શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતા ૫.૮ — નૈવ કિંચિત્કરોમીતિ
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ ੫.੮ — ਨੈਵ ਕਿੰਚਿਤ੍ਕਰੋਮੀਤਿ in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
કર્મ-સંન્યાસ યોગ અધ્યાયના આ શ્લોકમાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ આત્મજ્ઞાની મુનિની આંતરિક દૃષ્ટિનું વર્ણન કરે છે. જોવા, સાંભળવા, ખાવા, ચાલવા, સૂવા — એ બધી સ્વાભાવિક ક્રિયાઓમાં પૂર્ણપણે સંલગ્ન રહેવા છતાં તત્ત્વવેત્તા સમજે છે કે તે પોતે, શુદ્ધ આત્મા, કર્તા નથી; ઇન્દ્રિયો જ પોતાના વિષયોમાં વર્તી રહી છે. અકર્તૃત્વના આ બોધમાં સ્થિત રહીને તે સર્વ કર્મોની વચ્ચે પણ અલિપ્ત અને મુક્ત રહે છે. (આ ભાવ શ્લોક ૫.૯માં આગળ ચાલે છે.)
ઉત્પત્તિ અને કથા
Bhagavad Gita Chapter 5, Verse 8 · Sage Veda Vyasa (Mahabharata, Bhishma Parva) · Ancient (text compiled c. 5th–2nd century BCE)
પાંચમા અધ્યાય કર્મ-સંન્યાસ યોગમાં શ્રીકૃષ્ણ સંન્યાસ અને કર્મનો સમન્વય કરતા મુક્ત મુનિની આંતરિક દૃષ્ટિ પ્રગટ કરે છે. શ્લોક ૫.૮ અને ૫.૯ વર્ણવે છે કે એવો પુરુષ દેહની પ્રત્યેક ક્રિયા કરતા હોવા છતાં આ જ નિશ્ચયમાં સ્થિત રહે છે કે ઇન્દ્રિયો જ પોતાના વિષયોમાં વર્તે છે અને આત્મા કંઈ કરતો નથી — અને આમ તે સંસારમાં કર્મ કરતા હોવા છતાં તેનાથી બંધાતો નથી.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
આત્મ-સાક્ષાત્કાર પરંપરાના ઋષિઓએ આ શ્લોકને સંસારમાં રહીને પણ અંદરથી મુક્ત રહેવાનું રહસ્ય બતાવ્યું છે, અને સાધકો કહે છે કે રોજિંદી ક્રિયાઓમાં 'હું કર્તા નથી'નો ભાવ ધારણ કરવાથી ચંચળ અહંકાર શાંત થયો અને કોઈ પણ કર્મથી અસ્પૃષ્ટ એક સ્થિર સ્તબ્ધતા પ્રગટ થઈ.
મંત્ર
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
નૈવ કિંચિત્કરોમીતિ યુક્તો મન્યેત તત્ત્વવિત્। પશ્યન્ શ્રૃણવન્સ્પૃશઞ્જિઘ્રન્નશ્નન્ગચ્છન્સ્વપન્ શ્વસન્॥
naiva kiñchit karomīti yukto manyeta tattva-vit paśhyañ śhṛiṇvan spṛiśhañ jighrann aśhnan gachchhan svapañ śhvasan
અર્થ:તત્ત્વને જાણનાર, યોગમાં સ્થિત પુરુષ — જોતો, સાંભળતો, સ્પર્શ કરતો, સૂંઘતો, ખાતો, ચાલતો, સૂતો અને શ્વાસ લેતો હોવા છતાં — એમ માને છે કે 'હું તો કંઈ જ કરતો નથી', એ જાણીને કે ઇન્દ્રિયો જ પોતાના વિષયોમાં વર્તી રહી છે.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ ੫.੮ — ਨੈਵ ਕਿੰਚਿਤ੍ਕਰੋਮੀਤਿ પાઠના લાભ
સર્વ ક્રિયાઓની વચ્ચે પણ ઋષિની અકર્તૃત્વની દૃષ્ટિને પ્રગટ કરે છે
મનને અહંકારના 'હું કર્તા છું' ભાવથી મુક્ત કરે છે
સંસારમાં પૂર્ણપણે સક્રિય રહેવા છતાં શાંતિ અને વૈરાગ્ય લાવે છે
આત્માને ઇન્દ્રિયોથી પર સાક્ષી રૂપે સમજવાની ઊંડાઈ આપે છે
ઓળખને શુદ્ધ આત્મા તરફ વાળીને કર્મના બંધનને ઓગાળે છે
કર્મયોગ અને આત્મ-વિચારના સાથે અભ્યાસને ટેકો આપે છે
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ ੫.੮ — ਨੈਵ ਕਿੰਚਿਤ੍ਕਰੋਮੀਤਿ જપ વિધિ
આ શ્લોકનો ધીમે ધીમે પાઠ કરો અને ચિંતન કરો કે દેહનાં બધાં કાર્યો સ્વાભાવિક રીતે થતાં રહે છે જ્યારે સાચો આત્મા મૌન સાક્ષી રહે છે. દિવસભર કોમળતાથી આ ભાવનું સ્મરણ કરો — 'ઇન્દ્રિયો પોતાના વિષયોમાં વર્તે છે; હું, આત્મા, કર્તા નથી.' નિરંતર અભ્યાસ કરવાથી આ ચિંતન અહંકારની પકડ ઢીલી કરે છે અને સર્વ કર્મ વચ્ચે એક શાંત વૈરાગ્ય લાવે છે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ ੫.੮ — ਨੈਵ ਕਿੰਚਿਤ੍ਕਰੋਮੀਤਿ શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