બ્રહ્મ સત્યં જગન્મિથ્યા
ବ୍ରହ୍ମ ସତ୍ୟଂ ଜଗନ୍ମିଥ୍ୟା in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
આ એકમાત્ર પ્રસિદ્ધ શ્લોક પ્રાયઃ અદ્વૈત વેદાંતનો સાર કહેવાય છે. ત્રણ સૂત્રમય વાક્યોમાં તે આદિ શંકરાચાર્યના સમગ્ર અદ્વૈત ઉપદેશને સમેટી લે છે — કેવળ બ્રહ્મ સત્ય છે, નામ-રૂપનું જગત મિથ્યા (પરતંત્ર, આભાસી સત્તા) છે, અને જીવ વસ્તુતઃ બ્રહ્મથી અભિન્ન છે. આ શ્લોક તેને સમસ્ત સાચા શાસ્ત્રનું હૃદય બતાવતાં વિજય-દુંદુભિની જેમ ઘોષિત કરે છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Advaita Vedanta tradition; attributed to Adi Shankaracharya (also appears in Brahma Jnanavali Mala) · Adi Shankaracharya (traditional) · c. 8th century CE
આ શ્લોક આદિ શંકરાચાર્યના અદ્વૈત (અદ્વય) દર્શનના એકમાત્ર સૌથી સંક્ષિપ્ત સાર તરીકે પ્રસિદ્ધ છે. પેઢીઓથી આચાર્યોએ તેના ત્રણ ચરણોનો ઉપયોગ શિષ્યોને વેદાંતથી પરિચિત કરાવવા માટે કર્યો છે — બ્રહ્મની સત્યતા, જગતનું મિથ્યાત્વ, અને જીવનું પરમ તત્ત્વ સાથેનું મૂળ ઐક્ય. તે એટલું કેન્દ્રીય છે કે તેને એ જ દુંદુભિ-નાદ કહેવાયું છે જેનાથી વેદાંત સંસાર સમક્ષ પોતાના સત્યની ઘોષણા કરે છે.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
કહેવાય છે કે જે આ એક શ્લોકને સાચે જ આત્મસાત્ કરી લે છે, તેને બીજા કોઈ શાસ્ત્રની જરૂર નથી — તેની અનુભૂતિ સ્વયં મોક્ષ છે, કેમ કે આત્માને બ્રહ્મ જાણી લેતાં અજ્ઞાનથી ઉત્પન્ન બંધન વિલીન થઈ જાય છે.
મંત્ર
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
બ્રહ્મ સત્યં જગન્મિથ્યા જીવો બ્રહ્મૈવ નાપરઃ। અનેન વેદ્યં સચ્છાસ્ત્રમિતિ વેદાન્તડિણ્ડિમઃ॥
brahma satyaṃ jagan-mithyā jīvo brahmaiva nāparaḥ | anena vedyaṃ sacchāstram iti vedānta-ḍiṇḍimaḥ ||
અર્થ:બ્રહ્મ સત્ય છે, જગત મિથ્યા (આભાસમાત્ર) છે, અને જીવ બ્રહ્મ જ છે, તેનાથી ભિન્ન નથી. આ જ જાણવા યોગ્ય સત્-શાસ્ત્રનો સાર છે — એવી વેદાંતની ડિંડિમ-ઘોષણા (દુંદુભિ-નાદ) છે.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
ବ୍ରହ୍ମ ସତ୍ୟଂ ଜଗନ୍ମିଥ୍ୟା પાઠના લાભ
અદ્વૈત વેદાંતના સમગ્ર દર્શનને એક સ્મરણીય શ્લોકમાં સમેટી લે છે.
જીવની અનંત બ્રહ્મ સાથેની અભિન્નતાની પ્રત્યક્ષ પુષ્ટિ કરે છે.
પરિવર્તનશીલ જગત અને દેહ સાથેના અતિ-તાદાત્મ્યને વિલીન કરવામાં સહાયક છે.
આત્મ-જ્ઞાનના સાધકો માટે એક પ્રભાવી મનન-શ્લોક છે.
સત્ અને અસત્ના વિવેક દ્વારા માનસિક સ્પષ્ટતા અને સમતા આપે છે.
આચાર્યો દ્વારા પ્રાયઃ અદ્વૈત જ્ઞાનના પ્રારંભિક સાર તરીકે વપરાય છે.
ବ୍ରହ୍ମ ସତ୍ୟଂ ଜଗନ୍ମିଥ୍ୟା જપ વિધિ
શ્લોકને તેની ત્રણ ઘોષણાઓ પર પૂર્ણ ધ્યાન સાથે વાંચો, પ્રત્યેક પર રોકાઈને મનન કરો — બ્રહ્મ સત્ય છે, જગત આભાસ છે, આત્મા બ્રહ્મ છે. તે મુખ્યત્વે મનન અને નિદિધ્યાસન માટેનો ચિંતન-શ્લોક છે, અનુષ્ઠાનિક જપ નહીં, પણ વેદાંતના વિદ્યાર્થીઓ માટે તેને સ્મરણ અને આત્મસાત્ કરવા માટે 11 કે 21 વાર દોહરાવવું અત્યંત યોગ્ય છે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ ବ୍ରହ୍ମ ସତ୍ୟଂ ଜଗନ୍ମିଥ୍ୟା શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