଖ୍ୟତଃ ଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଯୋଦ୍ଧା-ରାଜା; ସହିତ ବୃହସ୍ପତି (ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସଂହାରକାରୀ ଦିବ୍ୟ ଗୁରୁ) ଓ ମରୁତ୍ (ଝଡ଼-ଦେବ ଯେଉଁମାନେ ବିଜୟୀ ସେନାର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଚାଲନ୍ତି)।

Ready to start chanting?

See Benefits & How to Chant →