શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતા ૬.૬ — બન્ધુરાત્માઽઽત્મનસ્તસ્ય
শ্রীমদ্ভগবদ্গীতা ৬.৬ — বন্ধুরাত্মাত্মনস্তস্য in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
જ્યાં શ્રીકૃષ્ણે હમણાં જ કહ્યું કે મનુષ્યે પોતે જ પોતાનો ઉદ્ધાર કરવો જોઈએ, તેના તરત જ પછી આ શ્લોક તેનું કારણ સમજાવે છે. મન બેધારી શક્તિ છે: જે વ્યક્તિએ ઉચ્ચ આત્મા દ્વારા તેને વશ કરી લીધું છે, તેને માટે મન માર્ગનો સાચો મિત્ર બની જાય છે; પરંતુ જે તેને અનિયંત્રિત છોડી દે છે, તેને માટે એ જ મન બાહ્ય શત્રુની જેમ સતત શત્રુ બની જાય છે. તેથી આત્મવિજય જ સમસ્ત યોગ અને આંતરિક શાંતિનો આધાર છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Bhagavad Gita Chapter 6, Verse 6 · Sage Veda Vyasa (Mahabharata, Bhishma Parva) · Ancient (text compiled c. 5th–2nd century BCE)
છઠ્ઠા અધ્યાય ધ્યાનયોગમાં (ધ્યાનનો યોગ) શ્રીકૃષ્ણ અર્જુનને મનને સ્થિર કરવાનું શીખવે છે. પહેલાં તેઓ કહે છે 'પોતે પોતાને ઉપર ઉઠાવો', કારણ કે આત્મા પોતાનો જ મિત્ર કે શત્રુ હોઈ શકે છે. આ શ્લોક રહસ્ય સ્પષ્ટ કરે છે — મન ત્યારે જ સાચો મિત્ર બને છે જ્યારે તેને ઉચ્ચ આત્મા દ્વારા જીતી લેવાયું હોય, અન્યથા તે શત્રુતાપૂર્ણ શત્રુની જેમ વર્તે છે.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
મહાન યોગીઓ અને સંતો એક સમયના અશાંત મનને પોતાનો સૌથી નિકટ સહયોગી બનાવવા માટે યાદ કરાય છે; આ શ્લોકની શિક્ષા અનુસાર મન પર વિજય મેળવીને તેઓ સુખ અને દુઃખ બંનેમાં અવિચળ રહ્યા, એ સાબિત કરતા કે જીતેલું મન માર્ગ પર સૌથી વિશ્વસનીય મિત્ર છે.
મંત્ર
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
બન્ધુરાત્માઽઽત્મનસ્તસ્ય યેનાત્મૈવાત્મના જિતઃ। અનાત્મનસ્તુ શત્રુત્વે વર્તેતાત્મૈવ શત્રુવત્॥
bandhur ātmātmanas tasya yenātmaivātmanā jitaḥ anātmanas tu śhatrutve vartetātmaiva śhatru-vat
અર્થ:જેણે આત્મા (ઉચ્ચ સ્વ) દ્વારા મનને જીતી લીધું છે, તેને માટે એ જ મન શ્રેષ્ઠ મિત્ર છે; પરંતુ જેણે તેને જીત્યું નથી, તેને માટે એ જ મન બાહ્ય શત્રુની જેમ સૌથી મોટો શત્રુ બની રહે છે.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
শ্রীমদ্ভগবদ্গীতা ৬.৬ — বন্ধুরাত্মাত্মনস্তস্য પાઠના લાભ
આત્મ-વિજયની પ્રેરણા આપે છે — મનને શત્રુ નહીં, મિત્ર બનાવવાની
આધ્યાત્મિક માર્ગ પર ઇચ્છાશક્તિ અને આંતરિક અનુશાસનને દૃઢ કરે છે
પોતાના જ હિતને નષ્ટ કરતા અનિયંત્રિત મન સામે ચેતવે છે
નિયંત્રિત મન સ્થાપીને ધ્યાન અને યોગમાં સહાયક બને છે
પોતાના ઉત્થાન કે પતન માટે વ્યક્તિગત જવાબદારીને પ્રોત્સાહિત કરે છે
મનને ઉચ્ચ આત્મા સાથે જોડીને સ્થાયી શાંતિ લાવે છે
শ্রীমদ্ভগবদ্গীতা ৬.৬ — বন্ধুরাত্মাত্মনস্তস্য જપ વિધિ
આ શ્લોકનો પાઠ ધ્યાનની શરૂઆતમાં અથવા જ્યારે પણ તમારું મન તમારી વિરુદ્ધ કામ કરતું જણાય ત્યારે કરો. તે જે પસંદગી રજૂ કરે છે તેના પર ચિંતન કરો — મન તમારો સૌથી મોટો મિત્ર હોઈ શકે અથવા સૌથી ખરાબ શત્રુ, અને તફાવત છે આત્મ-વિજય. આવેગો અને ભાવોથી ખેંચાવાને બદલે સ્થિર, સાક્ષી આત્મા દ્વારા મનને કોમળતાથી શાસિત કરવા આને દૈનિક સ્મરણ તરીકે ઉપયોગ કરો.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ শ্রীমদ্ভগবদ্গীতা ৬.৬ — বন্ধুরাত্মাত্মনস্তস্য શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