ભ્રમરામ્બાષ્ટકમ્
ഭ്രമരാംബാഷ്ടകം in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
ભ્રમરામ્બાષ્ટકમ્ આદિ શંકરાચાર્ય દ્વારા દેવી ભ્રમરામ્બા (ભ્રમરામ્બિકા)ની આઠ શ્લોકોની પ્રસિદ્ધ સ્તુતિ છે, જે આંધ્ર પ્રદેશના શ્રીશૈલ શક્તિપીઠમાં ભગવાન મલ્લિકાર્જુનની શક્તિ છે. શ્રીશૈલ યાત્રા સમયે રચાયેલ, દરેક શ્લોક માતાના સૌંદર્ય, ષટ્ચક્ર અને શ્રીચક્રમાં તેમની ઉપસ્થિતિ, તથા બ્રહ્માંડિક મહિમાનું સજીવ વર્ણન કરે છે, અને 'શ્રીશૈલસ્થલવાસિનીં ભગવતીં શ્રીમાતરં ભાવયે'ની ટેક પર સમાપ્ત થાય છે. આઠમો શ્લોક 'ગ' અક્ષરથી શરૂ થતાં તેમનાં નામોને સુંદર રીતે ગૂંથે છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Devotional hymn attributed to Adi Shankaracharya (associated with the Srisailam Shakti Peetha) · Adi Shankaracharya · c. 8th century CE (traditional attribution)
શ્રીશૈલ, આંધ્ર પ્રદેશમાં કૃષ્ણા નદીના કિનારે, જ્યોતિર્લિંગ (મલ્લિકાર્જુન) અને મહાશક્તિપીઠ (ભ્રમરામ્બા) — બંને રૂપે અદ્વિતીય છે. દેવી ભ્રમરી રૂપે પ્રસિદ્ધ છે, જેમણે અરુણાસુર દૈત્યના વધ માટે ભમરાઓના સમૂહનું રૂપ ધારણ કર્યું. આદિ શંકરાચાર્યે આ મહાન ક્ષેત્રની યાત્રા સમયે પરંપરાગત રીતે ભ્રમરામ્બાષ્ટકમ્ની રચના કરી, જેમાં તેમણે દેવીના સૌંદર્ય, શ્રીવિદ્યા પરંપરામાં તેમની ઉપસ્થિતિ, અને કૉસ્મિક માતા સાથે તેમની અભિન્નતાને ગૂંથી.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
દેવી મહાત્મ્ય અને સ્થાનિક પરંપરા અનુસાર, જ્યારે બે-પગ અને ચાર-પગવાળાં સમસ્ત પ્રાણીઓ સામે અજેય અરુણાસુર દૈત્યે લોકોને આતંકિત કર્યા, ત્યારે દેવીએ અસંખ્ય ભમરાઓ (ભ્રમર)નું રૂપ ધારણ કરી તેનો નાશ કર્યો, આમ ભ્રમરામ્બા કહેવાયાં. ભક્તો માને છે કે શ્રીશૈલમાં આ અષ્ટકમ્ દ્વારા તેમનું ધ્યાન કરવાથી ષડ્-અંતઃશત્રુ વિલીન થાય છે અને માતાની શીઘ્ર રક્ષા પ્રાપ્ત થાય છે.
અર્થ સહિત સંપૂર્ણ પાઠ
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
ચાઞ્ચલ્યારુણલોચનાઞ્ચિતકૃપાચન્દ્રાર્કપટ્ટોદરાં ચારુસ્મેરમુખીં ચરાચરજગત્સંરક્ષણીં તત્પરામ્ । નિત્યં ચિન્મયકૌસ્તુભપ્રભૃતિભિર્ભૂષામણીભૂષિતાં શ્રીશૈલસ્થલવાસિનીં ભગવતીં શ્રીમાતરં ભાવયે ॥ ૧॥
cāñcalyāruṇalocanāñcitakṛpācandrārkapaṭṭodarāṃ cārusmeramukhīṃ carācarajagatsaṃrakṣaṇīṃ tatparām | nityaṃ cinmayakaustubhaprabhṛtibhirbhūṣāmaṇībhūṣitāṃ śrīśailasthalavāsinīṃ bhagavatīṃ śrīmātaraṃ bhāvaye || 1||
અર્થ:1. શ્રીશૈલમાં નિવાસ કરનારી ભગવતી શ્રીમાતાનું હું ધ્યાન કરું છું — જેમનાં ચંચળ અરુણ (કૃપાપૂર્ણ) નેત્રો છે, જેમનું ઉદર ચંદ્ર-સૂર્યના પટ્ટ જેવું છે, જેમનું મુખ સુંદર સ્મિતયુક્ત છે, જે ચરાચર જગતની રક્ષામાં તત્પર છે, અને જે ચિન્મય કૌસ્તુભ આદિ ભૂષામણિઓથી અલંકૃત છે.
