ਕਲਯੁੱਗ
ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਚੌਥਾ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਯੁੱਗ — ਕਲੇਸ਼ ਦਾ ਅੰਧਕਾਰ-ਯੁੱਗ
ਕਲਯੁੱਗ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚਾਰ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੌਥਾ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਹੈ — ਉਹ ਯੁੱਗ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। 432,000 ਸਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਉਹ ਯੁੱਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦਾ ਬਲਦ ਆਪਣੀਆਂ ਚਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਲੱਤ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਪੁੰਨ ਦਾ ਕੇਵਲ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਇਹ ਲਗਭਗ 3102 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਨਾਲ, ਦੁਆਪਰ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਕਲੇਸ਼, ਭੌਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਘੱਟ-ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਦਾ ਯੁੱਗ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ — ਕਿਉਂਕਿ ਕਲਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਮ ਦਾ ਸਰਲ ਜਾਪ ਉਹੀ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਯੱਗ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਕਲਕੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਵਤਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਜਗਤ ਦਾ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਕਰਨਗੇ।
Interesting Facts
- ✦ਕਲਯੁੱਗ 432,000 ਸਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ — ਚਾਰੇ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ — ਅਤੇ ਇਹੀ ਉਹ ਯੁੱਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ।
- ✦ਇਹ ਲਗਭਗ 3102 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ, ਉਸੇ ਪਲ ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੁਆਪਰ ਯੁੱਗ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
- ✦ਧਰਮ ਦਾ ਬਲਦ ਇੱਕੋ ਲੱਤ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ — ਪੁੰਨ ਦਾ ਕੇਵਲ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਬਾਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਘਟਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ✦ਇਸ ਯੁੱਗ ਦਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਧਰਮ ਨਾਮ-ਸੰਕੀਰਤਨ ਹੈ — ਈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਜਾਪ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਹਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਹਾਂਮੰਤਰ।
- ✦ਕਲਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਸਵੇਂ ਅਵਤਾਰ ਕਲਕੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੇ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਗੇ, ਅਧਰਮ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਕੇ ਨਵਾਂ ਸਤਯੁੱਗ ਆਰੰਭ ਕਰਨਗੇ।
- ✦ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਉਮਰ ਘਟ ਕੇ ਲਗਭਗ 100 ਸਾਲ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਯੁੱਗ ਦੇ ਵਧਣ ਨਾਲ ਘਟਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਹ ਯੁੱਗ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ
ਕਲਯੁੱਗ ਕਾਲ ਦੇ ਮਹਾਨ ਚੱਕਰ ਦਾ ਚੌਥਾ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਯੁੱਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹੀ ਜੋ ਹੁਣ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੈ, 432,000 ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅੰਧਕਾਰਮਈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕਲੇਸ਼ ਅਤੇ ਝਗੜੇ (ਕਲਿ) ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦਾ ਬਲਦ ਆਪਣੀਆਂ ਚਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਲੱਤ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ — ਪੁੰਨ ਦਾ ਕੇਵਲ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਬਾਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਟਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਸਤਰ ਕਲਯੁੱਗ ਨੂੰ ਭੌਤਿਕਤਾ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਦਾ ਯੁੱਗ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਧਨ ਨੂੰ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਦਿਖਾਵੇ ਨੂੰ ਸਦਗੁਣ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਚ, ਤਪ, ਸ਼ੌਚ ਅਤੇ ਦਇਆ — ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਲੱਤਾਂ — ਲਗਭਗ ਸਭ ਡਿੱਗ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਕੇਵਲ ਸੱਚ ਬਾਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਦੁਰਬਲ। ਫਿਰ ਵੀ ਇਸੇ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਪਰੰਪਰਾ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਕਰੁਣਾ ਵੇਖਦੀ ਹੈ।
