ధ్రువ స్తుతి
துருவ ஸ்துதி (துருவன் செய்த விஷ்ணு ஸ்துதி) in Telugu · తెలుగు
మీ భాష/లిపిలో చదవండి
✦ అర్థం
ధ్రువ స్తుతి బాలభక్తుడైన ధ్రువ మహారాజు శ్రీమహావిష్ణువుకు సమర్పించిన తేజోమయ ప్రార్థన; ఇది శ్రీమద్భాగవత మహాపురాణ చతుర్థ స్కంధం (9వ అధ్యాయం)లో వర్ణింపబడింది. మాటరాని, ఆశ్చర్యచకితుడైన బాలుని భగవంతుడు తన శంఖంతో స్పృశించగానే ధ్రువుని వాక్కు మేల్కొని ఈ పన్నెండు శ్లోకాలు వెలువడ్డాయి. అతడు భగవంతుని సర్వశక్తిమంత అంతర్యామిగా స్తుతించి, స్వర్గ ఫలాలను తిరస్కరించి, కేవలం శుద్ధభక్తుల సాంగత్యాన్నీ అఖండ ప్రేమభక్తినీ కోరతాడు. రాజ్యం కోరి బయలుదేరి భగవంతుని పొందిన ఈ భక్తుని నిష్కామభక్తికి ఇది ఆదర్శప్రాయం.
మూలం & కథ
Srimad Bhagavata Purana, Canto 4, Chapter 9, verses 6–17 (Dhruva-krita Bhagavat-stuti) · Sage Veda-Vyasa (as spoken by Dhruva Maharaja) · Classical Puranic era
ఉత్తానపాద మహారాజు ఐదేళ్ల కుమారుడైన ధ్రువుని సవతితల్లి అవమానించగా, ఎవరూ ఎన్నడూ ఎరుగని ఉన్నతస్థానం పొందాలని అతడు సంకల్పించాడు. నారద మహర్షి మార్గదర్శనంతో మధువనంలో కఠోర తపస్సు చేస్తూ శ్రీమహావిష్ణువును ధ్యానించాడు. అతని దృఢసంకల్పానికి సంతోషించి భగవంతుడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు. ఆశ్చర్యచకితుడై మాటరాని బాలుని చెంపను భగవంతుడు తన శంఖంతో స్పృశించగా, వెంటనే ఈ పన్నెండు స్తుతిశ్లోకాలు అతని మేల్కొన్న హృదయం నుండి వెలువడ్డాయి. భగవంతుని దర్శనం తరువాత ధ్రువుడు తాను కోరిన రాజ్యాన్ని లెక్కచేయలేదు, చివరికి అతనికి ఎన్నడూ పతనం చెందని అవినాశి ధ్రువతార శాశ్వత స్థానం లభించింది.
✦ శాస్త్రాలలో చెప్పినట్లు
భగవంతుని శంఖం ధ్రువుని చెంపను స్పృశించగానే ఆ నిరక్షరాస్యుడైన బాలునికి తక్షణమే పరిపూర్ణ వేదజ్ఞానం, వాక్చాతుర్యం లభించాయని సంప్రదాయం చెబుతుంది — మొదటి శ్లోకంలో అతడు వర్ణించిన మేల్కొలుపే అది. ఈ ప్రార్థనకు భగవంతుడు ఎంతగానో సంతోషించి ధ్రువునికి అవినాశి ధ్రువలోకాన్ని ప్రసాదించాడు, అక్కడ అతడు స్థిర ధ్రువతారగా ప్రకాశిస్తాడు, దాని చుట్టూ సమస్త జ్యోతిర్మండలాలు పరిభ్రమిస్తాయి, ప్రళయంచేత సైతం అది చలించదు.
