ଧ୍ରୁଵ ସ୍ତୁତି
ധ്രുവ സ്തുതി (ധ്രുവൻ ചെയ്ത വിഷ്ണു സ്തുതി) in Odia · ଓଡ଼ିଆ
ଆପଣଙ୍କ ଭାଷା/ଲିପିରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ
✦ ଅର୍ଥ
ଧ୍ରୁବ ସ୍ତୁତି ବାଳକ-ଭକ୍ତ ଧ୍ରୁବ ମହାରାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ତେଜସ୍ୱୀ ପ୍ରାର୍ଥନା, ଯାହା ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଚତୁର୍ଥ ସ୍କନ୍ଧରେ (ଅଧ୍ୟାୟ ୯) ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଯେତେବେଳେ ଭଗବାନ ଅବାକ୍ ଓ ବିସ୍ମିତ ବାଳକଙ୍କୁ ନିଜ ଶଙ୍ଖ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ସେତେବେଳେ ଧ୍ରୁବଙ୍କ ବାଣୀ ଜାଗ୍ରତ ହେଲା ଏବଂ ଏହି ବାର ଶ୍ଲୋକ ପ୍ରକଟ ହେଲା। ସେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ଅନ୍ତର୍ଯାମୀ ରୂପେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଫଳ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ଏବଂ କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଓ ଅଖଣ୍ଡ ପ୍ରେମଭକ୍ତି ମାଗନ୍ତି। ରାଜ୍ୟର କାମନାରେ ବାହାରି ଭଗବାନଙ୍କୁ ଲାଭ କରିଥିବା ଏହି ଭକ୍ତଙ୍କ ନିଷ୍କାମ ଭକ୍ତିର ଏହା ଆଦର୍ଶ ଉଦାହରଣ।
ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ କଥା
Srimad Bhagavata Purana, Canto 4, Chapter 9, verses 6–17 (Dhruva-krita Bhagavat-stuti) · Sage Veda-Vyasa (as spoken by Dhruva Maharaja) · Classical Puranic era
ଉତ୍ତାନପାଦ ରାଜାଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷର ପୁତ୍ର ଧ୍ରୁବଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ବିମାତା ଅପମାନିତ କଲେ, ସେତେବେଳେ ସେ ଏପରି ପଦ ପାଇବାର ସଂକଳ୍ପ କଲେ ଯାହା କେହି କେବେ ଜାଣି ନ ଥିଲେ। ନାରଦ ମୁନିଙ୍କ ମାର୍ଗଦର୍ଶନରେ ସେ ମଧୁବନ ଅରଣ୍ୟରେ କଠୋର ତପସ୍ୟା କରି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ତାଙ୍କ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଭଗବାନ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ବିସ୍ମିତ ଓ ଅବାକ୍ ବାଳକଙ୍କ ଗାଲ ଭଗବାନ ନିଜ ଶଙ୍ଖ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ଏବଂ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଏହି ବାର ସ୍ତୁତି-ଶ୍ଲୋକ ତାଙ୍କ ଜାଗ୍ରତ ହୃଦୟରୁ ପ୍ରବାହିତ ହେଲା। ଭଗବାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପରେ ଧ୍ରୁବ ସେହି ରାଜ୍ୟର କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ରଖିଲେ ନାହିଁ ଯାହା ମାଗିବାକୁ ସେ ବାହାରିଥିଲେ, ଏବଂ ଶେଷରେ ସେ ଅବିନାଶୀ, କେବେ ନ ପଡ଼ୁଥିବା ଧ୍ରୁବ-ତାରାର ଶାଶ୍ୱତ ପଦ ଲାଭ କଲେ।
✦ ଶାସ୍ତ୍ରରେ କୁହାଯାଇଥିବା ପରି
