ਸ਼ਣ੍ਮੁਖ ਭੁਜਙ੍ਗਮ੍
Shanmukha Bhujangam in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
ਸ਼ਣਮੁਖ ਭੁਜੰਗਮ੍ ਛੇ-ਮੁਖ ਭਗਵਾਨ ਮੁਰੁਗਨ (ਸੁਬ੍ਰਹਮਣਯ, ਕਾਰਤਿਕੇਯ) ਦੀ ਭੁਜੰਗ (ਸੱਪ) ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਰਚਿਤ ਸਤੁਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਵਸੇਨਾਪਤੀ ਤੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਵੰਦਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼੍ਰਿੰਗੇਰੀ ਆਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਆਰੋਪਿਤ ਇੱਕ ਮਧੁਰ ਸਤੋਤਰ ਹੈ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Traditional (Sringeri lineage) · Sringeri Acharya · Medieval
ਸ਼ਣਮੁਖ ਭੁਜੰਗਮ੍ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਿੰਗੇਰੀ ਆਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਆਰੋਪਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਣਮੁਖ — ਛੇ-ਮੁਖ ਭਗਵਾਨ ਮੁਰੁਗਨ (ਸੁਬ੍ਰਹਮਣਯ, ਕਾਰਤਿਕੇਯ) — ਦੀ ਭੁਜੰਗ (ਸੱਪ) ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਰਚਿਤ ਸਤੁਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਸੇਨਾਪਤੀ ਤੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਵੰਦਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਣਮੁਖ ਭੁਜੰਗਮ੍ ਦਾ ਸੱਚੇ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਣ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਪੁਕਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਤਿਆਗਦੇ।
ਮੰਤਰ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਸ਼੍ਰੀਜਗਦ੍ਗੁਰੁ ਸ਼੍ਰਿਙ੍ਗੇਰੀ ਸ਼੍ਰੀਚਨ੍ਦ੍ਰਸ਼ੇਖਰਭਾਰਤੀਸ੍ਵਾਮਿ ਅਨੁਗ੍ਰਿਹੀਤਾ ਹ੍ਰਿਯਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾ ਵਲ੍ਯਾ ਸੁਰਪ੍ਰਿਤਨਯਾऽऽਲਿਙ੍ਗਿਤਤਨੁਃ ਮਯੂਰਾਰੂਢੋऽਯਂ ਸ਼ਿਵਵਦਨਪਙ੍ਕੇਰੁਹਰਵਿਃ । ਸ਼ਡਾਸ੍ਯੋ ਭਕ੍ਤਾਨਾਮਚਲਹ੍ਰਿਦਿ ਵਾਸਂ ਪ੍ਰਤਨਵਾ ਇਤੀਮਾਂ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਦ੍ਰਾਗਚਲਨਿਲਯਃ ਸਞ੍ਜਨਯਤਿ ॥ ੧॥ ਸ੍ਮਿਤਨ੍ਯਕ੍ਕ੍ਰਿਤੇਨ੍ਦੁਪ੍ਰਭਾਕੁਨ੍ਦਪੁਸ਼੍ਪਂ ਸਿਤਾਭ੍ਰਾਗਰੁਪ੍ਰਸ਼੍ਠਗਨ੍ਧਾਨੁਲਿਪ੍ਤਮ੍ । ਸ਼੍ਰਿਤਾਸ਼ੇਸ਼ਲੋਕੇਸ਼੍ਟਦਾਨਾਮਰਦ੍ਰੁਂ ਸਦਾ ਸ਼ਣ੍ਮੁਖਂ ਭਾਵਯੇ ਹ੍ਰਿਤ੍ਸਰੋਜੇ ॥ ੨॥ ਸ਼ਰੀਰੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦਾਵਹਮ੍ਭਾਵਜਾਤਾਨ੍ ਸ਼ਡੂਰ੍ਮੀਰ੍ਵਿਕਾਰਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ਤ੍ਰੂਨ੍ਨਿਹਨ੍ਤੁਮ੍ । ਨਤਾਨਾਂ ਦਧੇ ਯਸ੍ਤਮਾਸ੍ਯਾਬ੍ਜਸ਼ਟ੍ਕਂ ਸਦਾ ਸ਼ਣ੍ਮੁਖਂ ਭਾਵਯੇ ਹ੍ਰਿਤ੍ਸਰੋਜੇ ॥ ੩॥ ਅਪਰ੍ਣਾਖ੍ਯਵਲ੍ਲੀਸਮਾਸ਼੍ਲੇਸ਼ਯੋਗਾਤ੍ ਪੁਰਾ ਸ੍ਥਾਣੁਤੋ ਯੋऽਜਨਿਸ਼੍ਟਾਮਰਾਰ੍ਥਮ੍ । ਵਿਸ਼ਾਖਂ ਨਗੇ ਵਲ੍ਲਿਕਾਲਿਙ੍ਗਿਤਂ ਤਂ ਸਦਾ ਸ਼ਣ੍ਮੁਖਂ ਭਾਵਯੇ ਹ੍ਰਿਤ੍ਸਰੋਜੇ ॥ ੪॥ ਗੁਕਾਰੇਣ ਵਾਚ੍ਯਂ ਤਮੋ ਬਾਹ੍ਯਮਨ੍ਤਃ ਸ੍ਵਦੇਹਾਭਯਾ ਜ੍ਞਾਨਦਾਨੇਨ ਹਨ੍ਤਿ । ਯ ਏਨਂ ਗੁਹਂ ਵੇਦਸ਼ੀਰ੍ਸ਼ੈਕਮੇਯਂ ਸਦਾ ਸ਼ਣ੍ਮੁਖਂ ਭਾਵਯੇ ਹ੍ਰਿਤ੍ਸਰੋਜੇ ॥ ੫॥ ਯਤਃ ਕਰ੍ਮਮਾਰ੍ਗੋ ਭੁਵਿ ਖ੍ਯਾਪਿਤਸ੍ਤਂ ਸ੍ਵਨ੍ਰਿਤ੍ਯੇ ਨਿਮਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਹੇਤੁਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ । ਵਹਤ੍ਯਾਦਰਾਨ੍ਮੇਘਨਾਦਾਨੁਲਾਸੀ ਸਦਾ ਸ਼ਣ੍ਮੁਖਂ ਭਾਵਯੇ ਹ੍ਰਿਤ੍ਸਰੋਜੇ ॥ ੬॥ ਕ੍ਰਿਪਾਵਾਰਿਰਾਸ਼ਿਰ੍ਨ੍ਰਿਣਾਮਾਸ੍ਤਿਕਤ੍ਵਂ ਦ੍ਰਿਢਂ ਕਰ੍ਤੁਮਦ੍ਯਾਪਿ ਯਃ ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਦੀਨ੍ । ਭ੍ਰਿਸ਼ਂ ਪਾਚਿਤਾਨ੍ਜੀਵਯਨ੍ ਰਾਜਤੇ ਤਂ ਸਦਾ ਸ਼ਣ੍ਮੁਖਂ ਭਾਵਯੇ ਹ੍ਰਿਤ੍ਸਰੋਜੇ ॥ ੭॥ ਭੁਜਙ੍ਗਪ੍ਰਯਾਤੇਨ ਵ੍ਰਿਤ੍ਤੇਨ ਕ੍ਲ੍ਰਿਪ੍ਤਾਂ ਸ੍ਤੁਤਿਂ ਸ਼ਣ੍ਮੁਖਸ੍ਯਾਦਰਾਦ੍ਯੇ ਪਠਨ੍ਤਿ । ਸੁਪੁਤ੍ਰਾਯੁਰਾਰੋਗ੍ਯਸਮ੍ਪਦ੍ਵਿਸ਼ਿਸ਼੍ਟਾਨ੍ ਕਰੋਤ੍ਯੇਵ ਤਾਨ੍ ਸ਼ਣ੍ਮੁਖਃ ਸਦ੍ਵਿਦਗ੍ਰ੍ਯਾਨ੍ ॥ ੮॥ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਜਗਦ੍ਰੁਰੁ ਸ਼੍ਰੀਸ਼੍ਰਿਙ੍ਗੇਰੀਪੀਠਾਧਿਪ ਸ਼੍ਰੀਚਨ੍ਦ੍ਰਸ਼ੇਖਰਭਾਰਤੀ ਸ਼੍ਰੀਪਾਦੈਃ ਵਿਰਚਿਤਾ ਸ਼ਣ੍ਮੁਖਭੁਜਙ੍ਗਸ੍ਤੁਤਿਃ ਸਮਾਪ੍ਤਾ ।
śrījagadguru śṛṅgerī śrīcandraśekharabhāratīsvāmi anugṛhītā hriyā lakṣmyā valyā surapṛtanayā''liṅgitatanuḥ mayūrārūḍho'yaṃ śivavadanapaṅkeruharaviḥ | ṣaḍāsyo bhaktānāmacalahṛdi vāsaṃ pratanavā itīmāṃ buddhiṃ drāgacalanilayaḥ sañjanayati || 1|| smitanyakkṛtenduprabhākundapuṣpaṃ sitābhrāgarupraṣṭhagandhānuliptam | śritāśeṣalokeṣṭadānāmaradruṃ sadā ṣaṇmukhaṃ bhāvaye hṛtsaroje || 2|| śarīrendriyādāvahambhāvajātān ṣaḍūrmīrvikārāṃśca śatrūnnihantum | natānāṃ dadhe yastamāsyābjaṣaṭkaṃ sadā ṣaṇmukhaṃ bhāvaye hṛtsaroje || 3|| aparṇākhyavallīsamāśleṣayogāt purā sthāṇuto yo'janiṣṭāmarārtham | viśākhaṃ nage vallikāliṅgitaṃ taṃ sadā ṣaṇmukhaṃ bhāvaye hṛtsaroje || 4|| gukāreṇa vācyaṃ tamo bāhyamantaḥ svadehābhayā jñānadānena hanti | ya enaṃ guhaṃ vedaśīrṣaikameyaṃ sadā ṣaṇmukhaṃ bhāvaye hṛtsaroje || 5|| yataḥ karmamārgo bhuvi khyāpitastaṃ svanṛtye nimittasya hetuṃ viditvā | vahatyādarānmeghanādānulāsī sadā ṣaṇmukhaṃ bhāvaye hṛtsaroje || 6|| kṛpāvārirāśirnṛṇāmāstikatvaṃ dṛḍhaṃ kartumadyāpi yaḥ kukkuṭādīn | bhṛśaṃ pācitānjīvayan rājate taṃ sadā ṣaṇmukhaṃ bhāvaye hṛtsaroje || 7|| bhujaṅgaprayātena vṛttena klṛptāṃ stutiṃ ṣaṇmukhasyādarādye paṭhanti | suputrāyurārogyasampadviśiṣṭān karotyeva tān ṣaṇmukhaḥ sadvidagryān || 8|| iti śrījagadruru śrīśṛṅgerīpīṭhādhipa śrīcandraśekharabhāratī śrīpādaiḥ viracitā ṣaṇmukhabhujaṅgastutiḥ samāptā |
ਅਰਥ:ਸ਼ਣਮੁਖ — ਛੇ-ਮੁਖਾਂ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਮੁਰੁਗਨ (ਸੁਬ੍ਰਹਮਣਯ, ਕਾਰਤੀਕੇਯ) — ਦੀ ਸਤੁਤੀ, ਜੋ ਭੁਜੰਗ ("ਸੱਪ") ਛੰਦ ਦੀ ਲਹਿਰਾਉਂਦੀ ਲੈਅ ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਤੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਦਾਤੇ ਨੂੰ ਵੰਦਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Shanmukha Bhujangam ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਸ਼ਣਮੁਖ ਭੁਜੰਗਮ੍ ਦਾ ਪਾਠ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ, ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਗਤੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਵਿੱਚ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮੰਗਲਵਾਰ ਤੇ ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾ ਨੂੰ ਤੇ ਸਕੰਦ ਸ਼ਸ਼ਠੀ ਤੇ ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ।
ਇੱਕ ਛੋਟਾ, ਮਧੁਰ ਸਤੋਤਰ ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਸਿੱਖ ਕੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪਾਠ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Shanmukha Bhujangam ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਸਾਹਮਣੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਬੈਠੋ। ਦੀਵਾ ਜਗਾਓ ਤੇ ਸ਼ਣਮੁਖ ਭੁਜੰਗਮ੍ ਦਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸ਼ਰਧਾਪੂਰਵਕ ਪਾਠ ਕਰੋ। ਇਸ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼, ਜਾਂ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਕੰਦ ਸ਼ਸ਼ਠੀ ਤੇ ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨਾਲ ਸਮਾਪਨ ਕਰੋ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ Shanmukha Bhujangam ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