ਚਤੁਃਸ਼੍ਲੋਕੀ
சதுஃஶ்லோகீ in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
ਚਤੁਃਸ਼ਲੋਕੀ ('ਚਾਰ ਸ਼ਲੋਕ') ਸ਼੍ਰੀਵੈਸ਼ਣਵ ਆਚਾਰਯ ਯਾਮੁਨਾਚਾਰਯ (ਆਲਵੰਦਾਰ) ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਦੇਵੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਪਰ ਗੂੜ੍ਹ ਸਤੁਤੀ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਚਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਪਰਮ ਮਹਿਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਭਿੰਨ ਸਬੰਧ, ਜਗਨਮਾਤਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸੀਮ ਕਰੁਣਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਮੱਧਸਥ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਜੀਵ ਨੂੰ ਸਮਸਤ ਕਲਿਆਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼੍ਰੀਵੈਸ਼ਣਵ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਆਧਾਰਭੂਤ ਸਤੋਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Chatuh Shloki (a stuti of four verses in praise of Lakshmi) · Yamunacharya (Alavandar) · c. 10th-11th century CE
ਯਾਮੁਨਾਚਾਰਯ, ਜੋ ਆਲਵੰਦਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਤ ਹਨ, ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੀਵੈਸ਼ਣਵ ਆਚਾਰਯ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਨਾਥਮੁਨਿ ਦੇ ਪੋਤੇ ਤਥਾ ਰਾਮਾਨੁਜ ਦੇ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਪਿਤਾਮਹ-ਗੁਰੂ ਸਨ। ਪਰੰਪਰਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀਰੰਗਮ੍ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਸਾਹਮਣੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਅਭਿਭੂਤ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੇਵਲ ਦੇਵੀ ਲਕਸ਼ਮੀ (ਸ਼੍ਰੀ) ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਸਤੁਤੀ ਰਚੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਮ ਮਹਿਮਾ ਤਥਾ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੁ ਵਿਚਕਾਰ ਕਰੁਣਾਮਯੀ ਮੱਧਸਥ (ਪੁਰੁਸ਼ਾਕਾਰ) ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਆਧਾਰਭੂਤ ਸਤੋਤ੍ਰ ਬਣਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਤੋਤ੍ਰਰਤਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਪਰੰਪਰਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਰਾਜਸਭਾ-ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਯਮੁਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੇ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 'ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੂਮੀ ਜਿਤਾ ਦਿੱਤੀ' ਅਤੇ ਆਲਵੰਦਾਰ ('ਜੋ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਨ ਆਇਆ') ਉਪਾਧੀ ਦਿਵਾਈ; ਫਿਰ ਰਾਜ ਨੂੰ ਈਸ਼ਵਰ ਲਈ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਚਤੁਃਸ਼ਲੋਕੀ ਅਤੇ ਸਤੋਤ੍ਰਰਤਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੋ ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੋਈ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਮਾਨੁਜ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਅਭਿਭੂਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਦੋਵੇਂ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ, ਰਾਮਾਨੁਜ ਨੇ ਆਲਵੰਦਾਰ ਦੀਆਂ ਅਣਕਹੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਜਗਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।
ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੂਰਾ ਪਾਠ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਕਾਨ੍ਤਸ੍ਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤ੍ਤਮਃ ਫਣਿਪਤਿਃ ਸ਼ਯ੍ਯਾਸਨਂ ਵਾਹਨਂ ਵੇਦਾਤ੍ਮਾ ਵਿਹਗੇਸ਼੍ਵਰੋ ਯਵਨਿਕਾ ਮਾਯਾ ਜਗਨ੍ਮੋਹਿਨੀ । ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਸ਼ਾਦਿਸੁਰਵ੍ਰਜਃ ਸਦਯਿਤਸ੍ਤ੍ਵਦ੍ਦਾਸਦਾਸੀਗਣਃ ਸ਼੍ਰੀਰਿਤ੍ਯੇਵ ਚ ਨਾਮ ਤੇ ਭਗਵਤਿ ਬ੍ਰੂਮਃ ਕਥਂ ਤ੍ਵਾਂ ਵਯਮ੍ ॥ ੧ ॥
kāntaste puruṣottamaḥ phaṇipatiḥ śayyāsanaṃ vāhanaṃ vedātmā vihageśvaro yavanikā māyā jaganmohinī | brahmeśādisuravrajaḥ sadayitastvaddāsadāsīgaṇaḥ śrīrityeva ca nāma te bhagavati brūmaḥ kathaṃ tvāṃ vayam || 1 ||
ਅਰਥ:ਹੇ ਭਗਵਤੀ! ਆਪ ਦੇ ਪਤੀ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ (ਨਾਰਾਯਣ) ਹਨ, ਨਾਗਰਾਜ ਸ਼ੇਸ਼ ਆਪ ਦੀ ਸ਼ੈਯਾ ਅਤੇ ਆਸਨ ਹਨ, ਵੇਦਸਵਰੂਪ ਪੰਛੀਰਾਜ ਗਰੁੜ ਆਪ ਦਾ ਵਾਹਨ ਹਨ, ਜਗਨਮੋਹਿਨੀ ਮਾਯਾ ਆਪ ਦੀ ਯਵਨਿਕਾ (ਪਰਦਾ) ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ ਆਦਿ ਦੇਵਗਣ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਆਪ ਦੇ ਦਾਸ-ਦਾਸੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹਨ, ਅਤੇ 'ਸ਼੍ਰੀ' ਹੀ ਆਪ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ — ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਆਪ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ?
ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਮਹਿਮਾਨਮਾਤ੍ਮਨ ਇਵ ਤ੍ਵਦ੍ਵਲ੍ਲਭੋऽਪਿ ਪ੍ਰਭੁਰ੍ ਨਾਲਂ ਮਾਤੁਮਿਯਤ੍ਤਯਾ ਨਿਰਵਧਿਂ ਨਿਤ੍ਯਾਨੁਕੂਲਂ ਸ੍ਵਤਃ । ਤਾਂ ਤ੍ਵਾਂ ਦਾਸ ਇਤਿ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨ ਇਤਿ ਚ ਸ੍ਤੋਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਨਿਰ੍ਭਯੋ ਲੋਕੈਕੇਸ਼੍ਵਰਿ ਲੋਕਨਾਥਦਯਿਤੇ ਦਾਨ੍ਤੇ ਦਯਾਂ ਤੇ ਵਿਦਨ੍ ॥ ੨ ॥
yasyāste mahimānamātmana iva tvadvallabho'pi prabhur nālaṃ mātumiyattayā niravadhiṃ nityānukūlaṃ svataḥ | tāṃ tvāṃ dāsa iti prapanna iti ca stoṣyāmyahaṃ nirbhayo lokaikeśvari lokanāthadayite dānte dayāṃ te vidan || 2 ||
ਅਰਥ:ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਆਪ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯਤਮ ਸਰਵਸਮਰਥ ਪ੍ਰਭੁ ਵੀ ਆਪਣੀ ਹੀ ਮਹਿਮਾ ਵਾਂਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਮਾਪ ਸਕਦੇ — ਜੋ ਅਸੀਮ ਅਤੇ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਨਿੱਤ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ — ਉਸ ਆਪ ਨੂੰ, ਹੇ ਲੋਕੈਕੇਸ਼ਵਰੀ! ਹੇ ਲੋਕਨਾਥ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ! ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕੀਤੀ ਆਪ ਦੀ ਦਯਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ 'ਦਾਸ' ਅਤੇ 'ਸ਼ਰਣਾਗਤ' ਕਹਿ ਕੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਾਂਗਾ।
ਈਸ਼ਤ੍ਤ੍ਵਤ੍ਕਰੁਣਾਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਣਸੁਧਾਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਨਸ਼੍ਟਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਦਲਾਭਤਸ੍ਤ੍ਰਿਭੁਵਨਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਨਨ੍ਤੋਦਯਮ੍ । ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਨ ਹ੍ਯਰਵਿਨ੍ਦਲੋਚਨਮਨਃਕਾਨ੍ਤਾਪ੍ਰਸਾਦਾਦ੍ਰਿਤੇ ਸਂਸ੍ਰਿਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਵੈਸ਼੍ਣਵਾਧ੍ਵਸੁ ਨ੍ਰਿਣਾਂ ਸਮ੍ਭਾਵ੍ਯਤੇ ਕਰ੍ਹਿਚਿਤ੍ ॥ ੩ ॥
īṣattvatkaruṇānirīkṣaṇasudhāsandhukṣaṇādrakṣyate naṣṭaṃ prāktadalābhatastribhuvanaṃ sampratyanantodayam | śreyo na hyaravindalocanamanaḥkāntāprasādādṛte saṃsṛtyakṣaravaiṣṇavādhvasu nṛṇāṃ sambhāvyate karhicit || 3 ||
ਅਰਥ:ਆਪ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਕਰੁਣਾਮਯੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਰੂਪੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸਿੰਚਨ ਨਾਲ, ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੇ ਅਭਾਵ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋਏ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਹੁਣ ਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਕੇ ਅਨੰਤ ਉੱਨਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ। ਕਮਲਨਯਨ ਪ੍ਰਭੁ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਿਨਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ, ਕੈਵਲਯ ਜਾਂ ਵੈਸ਼ਣਵ-ਸੇਵਾ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਕਲਿਆਣ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਮਹਾਵਿਭੂਤਿ ਪਰਮਂ ਯਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਰੂਪਂ ਹਰੇਰ੍ ਮੂਰ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਤੋऽਪਿ ਤਤ੍ਪ੍ਰਿਯਤਰਂ ਰੂਪਂ ਯਦਤ੍ਯਦ੍ਭੁਤਮ੍ । ਯਾਨ੍ਯਨ੍ਯਾਨਿ ਯਥਾਸੁਖਂ ਵਿਹਰਤੋ ਰੂਪਾਣਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਤਾਨ੍ਯ੍ ਆਹੁਃ ਸ੍ਵੈਰਨੁਰੂਪਰੂਪਵਿਭਵੈਰ੍ਗਾਢੋਪਗੂਢਾਨਿ ਤੇ ॥ ੪ ॥