ପରମ୍ପରା କହେ ଯେ ଭଗବାନଙ୍କ ଶଙ୍ଖ ଧ୍ରୁବଙ୍କ ଗାଲ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାମାତ୍ରେ ସେହି ନିରକ୍ଷର ବାଳକ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୈଦିକ ଜ୍ଞାନ ଓ ବାକ୍-ଚାତୁର୍ଯ୍ୟ ଲାଭ କଲେ — ସେହି ଜାଗରଣ ଯାହାର ବର୍ଣ୍ଣନା ସେ ପ୍ରଥମ ଶ୍ଲୋକରେ କରନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ଭଗବାନ ଏତେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଯେ ଧ୍ରୁବଙ୍କୁ ଅବିନାଶୀ ଧ୍ରୁବ-ଲୋକ ପ୍ରଦାନ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ସ୍ଥିର ଧ୍ରୁବତାରା ରୂପେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତି, ଯାହାର ଚାରିପଟେ ସମସ୍ତ ଜ୍ୟୋତିଷ୍କମଣ୍ଡଳ ପରିକ୍ରମା କରନ୍ତି ଏବଂ ଯାହା ପ୍ରଳୟରେ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ପୃଷ୍ଟ ରୁହେ।
ଅର୍ଥ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ ପାଠ
ଯେକୌଣସି ଧାଡ଼ି କିମ୍ବା ▶ ବଟନ୍ ଛୁଇଁ ଶୁଣନ୍ତୁ
ଯୋଽନ୍ତଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ମମ ଵାଚମିମାଂ ପ୍ରସୁପ୍ତାଂ ସଞ୍ଜୀଵଯତ୍ଯଖିଲଶକ୍ତିଧରଃ ସ୍ଵଧାମ୍ନା । ଅନ୍ଯାଂଶ୍ଚ ହସ୍ତଚରଣଶ୍ରଵଣତ୍ଵଗାଦୀନ୍ ପ୍ରାଣାନ୍ନମୋ ଭଗଵତେ ପୁରୂଷାଯ ତୁଭ୍ଯମ୍ ॥ ୧ ॥
yo 'ntaḥ praviśya mama vācam imāṃ prasuptāṃ sañjīvayaty akhila-śakti-dharaḥ sva-dhāmnā | anyāṃś ca hasta-caraṇa-śravaṇa-tvag-ādīn prāṇān namo bhagavate puruṣāya tubhyam || 1 ||
ଅର୍ଥ:ହେ ପ୍ରଭୁ! ଆପଣ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଧାରକ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ। ମୋ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଆପଣ ନିଜ ତେଜରେ ମୋର ନିଦ୍ରିତ ବାଣୀକୁ ପୁନର୍ବାର ଜୀବିତ କଲେ, ଏବଂ ମୋର ହାତ, ପାଦ, କାନ, ଚର୍ମ ଆଦି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ପ୍ରାଣମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସଚେତନ କଲେ। ସେହି ପରମପୁରୁଷ ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ଏକସ୍ତ୍ଵମେଵ ଭଗଵନ୍ନିଦମାତ୍ମଶକ୍ତ୍ଯା ମାଯାଖ୍ଯଯୋରୁଗୁଣଯା ମହଦାଦ୍ଯଶେଷମ୍ । ସୃଷ୍ଟ୍ଵାନୁଵିଶ୍ଯ ପୁରୁଷସ୍ତଦସଦ୍ଗୁଣେଷୁ ନାନେଵ ଦାରୁଷୁ ଵିଭାଵସୁଵଦ୍ଵିଭାସି ॥ ୨ ॥
ekas tvam eva bhagavann idam ātma-śaktyā māyākhyayoru-guṇayā mahad-ādy-aśeṣam | sṛṣṭvānuviśya puruṣas tad-asad-guṇeṣu nāneva dāruṣu vibhāvasu-vad vibhāsi || 2 ||
ଅର୍ଥ:ହେ ଭଗବାନ! କେବଳ ଆପଣ ହିଁ ଏକ, ଯିଏ ନିଜର 'ମାୟା' ନାମକ ଉଗ୍ରଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଆଦି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ରଚନା କରି ତାହା ଭିତରେ ପୁରୁଷରୂପେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି ଏବଂ ତାହାର ଗୁଣମାନଙ୍କରେ ଅନେକଙ୍କ ପରି ପ୍ରତୀୟମାନ ହୁଅନ୍ତି — ଯେପରି ଗୋଟିଏ ଅଗ୍ନି ବିଭିନ୍ନ କାଠରେ ନାନା ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ତ୍ଵଦ୍ଦତ୍ତଯା ଵଯୁନଯେଦମଚଷ୍ଟ ଵିଶ୍ଵଂ ସୁପ୍ତପ୍ରବୁଦ୍ଧ ଇଵ ନାଥ ଭଵତ୍ପ୍ରପନ୍ନଃ । ତସ୍ଯାପଵର୍ଗ୍ଯଶରଣଂ ତଵ ପାଦମୂଲଂ ଵିସ୍ମର୍ଯତେ କୃତଵିଦା କଥମାର୍ତବନ୍ଧୋ ॥ ୩ ॥