કસ્તૂરીતિલકાઞ્ચિતેન્દુવિલસત્પ્રોદ્ભાસિફાલસ્થલીં કર્પૂરદ્રવમિશ્રચૂર્ણખદિરામોદોલ્લસદ્વીટિકામ્ । લોલાપાઙ્ગતરઙ્ગિતૈરધિકૃપાસારૈર્નતાનન્દિનીં શ્રીશૈલસ્થલવાસિનીં ભગવતીં શ્રીમાતરં ભાવયે ॥ ૨॥
kastūrītilakāñcitenduvilasatprodbhāsiphālasthalīṃ karpūradravamiśracūrṇakhadirāmodollasadvīṭikām | lolāpāṅgataraṅgitairadhikṛpāsārairnatānandinīṃ śrīśailasthalavāsinīṃ bhagavatīṃ śrīmātaraṃ bhāvaye || 2||
અર્થ:2. શ્રીશૈલવાસિની શ્રીમાતાનું હું ધ્યાન કરું છું — જેમનું લલાટ કસ્તૂરી-તિલકથી ચંદ્ર જેવું દેદીપ્યમાન છે, જે કર્પૂર-મિશ્રિત ખદિર-સુગંધિત તાંબૂલનું આસ્વાદન કરે છે, અને જે પોતાનાં ચંચળ નેત્રાંતોથી વહેતી અધિક કૃપાધારાથી નતજનોને આનંદિત કરે છે.
રાજન્મત્તમરાલમન્દગમનાં રાજીવપત્રેક્ષણાં રાજીવપ્રભવાદિદેવમકુટૈરારાધિતાંઘ્રિદ્વયામ્ । રાજીવાયતમન્દહાસવદનાં રાકેન્દુબિમ્બાનનાં શ્રીશૈલસ્થલવાસિનીં ભગવતીં શ્રીમાતરં ભાવયે ॥ ૩॥
rājanmattamarālamandagamanāṃ rājīvapatrekṣaṇāṃ rājīvaprabhavādidevamakuṭairārādhitāṃghridvayām | rājīvāyatamandahāsavadanāṃ rākendubimbānanāṃ śrīśailasthalavāsinīṃ bhagavatīṃ śrīmātaraṃ bhāvaye || 3||
અર્થ:3. શ્રીશૈલવાસિની શ્રીમાતાનું હું ધ્યાન કરું છું — જેમની મંદ ગતિ રાજહંસ જેવી છે, જેમનાં નેત્ર કમળદળ જેવાં છે, જેમનાં બંને ચરણ બ્રહ્માદિ દેવોના મુકુટોથી અર્ચિત છે, જેમનું મુખ કમળ જેવા મંદહાસયુક્ત છે અને પૂર્ણચંદ્રબિંબ જેવું છે.
ષટ્તારઙ્ગણદીપિકાં શિવસતીં ષડ્વૈરિવર્ગાપહાં ષટ્ચક્રાન્તરસંસ્થિતાં વરસુધાં ષડ્યોગિનીવેષ્ટિતામ્ । ષટ્કોણાન્તરવર્તિનીં સુરનુતાં ષડ્ભાવગાં ષણ્મુખીં શ્રીશૈલસ્થલવાસિનીં ભગવતીં શ્રીમાતરં ભાવયે ॥ ૪॥
ṣaṭtāraṅgaṇadīpikāṃ śivasatīṃ ṣaḍvairivargāpahāṃ ṣaṭcakrāntarasaṃsthitāṃ varasudhāṃ ṣaḍyoginīveṣṭitām | ṣaṭkoṇāntaravartinīṃ suranutāṃ ṣaḍbhāvagāṃ ṣaṇmukhīṃ śrīśailasthalavāsinīṃ bhagavatīṃ śrīmātaraṃ bhāvaye || 4||
અર્થ:4. શ્રીશૈલવાસિની શ્રીમાતાનું હું ધ્યાન કરું છું — જે ષટ્-તારકગણની દીપિકા છે, શિવની સતી છે, ષડ્વૈરિવર્ગ (કામ-ક્રોધાદિ)ની નાશિની છે, ષટ્ચક્રોમાં સ્થિત શ્રેષ્ઠ સુધા છે, ષડ્યોગિનીઓથી વેષ્ટિત છે, ષટ્કોણ-યંત્રની મધ્યમાં વિરાજે છે, દેવોથી નુત છે, ષડ્ભાવગા અને ષણ્મુખી છે.
