ଭକ୍ତାମର ସ୍ତୋତ୍ର
ਭਕ੍ਤਾਮਰ ਸਤੋਤਰ in Odia · ଓଡ଼ିଆ
ଆପଣଙ୍କ ଭାଷା/ଲିପିରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ
✦ ଅର୍ଥ
ଭକ୍ତାମର ସ୍ତୋତ୍ର ଜୈନ ପରମ୍ପରାର ସର୍ବାଧିକ ପୂଜ୍ୟ ଭକ୍ତି-ସ୍ତୋତ୍ର, ଯାହାର ରଚନା ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ମାନତୁଙ୍ଗ ପ୍ରଥମ ତୀର୍ଥଙ୍କର ଋଷଭନାଥ (ଆଦିନାଥ)ଙ୍କ ସ୍ତୁତିରେ କରିଥିଲେ। ବସନ୍ତତିଲକା ଛନ୍ଦରେ ରଚିତ ଏହାର ଚୌରାଳିଶ ଶ୍ଲୋକ ଭଗବାନଙ୍କ ଅନନ୍ତ ଗୁଣ ଏବଂ ତାଙ୍କ ନାମର ରକ୍ଷକ ଶକ୍ତିର ଗୁଣଗାନ କରନ୍ତି। ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ଯେ ମାନତୁଙ୍ଗ ଏହାକୁ ଶିକୁଳିରେ ବନ୍ଧା ଅବସ୍ଥାରେ ରଚନା କରିଥିଲେ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ଲୋକ ସହିତ ଗୋଟିଏ ଶିକୁଳି ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିଲା।
ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ କଥା
Bhaktamara Stotra (Jain devotional literature) · Acharya Manatunga · c. 6th–7th century CE
ମହାନ ଜୈନ ମୁନି ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ମାନତୁଙ୍ଗ ପ୍ରଥମ ତୀର୍ଥଙ୍କର ଆଦିନାଥଙ୍କ ସ୍ତୁତି-ଗାନ ରୂପେ ଭକ୍ତାମର ସ୍ତୋତ୍ର ରଚନା କରିଥିଲେ। ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଅନୁସାରେ, ଜଣେ ରାଜା ତାଙ୍କ ଭକ୍ତିର ଶକ୍ତିକୁ ଆହ୍ୱାନ ଦେବାକୁ ତାଙ୍କୁ ଶିକୁଳିରେ ବନ୍ଦୀ କରିଥିଲେ। ମାନତୁଙ୍ଗ ଜିନଙ୍କ ସ୍ତୁତିରେ ଶ୍ଲୋକ ପାଠ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ଲୋକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାମାତ୍ରେ ଗୋଟିଏ ଶିକୁଳି ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଆଗକୁ ନ ବଢ଼ିଲେ। ସେବେଠାରୁ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ଶ୍ୱେତାମ୍ବର ଓ ଦିଗମ୍ବର ଉଭୟ ପରମ୍ପରାରେ ରକ୍ଷା ଓ ମୁକ୍ତିର ଉତ୍ସ ରୂପେ ଆଦୃତ ହୋଇ ଆସୁଅଛି।
✦ ଶାସ୍ତ୍ରରେ କୁହାଯାଇଥିବା ପରି
ପରମ୍ପରାଗତ ଭାବେ ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ଯେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ମାନତୁଙ୍ଗ, ଯାହାଙ୍କୁ ଜୈନ ଭକ୍ତିରେ ସନ୍ଦେହ କରୁଥିବା ଜଣେ ରାଜା ଶିକୁଳିରେ ବାନ୍ଧି କାରାଗାରରେ ପକାଇଥିଲେ, ଭକ୍ତାମର ସ୍ତୋତ୍ର ଶ୍ଲୋକ ପରେ ଶ୍ଲୋକ ପାଠ କରିଥିଲେ — ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ରମିକ ଶ୍ଲୋକ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଥିବା ଲୁହା ଶିକୁଳିର ଗୋଟିଏ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ, ଯାହା ଜିନଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିର ମୁକ୍ତିଦାୟକ ଶକ୍ତି ଦର୍ଶାଏ।
ଅର୍ଥ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ ପାଠ
ଯେକୌଣସି ଧାଡ଼ି କିମ୍ବା ▶ ବଟନ୍ ଛୁଇଁ ଶୁଣନ୍ତୁ
ଭକ୍ତାମର-ପ୍ରଣତ-ମୌଲି-ମଣି-ପ୍ରଭାଣା- ମୁଦ୍ଯୋତକଂ ଦଲିତ-ପାପ-ତମୋ-ଵିତାନମ୍। ସମ୍ଯକ୍ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଜିନ-ପାଦ-ଯୁଗଂ ଯୁଗାଦା- ଵାଲମ୍ବନଂ ଭଵ-ଜଲେ ପତତାଂ ଜନାନାମ୍॥
Bhaktamara-praṇata-mauli-maṇi-prabhāṇā- mudyotakaṁ dalita-pāpa-tamo-vitānam। Samyak praṇamya jina-pāda-yugaṁ yugādā- vālambanaṁ bhava-jale patatāṁ janānām॥