tvad-dattayā vayunayedam acaṣṭa viśvaṃ supta-prabuddha iva nātha bhavat-prapannaḥ | tasyāpavargya-śaraṇaṃ tava pāda-mūlaṃ vismaryate kṛta-vidā katham ārta-bandho || 3 ||
ଅର୍ଥ:ହେ ନାଥ! ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରଦତ୍ତ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଏହି ଶରଣାଗତ ଜୀବ ନିଦ୍ରାରୁ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପରି ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ଦେଖେ। ହେ ଆର୍ତ୍ତବନ୍ଧୁ! ତେବେ କୌଣସି ବିବେକୀ ପୁରୁଷ ଆପଣଙ୍କ ସେହି ଚରଣକମଳକୁ କିପରି ଭୁଲିପାରେ, ଯାହା ମୁକ୍ତିର ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ?
ନୂନଂ ଵିମୁଷ୍ଟମତଯସ୍ତଵ ମାଯଯା ତେ ଯେ ତ୍ଵାଂ ଭଵାପ୍ଯଯଵିମୋକ୍ଷଣମନ୍ଯହେତୋଃ । ଅର୍ଚନ୍ତି କଲ୍ପକତରୁଂ କୁଣପୋପଭୋଗ୍ଯ- ମିଚ୍ଛନ୍ତି ଯତ୍ସ୍ପର୍ଶଜଂ ନିରଯେଽପି ନୄଣାମ୍ ॥ ୪ ॥
nūnaṃ vimuṣṭa-matayas tava māyayā te ye tvāṃ bhavāpyaya-vimokṣaṇam anya-hetoḥ | arcanti kalpaka-taruṃ kuṇapopabhogyam icchanti yat sparśajaṃ niraye 'pi nṝṇām || 4 ||
ଅର୍ଥ:ନିଶ୍ଚୟ ସେମାନଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ଆପଣଙ୍କ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ହରଣ କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ — କଳ୍ପବୃକ୍ଷଙ୍କୁ — ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତି ଆଦି କୌଣସି ଅନ୍ୟ କାମନା ପାଇଁ ପୂଜା କରନ୍ତି; କାରଣ ସେମାନେ ଯେଉଁ ସ୍ପର୍ଶଜନିତ ଭୋଗ ଚାହାନ୍ତି, ତାହା ତ ଶବ ସମାନ ଭୋଗ, ଯାହା ନରକରେ ମଧ୍ୟ ସୁଲଭ।
ଯା ନିର୍ଵୃତିସ୍ତନୁଭୃତାଂ ତଵ ପାଦପଦ୍ମ- ଧ୍ଯାନାଦ୍ଭଵଜ୍ଜନକଥାଶ୍ରଵଣେନ ଵା ସ୍ଯାତ୍ । ସା ବ୍ରହ୍ମଣି ସ୍ଵମହିମନ୍ଯପି ନାଥ ମା ଭୂତ୍ କିଂତ୍ଵନ୍ତକାସିଲୁଲିତାତ୍ପତତାଂ ଵିମାନାତ୍ ॥ ୫ ॥
yā nirvṛtis tanu-bhṛtāṃ tava pāda-padma- dhyānād bhavaj-jana-kathā-śravaṇena vā syāt | sā brahmaṇi sva-mahimany api nātha mā bhūt kiṃ tv antakāsi-lulitāt patatāṃ vimānāt || 5 ||
ଅର୍ଥ:ହେ ନାଥ! ଆପଣଙ୍କ ଚରଣକମଳର ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଅଥବା ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ କଥା ଶ୍ରବଣ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଆନନ୍ଦ ଲାଭ ହୁଏ, ତାହା ଆପଣଙ୍କ ସ୍ୱମହିମାରୂପ ବ୍ରହ୍ମରେ (ନିର୍ବିଶେଷ ମୋକ୍ଷରେ) ଲୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନ ମିଳୁ — ତେବେ ମୃତ୍ୟୁର ଖଡ୍ଗରେ ଯେଉଁମାନଙ୍କ ବିମାନ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ସେହି ସ୍ୱର୍ଗଭୋଗର ତ କଥା କଅଣ!
