Mantra.Tips

ଇନ୍ଦ୍ର ସୂକ୍ତମ୍ (ଯୋ ଜାତ ଏବ) Meaning — Line by Line

इन्द्र सूक्तम् (यो जात एव)

Every verse and every word explained in English & Hindi

Meaning — Line by Line

Every verse of ଇନ୍ଦ୍ର ସୂକ୍ତମ୍ (ଯୋ ଜାତ ଏବ) with its English meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.

Jump to a verse ▾
  1. Verse 1. Om Yo jāta eva prathamo manasvān
  2. Verse 2. Yo pṛthivīṁ vyathamānām adṛṁhad
  3. Verse 3. Yo hatvāhim ariṇāt sapta sindhūn
  4. Verse 4. Yenemā viśvā cyavanā kṛtāni
  5. Verse 5. Yaṁ smā pṛcchanti kuha seti ghoram
Verse 1#

Om Yo jāta eva prathamo manasvān

यो जात एव प्रथमो मनस्वान् देवो देवान्क्रतुना पर्यभूषत्। यस्य शुष्माद्रोदसी अभ्यसेतां नृम्णस्य मह्ना जनास इन्द्रः॥

Om Yo jāta eva prathamo manasvān Devo devān kratunā paryabhūṣat Yasya śuṣmād rodasī abhyasetāṁ Nṛmṇasya mahnā sa janāsa indraḥ

Meaningଯିଏ ଜନ୍ମ ନେବାମାତ୍ରେ ସର୍ବପ୍ରଥମ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୋଇ ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟରେ ଦେବତାମାନଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ; ଯାହାଙ୍କ ବଳ ଓ ପରାକ୍ରମର ମହିମାରେ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ (ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ) କମ୍ପିଯାଆନ୍ତି — ହେ ଲୋକମାନେ! ସେ ହିଁ ଇନ୍ଦ୍ର।

Verse 2#

Yo pṛthivīṁ vyathamānām adṛṁhad

यो पृथिवीं व्यथमानामदृंहद् यः पर्वतान्प्रकुपिताँ अरम्णात्। यो अन्तरिक्षं विममे वरीयो यो द्यामस्तभ्नात्स जनास इन्द्रः॥

Yo pṛthivīṁ vyathamānām adṛṁhad Yaḥ parvatān prakupitāṁ aramṇāt Yo antarikṣaṁ vimame varīyo Yo dyām astabhnāt sa janāsa indraḥ

Meaningଯିଏ କମ୍ପୁଥିବା ପୃଥିବୀକୁ ସ୍ଥିର କଲେ, ଯିଏ ପ୍ରକୁପିତ (ଦୋହଲୁଥିବା) ପର୍ବତମାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କଲେ, ଯିଏ ବିଶାଳ ଅନ୍ତରିକ୍ଷକୁ ମାପିଲେ ଓ ଦ୍ୟୁଲୋକକୁ ଧାରଣ କଲେ — ହେ ଲୋକମାନେ! ସେ ହିଁ ଇନ୍ଦ୍ର।

Verse 3#

Yo hatvāhim ariṇāt sapta sindhūn

यो हत्वाहिमरिणात्सप्त सिन्धून् यो गा उदाजदपधा वलस्य। यो अश्मनोरन्तरग्निं जजान संवृक्समत्सु जनास इन्द्रः॥

Yo hatvāhim ariṇāt sapta sindhūn Yo gā udājad apadhā valasya Yo aśmanor antar agniṁ jajāna Saṁvṛk samatsu sa janāsa indraḥ

Meaningଯିଏ ଅହି (ବୃତ୍ର)ଙ୍କୁ ବଧ କରି ସପ୍ତ ନଦୀକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ, ଯିଏ ବଳର ଗୁମ୍ଫା ଖୋଲି ଲୁଚିଥିବା ଗୋମାନଙ୍କୁ ବାହାର କଲେ, ଯିଏ ଦୁଇ ପଥର ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ ଓ ସଂଗ୍ରାମରେ ବିଜୟୀ ହେଲେ — ହେ ଲୋକମାନେ! ସେ ହିଁ ଇନ୍ଦ୍ର।

Verse 4#

Yenemā viśvā cyavanā kṛtāni

येनेमा विश्वा च्यवना कृतानि यो दासं वर्णमधरं गुहाकः। श्वघ्नीव यो जिगीवाँल्लक्षमाद- दर्यः पुष्टानि जनास इन्द्रः॥

Yenemā viśvā cyavanā kṛtāni Yo dāsaṁ varṇam adharaṁ guhākaḥ Śvaghnīva yo jigīvāṁ lakṣam ādad Aryaḥ puṣṭāni sa janāsa indraḥ

Meaningଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଚର-ଜଗତ ରଚିତ ହେଲା, ଯିଏ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରି ଗୁପ୍ତ କଲେ; ଯିଏ ବିଜୟୀ ଜୁଆଡ଼ି ପରି ଶତ୍ରୁର ସମସ୍ତ ଧନ ହରଣ କରନ୍ତି — ହେ ଲୋକମାନେ! ସେ ହିଁ ଇନ୍ଦ୍ର।