ଅର୍ଥ:ଯିଏ ଜିନେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଚରଣ-ଯୁଗଳ ପ୍ରଣତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମୁକୁଟର ମଣିଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରଭାକୁ ଆହୁରି ଉଦ୍ଭାସିତ କରନ୍ତି, ପାପ ରୂପୀ ଅନ୍ଧକାରର ସମୂହକୁ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯୁଗର ଆରମ୍ଭରୁ ହିଁ ସଂସାର-ସାଗରରେ ବୁଡ଼ୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଆଲମ୍ବନ — ସେହି ଚରଣକୁ ଭଲ ଭାବେ ପ୍ରଣାମ କରି:
ଯଃ ସଂସ୍ତୁତଃ ସକଲ-ଵାଙ୍ମଯ-ତତ୍ତ୍ଵ-ବୋଧା- ଦୁଦ୍ଭୂତ-ବୁଦ୍ଧି-ପଟୁଭିଃ ସୁର-ଲୋକ-ନାଥୈଃ। ସ୍ତୋତ୍ରୈର୍ଜଗତ୍-ତ୍ରିତଯ-ଚିତ୍ତ-ହରୈରୁଦାରୈଃ ସ୍ତୋଷ୍ଯେ କିଲାହମପି ତଂ ପ୍ରଥମଂ ଜିନେନ୍ଦ୍ରମ୍॥
Yaḥ saṁstutaḥ sakala-vāṅmaya-tattva-bodhā- dudbhūta-buddhi-paṭubhiḥ sura-loka-nāthaiḥ। Stotrairjagat-tritaya-chitta-harairudāraiḥ stoṣye kilāhamapi taṁ prathamaṁ jinendram॥
ଅର୍ଥ:ଯାହାଙ୍କ ସ୍ତୁତି ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବୁଦ୍ଧିସମ୍ପନ୍ନ ଦେବଲୋକର ଅଧିପତିମାନେ (ଇନ୍ଦ୍ରାଦି) ତିନି ଲୋକର ଚିତ୍ତ ହରଣକାରୀ ଉଦାର ସ୍ତୋତ୍ରରେ କରିଛନ୍ତି — ସେହି ପ୍ରଥମ ଜିନେନ୍ଦ୍ର (ଋଷଭଦେବ)ଙ୍କ ସ୍ତୁତି ମୁଁ ମଧ୍ୟ କରିବି।
ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵିନାପି ଵିବୁଧାର୍ଚିତ-ପାଦ-ପୀଠ! ସ୍ତୋତୁଂ ସମୁଦ୍ଯତ-ମତିର୍ଵିଗତ-ତ୍ରପୋଽହମ୍। ବାଲଂ ଵିହାଯ ଜଲ-ସଂସ୍ଥିତ-ମିନ୍ଦୁ-ବିମ୍ବ- ମନ୍ଯଃ କ ଇଚ୍ଛତି ଜନଃ ସହସା ଗ୍ରହୀତୁମ୍॥
Buddhyā vināpi vibudhārchita-pāda-pīṭha! stotuṁ samudyata-matirvigata-trapo'ham। Bālaṁ vihāya jala-saṁsthita-mindu-bimba- manyaḥ ka ichchhati janaḥ sahasā grahītum॥
ଅର୍ଥ:ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଚରଣ-ପୀଠବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରଭୁ! ବୁଦ୍ଧି ବିନା ମଧ୍ୟ, ଲଜ୍ଜା ତ୍ୟାଗ କରି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସ୍ତୁତିକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇଛି। ଜଳରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ଚନ୍ଦ୍ର-ବିମ୍ବକୁ ଶିଶୁ ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କିଏ ହଠାତ୍ ଧରିବାକୁ ଚାହିଁବ?
ଵକ୍ତୁଂ ଗୁଣାନ୍ ଗୁଣ-ସମୁଦ୍ର! ଶଶାଙ୍କ-କାନ୍ତାନ୍ କସ୍ତେ କ୍ଷମଃ ସୁର-ଗୁରୁ-ପ୍ରତିମୋଽପି ବୁଦ୍ଧ୍ଯା। କଲ୍ପାନ୍ତ-କାଲ-ପଵନୋଦ୍ଧତ-ନକ୍ର-ଚକ୍ରଂ କୋ ଵା ତରୀତୁମଲମମ୍ବୁ-ନିଧିଂ ଭୁଜାଭ୍ଯାମ୍॥
Vaktuṁ guṇān guṇa-samudra! śaśāṅka-kāntān kaste kṣamaḥ sura-guru-pratimo'pi buddhyā। Kalpānta-kāla-pavanoddhata-nakra-chakraṁ ko vā tarītumalamambu-nidhiṁ bhujābhyām॥
ଅର୍ଥ:ହେ ଗୁଣର ସାଗର! ଆପଣଙ୍କ ଚନ୍ଦ୍ର ସମାନ କାନ୍ତିମାନ ଗୁଣର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାରେ ବୃହସ୍ପତି ସମାନ ବୁଦ୍ଧିସମ୍ପନ୍ନ ମଧ୍ୟ କିଏ ସମର୍ଥ? ପ୍ରଳୟକାଳର ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବାୟୁରେ କ୍ଷୁବ୍ଧ କୁମ୍ଭୀରମାନଙ୍କ ସମୂହଯୁକ୍ତ ସମୁଦ୍ରକୁ ବାହୁରେ କିଏ ପହଁରି ପାରିବ?
