చతుఃశ్లోకీ
சதுஃஶ்லோகீ in Telugu · తెలుగు
మీ భాష/లిపిలో చదవండి
✦ అర్థం
చతుఃశ్లోకీ ('నాలుగు శ్లోకాలు') శ్రీవైష్ణవ ఆచార్యుడు యామునాచార్యుడు (ఆళవందారు) రచించిన దేవి లక్ష్మి యొక్క సంక్షిప్త కానీ గంభీర స్తుతి. కేవలం నాలుగు శ్లోకాలలో ఇది లక్ష్మి పరమ మహిమను, విష్ణువుతో ఆమె అభిన్న సంబంధాన్ని, జగన్మాత రూపంలో ఆమె అపరిమిత కరుణను, ఎవరి కృపతో జీవికి సమస్త శ్రేయస్సు కలుగుతుందో ఆ మధ్యవర్తి శక్తిని చూపుతుంది. ఇది శ్రీవైష్ణవ సంప్రదాయ మూలాధార స్తోత్రాలలో ఒకటి.
మూలం & కథ
Chatuh Shloki (a stuti of four verses in praise of Lakshmi) · Yamunacharya (Alavandar) · c. 10th-11th century CE
యామునాచార్యుడు, ఆళవందారుగా పూజింపబడేవాడు, శ్రీవైష్ణవ ఆచార్యుడు, తత్త్వవేత్త, నాథమునికి మనుమడు, రామానుజునికి ఆధ్యాత్మిక పితామహ-గురువు. సంప్రదాయం చెబుతుంది ఆయన శ్రీరంగంలో ప్రభువు సన్నిధిలో భక్తితో పరవశుడై కేవలం దేవి లక్ష్మి (శ్రీ) స్తుతిలో ఈ నాలుగు శ్లోకాల సంక్షిప్త స్తుతిని రచించాడని, ఇది ఆమె పరమ మహిమను, ఆత్మకు, పరమ ప్రభువుకు మధ్య కరుణామయి మధ్యవర్తి (పురుషాకారం) రూపంలో ఆమె పాత్రను ప్రతిపాదిస్తుంది. ఇది సంప్రదాయ మూలాధార స్తోత్రంగా మారింది, ఆయన పెద్ద స్తోత్రరత్నంతో పాటు పఠించబడుతుంది.
✦ శాస్త్రాలలో చెప్పినట్లు
సంప్రదాయం చెబుతుంది ఒక రాజసభా-వివాదంలో యువ యమునుని ప్రతిభే మొదట 'ఆయనకు భూమిని గెలిపించింది', ఆళవందారు ('పాలించడానికి వచ్చినవాడు') అనే బిరుదును ఇప్పించింది; తరువాత రాజ్యాన్ని భగవంతుని కోసం త్యజించి, ఆయన నుండి చతుఃశ్లోకీ, స్తోత్రరత్నం రూపంలో ప్రవహించిన భక్తి రామానుజుని ఎంతగానో పరవశింపజేసింది, ఇద్దరూ జీవితంలో ఎన్నడూ కలవకపోయినా, రామానుజుడు ఆళవందారు అనుక్త కోరికలను నెరవేర్చాలని వ్రతం పూని ఆయన బోధనలను జగత్తుకు చేర్చాడు.
