ਤਪਃਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯੇਸ਼੍ਵਰਪ੍ਰਣਿਧਾਨਾਨਿ ਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗਃ
തപഃസ്വാധ്യായേശ്വരപ്രണിധാനാനി ക്രിയായോഗഃ (യോഗസൂത്രം 2.1) in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
ਇਹ ਪਤੰਜਲੀ ਯੋਗ ਸੂਤਰਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅਧਿਆਇ, ਸਾਧਨ ਪਾਦ, ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੂਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਆਯੋਗ — ਕਰਮ ਜਾਂ ਸਾਧਨਾ ਦੇ ਯੋਗ — ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਾਧਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ — ਤਪ (ਆਤਮ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਯਤਨ), ਸਵਾਧਿਆਇ (ਆਤਮ-ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਅਧਿਐਨ), ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰ-ਪ੍ਰਣਿਧਾਨ (ਆਪਣੇ ਆਪ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਣ)। ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Patanjali Yoga Sutras 2.1 · Patanjali · Classical (c. 2nd century BCE – 4th century CE)
ਇਹ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਪਤੰਜਲੀ ਦੇ ਯੋਗ ਸੂਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਧਨ ਪਾਦ — ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਅਧਿਆਇ — ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੂਤਰ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਮਨ ਦੇ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਤੰਜਲੀ ਹੁਣ ਵਿਹਾਰਕ ਸਾਧਨਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਆਯੋਗ — ਕਰਮ ਦੇ ਯੋਗ — ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਤਪ, ਸਵਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਣ। ਇਹ ਤਿੱਕੜੀ ਯੋਗ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਨੀਂਹ ਬਣ ਗਈ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਜੋ ਸਾਧਕ ਇਹ ਤਿੰਨ ਸਾਧਨ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਦੱਸਦੇ ਹਨ: ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਅਸ਼ੁੱਧੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ (ਤਪ), ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਨਿਰੀਖਣ ਰੌਸ਼ਨੀ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ (ਸਵਾਧਿਆਇ), ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਣ ਹਉਮੈ ਦਾ ਬੋਝ ਘੋਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ — ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਹੋਰ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੰਤਰ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਤਪਃਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯੇਸ਼੍ਵਰਪ੍ਰਣਿਧਾਨਾਨਿ ਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗਃ ॥
Tapah-svadhyaya-ishvara-pranidhanani kriya-yogah
ਅਰਥ:ਤਪ, ਸਵਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰ-ਪ੍ਰਣਿਧਾਨ — ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਕ੍ਰਿਆਯੋਗ ਹਨ (ਕਰਮ-ਯੋਗ, ਸਾਧਨਾ ਦਾ ਵਿਹਾਰਕ ਰਾਹ)।
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
തപഃസ്വാധ്യായേശ്വരപ്രണിധാനാനി ക്രിയായോഗഃ (യോഗസൂത്രം 2.1) ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਕ੍ਰਿਆਯੋਗ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ — ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਾ ਵਿਹਾਰਕ, ਕਰਮ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਾਹ ਜੋ ਧਿਆਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਿੰਨ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਸੌਖੇ ਸਾਧਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ਤਪ, ਸਵਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰ-ਪ੍ਰਣਿਧਾਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੋਈ ਵੀ ਸਾਧਕ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਲੇਸ਼ਾਂ (ਦੁੱਖ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ) ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਗਲਾ ਸੂਤਰ ਵਚਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਤਨ (ਤਪ), ਗਿਆਨ (ਸਵਾਧਿਆਇ) ਅਤੇ ਭਗਤੀ (ਈਸ਼ਵਰ-ਪ੍ਰਣਿਧਾਨ) ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਸਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਥਿਰ ਤਰੱਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਯੋਗ-ਸਾਧਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਅਪਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿੱਖਿਆ।
തപഃസ്വാധ്യായേശ്വരപ്രണിധാനാനി ക്രിയായോഗഃ (യോഗസൂത്രം 2.1) ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਸੂਤਰ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੋ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਇਸ ਦੇ ਤਿੰਨੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿਉਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲਓ: ਮੁਸ਼ਕਲ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਸਥਿਰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰੋ (ਤਪ), ਪਵਿੱਤਰ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖੋ (ਸਵਾਧਿਆਇ), ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰੋ (ਈਸ਼ਵਰ-ਪ੍ਰਣਿਧਾਨ)। ਇਸ ਨੂੰ ਜੀਵਨ-ਢੰਗ ਵਜੋਂ ਸਾਧਣਾ ਹੈ — ਸੂਤਰ ਕਰਮ-ਮਾਰਗ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ തപഃസ്വാധ്യായേശ്വരപ്രണിധാനാനി ക്രിയായോഗഃ (യോഗസൂത്രം 2.1) ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