શ્રીનાથાદૃતપાલિતત્રિભુવનાં શ્રીચક્રસઞ્ચારિણીં જ્ઞાનાસક્તમનોજયોગમહિતાં શ્રીબિન્દુનાદપ્રિયામ્ । માતંગીં મધુપાનલોલમનસં માહેશ્વરીં શ્રીપ્રદાં શ્રીશૈલસ્થલવાસિનીં ભગવતીં શ્રીમાતરં ભાવયે ॥ ૫॥
śrīnāthādṛtapālitatribhuvanāṃ śrīcakrasañcāriṇīṃ jñānāsaktamanojayogamahitāṃ śrībindunādapriyām | mātaṅgīṃ madhupānalolamanasaṃ māheśvarīṃ śrīpradāṃ śrīśailasthalavāsinīṃ bhagavatīṃ śrīmātaraṃ bhāvaye || 5||
અર્થ:5. શ્રીશૈલવાસિની શ્રીમાતાનું હું ધ્યાન કરું છું — જે શ્રીનાથથી આદૃત થઈ ત્રિભુવનનું પાલન કરે છે, શ્રીચક્રમાં સંચાર કરે છે, જ્ઞાનાસક્ત મનોજય-યોગથી મહિત છે, શ્રીબિંદુ-નાદની પ્રિયા છે, જે માતંગી છે, મધુપાનમાં લોલમના છે, માહેશ્વરી અને શ્રીપ્રદા છે.
લાવણ્યાધિકભૂષિતાઙ્ગલતિકાં લાક્ષારસારઞ્જિતાં સેવાયાતસમસ્તદેવવનિતાં સીમાતિગાસ્થાં શિવામ્ । વાણીવલ્લભવાસવપ્રભૃતિભિઃ સંસેવિતાઙ્ઘ્રિદ્વયાં શ્રીશૈલસ્થલવાસિનીં ભગવતીં શ્રીમાતરં ભાવયે ॥ ૬॥
lāvaṇyādhikabhūṣitāṅgalatikāṃ lākṣārasārañjitāṃ sevāyātasamastadevavanitāṃ sīmātigāsthāṃ śivām | vāṇīvallabhavāsavaprabhṛtibhiḥ saṃsevitāṅghridvayāṃ śrīśailasthalavāsinīṃ bhagavatīṃ śrīmātaraṃ bhāvaye || 6||
અર્થ:6. શ્રીશૈલવાસિની શ્રીમાતાનું હું ધ્યાન કરું છું — જેમની અંગલતિકા લાવણ્યથી અધિક અલંકૃત છે, જે લાક્ષારસથી રંજિત છે, જેમની સેવામાં સમસ્ત દેવાંગનાઓ આવે છે, જે સીમાથી પર સ્થિત શિવા છે, અને જેમનાં બંને ચરણ બ્રહ્મા (વાણીવલ્લભ), ઇન્દ્ર (વાસવ) આદિથી સેવિત છે.
ધન્યાં સોમવિભાવનીયચરિતાં ધાત્રાદિસમ્પૂજિતાં વેદાન્તપ્રતિપાદિતાં ભગવતીં શ્રીશમ્ભુસમ્માનિતામ્ । નિત્યં બ્રહ્મમુખપ્રકીર્તિતયશાં શ્રીનારદાદ્યૈઃ સ્તુતાં શ્રીશૈલસ્થલવાસિનીં ભગવતીં શ્રીમાતરં ભાવયે ॥ ૭॥
dhanyāṃ somavibhāvanīyacaritāṃ dhātrādisampūjitāṃ vedāntapratipāditāṃ bhagavatīṃ śrīśambhusammānitām | nityaṃ brahmamukhaprakīrtitayaśāṃ śrīnāradādyaiḥ stutāṃ śrīśailasthalavāsinīṃ bhagavatīṃ śrīmātaraṃ bhāvaye || 7||
અર્થ:7. શ્રીશૈલવાસિની શ્રીમાતાનું હું ધ્યાન કરું છું — જે ધન્યા છે, જેમનું ચરિત ચંદ્ર જેવું વિભાવનીય છે, જે બ્રહ્માદિથી સંપૂજિત છે, વેદાંત દ્વારા પ્રતિપાદિત ભગવતી છે, શ્રીશંભુથી સન્માનિત છે, જેમનો યશ બ્રહ્માના મુખથી નિત્ય કીર્તિત છે, અને જે નારદાદિથી સ્તુત છે.
