તપઃસ્વાધ્યાયેશ્વરપ્રણિધાનાનિ ક્રિયાયોગઃ
തപഃസ്വാധ്യായേശ്വരപ്രണിധാനാനി ക്രിയായോഗഃ (യോഗസൂത്രം 2.1) in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
આ પતંજલિ યોગસૂત્રના બીજા અધ્યાય, સાધના પાદ,નું પ્રારંભિક સૂત્ર છે, જે ક્રિયાયોગ — કર્મ કે સાધનાના યોગ —ની વ્યાખ્યા આપે છે. તે ત્રણ આવશ્યક સાધનોનાં નામ આપે છે — તપ (આત્મ-શિસ્ત અને શુદ્ધિકારક પ્રયત્ન), સ્વાધ્યાય (આત્મ-અધ્યયન અને શાસ્ત્ર-અધ્યયન), અને ઈશ્વર-પ્રણિધાન (પોતાની જાત અને પોતાનાં કર્મોનું ઈશ્વરને સમર્પણ). આ ત્રણેય મળીને સાધકને તૈયાર કરે છે, ચિત્તને શુદ્ધ કરે છે અને યોગની ઊંડી અવસ્થાઓ તરફ લઈ જાય છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Patanjali Yoga Sutras 2.1 · Patanjali · Classical (c. 2nd century BCE – 4th century CE)
આ મહર્ષિ પતંજલિના યોગસૂત્રોમાં સાધના પાદ — અભ્યાસના અધ્યાય —નું પહેલું સૂત્ર છે. પહેલા અધ્યાયમાં ચિત્તના સ્વરૂપ અને તેના નિરોધનું વર્ણન કર્યા પછી પતંજલિ હવે વ્યાવહારિક સાધનો તરફ વળે છે, અને ક્રિયાયોગ — કર્મના યોગ —ની વ્યાખ્યાથી આરંભ કરે છે: તપ, સ્વાધ્યાય અને ઈશ્વર પ્રત્યે સમર્પણ. આ ત્રિપુટી યોગ-સાધનાની આધારશિલા બની.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
જે સાધકો આ ત્રણ સાધનો અપનાવે છે, તેઓ સ્થિર આંતરિક રૂપાંતરનો અનુભવ વર્ણવે છે: મુશ્કેલીઓ અગ્નિની જેમ અશુદ્ધિઓને બાળી નાખે છે (તપ), અધ્યયન અને આત્મ-નિરીક્ષણ પ્રકાશ લાવે છે (સ્વાધ્યાય), અને ઈશ્વર પ્રત્યેનું સમર્પણ અહંકારનો બોજ ઓગાળી દે છે — જેથી મન દિન-પ્રતિદિન વધુ સ્વચ્છ અને શાંત બનતું જાય છે.
મંત્ર
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
તપઃસ્વાધ્યાયેશ્વરપ્રણિધાનાનિ ક્રિયાયોગઃ ॥
Tapah-svadhyaya-ishvara-pranidhanani kriya-yogah
અર્થ:તપ, સ્વાધ્યાય અને ઈશ્વર-પ્રણિધાન — આ ત્રણેય ક્રિયાયોગ છે (કર્મ-યોગ, સાધનાનો વ્યાવહારિક માર્ગ).
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
തപഃസ്വാധ്യായേശ്വരപ്രണിധാനാനി ക്രിയായോഗഃ (യോഗസൂത്രം 2.1) પાઠના લાભ
ક્રિયાયોગની વ્યાખ્યા આપે છે — શુદ્ધિકરણનો વ્યાવહારિક, કર્મ-પ્રધાન માર્ગ જે ધ્યાન માટે તૈયાર કરે છે.
ત્રણ શક્તિશાળી, સુલભ સાધનો આપે છે: તપ, સ્વાધ્યાય અને ઈશ્વર-પ્રણિધાન, જેનો અભ્યાસ કોઈપણ સાધક કરી શકે.
ચિત્તને શુદ્ધ કરે છે અને ક્લેશોને ક્ષીણ કરે છે, જેમ આગળનું સૂત્ર વચન આપે છે.
પ્રયત્ન (તપ), જ્ઞાન (સ્વાધ્યાય) અને ભક્તિ (ઈશ્વર-પ્રણિધાન)ને એક પૂર્ણ સાધનામાં જોડે છે.
રોજિંદા જીવનમાં આત્મ-શિસ્ત, આત્મ-જ્ઞાન અને ઈશ્વર પ્રત્યે સમર્પણ કેળવે છે.
સ્થિર પ્રગતિ ઇચ્છતા યોગ-સાધકો દ્વારા પઠાતો અને અનુસરાતો પાયાનો ઉપદેશ.
തപഃസ്വാധ്യായേശ്വരപ്രണിധാനാനി ക്രിയായോഗഃ (യോഗസൂത്രം 2.1) જપ વિધિ
સૂત્રનો પાઠ કરો અને આખો દિવસ તેનાં ત્રણ સાધનો જીવવાનો સંકલ્પ કરો: મુશ્કેલીનો સામનો સ્થિર પ્રયત્નથી કરો (તપ), પવિત્ર ઉપદેશોનું અધ્યયન કરો અને પોતાનું નિરીક્ષણ કરો (સ્વાધ્યાય), તથા પોતાનાં સર્વ કર્મો ઈશ્વરને અર્પણ કરો (ઈશ્વર-પ્રણિધાન). આને જીવન-પદ્ધતિ તરીકે સાધવાનું છે — સૂત્ર કર્મ-માર્ગનું દૈનિક સ્મરણ કરાવે છે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ തപഃസ്വാധ്യായേശ്വരപ്രണിധാനാനി ക്രിയായോഗഃ (യോഗസൂത്രം 2.1) શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