ଭକ୍ତିଂ ମୁହୁଃ ପ୍ରଵହତାଂ ତ୍ଵଯି ମେ ପ୍ରସଙ୍ଗୋ ଭୂଯାଦନନ୍ତ ମହତାମମଲାଶଯାନାମ୍ । ଯେନାଞ୍ଜସୋଲ୍ବଣମୁରୁଵ୍ଯସନଂ ଭଵାବ୍ଧିଂ ନେଷ୍ଯେ ଭଵଦ୍ଗୁଣକଥାମୃତପାନମତ୍ତଃ ॥ ୬ ॥
bhaktiṃ muhuḥ pravahatāṃ tvayi me prasaṅgo bhūyād ananta mahatām amalāśayānām | yenāñjasolbaṇam uru-vyasanaṃ bhavābdhiṃ neṣye bhavad-guṇa-kathāmṛta-pāna-mattaḥ || 6 ||
ଅର୍ଥ:ହେ ଅନନ୍ତ! ମୋତେ ସଦା ସେହି ମହାନ, ନିର୍ମଳ ହୃଦୟବିଶିଷ୍ଟ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଲାଭ ହେଉ, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଭକ୍ତି ନିରନ୍ତର ଆପଣଙ୍କଠାରେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ; ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କ ଗୁଣର କଥାମୃତ ପାନ କରି ମତ୍ତ ହୋଇ ମୁଁ ଏହି ଘୋର ବିପଦସଙ୍କୁଳ ଭବସାଗରକୁ ସହଜରେ ପାର ହୋଇଯିବି।
ତେ ନ ସ୍ମରନ୍ତ୍ଯତିତରାଂ ପ୍ରିଯମୀଶ ମର୍ତ୍ଯଂ ଯେ ଚାନ୍ଵଦଃ ସୁତସୁହୃଦ୍ଗୃହଵିତ୍ତଦାରାଃ । ଯେ ତ୍ଵବ୍ଜନାଭ ଭଵଦୀଯପଦାରଵିନ୍ଦ- ସୌଗନ୍ଧ୍ଯଲୁବ୍ଧହୃଦଯେଷୁ କୃତପ୍ରସଙ୍ଗାଃ ॥ ୭ ॥
te na smaranty atitarāṃ priyam īśa martyaṃ ye cānv adaḥ suta-suhṛd-gṛha-vitta-dārāḥ | ye tv abja-nābha bhavadīya-padāravinda- saugandhya-lubdha-hṛdayeṣu kṛta-prasaṅgāḥ || 7 ||
ଅର୍ଥ:ହେ କମଳନାଭ! ଯେଉଁମାନେ ଆପଣଙ୍କ ଚରଣକମଳର ସୁଗନ୍ଧର ଲୋଭୀ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ପ୍ରେମ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ, ହେ ଈଶ! ପୁତ୍ର, ମିତ୍ର, ଗୃହ, ଧନ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ଆଦି ଏହି ମର୍ତ୍ତ୍ୟଲୋକର ପ୍ରିୟତମ ବସ୍ତୁର ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ତିର୍ଯଙ୍ନଗଦ୍ଵିଜସରୀସୃପଦେଵଦୈତ୍ଯ- ମର୍ତ୍ଯାଦିଭିଃ ପରିଚିତଂ ସଦସଦ୍ଵିଶେଷମ୍ । ରୂପଂ ସ୍ଥଵିଷ୍ଠମଜ ତେ ମହଦାଦ୍ଯନେକଂ ନାତଃ ପରଂ ପରମ ଵେଦ୍ମି ନ ଯତ୍ର ଵାଦଃ ॥ ୮ ॥
tiryaṅ-naga-dvija-sarīsṛpa-deva-daitya- martyādibhiḥ paricitaṃ sad-asad-viśeṣam | rūpaṃ sthaviṣṭham aja te mahad-ādy-anekaṃ nātaḥ paraṃ parama vedmi na yatra vādaḥ || 8 ||
