શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતા 16.21 — ત્રિવિધં નરકસ્યેદં દ્વારમ્
ஸ்ரீமத் பகவத் கீதை ௧௬.௨௧ — த்ரிவிதம் நரகஸ்யேதம் த்வாரம் in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
શ્રીકૃષ્ણ ગીતાની સૌથી તીક્ષ્ણ ચેતવણીઓમાંની એક આપે છે: કામ, ક્રોધ અને લોભ — એ નરકના ત્રણ દ્વાર છે, આત્માનો નાશ કરનારા. કેમ કે એ મનુષ્યના કલ્યાણને નષ્ટ કરી આધ્યાત્મિક માર્ગને રોકે છે, તેથી તેઓ આ ત્રણેયના ત્યાગનો આદેશ આપે છે. આ શ્લોક મનના સૌથી મોટા શત્રુઓથી રક્ષાનો સશક્ત ઉપદેશ છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Bhagavad Gita Chapter 16, Verse 21 · Bhagavan Sri Krishna (as recorded by Maharishi Veda Vyasa) · Ancient (part of the Mahabharata, c. 5th–2nd century BCE in present form)
સોળમા અધ્યાયમાં દિવ્ય અને આસુરી પ્રકૃતિનો વિરોધાભાસ રજૂ કર્યા પછી, શ્રીકૃષ્ણ આસુરી માર્ગને એની ત્રણ સૌથી ઘાતક જડોમાં — કામ, ક્રોધ અને લોભ — નિચોવી નાખે છે, અને ચેતવણી આપે છે કે એ વિનાશના દ્વાર છે. કેવી રીતે વાસના ક્રોધ અને પતનને જન્મ આપે છે એ પહેલાંના પ્રસંગ (૨.૬૨–૬૩) ની પ્રતિધ્વનિ કરતો, આ શ્લોક ગીતાના સૌથી વધુ ઉદ્ધૃત નૈતિક ઉપદેશોમાંનો એક છે. એ પ્રત્યેક સાધક માટે એક કાલાતીત સાવધાની રૂપે સ્થિત છે.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
ગુરુજનો જણાવે છે કે જે સાધકોએ આ ચેતવણીને માની અને કામ, ક્રોધ તથા લોભનો ત્યાગ કર્યો, એમણે મનને અચાનક હળવું અને માર્ગને સ્પષ્ટ જોયું; જ્યારે પણ આ ભીતરી શત્રુઓ હૃદય પર હાવી થવાનો પ્રયાસ કરે, ત્યારે આ શ્લોકને ઢાલ રૂપે યાદ કરાય છે.
મંત્ર
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
ત્રિવિધં નરકસ્યેદં દ્વારં નાશનમાત્મનઃ।કામઃ ક્રોધસ્તથા લોભસ્તસ્માદેતત્ત્રયં ત્યજેત્॥
tri-vidhaṁ narakasyedaṁ dvāraṁ nāśhanam ātmanaḥ kāmaḥ krodhas tathā lobhas tasmād etat trayaṁ tyajet
અર્થ:કામ, ક્રોધ અને લોભ — એ આત્મનાશના ત્રણ પ્રકારના દ્વાર છે, તેથી આ ત્રણેયનો ત્યાગ કરવો જોઈએ.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
ஸ்ரீமத் பகவத் கீதை ௧௬.௨௧ — த்ரிவிதம் நரகஸ்யேதம் த்வாரம் પાઠના લાભ
કામ, ક્રોધ અને લોભને નરકના ત્રણ દ્વાર રૂપે ઓળખે છે
આત્માનો નાશ કરનારા (આત્મ-નાશનમ્) ભીતરી શત્રુઓ વિરુદ્ધ સચેત કરે છે
કામ, ક્રોધ અને લોભના ત્યાગને પ્રેરે છે
પતન અને બંધનના મુખ્ય કારણોથી સાધકને રક્ષે છે
વિનાશકારી આવેગો પર આત્મ-સંયમ અને વિવેકને દૃઢ કરે છે
મનની રક્ષા અને આધ્યાત્મિક પ્રગતિ માટે એક મહત્ત્વપૂર્ણ ઉપદેશ
ஸ்ரீமத் பகவத் கீதை ௧௬.௨௧ — த்ரிவிதம் நரகஸ்யேதம் த்வாரம் જપ વિધિ
આ શ્લોકનો પાઠ તમારી જાતને દૃઢતાથી યાદ કરાવવા માટે કરો કે કામ, ક્રોધ અને લોભ 'નરકના દ્વાર છે, આત્મા માટે વિનાશકારી.' જ્યારે પણ આ ત્રણમાંથી કોઈ ઊઠે, અટકો અને 'તસ્માદેતત્ત્રયં ત્યજેત્' — તેથી આ ત્રણેયનો ત્યાગ કરો — એ યાદ કરો. આ જપનો ઉપયોગ સંકલ્પને દૃઢ કરવા અને મનને આ શત્રુઓથી દૂર સ્થિરતા તથા સદ્ગુણ તરફ વાળવા માટે કરો.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ ஸ்ரீமத் பகவத் கீதை ௧௬.௨௧ — த்ரிவிதம் நரகஸ்யேதம் த்வாரம் શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