ସୋଽହଂ ତଥାପି ତଵ ଭକ୍ତି-ଵଶାନ୍ମୁନୀଶ! କର୍ତୁଂ ସ୍ତଵଂ ଵିଗତ-ଶକ୍ତିରପି ପ୍ରଵୃତ୍ତଃ। ପ୍ରୀତ୍ଯାତ୍ମ-ଵୀର୍ଯମଵିଚାର୍ଯ ମୃଗୋ ମୃଗେନ୍ଦ୍ରଂ ନାଭ୍ଯେତି କିଂ ନିଜ-ଶିଶୋଃ ପରିପାଲନାର୍ଥମ୍॥
So'haṁ tathāpi tava bhakti-vaśānmunīśa! kartuṁ stavaṁ vigata-śaktirapi pravṛttaḥ। Prītyātma-vīryamavichārya mṛgo mṛgendraṁ nābhyeti kiṁ nija-śiśoḥ paripālanārtham॥
ଅର୍ଥ:ତଥାପି, ହେ ମୁନୀଶ! ଭକ୍ତିର ବଶ ହୋଇ, ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୋଇଛି। ପ୍ରେମରେ ନିଜ ବଳର ବିଚାର ନ କରି, ହରିଣୀ କ'ଣ ନିଜ ଶିଶୁର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସିଂହ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସେ ନାହିଁ?
ଓଁ ହ୍ରୀଂ ଶ୍ରୀଂ ଋଷଭଦେଵାଯ ନମଃ॥
Oṁ hrīṁ śrīṁ ṛṣabhadevāya namaḥ॥
ଅର୍ଥ:ଓଁ ହ୍ରୀଂ ଶ୍ରୀଂ ଋଷଭଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ଶବ୍ଦ-ଶବ୍ଦ ଅର୍ଥ
ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣିବାକୁ ଯେକୌଣସି ଶବ୍ଦରେ କ୍ଲିକ୍ କରନ୍ତୁ
ਭਕ੍ਤਾਮਰ ਸਤੋਤਰ ପାଠର ଲାଭ
ପ୍ରଥମ ତୀର୍ଥଙ୍କର ଆଦିନାଥଙ୍କ କୃପା ଓ ରକ୍ଷାର ଆବାହନ କରେ।
ପରମ୍ପରାଗତ ଭାବେ ଭୟ, ବନ୍ଧନ, କାରାବାସ ଓ ବିଘ୍ନ ଦୂରକାରୀ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ।
ଜିନଙ୍କ ପ୍ରତି ଗଭୀର ଭକ୍ତି ଓ ନମ୍ରତା ଗଢ଼େ।
ଏହାର ପାଠ କଷ୍ଟ, ରୋଗ ଓ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଦୂର କରେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରେ, ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଶାନ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସ୍ଥିରତା ଆଣେ।
ଜଣେ ପ୍ରବୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମାଙ୍କ ଗୁଣ ଉପରେ ଗୋଟିଏ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାବ୍ୟମୟ ଧ୍ୟାନ।
ਭਕ੍ਤਾਮਰ ਸਤੋਤਰ ପାଠ ବିଧି
ଶାନ୍ତ, ପବିତ୍ର ମନ ଓ ଆନ୍ତରିକ ଭକ୍ତି ସହିତ ପାଠ କରନ୍ତୁ, ସମ୍ଭବ ହେଲେ ଆଦିନାଥଙ୍କ ପ୍ରତିମା ସମ୍ମୁଖରେ ବସି। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ତୋତ୍ରରେ 44ଟି ଶ୍ଲୋକ ଅଛି; ଅନେକ ଭକ୍ତ ପ୍ରତିଦିନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାଠ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ଏଠାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଆରମ୍ଭିକ ଶ୍ଲୋକରୁ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି। ପ୍ରବାହମୟ ବସନ୍ତତିଲକା ଛନ୍ଦରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶବ୍ଦ ସ୍ପଷ୍ଟ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତୁ। ଋଷଭଦେବଙ୍କୁ ବୀଜ-ମନ୍ତ୍ର ନମସ୍କାର ସହିତ ସମାପ୍ତ କରନ୍ତୁ। ସ୍ୱଚ୍ଛତା, ଅହିଂସା ଓ ନିରାମିଷ ଅନୁଶାସନ ବଜାୟ ରଖିବା ସାଧନାକୁ ବଳବାନ କରେ।
ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ
ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ॐ
ସମ୍ପୂର୍ଣ ਭਕ੍ਤਾਮਰ ਸਤੋਤਰ ଶ୍ଳୋକ-ଶ୍ଳୋକ ଅର୍ଥ ସହିତ ପଢ଼ନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ଅଧିକ ପବିତ୍ର ପାଠ ଦେଖନ୍ତୁ