ଅର୍ଥ:ହେ ଅଜ! ପଶୁ, ବୃକ୍ଷ, ପକ୍ଷୀ, ସରୀସୃପ, ଦେବ, ଦୈତ୍ୟ, ମନୁଷ୍ୟ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ, ସତ୍ ଓ ଅସତ୍ର ଭେଦସମ୍ପନ୍ନ ଆପଣଙ୍କ ଏହି ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଆଦି ଅନେକ ରୂପଯୁକ୍ତ ସ୍ଥୂଳ ବିଶ୍ୱରୂପକୁ ମୁଁ ଜାଣେ; ତାହାର ଅତୀତ ଯେଉଁ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଛି ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣେ, ଯେଉଁଥିରେ କୌଣସି ବିବାଦ ନାହିଁ।
କଲ୍ପାନ୍ତ ଏତଦଖିଲଂ ଜଠରେଣ ଗୃହ୍ଣନ୍ ଶେତେ ପୁମାନ୍ ସ୍ଵଦୃଗନନ୍ତସଖସ୍ତଦଙ୍କେ । ଯନ୍ନାଭିସିନ୍ଧୁରୁହକାଞ୍ଚନଲୋକପଦ୍ମ- ଗର୍ଭେ ଦ୍ଯୁମାନ୍ ଭଗଵତେ ପ୍ରଣତୋଽସ୍ମି ତସ୍ମୈ ॥ ୯ ॥
kalpānta etad akhilaṃ jaṭhareṇa gṛhṇan śete pumān sva-dṛg ananta-sakhas tad-aṅke | yan-nābhi-sindhu-ruha-kāñcana-loka-padma- garbhe dyumān bhagavate praṇato 'smi tasmai || 9 ||
ଅର୍ଥ:ଯେଉଁ ପରମପୁରୁଷ କଳ୍ପାନ୍ତରେ ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ନିଜ ଉଦରରେ ଧାରଣ କରି, ସ୍ୱୟଂପ୍ରକାଶ ରୂପେ ଅନନ୍ତ ଶେଷଙ୍କୁ ସଖା କରି ସେମାନଙ୍କ କୋଳରେ ଶୟନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ନାଭି-ସାଗରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣିମ ଲୋକପଦ୍ମର ଗର୍ଭରେ ତେଜସ୍ୱୀ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି — ସେହି ଭଗବାନଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ।
ତ୍ଵଂ ନିତ୍ଯମୁକ୍ତପରିଶୁଦ୍ଧଵିବୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା କୂଟସ୍ଥ ଆଦିପୁରୁଷୋ ଭଗଵାଂସ୍ତ୍ର୍ଯଧୀଶଃ । ଯଦ୍ବୁଦ୍ଧ୍ଯଵସ୍ଥିତିମଖଣ୍ଡିତଯା ସ୍ଵଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଦ୍ରଷ୍ଟା ସ୍ଥିତାଵଧିମଖୋ ଵ୍ଯତିରିକ୍ତ ଆସ୍ସେ ॥ ୧୦ ॥
tvaṃ nitya-mukta-pariśuddha-vibuddha ātmā kūṭa-stha ādi-puruṣo bhagavāṃs try-adhīśaḥ | yad-buddhy-avasthitim akhaṇḍitayā sva-dṛṣṭyā draṣṭā sthitāv adhimakho vyatirikta āsse || 10 ||
ଅର୍ଥ:ଆପଣ ନିତ୍ୟମୁକ୍ତ, ପରିଶୁଦ୍ଧ, ବିବୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା, କୂଟସ୍ଥ ଆଦିପୁରୁଷ, ତ୍ରିଗୁଣ/ତ୍ରିଲୋକର ଅଧୀଶ୍ୱର ଭଗବାନ। ନିଜର ଅଖଣ୍ଡ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ବୁଦ୍ଧିର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅବସ୍ଥାର ଦ୍ରଷ୍ଟା ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ସୃଷ୍ଟି-ସ୍ଥିତିର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ରୂପେ ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ପୃଥକ୍ ଓ ନିର୍ଲିପ୍ତ ରୁହନ୍ତି।
