ଶବଦ ହଜାରେ — Word-by-Word Meaning

ମାଝ, ପଞ୍ଚମ ପାତଶାହି (ମହଲା ୫), ଚଉପଦେ, ପ୍ରଥମ ଘର: ମୋର ମନ ଗୁରୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ବ୍ୟାକୁଳ ହୁଏ। ଏହା ତୃଷାର୍ତ୍ତ ଚାତକ ପକ୍ଷୀ ପରି ବିଳାପ କରେ। ପ୍ରିୟ ସନ୍ତଙ୍କ ଦର୍ଶନ ବିନା ମୋର ତୃଷା ଶାନ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଶାନ୍ତି ମିଳେ ନାହିଁ। ॥୧॥ ମୁଁ ବଳିହାରୀ ଯାଏ, ମୋର ଆତ୍ମା ନ୍ୟୋଛାବର, ପ୍ରିୟ ସନ୍ତ ଗୁରୁଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ। ॥୧॥ ରହାଉ॥ ତୁମ ମୁଖ କେତେ ସୁନ୍ଦର, ତୁମ ବାଣୀର ଧ୍ୱନି ସହଜ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରଦାନ କରେ। ଏହି ଚାତକ ପକ୍ଷୀକୁ ସାରଙ୍ଗପାଣି (ପ୍ରଭୁ)ଙ୍କ ଦର୍ଶନ ହୋଇ ବହୁ ସମୟ ବିତିଗଲା। ଧନ୍ୟ ସେହି ଦେଶ ଯେଉଁଠି ତୁମେ ବାସ କର, ହେ ମୋର ସଜ୍ଜନ ମିତ୍ର ମୁରାରୀ। ॥୨॥ ମୁଁ ବଳିହାରୀ ଯାଏ, ସଦା ନ୍ୟୋଛାବର, ମୋର ସଜ୍ଜନ ମିତ୍ର ମୁରାରୀ ଗୁରୁଙ୍କଠାରେ। ॥୧॥ ରହାଉ॥ ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଗୋଟିଏ ଘଡ଼ି ବି ତୁମ ସହ ମିଶି ପାରିଲି ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ମୋ ପାଇଁ କଳିଯୁଗ ଆସିଗଲା। ଏବେ ମୁଁ ତୁମ ସହ କେବେ ମିଳିବି, ହେ ମୋର ପ୍ରିୟ ଭଗବନ୍ତ? ଗୁରୁଙ୍କ ଦରବାରର ଦର୍ଶନ ବିନା ମୋର ରାତି କଟେ ନାହିଁ, ନିଦ ଆସେ ନାହିଁ। ॥୩॥ ମୁଁ ବଳିହାରୀ ଯାଏ, ମୋର ଆତ୍ମା ନ୍ୟୋଛାବର, ସେହି ସତ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ ଦରବାରରେ। ॥୧॥ ରହାଉ॥ ମୋର ଭାଗ୍ୟ ଜାଗିଲା ଓ ଗୁରୁ ମୋତେ ସନ୍ତଙ୍କ ସହ ମିଳାଇଦେଲେ। ଅବିନାଶୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୁଁ ମୋ ଘରେ ହିଁ (ହୃଦୟରେ) ପାଇଲି। ଏବେ ମୁଁ ତୁମର ସେବା କରିବି ଓ ପଳକ ପାଇଁ ବି ତୁମଠାରୁ ବିଛିନ୍ନ ହେବି ନାହିଁ। ଦାସ ନାନକ ତୁମର ସେବକ, ହେ ପ୍ରିୟ ସ୍ୱାମୀ। ॥୪॥ ମୁଁ ବଳିହାରୀ ଯାଏ, ମୋର ଆତ୍ମା ନ୍ୟୋଛାବର; ଦାସ ନାନକ ତୁମର ସେବକ, ହେ ପ୍ରଭୁ। ॥ ରହାଉ॥୧॥୮॥ ଏକ ଓଁକାର। ସତ୍ୟ ହିଁ ଯାହାଙ୍କ ନାମ। ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପୁରୁଷ। ନିର୍ଭୟ। ନିର୍ବୈର। ଅକାଳ ମୂର୍ତ୍ତି। ଅଜନ୍ମା। ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ। ଗୁରୁଙ୍କ କୃପାରୁ ପ୍ରାପ୍ତ। ଧନାସରୀ, ପ୍ରଥମ ପାତଶାହି (ମହଲା ୧), ପ୍ରଥମ ଘର, ଚଉପଦେ: ଏକ ଓଁକାର। ସତ୍ୟ ହିଁ ଯାହାଙ୍କ ନାମ। ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପୁରୁଷ। ନିର୍ଭୟ। ନିର୍ବୈର। ଅକାଳ ମୂର୍ତ୍ତି। ଅଜନ୍ମା। ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ। ଗୁରୁଙ୍କ କୃପାରୁ ପ୍ରାପ୍ତ। ମୋର ଆତ୍ମା ଭୀତ; ମୁଁ କାହାକୁ ଆର୍ତ୍ତନାଦ କରିବି? ମୁଁ ତାଙ୍କର ସେବା କରେ ଯିଏ ମୋର ଦୁଃଖ ଭୁଲାଇ ଦିଅନ୍ତି; ସେ ସଦାସର୍ବଦା ଦାତା। ॥୧॥ ମୋର ସାହିବ ନିତ୍ୟ ନୂଆ; ସେ ସଦାସର୍ବଦା ଦାତା। ॥୧॥ ରହାଉ॥ ଦିନରାତି ମୁଁ ମୋର ସାହିବଙ୍କ ସେବା କରେ; ଅନ୍ତରେ ସେ ହିଁ ଉଦ୍ଧାର କରିବେ। ଶୁଣି ଶୁଣି, ହେ ମୋର ପ୍ରିୟ ଆତ୍ମା, ମୁଁ ପାର ହୋଇଗଲି। ॥୨॥ ହେ ଦୟାଳୁ ପ୍ରଭୁ, ତୁମ ନାମରେ ମୁଁ ପାର ହୁଏ। ମୁଁ ସଦା ତୁମ ଉପରେ କୁରବାନ ଯାଏ। ॥୧॥ ରହାଉ॥ ସମସ୍ତ ସଂସାରରେ କେବଳ ଏକ ସତ୍ୟ ପ୍ରଭୁ; ଦ୍ୱିତୀୟ କେହି ନାହାନ୍ତି। ତାଙ୍କ ସେବା ସେ ହିଁ କରେ ଯାହା ଉପରେ ସେ କୃପାଦୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ॥୩॥ ତୁମ ବିନା, ହେ ପ୍ରିୟ, ମୁଁ କିପରି ରହିବି? ମୋତେ ଏପରି ମହିମା ଦିଅ ଯେ ମୁଁ ତୁମ ନାମ ସହ ଯୁକ୍ତ ରହିବି। ଦ୍ୱିତୀୟ କେହି ନାହାନ୍ତି, ହେ ପ୍ରିୟ, ଯାହା ପାଖକୁ ଯାଇ ମୁଁ କହିବି। ॥୧॥ ରହାଉ॥ ମୁଁ ମୋର ସାହିବଙ୍କ ସେବା କରେ; ଅନ୍ୟ କାହାଠାରୁ କିଛି ମାଗେ ନାହିଁ। ନାନକ ତାଙ୍କ ଦାସ; ପଳ ପଳ, ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନ୍ୟୋଛାବର। ॥୪॥ ହେ ସାହିବ, ତୁମ ନାମରେ ମୁଁ ପଳ ପଳ, ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ ହୋଇ କୁରବାନ। ॥୧॥ ରହାଉ॥୪॥୧॥ ଏକ ଓଁକାର। ସତ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ କୃପାରୁ। ତିଲଙ୍ଗ, ପ୍ରଥମ ପାତଶାହି (ମହଲା ୧), ତୃତୀୟ ଘର: ଏକ ଓଁକାର। ସତ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ କୃପାରୁ। ଏହି ଦେହ ମାୟାରେ ସିଞ୍ଚିତ, ହେ ପ୍ରିୟ; ଏହି ଚୋଳା ଲୋଭରେ ରଞ୍ଜିତ। ମୋର କନ୍ତଙ୍କୁ (ପତି-ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ) ଏହି ଚୋଳା ପସନ୍ଦ ନୁହେଁ, ହେ ପ୍ରିୟ; ତେବେ ଆତ୍ମା-ବଧୂ ତାଙ୍କ ଶଯ୍ୟାକୁ କିପରି ଯିବ? ॥୧॥ ମୁଁ କୁରବାନ ଯାଏ, ହେ ଦୟାଳୁ ପ୍ରଭୁ; ମୁଁ ତୁମ ଉପରେ କୁରବାନ। ଯେଉଁମାନେ ତୁମ ନାମ ନିଅନ୍ତି ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ମୁଁ କୁରବାନ। ଯେଉଁମାନେ ତୁମ ନାମ ନିଅନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ମୁଁ ସଦା କୁରବାନ। ॥୧॥ ରହାଉ॥ ଯଦି ଶରୀର ରଙ୍ଗ କରିବା ପାତ୍ର ହୋଇଯାଏ, ହେ ପ୍ରିୟ, ଆଉ ନାମ ତାହାରେ ମଞ୍ଜିଷ୍ଠା-ରଙ୍ଗ ରୂପେ ଦିଆଯାଏ, ଆଉ ଯିଏ ରଙ୍ଗ କରନ୍ତି ସେ ସ୍ୱୟଂ ସାହିବ ହୁଅନ୍ତି — ତେବେ ଏପରି ରଙ୍ଗ ପୂର୍ବେ କେବେ ଦେଖା ଯାଇନାହିଁ! ॥୨॥ ଯାହାଙ୍କ ଚୋଳା ଏପରି ରଞ୍ଜିତ, ହେ ପ୍ରିୟ, ସେମାନଙ୍କ କନ୍ତ ସଦା ସେମାନଙ୍କ ସହ। ମୋତେ ସେହି ବିନମ୍ର ଜନଙ୍କ ଧୂଳି ମିଳୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ। ନାନକ କହନ୍ତି, ଏହା ହିଁ ମୋର ଅରଦାସ। ॥୩॥ ସେ ନିଜେ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଆଉ ନିଜେ ହିଁ ରଙ୍ଗ କରନ୍ତି। ସେ ନିଜେ କୃପାଦୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ହେ ନାନକ, ଯଦି ଆତ୍ମା-ବଧୂ ତା'ର କନ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହୁଏ, ତେବେ ସେ ନିଜେ ହିଁ ତାକୁ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ॥୪॥୧॥୩॥ ତିଲଙ୍ଗ, ପ୍ରଥମ ପାତଶାହି (ମହଲା ୧): ହେ ନାଦାନ ଅବୋଧ ଆତ୍ମା-ବଧୂ, ତୁମେ ଏତେ ଅଭିମାନ କାହିଁକି କର? ତୁମ ନିଜ ଘରେ ହିଁ ତୁମ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରେମ କାହିଁକି ଭୋଗ କର ନାହିଁ? ତୁମ କନ୍ତ ବହୁ ନିକଟରେ, ହେ ଭୋଳା ବଧୂ; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ବାହାରେ କାହିଁକି ଖୋଜ? ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଭୟର ଶଳାକା ତୁମ ନୟନରେ ଲଗାଅ, ଆଉ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରେମକୁ ତୁମ ଶୃଙ୍ଗାର କର। ତେବେ ତୁମେ ସୁହାଗିନୀ ବୋଲି ଜଣାଯିବ, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ତୁମ କନ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରେମ ଧାରଣ କରିବ। ॥୧॥ ସେହି ଭୋଳା ବାଳିକା କଣ କରିବ, ଯଦି ସେ ତା'ର କନ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ ନ ହୁଏ? ସେ ଯେତେ ବି ବିନତି-ଆବେଦନ କରୁ, ତଥାପି ଏପରି ବଧୂ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମହଲ ପାଏ ନାହିଁ। ଶୁଭ କର୍ମ ବିନା କିଛି ମିଳେ ନାହିଁ, ସେ ଯେତେ ବି ଦୌଡ଼ୁ। ସେ ଲୋଭ, ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ମାୟାରେ ବୁଡ଼ିଯାଇଛି। ଏସବୁ କଥାରେ କନ୍ତ ମିଳନ୍ତି ନାହିଁ; ସେହି ଆତ୍ମା-ବଧୂ ନାଦାନ ରହିଗଲା। ॥୨॥ ଯାଇ ସୁହାଗିନୀମାନଙ୍କୁ ପଚାର, କେଉଁ କଥାରେ କନ୍ତ ମିଳନ୍ତି? ସେ ଯାହା କିଛି କରନ୍ତି ତାହାକୁ ଭଲ ବୋଲି ମାନ; ନିଜ ଚତୁରତା ଓ ଜିଦ ଛାଡ଼ିଦିଅ। ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ପଦାର୍ଥ (ଅମୂଲ୍ୟ ଧନ) ମିଳେ, ତାଙ୍କ ଚରଣରେ ଚିତ୍ତ ଲଗାଅ। କନ୍ତ ଯାହା କହନ୍ତି ତାହା କର, ତନୁ-ମନ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କର, ଏପରି ସୁଗନ୍ଧ ନିଜକୁ ଲଗାଅ। ଏପରି ସୁହାଗିନୀମାନେ କହନ୍ତି, ହେ ଭଉଣୀ; ଏସବୁ କଥାରେ ହିଁ କନ୍ତ ମିଳନ୍ତି। ॥୩॥ ଅହଂକାର ତ୍ୟାଗ କଲେ ହିଁ କନ୍ତ ମିଳନ୍ତି; ଆଉ କେଉଁ ଚତୁରତା କାମ ଆସେ? ଯେଉଁଦିନ କନ୍ତ କୃପାଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି, ସେହିଦିନ ସଫଳ — ଆତ୍ମା-ବଧୂ ନବନିଧି ପାଏ। ଯିଏ ତା'ର କନ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ସେ ହିଁ ସତ୍ୟ ସୁହାଗିନୀ; ହେ ନାନକ, ସେ ହିଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ରାଣୀ। ସେ ଏପରି ରଙ୍ଗରେ ରଞ୍ଜିତ, ସହଜରେ ମତ୍ତ, ଦିନରାତି ତାଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ନିମଗ୍ନ ରହେ। ସେ ସୁନ୍ଦରୀ, ସୁରୂପା ଓ ପ୍ରବୀଣା; ସେ ହିଁ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ॥୪॥୨॥୪॥ ସୂହୀ, ପ୍ରଥମ ପାତଶାହି (ମହଲା ୧): କେଉଁ ତ୍ରାଜୁ, କେଉଁ ବାଟଖରା, ଆଉ କେଉଁ ସରାଫଙ୍କୁ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଡାକିବି, ହେ ପ୍ରଭୁ? କେଉଁ ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ମୁଁ ଦୀକ୍ଷା ନେବି? କାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମ ମୂଲ୍ୟ ନିରୂପଣ କରାଇବି? ॥୧॥ ହେ ମୋର ପ୍ରିୟ ଲାଲ ପ୍ରଭୁ, ତୁମ ଅନ୍ତ ଜଣା ଯାଏ ନାହିଁ। ତୁମେ ଜଳ, ସ୍ଥଳ ଓ ଆକାଶରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟାପ୍ତ; ତୁମେ ନିଜେ ହିଁ ସର୍ବତ୍ର ସମାହିତ। ॥୧॥ ରହାଉ॥ ମନ ତ୍ରାଜୁ, ଚିତ୍ତ ବାଟଖରା, ଆଉ ତୁମ ସେବା କରିବା ହିଁ ସରାଫ। ମୋର ହୃଦୟରେ ହିଁ ମୁଁ ମୋର କନ୍ତଙ୍କୁ ତୌଲେ; ଏହି ବିଧିରେ ମୁଁ ମୋର ଚିତ୍ତ ସ୍ଥିର ରଖେ। ॥୨॥ ତୁମେ ନିଜେ ହିଁ କଣ୍ଟା, ବାଟ ଓ ତ୍ରାଜୁ; ତୁମେ ନିଜେ ହିଁ ତୌଲିବା ବାଲା। ତୁମେ ନିଜେ ଦେଖ, ନିଜେ ବୁଝ, ଆଉ ନିଜେ ହିଁ ବ୍ୟାପାରୀ। ॥୩॥ ଅନ୍ଧ, ନୀଚ ଜାତିର, ପରଦେଶୀ ଜୀବ କ୍ଷଣରେ ଆସେ ଆଉ ପଳକରେ ଚାଲିଯାଏ। ତା'ର ସଙ୍ଗତିରେ ହିଁ ନାନକ ରହନ୍ତି; ସେହି ମୂର୍ଖ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କିପରି ପାଇବ? ॥୪॥୨॥୯॥ ଏକ ଓଁକାର। ସତ୍ୟ ହିଁ ଯାହାଙ୍କ ନାମ। ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପୁରୁଷ। ନିର୍ଭୟ। ନିର୍ବୈର। ଅକାଳ ମୂର୍ତ୍ତି। ଅଜନ୍ମା। ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ। ଗୁରୁଙ୍କ କୃପାରୁ ପ୍ରାପ୍ତ। ରାଗ ବିଲାବଲ, ପ୍ରଥମ ପାତଶାହି (ମହଲା ୧), ଚଉପଦେ, ପ୍ରଥମ ଘର: ତୁମେ ସୁଲତାନ, ଆଉ ମୁଁ ତୁମକୁ ମିଆଁ କହେ — ଏଥିରେ ତୁମ ମହିମାରେ କଣ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ? ଯାହା ତୁମେ ଦିଅ ତାହା ହିଁ ମୁଁ କହେ, ହେ ସ୍ୱାମୀ; ମୁଁ ମୂର୍ଖ, କିଛି କହିବାକୁ ଜାଣେ ନାହିଁ। ॥୧॥ ମୋତେ ଏପରି ବୁଝାମଣା ଦିଅ ଯେ ମୁଁ ତୁମ ଗୁଣ ଗାଏ। ଯେପରି ତୁମ ରଜାରେ ସତ୍ୟରେ ରହେ। ॥୧॥ ରହାଉ॥ ଯାହା କିଛି ହୋଇଛି, ସବୁ ତୁମଠାରୁ ହିଁ ହୋଇଛି। ସବୁ ତୁମରି ସୂଝବୂଝ। ତୁମ ଅନ୍ତ ଜଣା ଯାଏ ନାହିଁ, ହେ ମୋର ସାହିବ; ମୁଁ ଅନ୍ଧ, ମୋ'ଠାରେ କଣ ଚତୁରତା? ॥୨॥ ମୁଁ କଣ କହିବି? କହୁ କହୁ କହି ଦେଖିଲି, କିନ୍ତୁ ସେହି ଅକଥ୍ୟ କୁହାଯାଏ ନାହିଁ। ଯାହା ତୁମକୁ ଭଲ ଲାଗେ ତାହା ହିଁ ମୁଁ କହେ; ଏହା ତୁମ ମହିମାର ତିଳେ ମାତ୍ର। ॥୩॥ ଏତେ କୁକୁରଙ୍କ ଭିତରେ ମୁଁ ବେଗାନା; ନିଜ ଦେହର ପେଟ ପାଇଁ ଭୁକେ। ନାନକ ଭକ୍ତିହୀନ ହେଲେ ବି, ଖସମ (ସ୍ୱାମୀ)ଙ୍କ ନାମ ତାଠାରୁ ଯାଏ ନାହିଁ। ॥୪॥୧॥ ବିଲାବଲ, ପ୍ରଥମ ପାତଶାହି (ମହଲା ୧): ମୋର ମନ ମନ୍ଦିର, ଆଉ ମୋର ଦେହ ବିନମ୍ର ସାଧକର ସାଦା ବେଶ; ମୋର ହୃଦୟରେ ହିଁ ମୁଁ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରେ। ଶବଦର ଏକ ଶବ୍ଦ ମୋର ପ୍ରାଣରେ ବାସ କରେ; ମୁଁ ପୁଣି ଜନ୍ମକୁ ଆସେ ନାହିଁ। ॥୧॥ ମୋର ମନ ଦୟାଳୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ଧ ହୋଇଛି, ହେ ମୋର ମା! ଅନ୍ୟର ପୀଡ଼ା କିଏ ଜାଣେ? ମୁଁ ଅନ୍ୟ କାହାର ଚିନ୍ତା କରେ ନାହିଁ। ॥୧॥ ରହାଉ॥ ହେ ଅଗମ୍ୟ, ଅଗୋଚର, ଅଲଖ, ଅପାର: ମୋର ଚିନ୍ତା ତୁମେ ହିଁ କର! ଜଳ, ସ୍ଥଳ ଓ ଆକାଶରେ ତୁମେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟାପ୍ତ। ପ୍ରତି ହୃଦୟରେ ତୁମରି ଜ୍ୟୋତି। ॥୨॥ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷା, ମତି ଓ ବୁଦ୍ଧି ତୁମର; ମନ୍ଦିର ଓ ଛାୟା ବି ତୁମରି। ତୁମ ବିନା ମୁଁ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଜାଣେ ନାହିଁ, ହେ ମୋର ସାହିବ; ମୁଁ ନିତ୍ୟ ତୁମ ଗୁଣ ଗାଏ। ॥୩॥ ସମସ୍ତ ଜୀବଜନ୍ତୁ ତୁମ ଶରଣରେ; ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଚିନ୍ତା ତୁମ ପାଖରେ। ଯାହା ତୁମକୁ ଭଲ ଲାଗେ ତାହା ହିଁ ଭଲ; ଏହା ହିଁ ନାନକଙ୍କ ଏକ ଅରଦାସ। ॥୪॥୨॥