ગાયત્રીં ગરુડધ્વજાં ગગનગાં ગાન્ધર્વગાનપ્રિયાં ગમ્ભીરાં ગજગામિનીં ગિરિસુતાં ગન્ધાક્ષતાલઙ્કૃતામ્ । ગઙ્ગાગૌતમગર્ગસન્નુતપદાં ગાં ગૌતમીં ગોમતીં શ્રીશૈલસ્થલવાસિનીં ભગવતીં શ્રીમાતરં ભાવયે ॥ ૮॥
gāyatrīṃ garuḍadhvajāṃ gaganagāṃ gāndharvagānapriyāṃ gambhīrāṃ gajagāminīṃ girisutāṃ gandhākṣatālaṅkṛtām | gaṅgāgautamagargasannutapadāṃ gāṃ gautamīṃ gomatīṃ śrīśailasthalavāsinīṃ bhagavatīṃ śrīmātaraṃ bhāvaye || 8||
અર્થ:8. શ્રીશૈલવાસિની શ્રીમાતાનું હું ધ્યાન કરું છું — જે ગાયત્રી છે, ગરુડધ્વજા છે, ગગનગા છે, ગાંધર્વ-ગાનની પ્રિયા છે, ગંભીરા છે, ગજગામિની છે, ગિરિસુતા છે, ગંધ-અક્ષતથી અલંકૃતા છે, જેમનાં પદ ગંગા-ગૌતમ-ગર્ગથી સન્નુત છે, અને જે ગૌ (પૃથ્વી), ગૌતમી (ગોદાવરી) અને ગોમતી છે.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
ഭ്രമരാംബാഷ്ടകം પાઠના લાભ
શ્રીશૈલની ભ્રમરામ્બા, 18 મહાશક્તિપીઠોમાંની એક, સંક્ષિપ્ત આઠ-શ્લોકી રૂપમાં આવાહન કરે છે.
ચોથો શ્લોક દેવી પાસેથી ષડ્-અંતઃશત્રુઓ (કામ, ક્રોધ, લોભ, મોહ, મદ, મત્સર)ના નાશની પ્રાર્થના કરે છે.
દિવ્ય માતાના ભક્તિ અને ધ્યાનમય દર્શનને વિકસાવે છે (દરેક શ્લોક 'ભાવયે' — 'હું ધ્યાન કરું છું').
આંતરિક ઉત્થાનમાં સહાયક, દેવીને ષટ્ચક્ર અને શ્રીચક્રમાં સ્થિત વર્ણવે છે.
રક્ષા, સમૃદ્ધિ (શ્રીપ્રદા) અને માતાની સર્વવ્યાપી કૃપા પ્રદાન કરનાર મનાય છે.
શ્રીશૈલ મલ્લિકાર્જુન-ભ્રમરામ્બા ક્ષેત્રના યાત્રિકો અને ભક્તો માટે વિશેષ પ્રભાવશાળી.
તેનું સમૃદ્ધ સંસ્કૃત અને અનુપ્રાસ ('ગ' અને 'ષ' શ્લોકો) તેને જપ માટે પ્રિય સ્તોત્ર બનાવે છે.
ഭ്രമരാംബാഷ്ടകം જપ વિધિ
ભ્રમરામ્બા કે દેવીની પ્રતિમા સમક્ષ બેસીને આઠેય શ્લોકોનો પાઠ કરો, આદર્શ રીતે સ્નાન અને દીપ-પ્રજ્વલન પછી, કુંકુમ અને પુષ્પ અર્પણ કરતા. દરેક શ્લોક એક ધ્યાન ('ભાવયે') છે — માતાનું વર્ણન અનુસાર ધ્યાન કરો, જે શ્રીશૈલમાં નિવાસ કરે છે, ચક્રો અને શ્રીચક્રમાં સ્થિત છે. સ્તોત્રનો પાઠ એક વાર કે 3, 9 અથવા 11 વાર કરી શકાય. શ્રીશૈલ શક્તિપીઠની યાત્રા સમયે તે વિશેષ શુભ છે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ ഭ്രമരാംബാഷ്ടകം શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