ପ୍ରାଣାଯାମ ମନ୍ତ୍ର
ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਮੰਤਰ (ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਰਸ ਸਹਿਤ ਗਾਯਤ੍ਰੀ) in Odia · ଓଡ଼ିଆ
ଆପଣଙ୍କ ଭାଷା/ଲିପିରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ
✦ ଅର୍ଥ
ଏହା ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ରର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନୁଷ୍ଠାନିକ ରୂପ — ପ୍ରଥମେ ସାତ ବ୍ୟାହୃତି (ଭୂଃ ଠାରୁ ସତ୍ୟମ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସାତ ଲୋକର ନାମ) ଓ ଶେଷରେ ଗାୟତ୍ରୀ-ଶିରସ୍ ('ଆପୋ ଜ୍ୟୋତି…')। ଏହାର ବ୍ୟବହାର ନିତ୍ୟ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନରେ ପ୍ରାଣାୟାମ ସମୟରେ ହୁଏ: ସାଧକ ପୂରକ, କୁମ୍ଭକ, ରେଚକ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ୱାସ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ଏହାକୁ ଥରେ ମାନସିକ ଭାବେ ଜପ କରନ୍ତି। ଏହାର ଉଚ୍ଚାରଣ ଶ୍ୱାସ, ମନ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଦିବ୍ୟ ସୌର-ଜ୍ୟୋତିର ଧ୍ୟାନରେ ଏକ କରିଦିଏ।
ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ କଥା
Yajurveda / Taittiriya tradition (Sandhyavandana ritual); Gayatri verse from Rigveda 3.62.10 · Sage Vishvamitra (the Gayatri verse); the Vyahritis and Shiras from Vedic ritual · Vedic
କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଶ୍ଲୋକଟି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର, ଯାହା ଋଗ୍ବେଦରେ ଋଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ନିକଟରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା। ତ୍ରିକାଳ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନରେ ଅନୁଷ୍ଠାନିକ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ବୈଦିକ ପରମ୍ପରା ଏହାକୁ ସାତ ବ୍ୟାହୃତି ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ କରେ — ତୈତ୍ତିରୀୟ ଆରଣ୍ୟକ ଅନୁସାରେ ପ୍ରଜାପତି ଲୋକମାନଙ୍କ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ ଏହି ବ୍ୟାହୃତିମାନ ଜନ୍ମ ନେଲେ — ଓ ଏହାକୁ ଗାୟତ୍ରୀ-ଶିରସ୍ ଦ୍ୱାରା ମୁକୁଟିତ କରେ। ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପରେ ଏହା ପ୍ରାଣାୟାମର ମନ୍ତ୍ର ହୋଇଗଲା, ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଶ୍ୱାସକୁ ସବିତାଙ୍କ ଜ୍ୟୋତିର ଧ୍ୟାନ ସହିତ ଯୋଡି ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦିନ ଆରମ୍ଭ କରେ।
✦ ଶାସ୍ତ୍ରରେ କୁହାଯାଇଥିବା ପରି
ପରମ୍ପରାଗତ ଭାବେ ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ଯେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସହିତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରାଣାୟାମ ଶ୍ୱାସ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଅଶୁଦ୍ଧିକୁ ସେପରି ଭସ୍ମ କରେ ଯେପରି ଅଗ୍ନି ସୁବର୍ଣ୍ଣକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରେ; ମନୁସ୍ମୃତି ଘୋଷଣା କରେ ଯେ ବ୍ୟାହୃତି ଓ ପ୍ରଣବ ସହିତ ପ୍ରାଣାୟାମରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ପାପ ଭସ୍ମ ହୁଏ। ଋଷିମାନେ କୁହନ୍ତି, ଯେ ଗାୟତ୍ରୀ ଉପରେ ଶ୍ୱାସ ସ୍ଥିର କରେ, ସେ ହୃଦୟରେ ଆନ୍ତରିକ ସୌର-ଜ୍ୟୋତିର ଉଦୟ ଦେଖେ।
ମନ୍ତ୍ର
ଯେକୌଣସି ଧାଡ଼ି କିମ୍ବା ▶ ବଟନ୍ ଛୁଇଁ ଶୁଣନ୍ତୁ
ଓଁ ଭୂଃ। ଓଁ ଭୁଵଃ। ଓଁ ସୁଵଃ। ଓଁ ମହଃ। ଓଁ ଜନଃ। ଓଁ ତପଃ। ଓଁ ସତ୍ଯମ୍। ଓଁ ତତ୍ସଵିତୁର୍ଵରେଣ୍ଯଂ ଭର୍ଗୋ ଦେଵସ୍ଯ ଧୀମହି। ଧିଯୋ ଯୋ ନଃ ପ୍ରଚୋଦଯାତ୍॥ ଓଁ ଆପୋ ଜ୍ଯୋତୀ ରସୋଽମୃତଂ ବ୍ରହ୍ମ ଭୂର୍ଭୁଵଃସୁଵରୋମ୍॥
Om Bhuh. Om Bhuvah. Om Suvah. Om Mahah. Om Janah. Om Tapah. Om Satyam. Om Tat-Savitur Varenyam Bhargo Devasya Dhimahi. Dhiyo Yo Nah Prachodayat. Om Apo Jyoti Raso-mritam Brahma Bhur-Bhuvah-Suvar-Om.