ଯସ୍ମିନ୍ ଵିରୁଦ୍ଧଗତଯୋ ହ୍ଯନିଶଂ ପତନ୍ତି ଵିଦ୍ଯାଦଯୋ ଵିଵିଧଶକ୍ତଯ ଆନୁପୂର୍ଵ୍ଯାତ୍ । ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ଵିଶ୍ଵଭଵମେକମନନ୍ତମାଦ୍ଯ- ମାନନ୍ଦମାତ୍ରମଵିକାରମହଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ॥ ୧୧ ॥
yasmin viruddha-gatayo hy aniśaṃ patanti vidyādayo vividha-śaktaya ānupūrvyāt | tad brahma viśva-bhavam ekam anantam ādyam ānanda-mātram avikāram ahaṃ prapadye || 11 ||
ଅର୍ଥ:ଯେଉଁଥିରେ ବିଦ୍ୟା-ଅବିଦ୍ୟା ଆଦି ପରସ୍ପର ବିରୁଦ୍ଧ ଗତିସମ୍ପନ୍ନ ବିବିଧ ଶକ୍ତି କ୍ରମଶଃ ନିରନ୍ତର ଉଦିତ ହେଉଥାଏ — ସେହି ଏକ, ଅନନ୍ତ, ଆଦି, ଆନନ୍ଦସ୍ୱରୂପ, ନିର୍ବିକାର, ବିଶ୍ୱର ଉଦ୍ଗମ ବ୍ରହ୍ମର ମୁଁ ଶରଣ ଗ୍ରହଣ କରେ।
ସତ୍ଯାଶିଷୋ ହି ଭଗଵଂସ୍ତଵ ପାଦପଦ୍ମ- ମାଶୀସ୍ତଥାନୁଭଜତଃ ପୁରୁଷାର୍ଥମୂର୍ତେଃ । ଅପ୍ଯେଵମାର୍ଯ ଭଗଵାନ୍ ପରିପାତି ଦୀନାନ୍ ଵାଶ୍ରେଵ ଵତ୍ସକମନୁଗ୍ରହକାତରୋଽସ୍ମାନ୍ ॥ ୧୨ ॥
satyāśiṣo hi bhagavaṃs tava pāda-padmam āśīs tathānubhajataḥ puruṣārtha-mūrteḥ | apy evam ārya bhagavān paripāti dīnān vāśreva vatsakam anugraha-kātaro 'smān || 12 ||
ଅର୍ଥ:ହେ ଭଗବାନ! ପୁରୁଷାର୍ଥ-ସ୍ୱରୂପ ଆପଣଙ୍କ ଚରଣକମଳର ସେବାକାରୀଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ମିଳେ ତାହା ସତ୍ୟ ହିଁ। ତଥାପି, ହେ ଆର୍ଯ୍ୟ! ଭଗବାନ ନିଜ ଦୀନ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି — ଯେପରି ସ୍ନେହରେ ବ୍ୟାକୁଳ ଗାଈ ନିଜ ଅସହାୟ ବାଛୁରିର ପାଳନ କରେ।
ଶବ୍ଦ-ଶବ୍ଦ ଅର୍ଥ
ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣିବାକୁ ଯେକୌଣସି ଶବ୍ଦରେ କ୍ଲିକ୍ କରନ୍ତୁ
ധ്രുവ സ്തുതി (ധ്രുവൻ ചെയ്ത വിഷ്ണു സ്തുതി) ପାଠର ଲାଭ
ଶୁଦ୍ଧ, ନିଷ୍କାମ ଭକ୍ତି (ଅହୈତୁକୀ ଭକ୍ତି) ତଥା ସମସ୍ତ ସାଂସାରିକ ଓ ମୋକ୍ଷର କାମନା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତ୍ୟାଗର ମୂର୍ତ୍ତ ରୂପ।
'ମହାନ ନିର୍ମଳ-ହୃଦୟ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ'ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରାର୍ଥନା (ଷଷ୍ଠ ଶ୍ଲୋକ) ସାଧକଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଫଳଠାରୁ ଅଧିକ ସତ୍ସଙ୍ଗର ମୂଲ୍ୟ ଶିଖାଏ।
