Mantra.Tips
subhashitawisdomsutraniti

અલ્પાક્ષરમસન્દિગ્ધમ્

અલ્પાક્ષરમસન્દિગ્ધમ્ (સાચા સૂત્રનાં લક્ષણો) in Gujarati · ગુજરાતી

🕉️ hindu·📿 3× જપ·🕐 અધ્યયન, લેખન, અથવા સ્પષ્ટ અભિવ્યક્તિ માગતા કોઈ પણ કાર્ય પહેલાં·📜 Subhashita
Share:

અર્થ

આ પ્રસિદ્ધ સુભાષિત સૂત્રની શાસ્ત્રીય સંસ્કૃત વ્યાખ્યા છે — ઉત્તમ સૂત્ર શું હોય છે. એક જ પદમાં એ આદર્શ કથનનાં છ લક્ષણો બતાવે છે: સંક્ષિપ્ત (અલ્પાક્ષર), સંદેહરહિત (અસન્દિગ્ધ), સારયુક્ત (સારવત્), સર્વત્ર લાગુ (વિશ્વતોમુખ), નિરર્થક શબ્દો રહિત (અસ્તોભ), અને નિર્દોષ (અનવદ્ય). આ શ્લોક પોતે આ જ ગુણોનું આદર્શ ઉદાહરણ છે અને વ્યાકરણ, ન્યાય તથા સમસ્ત સૂત્ર-વિદ્યાઓના વિદ્યાર્થીઓને પ્રિય છે.

ઉત્પત્તિ અને કથા

Subhashita · Unknown (classical Sanskrit shastra tradition) · Classical Sanskrit literature

સંસ્કૃત શાસ્ત્રોમાં જ્ઞાનને ઘણીવાર સૂત્રોમાં સંક્ષિપ્ત કરવામાં આવતું — ઓછા શબ્દોમાં વધુ અર્થ ભરવાના હેતુથી સંક્ષિપ્ત, સૂત્રાત્મક કથનો. સુભાષિત અને વ્યાકરણ પરંપરાઓમાં પ્રસિદ્ધ આ શ્લોક, એવા જ સૂત્રના આદર્શને વ્યાખ્યાયિત કરે છે, અને ઉત્તમ સૂત્રના છ ગુણોની ગણના કરે છે. યોગ્ય રીતે, આ શ્લોક પોતે જ એ સંક્ષિપ્તતા અને સ્પષ્ટતાનું નિર્દોષ ઉદાહરણ છે જેની એ પ્રશંસા કરે છે.

શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે

વિદ્વાનો આનંદિત થાય છે કે આ શ્લોક બરાબર એ જ કરે છે જે એ ઉપદેશ આપે છે — ઉત્તમ સૂત્રને ઉત્તમ રૂપના સૂત્રમાં વ્યાખ્યાયિત કરે છે. કહેવાય છે કે જે એના માનકમાં નિપુણ થઈ જાય છે તે થોડામાં ઘણું કહેવાનું શીખી જાય છે — વાણી અને લેખનનું સૌથી દુર્લભ અને સૌથી મૂલ્યવાન કૌશલ.

મંત્ર

કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો

અલ્પાક્ષરમસન્દિગ્ધં સારવદ્ વિશ્વતોમુખમ્। અસ્તોભમનવદ્યં સૂત્રં સૂત્રવિદો વિદુઃ॥

alpākṣaram asandigdhaṁ sāravad viśvato-mukham। astobham anavadyaṁ ca sūtraṁ sūtra-vido viduḥ॥

અર્થ:અલ્પ અક્ષરોવાળું (સંક્ષિપ્ત), સંદેહરહિત (સ્પષ્ટ), સારયુક્ત, સર્વત્ર લાગુ પડતું (વ્યાપક), નિરર્થક શબ્દો રહિત, અને દોષરહિત — વિદ્વાનો આવા જ કથનને સાચું સૂત્ર માને છે. આ શ્લોક પોતે એક સુંદર પદમાં, કોઈ પણ કથનને ઉત્તમ બનાવતા છ ગુણોને વ્યાખ્યાયિત કરે છે: સંક્ષિપ્તતા, સ્પષ્ટતા, સાર, વ્યાપકતા, મિતવ્યયિતા અને નિર્દોષતા.

શબ્દ-શબ્દ અર્થ

ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો

અલ્પાક્ષરમ્🔊alpākṣaramઅલ્પ અક્ષરોવાળું, સંક્ષિપ્ત, નાનું
અસન્દિગ્ધમ્🔊asandigdhamસંદેહરહિત, અસ્પષ્ટતા રહિત, સ્પષ્ટ
સારવત્🔊sāravatસારથી પૂર્ણ, અર્થપૂર્ણ, નક્કર
વિશ્વતોમુખમ્🔊viśvato-mukhamબધી તરફ મુખવાળું, સર્વત્ર લાગુ, વ્યાપક
અસ્તોભમ્🔊astobhamનિરર્થક ભરતીના શબ્દો / વિરામો રહિત, પાદપૂર્તિ રહિત
અનવદ્યમ્🔊anavadyamનિર્દોષ, દોષરહિત, ત્રુટિહીન
🔊caઅને
સૂત્રમ્🔊sūtramએક સૂત્ર (સંક્ષિપ્ત સૂત્રાત્મક કથન)
સૂત્રવિદઃ🔊sūtra-vidaḥજે સૂત્રોને જાણે છે, સૂત્રોના નિષ્ણાતો
વિદુઃ🔊viduḥતેને (એમ) જાણે છે, ઘોષિત કરે છે

