గణేశభుజఙ్గమ్
ଗଣେଶ ଭୁଜଙ୍ଗମ୍ in Telugu · తెలుగు
మీ భాష/లిపిలో చదవండి
✦ అర్థం
గణేశ భుజంగం ఆది శంకరాచార్యులచే ప్రవాహమయమైన భుజంగప్రయాత ఛందస్సులో రచించబడిన తొమ్మిది శ్లోకాల స్తోత్రం, ఇది నృత్యం చేయుచున్న గణేశుని స్వరూపమును స్తుతిస్తుంది. మొదటి ఆరు శ్లోకాలు ఆయన నృత్యభంగిమను చిత్రిస్తాయి — మ్రోగు గంటలు, ఎత్తిన తొండం, రత్నఖచిత కిరీటం, సర్ప హారం — ప్రతిదీ 'గణాధీశమీశానసూనుం తమీడే' తో ముగుస్తుంది. చివరి శ్లోకాలు నిరాకార బ్రహ్మ వరకు చేరి, ప్రాతఃకాలమున పఠించువారికి సర్వ కామనలు, వాక్-సిద్ధి లభించునని చెబుతాయి.
మూలం & కథ
Stotra attributed to the works of Adi Shankaracharya (Shankaracharya Stotra collection) · Adi Shankaracharya · Traditionally 8th century CE
గణేశ భుజంగం ఆది శంకరాచార్యుల ప్రసిద్ధ 'భుజంగ' స్తోత్ర శ్రేణిలో భాగం, వీటిలో ఆయన భక్తిని ఊగు, గీతమయ ఛందస్సులో మలచారు. తత్త్వవేత్త-ఆచార్యులు ఇతరత్రా నిరాకార బ్రహ్మను విశ్లేషిస్తే, ఇక్కడ మాత్రం వారు మొదట ఈశ్వరుని అత్యంత మూర్త, ఆనందమయ రూపంలో రమిస్తారు — గజముఖ గణేశుడు తాండవం చేయుచూ, గంటలు మ్రోగుచూ, తొండం తిరుగుచూ. శ్లోకం వెంట శ్లోకం ఆ మోహక రూపం నుండి పైకి ఎదిగి, ఆ గణేశుడే అవినాశి ఓంకారం, గుణాతీత పరబ్రహ్మ అనే బోధకు చేరతారు — ఇలా ఒకే చిన్న స్తోత్రంలో భక్తిని, జ్ఞానాన్ని ఏకం చేస్తారు.
✦ శాస్త్రాలలో చెప్పినట్లు
అరుణోదయానికి ముందు లేచి ప్రతిదినం భక్తితో ఈ స్తోత్రమును పఠించువారికి వాక్-సిద్ధి లభించునని పరంపర చెబుతుంది — ఆ వరం వలన వారు నిజమైన మనస్సుతో పలికినది జరుగును. భక్తులు, విద్వాంసులు చెబుతారు, నిరంతర పఠనం నత్తి బంధించిన నాలుకలను విప్పింది, పరీక్షలలో విద్యార్థులకు వాక్పటిమను ఇచ్చింది, గాయకులు, వక్తల వాక్కులో అసాధారణ శక్తి, సత్యతను నింపింది.
అర్థంతో పూర్తి పాఠం
ఏ పంక్తిపైన అయినా లేదా ▶ బటన్పై తాకి వినండి
రణత్క్షుద్రఘణ్టానినాదాభిరామం చలత్తాణ్డవోద్దణ్డవత్పద్మతాలమ్। లసత్తున్దిలాఙ్గోపరివ్యాలహారం గణాధీశమీశానసూనుం తమీడే॥౧॥
raṇat-kṣudra-ghaṇṭā-ninādābhirāmaṁ chalat-tāṇḍavoddaṇḍavat-padma-tālam। lasat-tundilāṅgopari-vyāla-hāraṁ gaṇādhīśam-īśāna-sūnuṁ tam-īḍe॥1॥
అర్థం:గణాధీశుని, ఈశానపుత్రుని (శివుని కుమారుని) స్తుతించుచున్నాను — తన చిన్న గంటల మధుర నాదంతో మనోహరమైనవానిని, ఉద్దండ తాండవ నృత్యంలో ఎత్తిన పద్మ సదృశ పాదాలతో తాళం వేయువానిని, ప్రకాశించు గుండ్రని పొట్టపై సర్ప హారం శోభిల్లువానిని.
ధ్వనిధ్వంసవీణాలయోల్లాసివక్త్రం స్ఫురచ్ఛుణ్డదణ్డోల్లసద్బీజపూరమ్। గలద్దర్పసౌగన్ధ్యలోలాలిమాలం గణాధీశమీశానసూనుం తమీడే॥౨॥
dhvani-dhvaṁsa-vīṇā-layollāsi-vaktraṁ sphurach-chuṇḍa-daṇḍollasad-bīja-pūram। galad-darpa-saugandhya-lolāli-mālaṁ gaṇādhīśam-īśāna-sūnuṁ tam-īḍe॥2॥
అర్థం:ఆ గణాధీశుని స్తుతించుచున్నాను — వీణావాదనంతో ప్రఫుల్లమైన ముఖము కలవానిని, చంచల తొండంతో ఆనందముగా బీజపూరం (దానిమ్మ) ధరించినవానిని, మద సుగంధంపై తుమ్మెదల పంక్తి మ్రోయువానిని.