అర్థంతో పూర్తి పాఠం
ఏ పంక్తిపైన అయినా లేదా ▶ బటన్పై తాకి వినండి
యోఽన్తః ప్రవిశ్య మమ వాచమిమాం ప్రసుప్తాం సఞ్జీవయత్యఖిలశక్తిధరః స్వధామ్నా । అన్యాంశ్చ హస్తచరణశ్రవణత్వగాదీన్ ప్రాణాన్నమో భగవతే పురూషాయ తుభ్యమ్ ॥ ౧ ॥
yo 'ntaḥ praviśya mama vācam imāṃ prasuptāṃ sañjīvayaty akhila-śakti-dharaḥ sva-dhāmnā | anyāṃś ca hasta-caraṇa-śravaṇa-tvag-ādīn prāṇān namo bhagavate puruṣāya tubhyam || 1 ||
అర్థం:ఓ ప్రభూ! నీవు సమస్త శక్తులను ధరించిన సర్వశక్తిమంతుడవు. నా లోపల ప్రవేశించి, నీ తేజస్సుతో నిద్రాణమైన నా వాక్కును తిరిగి జీవింపజేశావు; నా చేతులు, కాళ్ళు, చెవులు, చర్మం మొదలైన ఇంద్రియాలను, ప్రాణాలను కూడా చైతన్యవంతం చేశావు. ఆ పరమపురుషుడవైన నీకు నా నమస్కారం.
ఏకస్త్వమేవ భగవన్నిదమాత్మశక్త్యా మాయాఖ్యయోరుగుణయా మహదాద్యశేషమ్ । సృష్ట్వానువిశ్య పురుషస్తదసద్గుణేషు నానేవ దారుషు విభావసువద్విభాసి ॥ ౨ ॥
ekas tvam eva bhagavann idam ātma-śaktyā māyākhyayoru-guṇayā mahad-ādy-aśeṣam | sṛṣṭvānuviśya puruṣas tad-asad-guṇeṣu nāneva dāruṣu vibhāvasu-vad vibhāsi || 2 ||
అర్థం:ఓ భగవంతుడా! నీవు ఒక్కడవే; 'మాయ' అనే ఉగ్రగుణములు గల నీ శక్తితో మహత్తత్త్వము మొదలైన సమస్త సృష్టిని రచించి, అందులో పురుషరూపంలో ప్రవేశించి, దాని గుణములలో అనేకుడవలె కనిపిస్తావు — ఒకే అగ్ని వివిధ కట్టెలలో నానా రూపాలలో ప్రకాశించినట్లు.
త్వద్దత్తయా వయునయేదమచష్ట విశ్వం సుప్తప్రబుద్ధ ఇవ నాథ భవత్ప్రపన్నః । తస్యాపవర్గ్యశరణం తవ పాదమూలం విస్మర్యతే కృతవిదా కథమార్తబన్ధో ॥ ౩ ॥
tvad-dattayā vayunayedam acaṣṭa viśvaṃ supta-prabuddha iva nātha bhavat-prapannaḥ | tasyāpavargya-śaraṇaṃ tava pāda-mūlaṃ vismaryate kṛta-vidā katham ārta-bandho || 3 ||
అర్థం:ఓ నాథా! నీవిచ్చిన బుద్ధితోనే ఈ శరణాగతుడైన జీవుడు నిద్ర నుండి మేల్కొన్నవానివలె ఈ విశ్వాన్ని దర్శిస్తాడు. ఓ ఆర్తబంధూ! మరి వివేకి అయినవాడు మోక్షమునకు ఏకైక ఆశ్రయమైన నీ చరణకమలాలను ఎలా మరచిపోగలడు?
నూనం విముష్టమతయస్తవ మాయయా తే యే త్వాం భవాప్యయవిమోక్షణమన్యహేతోః । అర్చన్తి కల్పకతరుం కుణపోపభోగ్య- మిచ్ఛన్తి యత్స్పర్శజం నిరయేఽపి నౄణామ్ ॥ ౪ ॥
nūnaṃ vimuṣṭa-matayas tava māyayā te ye tvāṃ bhavāpyaya-vimokṣaṇam anya-hetoḥ | arcanti kalpaka-taruṃ kuṇapopabhogyam icchanti yat sparśajaṃ niraye 'pi nṝṇām || 4 ||
అర్థం:నిశ్చయంగా వారి బుద్ధి నీ మాయచేత అపహరింపబడింది — కల్పవృక్షమైన నిన్ను జన్మమృత్యువుల నుండి విముక్తి వంటి ఇతర ప్రయోజనాల కోసం పూజించేవారు; ఎందుకంటే వారు కోరే స్పర్శజన్య భోగాలు శవప్రాయమైనవి, నరకంలో సైతం లభించేవి.