అర్థంతో పూర్తి పాఠం
ఏ పంక్తిపైన అయినా లేదా ▶ బటన్పై తాకి వినండి
కాన్తస్తే పురుషోత్తమః ఫణిపతిః శయ్యాసనం వాహనం వేదాత్మా విహగేశ్వరో యవనికా మాయా జగన్మోహినీ । బ్రహ్మేశాదిసురవ్రజః సదయితస్త్వద్దాసదాసీగణః శ్రీరిత్యేవ చ నామ తే భగవతి బ్రూమః కథం త్వాం వయమ్ ॥ ౧ ॥
kāntaste puruṣottamaḥ phaṇipatiḥ śayyāsanaṃ vāhanaṃ vedātmā vihageśvaro yavanikā māyā jaganmohinī | brahmeśādisuravrajaḥ sadayitastvaddāsadāsīgaṇaḥ śrīrityeva ca nāma te bhagavati brūmaḥ kathaṃ tvāṃ vayam || 1 ||
అర్థం:ఓ భగవతీ! నీ పతి పురుషోత్తముడు (నారాయణుడు), నాగరాజు శేషుడు నీ శయ్య, ఆసనం, వేదస్వరూపుడైన పక్షిరాజు గరుడుడు నీ వాహనం, జగన్మోహిని మాయ నీ తెర; బ్రహ్మ, శివుడు మొదలైన దేవగణం తమ భార్యలతో సహా నీ దాస-దాసీల సమూహం, 'శ్రీ'యే నీ పేరు — అటువంటి నిన్ను మేమెలా వర్ణింపగలము?
యస్యాస్తే మహిమానమాత్మన ఇవ త్వద్వల్లభోఽపి ప్రభుర్ నాలం మాతుమియత్తయా నిరవధిం నిత్యానుకూలం స్వతః । తాం త్వాం దాస ఇతి ప్రపన్న ఇతి చ స్తోష్యామ్యహం నిర్భయో లోకైకేశ్వరి లోకనాథదయితే దాన్తే దయాం తే విదన్ ॥ ౨ ॥
yasyāste mahimānamātmana iva tvadvallabho'pi prabhur nālaṃ mātumiyattayā niravadhiṃ nityānukūlaṃ svataḥ | tāṃ tvāṃ dāsa iti prapanna iti ca stoṣyāmyahaṃ nirbhayo lokaikeśvari lokanāthadayite dānte dayāṃ te vidan || 2 ||
అర్థం:ఎవరి మహిమను నీ ప్రియతముడైన సర్వసమర్థ ప్రభువు సైతం తన మహిమను వలెనే పూర్తిగా కొలవలేడో — అది అపరిమితం, స్వభావంగా నిత్యానుకూలం — అటువంటి నిన్ను, ఓ లోకైకేశ్వరీ! ఓ లోకనాథుని ప్రియా! జితేంద్రియులపై కూడా చూపిన నీ దయను ఎరిగి, నేను నిర్భయుడనై 'దాసుడను', 'శరణాగతుడను' అని స్తుతిస్తాను.
ఈషత్త్వత్కరుణానిరీక్షణసుధాసన్ధుక్షణాద్రక్ష్యతే నష్టం ప్రాక్తదలాభతస్త్రిభువనం సమ్ప్రత్యనన్తోదయమ్ । శ్రేయో న హ్యరవిన్దలోచనమనఃకాన్తాప్రసాదాదృతే సంసృత్యక్షరవైష్ణవాధ్వసు నృణాం సమ్భావ్యతే కర్హిచిత్ ॥ ౩ ॥
īṣattvatkaruṇānirīkṣaṇasudhāsandhukṣaṇādrakṣyate naṣṭaṃ prāktadalābhatastribhuvanaṃ sampratyanantodayam | śreyo na hyaravindalocanamanaḥkāntāprasādādṛte saṃsṛtyakṣaravaiṣṇavādhvasu nṛṇāṃ sambhāvyate karhicit || 3 ||
అర్థం:నీ కొద్దిపాటి కరుణాదృష్టి అమృత సేచనంతో, మునుపు దాని లేమితో నశించిన మూడు లోకాలు ఇప్పుడు రక్షింపబడి అనంత ఉన్నతిని పొందాయి. కమలనయన ప్రభువు హృదయ ప్రియ (లక్ష్మి) ప్రసాదం లేకుండా, మనుషులకు సంసారం, కైవల్యం లేదా వైష్ణవ-సేవ మార్గంలో ఎన్నడూ శ్రేయస్సు కలుగదు.