અલ્પાક્ષરમસન્દિગ્ધમ્ (સાચા સૂત્રનાં લક્ષણો) પાઠના લાભ

સ્પષ્ટ, સંક્ષિપ્ત અને અર્થપૂર્ણ અભિવ્યક્તિના કાલાતીત આદર્શને વ્યાખ્યાયિત કરે છે

ઉત્તમ સંપ્રેષણનાં છ લક્ષણો શીખવે છે — સંક્ષિપ્તતા, સ્પષ્ટતા વગેરે

વ્યાકરણ, ન્યાય, ધર્મશાસ્ત્ર તથા સમસ્ત સૂત્ર-વિદ્યાઓના વિદ્યાર્થીઓ માટે અમૂલ્ય

વાણી અને લેખનમાં ચોકસાઈ અને મિતવ્યયિતા પ્રેરે છે

પોતે જ એ ગુણોનું નિર્દોષ આદર્શ છે જેનું એ વર્ણન કરે છે

ભાષાની કળા પર ચિંતન માટે એક સંક્ષિપ્ત, સ્મરણીય શ્લોક છે

અલ્પાક્ષરમસન્દિગ્ધમ્ (સાચા સૂત્રનાં લક્ષણો) જપ વિધિ

જપ સંખ્યા3વાર
ઉત્તમ સમયઅધ્યયન, લેખન, અથવા સ્પષ્ટ અભિવ્યક્તિ માગતા કોઈ પણ કાર્ય પહેલાં

આ શ્લોકનો શાંતિથી પાઠ કરો, એ બતાવેલા છ ગુણો — સંક્ષિપ્ત, સ્પષ્ટ, સારયુક્ત, વ્યાપક, ભરતી રહિત અને નિર્દોષ — સ્મરણ કરતા. ચિંતન કરો કે શ્લોક પોતાની જ વ્યાખ્યાનું મૂર્ત રૂપ કેવી રીતે છે, અને એને ચોકસાઈથી વિચારવા અને બોલવાનો સંકલ્પ બનવા દો. પરંપરાગત રીતે એનું અધ્યયન વ્યાકરણ અને ન્યાય જેવી સૂત્ર-આધારિત વિદ્યાઓના આરંભમાં થાય છે.

વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો

આ પાના પર સંપૂર્ણ અલ્પાક્ષરમસન્દિગ્ધમ્ (સાચા સૂત્રનાં લક્ષણો) ગુજરાતી લિપિમાં છે — એ જ મૂળ શ્લોકો, અક્ષર-અક્ષર લિપ્યંતરિત, જેથી તમે સરળતાથી વાંચી અને જપી શકો. કોઈપણ પંક્તિ (અથવા ▶ બટન) દબાવી તેનો પાઠ સાંભળો.
હા — માત્ર લિપિ બદલાય છે; શબ્દો અને તેમનો અર્થ મૂળ જ રહે છે. આ પાનાનો શ્લોક-શ્લોક અર્થ, લાભ અને જપ વિધિ એ જ રીતે લાગુ પડે છે.
એ સૂત્રની શાસ્ત્રીય વ્યાખ્યા આપે છે — એક ઉત્તમ સૂત્ર. એ છ ગુણો બતાવે છે જે સાચા સૂત્રમાં હોવા જોઈએ: સંક્ષિપ્તતા, સ્પષ્ટતા, સાર, સર્વત્ર લાગુ થવું, ભરતીના શબ્દો રહિત હોવું, અને નિર્દોષતા.
અલ્પાક્ષરમ્ (સંક્ષિપ્ત), અસન્દિગ્ધમ્ (સંદેહરહિત), સારવત્ (સારયુક્ત), વિશ્વતોમુખમ્ (વ્યાપક), અસ્તોભમ્ (નિરર્થક શબ્દો રહિત), અને અનવદ્યમ્ (નિર્દોષ). આ સૌ મળીને સંક્ષિપ્ત, ઉત્તમ અભિવ્યક્તિના આદર્શને વ્યાખ્યાયિત કરે છે.
એ એક પ્રસિદ્ધ સુભાષિત છે જે સમસ્ત સૂત્ર-આધારિત શાસ્ત્રોમાં — ખાસ કરીને વ્યાકરણ અને ન્યાયમાં — સૂત્રને ઉત્તમ બનાવતી બાબતોના માનક વર્ણન રૂપે ઉદ્ધૃત થાય છે. એ પોતે સંક્ષિપ્તતા અને સ્પષ્ટતાનું આદર્શ છે.

આ પણ વાંચો

ઉપયોગી લાગ્યું? સ્વજનો સાથે વહેંચો 🙏

Share:

સંપૂર્ણ અલ્પાક્ષરમસન્દિગ્ધમ્ (સાચા સૂત્રનાં લક્ષણો) શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