యా నిర్వృతిస్తనుభృతాం తవ పాదపద్మ- ధ్యానాద్భవజ్జనకథాశ్రవణేన వా స్యాత్ । సా బ్రహ్మణి స్వమహిమన్యపి నాథ మా భూత్ కింత్వన్తకాసిలులితాత్పతతాం విమానాత్ ॥ ౫ ॥
yā nirvṛtis tanu-bhṛtāṃ tava pāda-padma- dhyānād bhavaj-jana-kathā-śravaṇena vā syāt | sā brahmaṇi sva-mahimany api nātha mā bhūt kiṃ tv antakāsi-lulitāt patatāṃ vimānāt || 5 ||
అర్థం:ఓ నాథా! నీ చరణకమలాల ధ్యానంచేత లేదా నీ భక్తుల కథలను వినడంచేత దేహధారులకు లభించే ఆనందం — నీ స్వమహిమారూప బ్రహ్మంలో (నిర్విశేష మోక్షంలో) లీనమైనా లభించకుండుగాక; ఇక మృత్యువు ఖడ్గంచేత విమానాలు ధ్వంసమయ్యే ఆ స్వర్గభోగాల మాట చెప్పనేల!
భక్తిం ముహుః ప్రవహతాం త్వయి మే ప్రసఙ్గో భూయాదనన్త మహతామమలాశయానామ్ । యేనాఞ్జసోల్బణమురువ్యసనం భవాబ్ధిం నేష్యే భవద్గుణకథామృతపానమత్తః ॥ ౬ ॥
bhaktiṃ muhuḥ pravahatāṃ tvayi me prasaṅgo bhūyād ananta mahatām amalāśayānām | yenāñjasolbaṇam uru-vyasanaṃ bhavābdhiṃ neṣye bhavad-guṇa-kathāmṛta-pāna-mattaḥ || 6 ||
అర్థం:ఓ అనంతా! నీయందు నిరంతరం భక్తి ప్రవహించే మహాత్ములు, నిర్మలహృదయులైన భక్తుల సాంగత్యం నాకు సదా లభించుగాక; దానివలన నీ గుణాల కథామృత పానంతో మత్తుడనై ఈ ఘోర విపత్తుల భవసాగరాన్ని సులభంగా దాటగలను.
తే న స్మరన్త్యతితరాం ప్రియమీశ మర్త్యం యే చాన్వదః సుతసుహృద్గృహవిత్తదారాః । యే త్వబ్జనాభ భవదీయపదారవిన్ద- సౌగన్ధ్యలుబ్ధహృదయేషు కృతప్రసఙ్గాః ॥ ౭ ॥
te na smaranty atitarāṃ priyam īśa martyaṃ ye cānv adaḥ suta-suhṛd-gṛha-vitta-dārāḥ | ye tv abja-nābha bhavadīya-padāravinda- saugandhya-lubdha-hṛdayeṣu kṛta-prasaṅgāḥ || 7 ||
అర్థం:ఓ కమలనాభా! నీ చరణకమలాల సుగంధానికి లోభించిన భక్తుల హృదయాలయందు ప్రేమ పెంచుకున్నవారు, ఓ ఈశా! కొడుకు, మిత్రుడు, ఇల్లు, ధనం, భార్య మొదలైన ఈ మర్త్యలోక ప్రియవస్తువులను సైతం స్మరించరు.
తిర్యఙ్నగద్విజసరీసృపదేవదైత్య- మర్త్యాదిభిః పరిచితం సదసద్విశేషమ్ । రూపం స్థవిష్ఠమజ తే మహదాద్యనేకం నాతః పరం పరమ వేద్మి న యత్ర వాదః ॥ ౮ ॥
tiryaṅ-naga-dvija-sarīsṛpa-deva-daitya- martyādibhiḥ paricitaṃ sad-asad-viśeṣam | rūpaṃ sthaviṣṭham aja te mahad-ādy-anekaṃ nātaḥ paraṃ parama vedmi na yatra vādaḥ || 8 ||
అర్థం:ఓ అజా! పశువులు, వృక్షాలు, పక్షులు, సరీసృపాలు, దేవతలు, దైత్యులు, మానవులు మొదలైనవారితో నిండి, సత్-అసత్ భేదంతో కూడిన నీ ఈ మహత్తత్త్వాది అనేక రూపాలతో కూడిన స్థూల విశ్వరూపాన్ని నేనెరుగుదును; దానికి అతీతమైన ఏ పరమతత్త్వంలో వివాదమే లేదో దానిని కూడా ఎరుగుదును.