ప్రకాశజ్జపారక్తరత్నప్రసూన- ప్రవాలప్రభాతారుణజ్యోతిరేకమ్। ప్రలమ్బోదరం వక్రతుణ్డైకదన్తం గణాధీశమీశానసూనుం తమీడే॥౩॥
prakāśaj-japā-rakta-ratna-prasūna- pravāla-prabhā-tāruṇa-jyotir-ekam। pralambodaraṁ vakra-tuṇḍaika-dantaṁ gaṇādhīśam-īśāna-sūnuṁ tam-īḍe॥3॥
అర్థం:ఆ శివపుత్రుని స్తుతించుచున్నాను — పగడం, ఎర్రని జపాపుష్పం, ఉదయకాల అరుణ రత్నం వలె ప్రకాశించు ఏకైక కాంతి కలవానిని, ప్రలంబ ఉదరుని, వక్రతుండుని, ఏకదంతుని.
విచిత్రస్ఫురద్రత్నమాలాకిరీటం కిరీటోల్లసచ్చన్ద్రరేఖావిభూషమ్। విభూషైకభూషం భవధ్వంసహేతుం గణాధీశమీశానసూనుం తమీడే॥౪॥
vichitra-sphurad-ratna-mālā-kirīṭaṁ kirīṭollasach-chandra-rekhā-vibhūṣam। vibhūṣaika-bhūṣaṁ bhava-dhvaṁsa-hetuṁ gaṇādhīśam-īśāna-sūnuṁ tam-īḍe॥4॥
అర్థం:ఆ గణాధీశుని స్తుతించుచున్నాను — విచిత్ర రత్నమాలలతో పొదిగిన కిరీటం ధరించినవానిని, దానిపై చంద్రరేఖ శోభిల్లువానిని, సర్వ ఆభరణములకే ఆభరణమైనవానిని, సంసార-బంధ నాశ కారణుని.
ఉదఞ్చద్భుజావల్లరీదృశ్యమూల- శ్చలద్భ్రూలతావిభ్రమభ్రాజదక్షమ్। మరుత్సున్దరీచామరైః సేవ్యమానం గణాధీశమీశానసూనుం తమీడే॥౫॥
udañchad-bhujā-vallarī-dṛśya-mūla- ś-chalad-bhrū-latā-vibhrama-bhrājad-akṣam। marut-sundarī-chāmaraiḥ sevyamānaṁ gaṇādhīśam-īśāna-sūnuṁ tam-īḍe॥5॥
అర్థం:ఆ గణాధీశుని స్తుతించుచున్నాను — లత వలె పైకి ఎత్తిన భుజములు తన స్వరూపమును ప్రకటించువానిని, చంచల కనుబొమలు ముఖశోభను పెంచువానిని, దేవకాంతలు చామరములతో సేవించువానిని.
స్ఫురన్నిష్ఠురాలోలపిఙ్గాక్షితారం కృపాకోమలోదారలీలావతారమ్। కలాబిన్దుగం గీయతే యోగివర్యై- ర్గణాధీశమీశానసూనుం తమీడే॥౬॥
sphuran-niṣṭhurālola-piṅgākṣi-tāraṁ kṛpā-komalodāra-līlāvatāram। kalā-bindu-gaṁ gīyate yogi-varyair- gaṇādhīśam-īśāna-sūnuṁ tam-īḍe॥6॥
అర్థం:ఆ గణాధీశుని స్తుతించుచున్నాను — స్థిరమైన పింగళ వర్ణ చంచల నేత్రములు కలవానిని, కోమల ఉదార కరుణ లీలయే అవతారమైనవానిని, శ్రేష్ఠ యోగులు కళా-బిందువులో నెలకొనినవానిగా గానం చేయువానిని.
యమేకాక్షరం నిర్మలం నిర్వికల్పం గుణాతీతమానన్దమాకారశూన్యమ్। పరం పరతరం బ్రహ్మ వేదాన్తవేద్యం వదన్తి ప్రగల్భం పురాణం తమీడే॥౭॥
yam-ekākṣaraṁ nirmalaṁ nirvikalpaṁ guṇātītam-ānandam-ākāra-śūnyam। paraṁ parataraṁ brahma vedānta-vedyaṁ vadanti pragalbhaṁ purāṇaṁ tam-īḍe॥7॥
అర్థం:ఆయనను స్తుతించుచున్నాను — మనీషులు ఏకాక్షరుడని, నిర్మలుడని, నిర్వికల్పుడని, గుణాతీతుడని, ఆనందస్వరూపుడని, ఆకారరహితుడని, వేదాంతంచే తెలియదగిన పరాత్పర బ్రహ్మ అని చెప్పువానిని.