Verse 5#

Yaṁ smā pṛcchanti kuha seti ghoram

यं स्मा पृच्छन्ति कुह सेति घोरम् उतेमाहुर्नैषो अस्तीत्येनम्। सो अर्यः पुष्टीर्विज इवा मिनाति श्रद्धास्मै धत्त जनास इन्द्रः॥

Yaṁ smā pṛcchanti kuha seti ghoram utem āhur naiṣo astīty enam So aryaḥ puṣṭīr vija ivā mināti Śraddhāsmai dhatta sa janāsa indraḥ

Meaningଯେଉଁ ଭୟଙ୍କରଙ୍କ ବିଷୟରେ ଲୋକେ ପଚାରନ୍ତି 'ସେ କେଉଁଠି?', ଓ କେହି କେହି ଏପରିକି କୁହନ୍ତି 'ସେ ନାହାନ୍ତି'; ଯିଏ ଜୁଆଡ଼ିର ବାଜି ପରି ଶତ୍ରୁର ସମୃଦ୍ଧି ହରଣ କରନ୍ତି — ତାଙ୍କ ଉପରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖ — ହେ ଲୋକମାନେ! ସେ ହିଁ ଇନ୍ଦ୍ର।

Word-by-Word Breakdown

यः जातः एव
yo jāta eva
ଯିଏ ଜନ୍ମ ନେବାମାତ୍ରେ / ସର୍ବପ୍ରଥମ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣକାରୀ
प्रथमः मनस्वान्
prathamo manasvān
ଅଗ୍ରଣୀ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ସଂକଳ୍ପରେ ଯୁକ୍ତ
देवो देवान् क्रतुना पर्यभूषत्
devo devān kratunā paryabhūṣat
ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଓ ବିବେକରେ ଅନ୍ୟ ଦେବଗଣଙ୍କଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ / ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ ଯେଉଁ ଦେବ
यस्य शुष्मात्
yasya śuṣmād
ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବଳରେ
रोदसी अभ्यसेताम्
rodasī abhyasetām
ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ ଭୟରେ କମ୍ପିଯାଆନ୍ତି
नृम्णस्य मह्ना
nṛmṇasya mahnā
ନିଜ ପୌରୁଷର ମହିମାରେ
स जनासः इन्द्रः
sa janāsa indraḥ
ହେ ଲୋକମାନେ! ସେ ହିଁ ଇନ୍ଦ୍ର (ଏହି ଧ୍ରୁବପଦ)
पृथिवीं व्यथमानाम् अदृंहत्
pṛthivīṁ vyathamānām adṛṁhad
କମ୍ପୁଥିବା ପୃଥିବୀକୁ ସ୍ଥିର ଓ ଦୃଢ଼ କଲେ ଯିଏ
पर्वतान् प्रकुपितान् अरम्णात्
parvatān prakupitāṁ aramṇāt
ପ୍ରକୁପିତ (ଦୋହଲୁଥିବା) ପର୍ବତମାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କଲେ ଯିଏ
अन्तरिक्षं विममे वरीयः
antarikṣaṁ vimame varīyo
ବିଶାଳ ଅନ୍ତରିକ୍ଷକୁ ମାପିଲେ ଯିଏ
द्याम् अस्तभ्नात्
dyām astabhnāt
ଦ୍ୟୁଲୋକକୁ ଧାରଣ କଲେ ଯିଏ
हत्वा अहिम्
hatvāhim
ଅହି (ମରୁଡ଼ିର ଦୈତ୍ୟ ବୃତ୍ର)ଙ୍କୁ ବଧ କରି
अरिणात् सप्त सिन्धून्
ariṇāt sapta sindhūn
ସେ ସପ୍ତ ନଦୀକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ
गाः उदाजत्
gā udājad
ସେ ଗୋମାନଙ୍କୁ (ଲୁଚିଥିବା ଜଳ/ଆଲୋକକୁ) ବାହାର କଲେ
अश्मनोः अन्तः अग्निं जजान
aśmanor antar agniṁ jajāna
ଦୁଇ ପଥର ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ ଯିଏ
येन इमा विश्वा च्यवना कृतानि
yenemā viśvā cyavanā kṛtāni
ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଚର-ଜଗତ ରଚିତ ହେଲା
दासं वर्णम् अधरं गुहा अकः
dāsaṁ varṇam adharaṁ guhākaḥ
ଶତ୍ରୁ-ଦଳକୁ ଗୁପ୍ତ କରି ପରାସ୍ତ କଲେ ଯିଏ
श्वघ्नी इव जिगीवान् लक्षम् आदत्
śvaghnīva yo jigīvāṁ lakṣam ādad
ବିଜୟୀ ଜୁଆଡ଼ି ପରି ପରାସ୍ତ ଶତ୍ରୁର ଧନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ଯିଏ
यं स्म पृच्छन्ति कुह सः इति
yaṁ smā pṛcchanti kuha seti
ଯେଉଁ ଭୟଙ୍କରଙ୍କ ବିଷୟରେ ଲୋକେ ପଚାରନ୍ତି 'ସେ କେଉଁଠି?'
उत इम् आहुः न एषः अस्ति इति
utem āhur naiṣo astīty
ଓ କେହି କେହି ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ କୁହନ୍ତି 'ସେ ନାହାନ୍ତି'
श्रद्धा अस्मै धत्त
śraddhāsmai dhatta
ତାଙ୍କ ଉପରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖ! (ତାଙ୍କ ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସ ସ୍ଥାପନ କର)