కల్పాన్త ఏతదఖిలం జఠరేణ గృహ్ణన్ శేతే పుమాన్ స్వదృగనన్తసఖస్తదఙ్కే । యన్నాభిసిన్ధురుహకాఞ్చనలోకపద్మ- గర్భే ద్యుమాన్ భగవతే ప్రణతోఽస్మి తస్మై ॥ ౯ ॥
kalpānta etad akhilaṃ jaṭhareṇa gṛhṇan śete pumān sva-dṛg ananta-sakhas tad-aṅke | yan-nābhi-sindhu-ruha-kāñcana-loka-padma- garbhe dyumān bhagavate praṇato 'smi tasmai || 9 ||
అర్థం:ఏ పరమపురుషుడు కల్పాంతంలో ఈ సమస్త సృష్టిని తన ఉదరంలో ధరించి, స్వయంప్రకాశుడై అనంతశేషుని సఖునిగా చేసుకొని అతని ఒడిలో శయనిస్తాడో, ఎవని నాభిసాగరం నుండి ఉద్భవించిన స్వర్ణలోకపద్మ గర్భంలో తేజోమయుడైన బ్రహ్మ ఉద్భవిస్తాడో — ఆ భగవంతునికి నేను ప్రణమిల్లుతున్నాను.
త్వం నిత్యముక్తపరిశుద్ధవిబుద్ధ ఆత్మా కూటస్థ ఆదిపురుషో భగవాంస్త్ర్యధీశః । యద్బుద్ధ్యవస్థితిమఖణ్డితయా స్వదృష్ట్యా ద్రష్టా స్థితావధిమఖో వ్యతిరిక్త ఆస్సే ॥ ౧౦ ॥
tvaṃ nitya-mukta-pariśuddha-vibuddha ātmā kūṭa-stha ādi-puruṣo bhagavāṃs try-adhīśaḥ | yad-buddhy-avasthitim akhaṇḍitayā sva-dṛṣṭyā draṣṭā sthitāv adhimakho vyatirikta āsse || 10 ||
అర్థం:నీవు నిత్యముక్తుడవు, పరిశుద్ధుడవు, విబుద్ధాత్మవు, కూటస్థుడవైన ఆదిపురుషుడవు, త్రిగుణ/త్రిలోకాధీశ్వరుడవైన భగవంతుడవు. నీ అఖండదృష్టితో బుద్ధి యొక్క ప్రతి అవస్థకు ద్రష్టవై ఉండీ, సృష్టిస్థితుల అధ్యక్షునిగా అందరికంటే వేరుగా, నిర్లిప్తుడవై ఉంటావు.
యస్మిన్ విరుద్ధగతయో హ్యనిశం పతన్తి విద్యాదయో వివిధశక్తయ ఆనుపూర్వ్యాత్ । తద్బ్రహ్మ విశ్వభవమేకమనన్తమాద్య- మానన్దమాత్రమవికారమహం ప్రపద్యే ॥ ౧౧ ॥
yasmin viruddha-gatayo hy aniśaṃ patanti vidyādayo vividha-śaktaya ānupūrvyāt | tad brahma viśva-bhavam ekam anantam ādyam ānanda-mātram avikāram ahaṃ prapadye || 11 ||
అర్థం:ఏ తత్త్వంలో విద్య-అవిద్య మొదలైన పరస్పర విరుద్ధగతులు గల వివిధ శక్తులు క్రమంగా నిరంతరం ఉదయిస్తుంటాయో — ఆ ఏకైక, అనంత, ఆది, ఆనందస్వరూప, నిర్వికార, విశ్వోద్భవమైన బ్రహ్మాన్ని నేను శరణు పొందుతున్నాను.
