શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતા ૧૧.૨૪ — નભઃસ્પૃશં દીપ્તમ્
ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ 11.24 — ਨਭਃਸ੍ਪ੍ਰਿਸ਼ੰ ਦੀਪ੍ਤਮ੍ in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
જ્યારે વિશ્વરૂપ પોતાના અભિભૂત કરનારા, વિસ્મયકારી રૂપને પ્રકટ કરે છે, ત્યારે અર્જુન ભયથી ગ્રસ્ત થઈ જાય છે. તેઓ આકાશને સ્પર્શ કરતા, અનેક રંગોથી ઝળહળતા, ખુલ્લા મુખો અને વિશાળ પ્રજ્વલિત નેત્રોવાળા ભગવાનનું વર્ણન કરે છે. અંદરથી કાંપતા, શ્રીકૃષ્ણને વિષ્ણુ કહીને તેઓ સ્વીકારે છે કે તેમને ન ધૈર્ય મળે છે અને ન શાંતિ. આ શ્લોક ભગવાનની અસીમ મહિમાથી ઉત્પન્ન ભય અને કંપનને વ્યક્ત કરે છે, એ પૂર્વે કે તે આશ્વાસનમાં બદલાય.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Bhagavad Gita Chapter 11, Verse 24 · Sage Veda Vyasa (Mahabharata, Bhishma Parva) · Ancient (text compiled c. 5th–2nd century BCE)
અગિયારમા અધ્યાય વિશ્વરૂપદર્શનયોગમાં, જ્યારે અર્જુન અભિભૂત કરનારા વિશ્વરૂપનું દર્શન કરે છે, ત્યારે તેનો ઉદાત્ત અને ભયાનક પક્ષ તેમને ગ્રસી લે છે. અહીં તેઓ આકાશને સ્પર્શ કરતા, ઝળહળતા, અનેક રંગોવાળા, ખુલ્લા મુખો અને પ્રજ્વલિત નેત્રોવાળા રૂપનું વર્ણન કરે છે, અને શ્રીકૃષ્ણને, વિષ્ણુ કહીને, સ્વીકારે છે કે તેમને ન કોઈ ધૈર્ય મળે છે અને ન શાંતિ.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
ભક્તો માને છે કે મહાબળી અર્જુન પણ ભગવાનની પૂર્ણ મહિમા સમક્ષ કાંપી ઊઠ્યા, અને એ જ ભગવાન જેમની વિશાળતા હૃદયને વિસ્મિત કરે છે, એ ભક્તની શાંતિને કોમળતાથી પાછી લાવી દે છે જે તેમની તરફ વળે છે — કારણ કે ભગવાન નમ્ર પણ કરે છે અને સાંત્વના પણ આપે છે.
મંત્ર
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
નભઃસ્પૃશં દીપ્તમનેકવર્ણં વ્યાત્તાનનં દીપ્તવિશાલનેત્રમ્। દૃષ્ટ્વા હિ ત્વાં પ્રવ્યથિતાન્તરાત્મા ધૃતિં ન વિન્દામિ શમં ચ વિષ્ણો॥
nabhaḥ-spṛiśhaṁ dīptam aneka-varṇaṁ vyāttānanaṁ dīpta-viśhāla-netram dṛiṣhṭvā hi tvāṁ pravyathitāntar-ātmā dhṛitiṁ na vindāmi śhamaṁ cha viṣhṇo
અર્થ:આકાશને સ્પર્શ કરતા, અનેક રંગોથી દેદીપ્યમાન, ખુલ્લા મુખો અને વિશાળ પ્રજ્વલિત નેત્રોવાળા આપને જોઈને મારો અંતરાત્મા ભયભીત થઈને વ્યથિત થઈ રહ્યો છે; હે વિષ્ણો! મને ન ધૈર્ય મળે છે અને ન શાંતિ.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ 11.24 — ਨਭਃਸ੍ਪ੍ਰਿਸ਼ੰ ਦੀਪ੍ਤਮ੍ પાઠના લાભ
ભગવાનની અનંત મહિમાથી ઉત્પન્ન વિસ્મય અને કંપનને વ્યક્ત કરે છે
સાધકને યાદ કરાવે છે કે દિવ્યનો યથાર્થ સાક્ષાત્કાર અહંકારને નમ્ર કરી શકે છે
ભગવાન સમક્ષ ભયની નિષ્કપટ અભિવ્યક્તિ જે શરણાગતિ તરફ લઈ જાય છે
ભગવાનની અભિભૂત કરનારી મહાનતા પ્રત્યે શ્રદ્ધાને ગાઢ કરે છે
હૃદયને ભગવાનની આશ્વાસન આપનારી, કોમળ કૃપા માટે તૈયાર કરે છે
વિશ્વરૂપના ઉદાત્ત પક્ષના ચિંતન માટે એક સજીવ શ્લોક
ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ 11.24 — ਨਭਃਸ੍ਪ੍ਰਿਸ਼ੰ ਦੀਪ੍ਤਮ੍ જપ વિધિ
આ શ્લોકનો પાઠ વિશ્વરૂપના વિસ્મયકારી પક્ષનું ચિંતન કરતાં કરો. પાઠ કરતી વખતે, અર્જુનની જેમ, એ નમ્ર કરી દેનારા ભયને નિષ્કપટ રૂપે સ્વીકારો જેને ભગવાનની અસીમ મહિમા જગાવી શકે છે. એ શ્રદ્ધામય વિસ્મયને નિરાશા તરફ નહીં, પણ શરણાગતિ તરફ લઈ જવા દો, હૃદયને ભગવાનના એ આશ્વાસન માટે ખોલતા જે અધ્યાયમાં આગળ આવે છે. અંદર જ ભગવાનને સર્વવ્યાપી વિષ્ણુ કહીને સંબોધો.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ 11.24 — ਨਭਃਸ੍ਪ੍ਰਿਸ਼ੰ ਦੀਪ੍ਤਮ੍ શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