చిదానన్దసాన్ద్రాయ శాన్తాయ తుభ్యం నమో విశ్వకర్త్రే చ హర్త్రే చ తుభ్యమ్। నమోఽనన్తలీలాయ కైవల్యభాసే నమో విశ్వబీజ ప్రసీదేశసూనో॥౮॥
chidānanda-sāndrāya śāntāya tubhyaṁ namo viśva-kartre cha hartre cha tubhyam। namo'nanta-līlāya kaivalya-bhāse namo viśva-bīja prasīdeśa-sūno॥8॥
అర్థం:ఓ చిదానందఘనా, శాంతస్వరూపా, నీకు నమస్కారం; ఓ విశ్వకర్తా, విశ్వహర్తా, నీకు నమస్కారం; అనంత లీల కలవాడా, కైవల్య ప్రకాశరూపా, నీకు నమస్కారం; ఓ విశ్వబీజమా, ఓ ఈశానపుత్రా, ప్రసన్నుడవు కమ్ము.
ఇమం సుస్తవం ప్రాతరుత్థాయ భక్త్యా పఠేద్యస్తు మర్త్యో లభేత్సర్వకామాన్। గణేశప్రసాదేన సిధ్యన్తి వాచో గణేశే విభౌ దుర్లభం కిం ప్రసన్నే॥౯॥
imaṁ sustavaṁ prātar-utthāya bhaktyā paṭhed-yas-tu martyo labhet-sarva-kāmān। gaṇeśa-prasādena sidhyanti vācho gaṇeśe vibhau durlabhaṁ kiṁ prasanne॥9॥
అర్థం:ఏ మానవుడు ప్రాతఃకాలమున లేచి భక్తితో ఈ సుందర స్తోత్రమును పఠించునో, అతడు సర్వ కామనలను పొందును. గణేశుని అనుగ్రహంతో అతని వాక్కు సిద్ధించును — విభువైన గణేశుడు ప్రసన్నుడైనప్పుడు దుర్లభమైనది ఏమి మిగులును?
పదం-పదం అర్థం
ఉచ్చారణ వినడానికి ఏ పదంపైన అయినా క్లిక్ చేయండి
ଗଣେଶ ଭୁଜଙ୍ଗମ୍ పారాయణ ప్రయోజనాలు
వాక్-సిద్ధిని ప్రసాదిస్తుంది — దీనివల్ల పలికిన మాట సత్యమగును
ప్రాతఃకాలమున భక్తితో పఠించినప్పుడు సర్వ ధర్మ కామనలు నెరవేరును (చివరి శ్లోకం ప్రకారం)
విఘ్నాలను తొలగించి సంసార బంధాన్ని విలీనం చేస్తుంది ('భవధ్వంసహేతుం')
గణేశుని నృత్య-స్వరూప సజీవ చింతనతో భక్తిని తీవ్రం చేస్తుంది
కావ్య, వక్తృత్వ ప్రతిభను ఇస్తుంది, కావున విద్యార్థులకు, వక్తలకు ప్రియమైనది
ఆది శంకరాచార్యుల పరంపర, ధ్యానగాంభీర్యం యొక్క విశేష అనుగ్రహాన్ని వహిస్తుంది
మనస్సును సగుణం (సాకారం) నుండి నిర్గుణం (నిరాకార బ్రహ్మ) వైపు తీసుకువెళుతుంది
ଗଣେଶ ଭୁଜଙ୍ଗମ୍ పారాయణ విధి
స్నానం చేసి తూర్పుముఖంగా గణేశుని ప్రతిమ ఎదుట కూర్చోండి. మొత్తం తొమ్మిది శ్లోకాలను మధురంగా పఠించండి, భుజంగప్రయాత ఛందస్సు ఊగు లయను ఆస్వాదించండి, ఇది స్తోత్రానికి సర్పగతి వంటి ప్రవాహాన్ని ఇస్తుంది. మొదటి ఆరు శ్లోకాలు ఆయన నృత్య-స్వరూప ధ్యానం, కావున ప్రతి వివరణను ఊహించండి — గంటలు, దానిమ్మ పట్టిన తొండం, రత్నఖచిత కిరీటం, సర్ప హారం. చివరి శ్లోకం ఫలశ్రుతి; దానిని నిజమైన ప్రార్థనగా పఠించండి. దీపం వెలిగించి, వీలైతే మోదకం లేదా ఎర్రని పుష్పాలు సమర్పించి, 'ఓం గం గణపతయే నమః' జపంతో ముగించండి.
తరచూ అడిగే ప్రశ్నలు
ఇవి కూడా చదవండి
ॐ
పూర్తి ଗଣେଶ ଭୁଜଙ୍ଗମ୍ను శ్లోకం-శ్లోకం అర్థంతో చదవండి, లేదా మరిన్ని పవిత్ర పాఠాలు చూడండి