సత్యాశిషో హి భగవంస్తవ పాదపద్మ- మాశీస్తథానుభజతః పురుషార్థమూర్తేః । అప్యేవమార్య భగవాన్ పరిపాతి దీనాన్ వాశ్రేవ వత్సకమనుగ్రహకాతరోఽస్మాన్ ॥ ౧౨ ॥
satyāśiṣo hi bhagavaṃs tava pāda-padmam āśīs tathānubhajataḥ puruṣārtha-mūrteḥ | apy evam ārya bhagavān paripāti dīnān vāśreva vatsakam anugraha-kātaro 'smān || 12 ||
అర్థం:ఓ భగవంతుడా! పురుషార్థస్వరూపమైన నీ చరణకమలాలను సేవించేవానికి లభించే ఆశీర్వాదాలు సత్యమైనవే. అయినా, ఓ ఆర్యా! భగవంతుడు తన దీనభక్తులను వారి ప్రార్థనను మించి రక్షిస్తాడు — ప్రేమతో ఆరాటపడే ఆవు తన నిస్సహాయ దూడను పోషించినట్లు.
పదం-పదం అర్థం
ఉచ్చారణ వినడానికి ఏ పదంపైన అయినా క్లిక్ చేయండి
துருவ ஸ்துதி (துருவன் செய்த விஷ்ணு ஸ்துதி) పారాయణ ప్రయోజనాలు
శుద్ధ, నిష్కామ భక్తికి (అహైతుకీ భక్తి) మరియు సమస్త లౌకిక, మోక్షవాంఛల త్యాగానికి మూర్తరూపం.
'మహాత్ములు, నిర్మలహృదయ భక్తుల సాంగత్యం' కోసం చేసిన ప్రసిద్ధ ప్రార్థన (6వ శ్లోకం) ఏ ఫలంకంటే సత్సంగమే గొప్పదని సాధకునికి బోధిస్తుంది.
భగవంతుని చరణాల ధ్యానంలోని ఆనందం నిర్విశేష మోక్షాన్ని సైతం మించునని బోధించి, దైవప్రేమను లోతుగా చేస్తుంది.
భాగవతం నుండి తీసుకున్న ఈ స్తుతి హృదయాన్ని శుద్ధిచేసి, మనస్సును స్థిరపరచి, ధ్రువునిలాగే నిద్రాణమైన ఆధ్యాత్మిక శక్తులను మేల్కొలుపునని నమ్ముతారు.
లౌకిక మహత్త్వాకాంక్షను దైవసాక్షాత్కారంగా మార్చుకున్న బాలుడు ఆదర్శంగా చూపిన, కష్టాలలో ఉన్నవారికి శక్తివంతమైన ప్రార్థన.
దూడను పోషించే ఆవుతో పోల్చబడిన భగవంతుని రక్షణ హామీని, శరణాగతిని, వినయాన్ని పెంపొందిస్తుంది.
துருவ ஸ்துதி (துருவன் செய்த விஷ்ணு ஸ்துதி) పారాయణ విధి
శ్రీమహావిష్ణువు లేదా శ్రీకృష్ణుని విగ్రహం ముందు ప్రశాంతంగా కూర్చొని పన్నెండు శ్లోకాలను నెమ్మదిగా పఠిస్తూ వాటి అర్థాన్ని ధ్యానించండి — భగవంతుడే సర్వశక్తిమంత అంతర్యామి, జీవుని మేల్కొలిపేవాడని. ముఖ్యంగా శుద్ధభక్తుల సాంగత్యం, అఖండ భక్తి కోసం ధ్రువుడు చేసిన ప్రార్థనపై ధ్యానించండి. ఈ స్తుతిని నిత్య భాగవత పారాయణలో భాగంగా చదువుతారు; ఏ ఫలాన్నీ కాక కేవలం భగవంతుని కోరుతూ వినయంతో, నిష్కామ శరణాగతి భావంతో పఠించండి.
తరచూ అడిగే ప్రశ్నలు
ఇవి కూడా చదవండి
ॐ
పూర్తి துருவ ஸ்துதி (துருவன் செய்த விஷ்ணு ஸ்துதி)ను శ్లోకం-శ్లోకం అర్థంతో చదవండి, లేదా మరిన్ని పవిత్ర పాఠాలు చూడండి