ଶିଖାଏ ଯେ ଭଗବାନଙ୍କ ଚରଣର ଧ୍ୟାନର ଆନନ୍ଦ ନିର୍ବିଶେଷ ମୋକ୍ଷଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରେମ ଗଭୀର ହୁଏ।
ଭାଗବତରୁ ଉଦ୍ଧୃତ ଏହି ସ୍ତୁତି ହୃଦୟକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରେ, ମନକୁ ସ୍ଥିର କରେ ଏବଂ ଧ୍ରୁବଙ୍କ ପରି ନିଦ୍ରିତ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଗ୍ରତ କରେ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ।
କଷ୍ଟରେ ପଡ଼ିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରାର୍ଥନା, ଯାହାର ଆଦର୍ଶ ସେହି ବାଳକ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ ଯିଏ ସାଂସାରିକ ଉଚ୍ଚାକାଂକ୍ଷାକୁ ଈଶ୍ୱର-ସାକ୍ଷାତ୍କାରରେ ପରିଣତ କଲେ।
ସମର୍ପଣ, ନମ୍ରତା ତଥା ଭଗବାନଙ୍କ ରକ୍ଷାର ଆଶ୍ୱାସନ ଜାଗ୍ରତ କରେ, ଯାହାକୁ ବାଛୁରିର ପାଳନ କରୁଥିବା ଗାଈ ସମାନ ଦର୍ଶାଯାଇଛି।
ധ്രുവ സ്തുതി (ധ്രുവൻ ചെയ്ത വിഷ്ണു സ്തുതി) ପାଠ ବିଧି
ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଅଥବା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରତିମା ସମ୍ମୁଖରେ ଶାନ୍ତଭାବେ ବସି ବାର ଶ୍ଲୋକ ଧୀରେ ଧୀରେ ପାଠ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଅର୍ଥ ମନନ କରନ୍ତୁ — ଯେ ଭଗବାନ ହିଁ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ଅନ୍ତର୍ଯାମୀ ଯିଏ ଜୀବକୁ ଜାଗ୍ରତ କରନ୍ତି। ବିଶେଷତଃ ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଓ ଅଖଣ୍ଡ ଭକ୍ତି ପାଇଁ ଧ୍ରୁବଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନା ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ। ଏହି ସ୍ତୁତି ନିତ୍ୟ ଭାଗବତ-ପାଠର ଅଙ୍ଗ ରୂପେ ପଠିତ ହୁଏ; କୌଣସି ଫଳର ନୁହେଁ କେବଳ ଭଗବାନଙ୍କ କାମନାରେ, ନମ୍ରତା ଓ ନିଷ୍କାମ ସମର୍ପଣ ଭାବରେ ପାଠ କରନ୍ତୁ।
ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ
ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ॐ
ସମ୍ପୂର୍ଣ ധ്രുവ സ്തുതി (ധ്രുവൻ ചെയ്ത വിഷ്ണു സ്തുതി) ଶ୍ଳୋକ-ଶ୍ଳୋକ ଅର୍ଥ ସହିତ ପଢ଼ନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ଅଧିକ ପବିତ୍ର ପାଠ ଦେଖନ୍ତୁ