ਗੁਪਤ ਕਰੁਣਾ: ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ
ਜੋ ਸਤਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਯੱਗਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਦੁਆਪਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਮੰਦਰ-ਉਪਾਸਨਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਕਲਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਰਲ ਸਾਧਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ — ਈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਮਾਂ ਦੇ ਜਾਪ ਨਾਲ। ਇਹੀ ਇਸ ਯੁੱਗ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਰਪਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੈ: "ਕਲੌ ਕੇਸ਼ਵ-ਕੀਰਤਨਾਤ੍" — ਕਲਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਦੇ ਗਾਨ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਸੰਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਔਖਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਲਯੁੱਗ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਭਾਗਾ ਯੁੱਗ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੰਨਾ ਘੱਟ ਮੰਗਦਾ ਅਤੇ ਇੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਹਾਂਮੰਤਰ, ਰਾਮ-ਨਾਮ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਸਹਸ੍ਰਨਾਮ ਅਤੇ ਸਰਲ ਭਗਤੀ ਹੀ ਮਾਰਗ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਪਿਛਲੇ ਯੁੱਗ ਮਹਾਨ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਮੰਗਦੇ ਸਨ, ਇਹ ਯੁੱਗ ਕੇਵਲ ਸੱਚੀ ਯਾਦ ਮੰਗਦਾ ਹੈ — ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਈਸ਼ਵਰ ਦਾ ਦੁਆਰ ਹਰ ਜਨਮ ਅਤੇ ਵਰਗ ਦੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਲਕੀ ਅਤੇ ਜਗਤ ਦਾ ਨਵੀਨੀਕਰਨ
ਸ਼ਾਸਤਰ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਉਂ-ਜਿਉਂ ਕਲਯੁੱਗ ਆਪਣੇ ਸੁਦੂਰ ਅੰਤ ਵੱਲ ਵਧੇਗਾ, ਧਰਮ ਘਟ ਕੇ ਲਗਭਗ ਸਿਫ਼ਰ ਰਹਿ ਜਾਏਗਾ। ਜਦੋਂ ਅਧਰਮ ਆਪਣੀ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਏਗਾ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਵਾਰ ਦਸਵੇਂ ਅਵਤਾਰ ਕਲਕੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਵਤਰਿਤ ਹੋਣਗੇ — ਚਿੱਟੇ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਮੂਰਤ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ — ਪੂਰਨ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਕਰਨ।
ਕਲਕੀ ਦੇ ਆਗਮਨ ਨਾਲ ਕਲਯੁੱਗ ਸਮਾਪਤ ਹੋਏਗਾ, ਅਤੇ ਯੁੱਗਾਂ ਦਾ ਪਹੀਆ ਫਿਰ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਸਤਯੁੱਗ ਵੱਲ ਮੁੜੇਗਾ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ ਦਾ ਪੁਨਰਜਨਮ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਯੁੱਗ ਕੋਈ ਅੰਤਿਮ ਪਤਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਅਨੰਤ ਚੱਕਰ ਹਨ: ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਘਟਾਅ, ਅੰਧਕਾਰ ਅਤੇ ਨਵੀਨੀਕਰਨ, ਵਾਰ-ਵਾਰ, ਅਨਾਦਿ ਅਤੇ ਅਨੰਤ। ਰਿਸ਼ੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਲਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਣਾ ਕੇਵਲ ਇੰਨਾ ਹੈ — ਈਸ਼ਵਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ।
Related Mantras & Stotras
Frequently Asked Questions
When did the Kali Yuga begin and how long will it last?
The Kali Yuga began around 3102 BCE, at the moment Sri Krishna departed the earth and the Dvapara Yuga ended. It lasts 432,000 years in all, so by traditional reckoning we are only a little over 5,000 years into it.
Why is the Kali Yuga called the dark age?
Because dharma stands on only one of its four legs — just a quarter of righteousness remains. It is an age of strife, materialism, short life and weak memory, in which truth, austerity, purity and compassion have largely declined.
What is the best spiritual practice for the Kali Yuga?
The scriptures say the dharma of the Kali Yuga is nama-sankirtana — chanting the holy names of God. What took meditation in the Satya Yuga and sacrifice in the Treta Yuga is gained now by simply and sincerely singing the names of the Lord, such as the Hare Krishna Mahamantra and the name of Rama.
Who is the avatar of the Kali Yuga?
Kalki, the tenth and final avatar of Vishnu, will appear at the very end of the Kali Yuga — riding a white horse with a blazing sword — to end adharma and usher in a new Satya Yuga, beginning the cycle of the ages afresh.