ଅର୍ଥ:ଓଁ, ପୃଥିବୀ। ଓଁ, ଅନ୍ତରିକ୍ଷ। ଓଁ, ସ୍ୱର୍ଗ। ଓଁ, ମହର୍ଲୋକ। ଓଁ, ଜନଲୋକ। ଓଁ, ତପୋଲୋକ। ଓଁ, ସତ୍ୟଲୋକ। ସେହି ପରମ ବରଣୀୟ, ଦିବ୍ୟ, ପାପନାଶକ ସବିତା (ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ)ଙ୍କ ତେଜକୁ ଆମେ ଧ୍ୟାନ କରୁ; ସେ ଆମ ବୁଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରେରିତ ଓ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତୁ। ଓଁ — ଜଳ, ଜ୍ୟୋତି, ରସ, ଅମୃତ, ବ୍ରହ୍ମ — ଭୂଃ, ଭୁବଃ, ସୁବଃ, ଓଁ ଦ୍ୱାରା ମୁଦ୍ରିତ। (ସାତ ବ୍ୟାହୃତି ସାତ ଲୋକର ନାମ; ମଧ୍ୟ ପଂକ୍ତି ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର; ଶେଷ ପଂକ୍ତି ତାହାର 'ଶିରସ୍' ବା ମୁକୁଟ, ଯାହା ଅନୁଷ୍ଠାନିକ ପ୍ରାଣାୟାମ ସମୟରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ।)
ଶବ୍ଦ-ଶବ୍ଦ ଅର୍ଥ
ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣିବାକୁ ଯେକୌଣସି ଶବ୍ଦରେ କ୍ଲିକ୍ କରନ୍ତୁ
ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਮੰਤਰ (ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਰਸ ਸਹਿਤ ਗਾਯਤ੍ਰੀ) ପାଠର ଲାଭ
ନିତ୍ୟ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ପ୍ରାଣାୟାମ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ମନ୍ତ୍ର
ଶ୍ୱାସ-ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ଗାୟତ୍ରୀର ଧ୍ୟାନ ସହିତ ଯୋଡେ, ଶରୀର ଓ ମନ ଉଭୟକୁ ଏକାଠି ସ୍ଥିର କରେ
ସାତ ବ୍ୟାହୃତି ସାତ ଲୋକକୁ ପବିତ୍ର କରେ, ପୃଥିବୀଠାରୁ ସତ୍ୟଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚେତନା ବିସ୍ତାର କରେ
ବୁଦ୍ଧିକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରେରିତ କରିବାକୁ ସବିତାଙ୍କ ପ୍ରକାଶକ କୃପାର ଆବାହନ କରେ (ପ୍ରଚୋଦୟାତ୍)
ଶିରସ୍ ('ଆପୋ ଜ୍ୟୋତି…') ଜଳ, ଜ୍ୟୋତି, ରସ, ଅମୃତ ଓ ବ୍ରହ୍ମର ଏକତା ନିଶ୍ଚିତ କରେ
ଜପ, ପୂଜା ବା ଧ୍ୟାନ ପୂର୍ବେ ଶାନ୍ତି, ଏକାଗ୍ରତା ଓ ପ୍ରାଣିକ ସନ୍ତୁଳନ ବିକଶିତ କରେ
ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਮੰਤਰ (ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਰਸ ਸਹਿਤ ਗਾਯਤ੍ਰੀ) ପାଠ ବିଧି
ପୂର୍ବ (ବା ଉତ୍ତର) ଆଡକୁ ମୁଖ କରି ସିଧା ବସନ୍ତୁ। ବୁଢ଼ା ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ଡାହାଣ ନାକ ବନ୍ଦ କରି, ବାମ ଦେଇ ଧୀରେ ଶ୍ୱାସ ନିଅନ୍ତୁ (ପୂରକ), ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ତ୍ର ଥରେ ମାନସିକ ଭାବେ ଜପ କରୁ କରୁ। ଦୁଇ ନାକ ବନ୍ଦ କରି ଶ୍ୱାସ ଧରନ୍ତୁ (କୁମ୍ଭକ), ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର ଜପ କରୁ କରୁ। ତାପରେ ଡାହାଣ ନାକ ଦେଇ ଛାଡନ୍ତୁ (ରେଚକ), ତୃତୀୟ ଥର ଜପ କରୁ କରୁ। ଏହା ପ୍ରାଣାୟାମର ଗୋଟିଏ ଚକ୍ର; ସାଧାରଣତଃ ତିନି ଚକ୍ର କରାଯାଏ। ମେରୁଦଣ୍ଡ ସିଧା ରଖନ୍ତୁ ଓ ମନକୁ ସବିତାଙ୍କ ସୌର-ଜ୍ୟୋତିରେ ସ୍ଥିର ରଖନ୍ତୁ।
ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ
ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ॐ
ସମ୍ପୂର୍ଣ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਮੰਤਰ (ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਰਸ ਸਹਿਤ ਗਾਯਤ੍ਰੀ) ଶ୍ଳୋକ-ଶ୍ଳୋକ ଅର୍ଥ ସହିତ ପଢ଼ନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ଅଧିକ ପବିତ୍ର ପାଠ ଦେଖନ୍ତୁ