Origin & History

Source: Rigveda 2.12

Author: Rishi Gritsamada Shaunahotra (Bhargava Shaunaka)

Period: Vedic period (c. 1500–1200 BCE)

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରତି ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସୂକ୍ତ ଋଗ୍ବେଦର ଦ୍ୱିତୀୟ ମଣ୍ଡଳର, ଯାହା ଋଷି ଗୃତ୍ସମଦଙ୍କ କୁଳର ଗ୍ରନ୍ଥ। ଏହାର ଋକ୍ଗୁଡ଼ିକରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେବଗଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଣୀ, ମରୁଡ଼ିର ଦୈତ୍ୟ ବୃତ୍ରଙ୍କ ବଧକର୍ତ୍ତା, ସପ୍ତ ନଦୀର ମୋଚକ ଏବଂ ସେହି କସମିକ ନାୟକ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଛି ଯିଏ ପୃଥିବୀକୁ ସ୍ଥିର କଲେ ଓ ଆକାଶକୁ ଧାରଣ କଲେ। 'ସ ଜନାସ ଇନ୍ଦ୍ରଃ' ଧ୍ରୁବପଦ ଏହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବେଦର ସର୍ବାଧିକ ସ୍ମରଣୀୟ ଓ ବାରମ୍ବାର ଉଦ୍ଧୃତ ସୂକ୍ତଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ କରିଥାଏ।

Frequently Asked Questions

ଇନ୍ଦ୍ର ସୂକ୍ତମ୍ କ'ଣ?
ଏହା ଋଗ୍ବେଦ ୨.୧୨ର ସୂକ୍ତ, ଯାହାର ରଚନା ଋଷି ଗୃତ୍ସମଦ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଯାହା ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମହିମା ଗାନ କରେ। ଏହା ନିଜ ଧ୍ରୁବପଦ 'ସ ଜନାସ ଇନ୍ଦ୍ରଃ' — 'ହେ ଲୋକମାନେ! ସେ ହିଁ ଇନ୍ଦ୍ର' — ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯାହା ତାଙ୍କ ବୀରକର୍ମର ବର୍ଣ୍ଣନା ସହିତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଋକ୍କୁ ସମାପ୍ତ କରେ।
'ସ ଜନାସ ଇନ୍ଦ୍ରଃ'ର ଅର୍ଥ କ'ଣ?
ଏହାର ଅର୍ଥ 'ହେ ଲୋକମାନେ! ସେ ହିଁ ଇନ୍ଦ୍ର।' ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରାକ୍ରମର ବର୍ଣ୍ଣନା ପରେ — ବୃତ୍ର-ବଧ, ନଦୀର ମୋଚନ, ଆକାଶକୁ ଧାରଣ — ଋଷି କର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ସୂଚାଇ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଘୋଷଣା କରନ୍ତି ଯେ ଏ ହିଁ ଇନ୍ଦ୍ର, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଉପରେ ସ୍ୱୀକୃତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖିବାକୁ ଆଗ୍ରହ କରନ୍ତି।
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବୃତ୍ର-ବଧର କଥା କ'ଣ?
ବୃତ୍ର ସେହି ସର୍ପ-ଦୈତ୍ୟ ଥିଲେ ଯିଏ କସମିକ ଜଳ ରୋକି ରଖିଥିଲେ, ଫଳରେ ମରୁଡ଼ି ପଡ଼ିଲା। ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ବଧ କଲେ ଓ ସପ୍ତ ନଦୀକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ, ଫଳରେ ଜୀବନ ଓ ଶୃଙ୍ଖଳା ପୁନଃସ୍ଥାପିତ ହେଲା — ଏହା ଋଗ୍ବେଦର ଗୋଟିଏ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ କଥା ଯାହା ଜଡ଼ତା ଉପରେ ଆଲୋକ ଓ ଜୀବନର ବିଜୟର ପ୍ରତୀକ।
ସୂକ୍ତ କାହିଁକି କୁହେ ଯେ କେହି କେହି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ସନ୍ଦେହ କରନ୍ତି?
ପଞ୍ଚମ ଋକ୍ ଉଲ୍ଲେଖ କରେ ଯେ କେହି ପଚାରନ୍ତି 'ସେ କେଉଁଠି?' ଅଥବା ଏପରିକି କୁହନ୍ତି 'ସେ ନାହାନ୍ତି' — ଏବଂ ଏହାର ଉତ୍ତର ଦିଏ 'ତାଙ୍କ ଉପରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖ; ସେ ହିଁ ଇନ୍ଦ୍ର।' ଏହା ସେହି ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ଗୋଟିଏ ପ୍ରବଳ ଆହ୍ୱାନ ଯାହା ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧାରଣ କରେ।

Ready to start chanting?

See Benefits & How to Chant →