શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતા ૫.૨૨ — યે હિ સંસ્પર્શજા ભોગા
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ ੫.੨੨ — ਯੇ ਹਿ ਸੰਸਪਰਸ਼ਜਾ ਭੋਗਾ in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
સંન્યાસ-યોગ વાળા અધ્યાયના આ શ્લોકમાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ ઇન્દ્રિય-ભોગોનું વાસ્તવિક સ્વરૂપ ઉદ્ઘાટિત કરે છે. ઇન્દ્રિયોના સંયોગથી ઉત્પન્ન ભોગ ભલે મધુર લાગે, પણ વાસ્તવમાં તે દુઃખની જ યોનિ છે — ક્ષણભંગુર, આદિ-અંતવાળા, અને પાછળ માત્ર રિક્તતા છોડનારા. તેને જાણનાર બુદ્ધિમાન પુરુષ એવા નશ્વર સુખોમાં પોતાને ખોતો નથી. આ શ્લોક સાધકને સંસારના ક્ષણિક સુખોને બદલે આત્માના શાશ્વત આંતરિક આનંદ તરફ વાળે છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Bhagavad Gita Chapter 5, Verse 22 · Sage Veda Vyasa (Mahabharata, Bhishma Parva) · Ancient (text compiled c. 5th–2nd century BCE)
પાંચમા અધ્યાય, કર્મ-સંન્યાસ યોગમાં, શ્રીકૃષ્ણ એ પુરુષનું વર્ણન કરે છે જે બ્રહ્મમાં સ્થિત છે, જે ભીતર જ આનંદ પામે છે અને બાહ્ય સુખોથી અવિચલિત રહે છે. આ શ્લોક તેનું કારણ જણાવે છે: ઇન્દ્રિય-સંયોગથી ઉત્પન્ન ભોગ નશ્વર તથા દુઃખની યોનિ છે, તેથી બુદ્ધિમાન પુરુષ તેમાં નહીં, પરંતુ શાશ્વત આત્મામાં પોતાનો આનંદ શોધે છે.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
આ શ્લોકની ભાવનાનું અનુસરણ કરતા જે સંન્યાસીઓ અને સંતોએ ક્ષણિક ઇન્દ્રિય-ભોગોથી મુખ ફેરવી લીધું, તેમણે કોઈ પણ સાંસારિક ભોગ કરતાં ઘણો વધુ અખંડ આંતરિક આનંદ અનુભવ્યો — એવો સંતોષ જેને કોઈ હાનિ વિચલિત ન કરી શકે.
મંત્ર
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
યે હિ સંસ્પર્શજા ભોગા દુઃખયોનય એવ તે। આદ્યન્તવન્તઃ કૌન્તેય ન તેષુ રમતે બુધઃ॥
ye hi sansparśha-jā bhogā duḥkha-yonaya eva te ādyantavantaḥ kaunteya na teṣhu ramate budhaḥ
અર્થ:હે કૌન્તેય! ઇન્દ્રિયો અને વિષયોના સંયોગથી ઉત્પન્ન થનારા જે ભોગ છે, તે દુઃખનું જ કારણ છે, કેમ કે તે આદિ અને અંતવાળા છે; તેથી બુદ્ધિમાન પુરુષ તેમાં રમતો નથી.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ ੫.੨੨ — ਯੇ ਹਿ ਸੰਸਪਰਸ਼ਜਾ ਭੋਗਾ પાઠના લાભ
આ ભ્રમને કાપે છે કે ઇન્દ્રિય-ભોગ સ્થાયી સુખ આપે છે
વૈરાગ્ય તથા તૃષ્ણાથી મુક્તિને વિકસાવે છે
મનને ઇચ્છા, ભોગ અને શોકના ચક્રથી બચાવે છે
સાધકને ભીતરના આત્માના અનંત આનંદ તરફ વાળે છે
બાહ્ય ભોગોથી સ્વતંત્ર ગહન, સ્થિર શાંતિ પ્રદાન કરે છે
નશ્વર અને શાશ્વત વચ્ચેના વિવેકને દૃઢ કરે છે
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ ੫.੨੨ — ਯੇ ਹਿ ਸੰਸਪਰਸ਼ਜਾ ਭੋਗਾ જપ વિધિ
જ્યારે પણ ક્ષણિક સુખોની ઇચ્છા પ્રબળ થાય, ત્યારે આ શ્લોકનો પાઠ કરો અને તેના જ્ઞાનથી મનને શીતળ થવા દો. ચિંતન કરો કે દરેક ઇન્દ્રિય-સુખ કેવી રીતે આરંભ થાય છે, ચરમ પર પહોંચે છે અને સમાપ્ત થઈ જાય છે, હૃદયને ફરી અશાંત છોડીને. તેને એક ચિંતન રૂપે પ્રયોજો જેથી આસક્તિ શિથિલ થાય અને ભીતરથી ઊઠનારા એ સ્થિર આનંદની શોધ થાય, જેનો ન આદિ છે ન અંત.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ ੫.੨੨ — ਯੇ ਹਿ ਸੰਸਪਰਸ਼ਜਾ ਭੋਗਾ શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