శాన్తానన్తమహావిభూతి పరమం యద్బ్రహ్మ రూపం హరేర్ మూర్తం బ్రహ్మ తతోఽపి తత్ప్రియతరం రూపం యదత్యద్భుతమ్ । యాన్యన్యాని యథాసుఖం విహరతో రూపాణి సర్వాణి తాన్య్ ఆహుః స్వైరనురూపరూపవిభవైర్గాఢోపగూఢాని తే ॥ ౪ ॥
śāntānantamahāvibhūti paramaṃ yadbrahma rūpaṃ harer mūrtaṃ brahma tato'pi tatpriyataraṃ rūpaṃ yadatyadbhutam | yānyanyāni yathāsukhaṃ viharato rūpāṇi sarvāṇi tāny āhuḥ svairanurūparūpavibhavairgāḍhopagūḍhāni te || 4 ||
అర్థం:హరి యొక్క శాంత, అనంత, మహావిభూతిమయ పరమ బ్రహ్మస్వరూపం, దానికంటే ప్రియతరమైన అత్యద్భుత మూర్త బ్రహ్మం (దివ్య విగ్రహం), ఆయన లీల కోసం ధరించే ఇతర సమస్త రూపాలు — ఈ అన్ని రూపాలు, ఋషులు చెబుతారు, తమతమ అనురూప వైభవంతో నీతో గాఢంగా ఆలింగితమై (అభిన్నమై) ఉన్నాయి.
పదం-పదం అర్థం
ఉచ్చారణ వినడానికి ఏ పదంపైన అయినా క్లిక్ చేయండి
சதுஃஶ்லோகீ పారాయణ ప్రయోజనాలు
దేవి లక్ష్మి, దివ్య మాత, సమస్త మంగళ దాత్రి కృపను ఆహ్వానిస్తుంది
ఆధ్యాత్మిక సమృద్ధికి ఒక పరమ ప్రార్థనగా భావిస్తారు, ఎందుకంటే లక్ష్మి దృష్టి ఈ లోక, పరలోక సమస్త శ్రేయస్సును ప్రసాదిస్తుంది
ప్రభువుతో మధ్యవర్తిత్వం చేసే మాత ద్వారా శ్రీవైష్ణవ శరణాగతి (ప్రపత్తి) భావాన్ని పెంపొందిస్తుంది
భక్తుని హృదయంలో లక్ష్మి, నారాయణుల (శ్రీ-లక్ష్మీ-నారాయణ) అభిన్న ఐక్యతను స్థాపిస్తుంది
భౌతిక శ్రేయస్సు, భక్తిమయ సేవ (కైంకర్యం) అనే ఉన్నత లక్ష్యం రెండింటి కోసం పఠించబడుతుంది
కేవలం నాలుగు శ్లోకాల సంక్షిప్త స్తుతి, శ్రద్ధతో కంఠస్థం చేసి నిత్యం పఠించడం సులభం
சதுஃஶ்லோகீ పారాయణ విధి
స్నానం చేసి, లక్ష్మీ-నారాయణుని చిత్రం ముందు తూర్పుకు అభిముఖంగా కూర్చోండి. దీపం వెలిగించి, పుష్పం లేదా తులసి సమర్పించి, ఈ నాలుగు శ్లోకాలను వాటి అర్థాన్ని అర్థం చేసుకుంటూ నెమ్మదిగా పఠించండి, లక్ష్మిని కరుణామయి మాత, మధ్యవర్తి రూపంలో ధ్యానిస్తూ. అనేక శ్రీవైష్ణవులు చతుఃశ్లోకీని అదే రచయిత స్తోత్రరత్నంతో పాటు పఠిస్తారు. చివరిన మీపై, సమస్త ప్రాణులపై ఆమె కృప కోసం ప్రార్థించండి.
తరచూ అడిగే ప్రశ్నలు
ఇవి కూడా చదవండి
ॐ
పూర్తి சதுஃஶ்லோகீను శ్లోకం-శ్లోకం అర్థంతో చదవండి, లేదా మరిన్ని పవిత్ర పాఠాలు చూడండి