ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਅਵਤਾਰ
ਕੁਹਾੜੀਧਾਰੀ ਰਿਸ਼ੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਅਵਤਾਰ ਅਤੇ ਚਿਰੰਜੀਵੀ
ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ — "ਕੁਹਾੜੀ ਵਾਲੇ ਰਾਮ" — ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਦਸ ਅਵਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇਵੇਂ ਹਨ, ਜੋ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਜਮਦਗਨੀ ਅਤੇ ਰੇਣੁਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਦਿਵਯ ਕੁਹਾੜੀ (ਪਰਸ਼ੁ) ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਨਿਮਰ ਕਰਨ ਅਵਤਰਿਤ ਹੋਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਤਿਆਗ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਗਰ ਪਰ ਭਗਤ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਚਿਰੰਜੀਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ ਜੋ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਜ ਵੀ ਜੀਵਿਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਕਲਕੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਗੇ।
Interesting Facts
- ✦ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਦਸ਼ਾਵਤਾਰ ਵਿੱਚ ਛੇਵੇਂ ਹਨ ਅਤੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
- ✦ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਪਰਸ਼ੁ (ਕੁਹਾੜੀ) ਵਾਲੇ ਰਾਮ" — ਕੁਹਾੜੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਤੋਹਫ਼ਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘੋਰ ਤਪ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ।
- ✦ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਯੋਧਾ ਹਨ — ਅਸਾਧਾਰਨ ਤੌਰ ਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ-ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਇੱਕ ਅਵਤਾਰ ਜੋ ਸ਼ਸਤਰ-ਬਲ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
- ✦ਉਹ ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਹਨ — ਅਮਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ — ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਜੀਵਿਤ ਹਨ, ਕਲਕੀ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣਗੇ।
- ✦ਉਹ ਰਾਮਾਇਣ (ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ) ਅਤੇ ਮਹਾਭਾਰਤ (ਭੀਸ਼ਮ, ਦ੍ਰੋਣ ਅਤੇ ਕਰਣ ਦੇ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ) ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਦੋ ਯੁੱਗਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦੇ ਹੋਏ।
ਕੁਹਾੜੀ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ
ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਦਾ ਜਨਮ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਜਮਦਗਨੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤੀਵ੍ਰਤਾ ਪਤਨੀ ਰੇਣੁਕਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ, ਤਪ ਲਈ ਵਿਖਿਆਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਕੁਲ ਵਿੱਚ। ਫਿਰ ਵੀ ਜਵਾਨੀ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸ਼ਸਤਰ-ਮਾਰਗ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਸਨ। ਲੰਮੇ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਤਪ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸਤਰ-ਵਿਦਿਆ ਸਿਖਾਈ ਅਤੇ ਪਰਸ਼ੁ — ਇੱਕ ਪ੍ਰਚੰਡ ਕੁਹਾੜੀ — ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਪਿਆ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਇੱਕ ਦੁਰਲੱਭ ਸੱਤਾ ਬਣੇ: ਜਨਮ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਯੋਧਾ, ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਸਾਮਰਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸੰਗਮ। ਉਹ ਭਗਤ, ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਨਿਆਂ-ਭਾਵਨਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸਨ — ਪਰ ਆਪਣੇ ਭਿਆਨਕ ਕ੍ਰੋਧ ਲਈ ਵੀ ਵਿਖਿਆਤ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਛੇਤੀ ਹੀ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਕਰ ਦੇਣਗੀਆਂ।
ਅੱਤਿਆਚਾਰੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਪਤਨ
ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ੱਤਰੀ — ਉਹ ਯੋਧਾ-ਰਾਜੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਰਤੱਵ ਪਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਸੀ — ਹੰਕਾਰੀ, ਲਾਲਚੀ ਅਤੇ ਜ਼ਾਲਮ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਰਬਲਾਂ ਉੱਤੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਚਰਮ ਬਿੰਦੂ ਆਇਆ ਪ੍ਰਬਲ ਰਾਜਾ ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਅਰਜੁਨ ਤੋਂ, ਜਿਸਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਜਮਦਗਨੀ ਦੀ ਦਿਵਯ ਕਾਮਧੇਨੁ ਗਾਂ ਦਾ ਲਾਲਚ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਗਾਂ ਖੋਹ ਲਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਮਦਗਨੀ ਦਾ ਵਧ ਕਰਵਾਇਆ, ਤਦੋਂ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਦੇ ਸੋਗ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੀ ਕੋਈ ਸੀਮਾ ਨਾ ਰਹੀ।
ਆਪਣੀ ਕੁਹਾੜੀ ਉਠਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ, ਜਦੋਂ ਯੋਧਾ-ਕੁਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉੱਠੇ, ਤਾਂ ਧਰਮ-ਤਿਆਗੀ ਅੱਤਿਆਚਾਰੀ ਕਸ਼ੱਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਉਸ ਅਵਤਾਰ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸਨੇ ਜਗਤ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਤਦੋਂ ਮੁੜ-ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਲੋਕ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਾਲਮ ਬਣ ਗਏ ਸਨ — ਇਹ ਕਠੋਰ ਯਾਦ ਕਿ ਧਰਮ-ਰਹਿਤ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪਤਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।
ਦੋ ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਅਮਰ ਰਿਸ਼ੀ
ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਵਤਾਰਾਂ ਤੋਂ ਉਲਟ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਇੱਕੋ ਹੀ ਆਯੁ-ਕਾਲ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਹੈ, ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਹਨ — ਅਮਰ — ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ। ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਦੇ ਵਿਆਹ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿ ਕਿਸੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਸ਼ਿਵ-ਧਨੁਸ਼ ਤੋੜਿਆ, ਉਗਰ ਰਿਸ਼ੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਅਸਤਰਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਗੁਰੂ ਹਨ ਜੋ ਭੀਸ਼ਮ, ਦ੍ਰੋਣ ਅਤੇ ਕਰਣ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਅੱਜ ਵੀ ਜੀਵਿਤ ਹਨ, ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਗਹਿਰੇ ਤਪ ਵਿੱਚ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕ੍ਰੋਧ ਤਿਆਗ ਕੇ। ਸ਼ਾਸਤਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਲਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਵਾਰ ਹੋਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਗੇ — ਅੰਤਿਮ ਅਵਤਾਰ ਕਲਕੀ ਦੇ ਸਾਮਰਿਕ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ — ਉਹੀ ਅਸਤਰ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਧਰਮ ਮੁੜ-ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਯੁੱਗਾਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੇਵਾਂ ਅਵਤਾਰ ਚੁੱਪਚਾਪ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਦੇ ਆਰੰਭ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਦੇ ਅੰਤ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Related Mantras & Stotras
Frequently Asked Questions
Who is Parashurama?
Parashurama is the sixth avatar of Vishnu, a brahmin sage who wields a divine axe (parashu) given by Lord Shiva. He appeared in the Treta Yuga to destroy the arrogant warrior-kings who had abandoned dharma, and is one of the immortals (chiranjivis).
Why did Parashurama destroy the kshatriyas?
The warrior-kings of his age had become proud and cruel, oppressing sages and the weak. After King Kartavirya Arjuna seized his father's wish-granting cow and had the sage Jamadagni killed, Parashurama took up his axe and rid the earth of the tyrannical kshatriyas, restoring dharma.
Is Parashurama still alive?
Yes, by tradition. Parashurama is a chiranjivi — an immortal — said to be living still in deep penance. The scriptures foretell that he will reappear at the end of the Kali Yuga as the martial guru of Kalki, the final avatar.
Does Parashurama appear in the Ramayana and Mahabharata?
Yes. In the Ramayana he meets Sri Rama after the breaking of Shiva's bow and recognises him as Vishnu. In the Mahabharata, generations later, he is the guru who teaches archery and weapons to Bhishma, Drona and Karna — appearing across two great ages.