śāntānantamahāvibhūti paramaṃ yadbrahma rūpaṃ harer mūrtaṃ brahma tato'pi tatpriyataraṃ rūpaṃ yadatyadbhutam | yānyanyāni yathāsukhaṃ viharato rūpāṇi sarvāṇi tāny āhuḥ svairanurūparūpavibhavairgāḍhopagūḍhāni te || 4 ||
ਅਰਥ:ਹਰਿ ਦਾ ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ, ਅਨੰਤ, ਮਹਾਵਿਭੂਤਿਮਯ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮਸਵਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਿਯਤਰ ਜੋ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਮੂਰਤ ਬ੍ਰਹਮ (ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਗ੍ਰਹ) ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਰ ਸਮਸਤ ਰੂਪ ਉਹ ਲੀਲਾ ਲਈ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਰੂਪ, ਰਿਸ਼ੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਅਨੁਰੂਪ ਵੈਭਵ ਨਾਲ ਆਪ ਨਾਲ ਗਹਿਰੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਲਿੰਗਿਤ (ਅਭਿੰਨ) ਹਨ।
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
சதுஃஶ்லோகீ ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਦੇਵੀ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਸਮਸਤ ਮੰਗਲ ਦੀ ਦਾਤ੍ਰੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ
ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ ਇੱਕ ਪਰਮ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੇ ਸਮਸਤ ਕਲਿਆਣ ਦਿੰਦੀ ਹੈ
ਜੋ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰਭੁ ਨਾਲ ਮੱਧਸਥਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀਵੈਸ਼ਣਵ ਸਮਰਪਣ (ਪ੍ਰਪੱਤੀ) ਦੇ ਭਾਵ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ
ਭਗਤ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਨਾਰਾਯਣ (ਸ਼੍ਰੀ-ਲਕਸ਼ਮੀ-ਨਾਰਾਯਣ) ਦੇ ਅਭਿੰਨ ਐਕਯ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ
ਭੌਤਿਕ ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਭਗਤੀਮਯ ਸੇਵਾ (ਕੈਂਕਰਯ) ਦੇ ਉੱਚਤਰ ਲਕਸ਼ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ
ਕੇਵਲ ਚਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਸਤੁਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕੰਠਸਥ ਕਰਕੇ ਨਿੱਤ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸੌਖਾ ਹੈ
சதுஃஶ்லோகீ ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਲਕਸ਼ਮੀ-ਨਾਰਾਯਣ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਸਾਹਮਣੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਬੈਠੋ। ਦੀਵਾ ਜਗਾਓ, ਫੁੱਲ ਜਾਂ ਤੁਲਸੀ ਅਰਪਣ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕਰੋ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਕਰੁਣਾਮਯੀ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਮੱਧਸਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਅਨੇਕ ਸ਼੍ਰੀਵੈਸ਼ਣਵ ਚਤੁਃਸ਼ਲੋਕੀ ਨੂੰ ਉਸੇ ਰਚਯਿਤਾ ਦੇ ਸਤੋਤ੍ਰਰਤਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਸਮਸਤ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰੋ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ சதுஃஶ்லோகீ ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