ଶିଖ ଆରତୀ (ଗଗନ ମୈଁ ଥାଲୁ) — Word-by-Word Meaning

ଏକ ଓଁକାର, ସଦ୍‌ଗୁରୁଙ୍କ କୃପାରୁ ପ୍ରାପ୍ତ — ଏକମାତ୍ର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପରମେଶ୍ୱର। ଧନାସରୀ, ପ୍ରଥମ ମହଲ୍ଲା, ଆରତୀ। ଏକ ଓଁକାର, ସଦ୍‌ଗୁରୁଙ୍କ କୃପାରୁ ପ୍ରାପ୍ତ — ଏକମାତ୍ର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପରମେଶ୍ୱର। ଆକାଶରୂପୀ ଥାଳରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଦୀପ; ତାରାମଣ୍ଡଳର ତାରା ମୁକ୍ତା। ଚନ୍ଦନର ସୁଗନ୍ଧ ଧୂପ, ବାୟୁ ଚାମର, ଓ ସମସ୍ତ ବନସ୍ପତି ଆପଣଙ୍କ ଚରଣରେ ଅର୍ପିତ ପୁଷ୍ପ, ହେ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ପ୍ରଭୁ। ॥1॥ ଏ କେମିତି ଅଦ୍ଭୁତ ଆରତୀ! ହେ ଭୟର ନାଶକ, ଏହି ତ ଆପଣଙ୍କ ଆରତୀ, ଆପଣଙ୍କ ପୂଜା। ଶବ୍ଦର ଅନାହତ ଧ୍ୱନି ମନ୍ଦିରର ନଗାଡ଼ାର ବାଜିବା। ॥1॥ରହାଉ॥ ସହସ୍ର ଆପଣଙ୍କ ନେତ୍ର, ତଥାପି ଆପଣଙ୍କ କୌଣସି ନେତ୍ର ନାହିଁ; ସହସ୍ର ଆପଣଙ୍କ ରୂପ, ତଥାପି ଆପଣଙ୍କ ଗୋଟିଏ ବି ରୂପ ନାହିଁ। ସହସ୍ର ଆପଣଙ୍କ ଚରଣ-କମଳ, ତଥାପି ଆପଣଙ୍କ କୌଣସି ଚରଣ ନାହିଁ; ନାସିକା ବିନା ସହସ୍ର ଆପଣଙ୍କ ନାସିକା। ଆପଣଙ୍କ ଏହି ଲୀଳାରେ ମୁଁ ମୋହିତ! ॥2॥ ଦିବ୍ୟ ଜ୍ୟୋତି ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ; ଆପଣ ହିଁ ସେହି ଜ୍ୟୋତି। ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ ପ୍ରକାଶିତ ସେହି ଜ୍ୟୋତି ଆପଣଙ୍କରି। ଗୁରୁଙ୍କ ଉପଦେଶରୁ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଜ୍ୟୋତି ପ୍ରକଟ ହୁଏ। ଯାହା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ, ତାହା ହିଁ ସତ୍ୟ ଆରତୀ। ॥3॥ ମୋର ଆତ୍ମା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମଧୁର ଚରଣ-କମଳରେ ମୋହିତ; ଦିନରାତି ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୃଷାର୍ତ୍ତ। ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୃଷାର୍ତ୍ତ ଚାତକ ନାନକଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କ କୃପା ଜଳରେ ତୃପ୍ତ କରନ୍ତୁ, ଯେପରି ସେ ଆପଣଙ୍କ ନାମରେ ବାସ କରେ। ॥4॥1॥7॥9॥ ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ନାମ ହିଁ ମୋର ପୂଜା ଓ ଶୁଦ୍ଧିର ସ୍ନାନ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନାମ ବିନା ସମସ୍ତ ଆଡ଼ମ୍ବର ବ୍ୟର୍ଥ। ॥1॥ରହାଉ॥ ଆପଣଙ୍କ ନାମ ମୋର ଆସନ, ଓ ଆପଣଙ୍କ ନାମ ଚନ୍ଦନ ଘଷିବା ପଥର। ଆପଣଙ୍କ ନାମ ହିଁ ସେହି କେଶର ଯାହା ନେଇ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରେ। ଆପଣଙ୍କ ନାମ ଜଳ, ଓ ଆପଣଙ୍କ ନାମ ଚନ୍ଦନ। ଆପଣଙ୍କ ନାମ ଜପ ହିଁ ଚନ୍ଦନ ଘଷିବା। ତାହା ନେଇ ଏସବୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରେ। ॥1॥ ଆପଣଙ୍କ ନାମ ଦୀପ, ଓ ଆପଣଙ୍କ ନାମ ସଳିତା। ଆପଣଙ୍କ ନାମ ହିଁ ସେହି ତେଲ ଯାହା ମୁଁ ତହିଁରେ ଢାଳେ। ଆପଣଙ୍କ ନାମ ହିଁ ଏହି ଦୀପରେ ଲଗାଯାଇଥିବା ଜ୍ୟୋତି, ଯାହା ସମସ୍ତ ସଂସାରକୁ ପ୍ରକାଶିତ କରେ। ॥2॥ ଆପଣଙ୍କ ନାମ ସୂତା, ଓ ଆପଣଙ୍କ ନାମ ପୁଷ୍ପମାଳା। ଅଠର ଭାର ବନସ୍ପତି ଆପଣଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବାକୁ ଅତି ଅପବିତ୍ର। ଆପଣ ନିଜେ ଯାହା ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି, ତାହା ଆପଣଙ୍କୁ କାହିଁକି ଅର୍ପଣ କରିବି? ଆପଣଙ୍କ ନାମ ହିଁ ଚାମର, ଯାହା ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ ଢୁଳାଏ। ॥3॥ ସମଗ୍ର ଜଗତ ଅଠର ପୁରାଣ, ଅଠଷଠି ତୀର୍ଥ, ଓ ସୃଷ୍ଟିର ଚାରି ଉତ୍ସରେ ନିମଗ୍ନ। ରବିଦାସ କୁହନ୍ତି, ଆପଣଙ୍କ ନାମ ହିଁ ମୋର ଆରତୀ, ମୋର ପୂଜା। ସତ୍‌ନାମ, ଏହି ସତ୍ୟ ନାମ ହିଁ ସେହି ଭୋଗ ଯାହା ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରେ। ॥4॥3॥ ଶ୍ରୀ ସୈନ। ମୁଁ ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଉପରେ ବଳିହାର ଯାଏ। ॥1॥ ଆପଣଙ୍କ ଜୟ ହେଉ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ଜୟ ହେଉ! ଉତ୍ତମ ଦୀପ, ଓ ପବିତ୍ର ସଳିତା। ଆପଣ ନିର୍ମଳ ଓ ଶୁଦ୍ଧ, ହେ ଧନର ତେଜୋମୟ ସ୍ୱାମୀ! ॥2॥ ରାମାନନ୍ଦ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଭକ୍ତି-ପୂଜା ଜାଣନ୍ତି। ସେ କୁହନ୍ତି ପ୍ରଭୁ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ପରମାନନ୍ଦର ସ୍ୱରୂପ। ॥3॥ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପର ଜଗତ ସ୍ୱାମୀ ମୋତେ ଭୟଙ୍କର ଭବସାଗରରୁ ପାର କରାଇଲେ। ସୈନ କୁହନ୍ତି, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର, ଯେ ପରମାନନ୍ଦର ସ୍ୱରୂପ! ॥4॥2॥ ପ୍ରଭାତୀ। ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋର ପ୍ରାର୍ଥନା ଶୁଣନ୍ତୁ; ଆପଣ ଦେବଦେବ, ଆଦି, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ସ୍ୱାମୀ। ସମାଧିରେ ଲୀନ ସିଦ୍ଧମାନେ ବି ଆପଣଙ୍କ ସୀମା ପାଇ ନାହାନ୍ତି। ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣର ରକ୍ଷାକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧରିଛନ୍ତି। ॥1॥ ଶୁଦ୍ଧ, ଆଦି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପୂଜା ଓ ଆରାଧନା ସଦ୍‌ଗୁରୁଙ୍କ ଉପାସନାରୁ ହୁଏ, ହେ ଭାଗ୍ୟର ଭାଇ-ବନ୍ଧୁମାନେ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରରେ ଠିଆ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମା ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ॥1॥ରହାଉ॥ ତତ୍ତ୍ୱ-ବାସ୍ତବିକତାର ଜ୍ଞାନରୂପୀ ତେଲ ଓ ନାମରୂପୀ ସଳିତାରେ, ଏହି ଦୀପ ମୋର ଶରୀରକୁ ପ୍ରକାଶିତ କରେ। ମୁଁ ଜଗତ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଜ୍ୟୋତି ଲଗାଇ ଏହି ଦୀପ ଜାଳିଛି। ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ପ୍ରଭୁ ସବୁ ଜାଣନ୍ତି। ॥2॥ ପଞ୍ଚ ଶବ୍ଦ — ପାଞ୍ଚ ଆଦି ନାଦର — ଅନାହତ ଧୁନି ଗୁଞ୍ଜରିତ ଓ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହୁଏ। ମୁଁ ଜଗତ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହିତ ବାସ କରେ। କବୀର, ଆପଣଙ୍କ ଦାସ, ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଆରତୀ କରନ୍ତି, ହେ ନିରାକାର ନିର୍ବାଣର ସ୍ୱାମୀ। ॥3॥5॥ ଧନ୍ନା। ହେ ଜଗତ ସ୍ୱାମୀ, ଏହି ତ ଆପଣଙ୍କ ଆରତୀ। ଯେଉଁ ବିନମ୍ର ଜନ ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତି-ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଆପଣ ହିଁ ସମ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି। ॥1॥ରହାଉ॥ ଡାଲି, ଅଟା ଓ ଘିଅ — ଏହି ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ମାଗେ। ମୋର ମନ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ ରହୁ। ଜୋତା, ସୁନ୍ଦର ବସ୍ତ୍ର, ଗୋଟିଏ ଦୁଧିଆଳ ଗାଈ ଓ ଗୋଟିଏ ମଇଁଷି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ମାଗେ, ଓ ଗୋଟିଏ ଉତ୍ତମ ତୁର୍କୀ ଘୋଡ଼ା। ମୋର ଘର ଯତ୍ନ ନେବା ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ଭଲ ସ୍ତ୍ରୀ — ଆପଣଙ୍କ ବିନମ୍ର ସେବକ ଧନ୍ନା ଏହି ବସ୍ତୁ ମାଗେ, ହେ ପ୍ରଭୁ। ॥2॥4॥