ಗಣಪತಿ ಸಹಸ್ರನಾಮ ಸ್ತೋತ್ರಮ್
गणपति सहस्रनाम स्तोत्रम् in Kannada · ಕನ್ನಡ
ನಿಮ್ಮ ಭಾಷೆ/ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಓದಿ
ಮೂಲ & ಕಥೆ
Ganesha Purana, Upasana Khanda, chapter 46 (Ishvara-Ganesha samvada) · Traditionally revealed by Maha Ganapati himself; recorded in the Ganesha Purana · c. 600-1300 CE (Puranic period)
When Shiva set out to destroy the three cities of the demons, his chariot axle broke — he had begun the greatest of battles without worshipping Ganesha, the remover of obstacles. Realising the cause, Shiva worshipped Maha Ganapati with full devotion, and the pleased Lord himself taught the thousand names that destroy every obstacle and grant every desire. The hymn that Ganapati revealed sweeps through all of reality: his elephant form and his cosmic body, the alphabet from the vowels to the visarga, the numbers from one to the thirty-three crore gods, the planets, the sciences, the scriptures of every school, and time from the smallest instant to the great dissolution — declaring that all of it is Ganesha.
✦ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಂತೆ
This sahasranama contains an entire map of Indian knowledge inside a hymn: the names run systematically through the letters of the Sanskrit alphabet, then through the numbers — two, three, four, up through eighteen Puranas, twenty-seven stars, sixty-four arts, eighty-four lakh species and thirty-three crore gods — presenting Ganesha as the deity of language and mathematics itself. Its frame story carries a striking teaching: even Shiva, the supreme god, faced obstacles when he skipped the worship of Ganesha — no one, human or divine, begins well without bowing to the Lord of beginnings.
ಅರ್ಥದೊಂದಿಗೆ ಪೂರ್ಣ ಪಾಠ
ಯಾವುದೇ ಸಾಲನ್ನು ಅಥವಾ ▶ ಬಟನ್ ಒತ್ತಿ ಕೇಳಿ
ಮುನಿರುವಾಚ ಕಥಂ ನಾಮ್ನಾಂ ಸಹಸ್ರಂ ತಂ ಗಣೇಶ ಉಪದಿಷ್ಟವಾನ್ । ಶಿವದಂ ತನ್ಮಮಾಚಕ್ಷ್ವ ಲೋಕಾನುಗ್ರಹತತ್ಪರ ॥ 1 ॥ ಬ್ರಹ್ಮೋವಾಚ ದೇವಃ ಪೂರ್ವಂ ಪುರಾರಾತಿಃ ಪುರತ್ರಯಜಯೋದ್ಯಮೇ । ಅನರ್ಚನಾದ್ಗಣೇಶಸ್ಯ ಜಾತೋ ವಿಘ್ನಾಕುಲಃ ಕಿಲ ॥ 2 ॥ ಮನಸಾ ಸ ವಿನಿರ್ಧಾರ್ಯ ದದೃಶೇ ವಿಘ್ನಕಾರಣಮ್ । ಮಹಾಗಣಪತಿಂ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಸಮಭ್ಯರ್ಚ್ಯ ಯಥಾವಿಧಿ ॥ 3 ॥ ವಿಘ್ನಪ್ರಶಮನೋಪಾಯಮಪೃಚ್ಛದಪರಿಶ್ರಮಮ್ । ಸನ್ತುಷ್ಟಃ ಪೂಜಯಾ ಶಮ್ಭೋರ್ಮಹಾಗಣಪತಿಃ ಸ್ವಯಮ್ ॥ 4 ॥ ಸರ್ವವಿಘ್ನಪ್ರಶಮನಂ ಸರ್ವಕಾಮಫಲಪ್ರದಮ್ । ತತಸ್ತಸ್ಮೈ ಸ್ವಯಂ ನಾಮ್ನಾಂ ಸಹಸ್ರಮಿದಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 5 ॥ ಅಸ್ಯ ಶ್ರೀಮಹಾಗಣಪತಿಸಹಸ್ರನಾಮಸ್ತೋತ್ರಮಾಲಾಮನ್ತ್ರಸ್ಯ । ಗಣೇಶ ಋಷಿಃ, ಮಹಾಗಣಪತಿರ್ದೇವತಾ, ನಾನಾವಿಧಾನಿಚ್ಛನ್ದಾಂಸಿ । ಹುಮಿತಿ ಬೀಜಮ್, ತುಙ್ಗಮಿತಿ ಶಕ್ತಿಃ, ಸ್ವಾಹಾಶಕ್ತಿರಿತಿ ಕೀಲಕಮ್ । ಸಕಲವಿಘ್ನವಿನಾಶನದ್ವಾರಾ ಶ್ರೀಮಹಾಗಣಪತಿಪ್ರಸಾದಸಿದ್ಧ್ಯರ್ಥೇ ಜಪೇ ವಿನಿಯೋಗಃ ।
Muniruvacha Katham namnam sahasram tam ganesha upadishtavan | Shivadam tanmamachakshva lokanugrahatatpara || 1 || Brahmovacha Devah purvam puraratih puratrayajayodyame | Anarchanadganeshasya jato vighnakulah kila || 2 || Manasa sa vinirdharya dadrishe vighnakaranam | Mahaganapatim bhaktya samabhyarchya yathavidhi || 3 || Vighnaprashamanopayamaprichchhadaparishramam | Santushtah pujaya shambhormahaganapatih svayam || 4 || Sarvavighnaprashamanam sarvakamaphalapradam | Tatastasmai svayam namnam sahasramidamabravit || 5 || Asya shrimahaganapatisahasranamastotramalamantrasya | Ganesha rishih, mahaganapatirdevata, nanavidhanichchhandamsi | Humiti bijam, tungamiti shaktih, svahashaktiriti kilakam | Sakalavighnavinashanadvara shrimahaganapatiprasadasiddhyarthe jape viniyogah |
ಅರ್ಥ:स्तोत्र का आरम्भ गणेश पुराण की कथा से होता है। मुनि ब्रह्मा जी से पूछते हैं कि यह सहस्रनाम किसे और कैसे उपदिष्ट हुआ। ब्रह्मा जी बताते हैं कि त्रिपुर-विजय के उद्यम में स्वयं शिव भी गणेश की अर्चना न करने से विघ्नों से व्याकुल हो गए; तब उन्होंने भक्तिपूर्वक महागणपति की विधिवत् पूजा की, और प्रसन्न होकर महागणपति ने स्वयं यह सर्वविघ्ननाशक, सर्वकामफलप्रद सहस्रनाम कहा। विनियोग में गणेश ऋषि, महागणपति देवता, 'हुम्' बीज, 'तुङ्गम्' शक्ति बताकर सकल विघ्नों के विनाश द्वारा श्रीमहागणपति की प्रसाद-सिद्धि के लिए जप का संकल्प किया गया है।
ಅಥ ಕರನ್ಯಾಸಃ ಗಣೇಶ್ವರೋ ಗಣಕ್ರೀಡ ಇತ್ಯಙ್ಗುಷ್ಠಾಭ್ಯಾಂ ನಮಃ । ಕುಮಾರಗುರುರೀಶಾನ ಇತಿ ತರ್ಜನೀಭ್ಯಾಂ ನಮಃ ॥ ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡಕುಮ್ಭಶ್ಚಿದ್ವ್ಯೋಮೇತಿ ಮಧ್ಯಮಾಭ್ಯಾಂ ನಮಃ । ರಕ್ತೋ ರಕ್ತಾಮ್ಬರಧರ ಇತ್ಯನಾಮಿಕಾಭ್ಯಾಂ ನಮಃ ಸರ್ವಸದ್ಗುರುಸಂಸೇವ್ಯ ಇತಿ ಕನಿಷ್ಠಿಕಾಭ್ಯಾಂ ನಮಃ । ಲುಪ್ತವಿಘ್ನಃ ಸ್ವಭಕ್ತಾನಾಮಿತಿ ಕರತಲಕರಪೃಷ್ಠಾಭ್ಯಾಂ ನಮಃ ॥ ಅಥ ಅಙ್ಗನ್ಯಾಸಃ ಛನ್ದಶ್ಛನ್ದೋದ್ಭವ ಇತಿ ಹೃದಯಾಯ ನಮಃ । ನಿಷ್ಕಲೋ ನಿರ್ಮಲ ಇತಿ ಶಿರಸೇ ಸ್ವಾಹಾ । ಸೃಷ್ಟಿಸ್ಥಿತಿಲಯಕ್ರೀಡ ಇತಿ ಶಿಖಾಯೈ ವಷಟ್ । ಜ್ಞಾನಂ ವಿಜ್ಞಾನಮಾನನ್ದ ಇತಿ ಕವಚಾಯ ಹುಮ್ । ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಯೋಗಫಲಭೃದಿತಿ ನೇತ್ರತ್ರಯಾಯ ವೌಷಟ್ । ಅನನ್ತಶಕ್ತಿಸಹಿತ ಇತ್ಯಸ್ತ್ರಾಯ ಫಟ್ । ಭೂರ್ಭುವಃ ಸ್ವರೋಂ ಇತಿ ದಿಗ್ಬನ್ಧಃ । ಅಥ ಧ್ಯಾನಮ್ ಗಜವದನಮಚಿನ್ತ್ಯಂ ತೀಕ್ಷ್ಣದಂಷ್ಟ್ರಂ ತ್ರಿನೇತ್ರಂ ಬೃಹದುದರಮಶೇಷಂ ಭೂತಿರಾಜಂ ಪುರಾಣಮ್ । ಅಮರವರಸುಪೂಜ್ಯಂ ರಕ್ತವರ್ಣಂ ಸುರೇಶಂ ಪಶುಪತಿಸುತಮೀಶಂ ವಿಘ್ನರಾಜಂ ನಮಾಮಿ ॥
Atha karanyasah Ganeshvaro ganakrida ityangushthabhyam namah | Kumaragururishana iti tarjanibhyam namah || Brahmandakumbhashchidvyometi madhyamabhyam namah | Rakto raktambaradhara ityanamikabhyam namah Sarvasadgurusamsevya iti kanishthikabhyam namah | Luptavighnah svabhaktanamiti karatalakaraprishthabhyam namah || Atha anganyasah Chhandashchhandodbhava iti hridayaya namah | Nishkalo nirmala iti shirase svaha | Srishtisthitilayakrida iti shikhayai vashat | Jnanam vijnanamananda iti kavachaya hum | Ashtangayogaphalabhriditi netratrayaya vaushat | Anantashaktisahita ityastraya phat | Bhurbhuvah svarom iti digbandhah | Atha dhyanam Gajavadanamachintyam tikshnadamshtram trinetram Brihadudaramashesham bhutirajam puranam | Amaravarasupujyam raktavarnam suresham Pashupatisutamisham vighnarajam namami ||
ಅರ್ಥ:पाठ से पूर्व अनुष्ठान की तैयारी है: करन्यास में भगवान के नाम-युगल अँगूठों, अङ्गुलियों और करतल-करपृष्ठ पर स्थापित होते हैं, और अङ्गन्यास में हृदय, शिर, शिखा, कवच, नेत्रत्रय और अस्त्र पर; 'भूर्भुवः स्वरों' से दिग्बन्ध किया जाता है। फिर ध्यान-श्लोक उपास्य का चित्र खींचता है: गजवदन, अचिन्त्य, तीक्ष्णदंष्ट्र, त्रिनेत्र, विशाल उदर वाले, समस्त ऐश्वर्य के पुरातन राजा, रक्तवर्ण, देवश्रेष्ठों से सुपूज्य — पशुपति-पुत्र, विघ्नराज को मैं प्रणाम करता हूँ।
ಶ್ರೀಗಣಪತಿರುವಾಚ ಓಂ ಗಣೇಶ್ವರೋ ಗಣಕ್ರೀಡೋ ಗಣನಾಥೋ ಗಣಾಧಿಪಃ । ಏಕದನ್ತೋ ವಕ್ರತುಣ್ಡೋ ಗಜವಕ್ತ್ರೋ ಮಹೋದರಃ ॥ 1 ॥ ಲಮ್ಬೋದರೋ ಧೂಮ್ರವರ್ಣೋ ವಿಕಟೋ ವಿಘ್ನನಾಶನಃ । ಸುಮುಖೋ ದುರ್ಮುಖೋ ಬುದ್ಧೋ ವಿಘ್ನರಾಜೋ ಗಜಾನನಃ ॥ 2 ॥ ಭೀಮಃ ಪ್ರಮೋದ ಆಮೋದಃ ಸುರಾನನ್ದೋ ಮದೋತ್ಕಟಃ । ಹೇರಮ್ಬಃ ಶಮ್ಬರಃ ಶಮ್ಭುರ್ಲಮ್ಬಕರ್ಣೋ ಮಹಾಬಲಃ ॥ 3 ॥ ನನ್ದನೋ ಲಮ್ಪಟೋ ಭೀಮೋ ಮೇಘನಾದೋ ಗಣಞ್ಜಯಃ । ವಿನಾಯಕೋ ವಿರೂಪಾಕ್ಷೋ ವೀರಃ ಶೂರವರಪ್ರದಃ ॥ 4 ॥ ಮಹಾಗಣಪತಿರ್ಬುದ್ಧಿಪ್ರಿಯಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಪ್ರಸಾದನಃ । ರುದ್ರಪ್ರಿಯೋ ಗಣಾಧ್ಯಕ್ಷ ಉಮಾಪುತ್ರೋಽಘನಾಶನಃ ॥ 5 ॥ ಕುಮಾರಗುರುರೀಶಾನಪುತ್ರೋ ಮೂಷಕವಾಹನಃ । ಸಿದ್ಧಿಪ್ರಿಯಃ ಸಿದ್ಧಿಪತಿಃ ಸಿದ್ಧಃ ಸಿದ್ಧಿವಿನಾಯಕಃ ॥ 6 ॥ ಅವಿಘ್ನಸ್ತುಮ್ಬುರುಃ ಸಿಂಹವಾಹನೋ ಮೋಹಿನೀಪ್ರಿಯಃ । ಕಟಙ್ಕಟೋ ರಾಜಪುತ್ರಃ ಶಾಕಲಃ ಸಮ್ಮಿತೋಮಿತಃ ॥ 7 ॥ ಕೂಷ್ಮಾಣ್ಡಸಾಮಸಮ್ಭೂತಿರ್ದುರ್ಜಯೋ ಧೂರ್ಜಯೋ ಜಯಃ । ಭೂಪತಿರ್ಭುವನಪತಿರ್ಭೂತಾನಾಂ ಪತಿರವ್ಯಯಃ ॥ 8 ॥ ವಿಶ್ವಕರ್ತಾ ವಿಶ್ವಮುಖೋ ವಿಶ್ವರೂಪೋ ನಿಧಿರ್ಗುಣಃ । ಕವಿಃ ಕವೀನಾಮೃಷಭೋ ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿತ್ಪ್ರಿಯಃ ॥ 9 ॥ ಜ್ಯೇಷ್ಠರಾಜೋ ನಿಧಿಪತಿರ್ನಿಧಿಪ್ರಿಯಪತಿಪ್ರಿಯಃ । ಹಿರಣ್ಮಯಪುರಾನ್ತಃಸ್ಥಃ ಸೂರ್ಯಮಣ್ಡಲಮಧ್ಯಗಃ ॥ 10 ॥
Shriganapatiruvacha Om ganeshvaro ganakrido gananatho ganadhipah | Ekadanto vakratundo gajavaktro mahodarah || 1 || Lambodaro dhumravarno vikato vighnanashanah | Sumukho durmukho buddho vighnarajo gajananah || 2 || Bhimah pramoda amodah suranando madotkatah | Herambah shambarah shambhurlambakarno mahabalah || 3 || Nandano lampato bhimo meghanado gananjayah | Vinayako virupaksho virah shuravarapradah || 4 || Mahaganapatirbuddhipriyah kshipraprasadanah | Rudrapriyo ganadhyaksha umaputroghanashanah || 5 || Kumaragururishanaputro mushakavahanah | Siddhipriyah siddhipatih siddhah siddhivinayakah || 6 || Avighnastumburuh simhavahano mohinipriyah | Katankato rajaputrah shakalah sammitomitah || 7 || Kushmandasamasambhutirdurjayo dhurjayo jayah | Bhupatirbhuvanapatirbhutanam patiravyayah || 8 || Vishvakarta vishvamukho vishvarupo nidhirgunah | Kavih kavinamrishabho brahmanyo brahmavitpriyah || 9 || Jyeshtharajo nidhipatirnidhipriyapatipriyah | Hiranmayapurantahsthah suryamandalamadhyagah || 10 ||
ಅರ್ಥ:गणपति स्वयं अपने प्रियतम नामों से माला आरम्भ करते हैं: गणेश्वर, गणक्रीड, गणनाथ, गणाधिप; एकदन्त, वक्रतुण्ड, गजवक्त्र, महोदर, लम्बोदर, धूम्रवर्ण, विकट, विघ्ननाशन, सुमुख, विघ्नराज, गजानन; भीम, हेरम्ब, विनायक। वे बुद्धिप्रिय और शीघ्र प्रसन्न होने वाले महागणपति हैं, रुद्रप्रिय, उमापुत्र, मूषकवाहन, सिद्धियों के पति सिद्धिविनायक, भूपति, भुवनपति, भूतों के अविनाशी पति, विश्वकर्ता, कवियों में ऋषभ, हिरण्मय नगर के भीतर और सूर्यमण्डल के मध्य विराजमान।
ಕರಾಹತಿಧ್ವಸ್ತಸಿನ್ಧುಸಲಿಲಃ ಪೂಷದನ್ತಭಿತ್ । ಉಮಾಙ್ಕಕೇಲಿಕುತುಕೀ ಮುಕ್ತಿದಃ ಕುಲಪಾವನಃ ॥ 11 ॥ ಕಿರೀಟೀ ಕುಣ್ಡಲೀ ಹಾರೀ ವನಮಾಲೀ ಮನೋಮಯಃ । ವೈಮುಖ್ಯಹತದೈತ್ಯಶ್ರೀಃ ಪಾದಾಹತಿಜಿತಕ್ಷಿತಿಃ ॥ 12 ॥ ಸದ್ಯೋಜಾತಃ ಸ್ವರ್ಣಮುಞ್ಜಮೇಖಲೀ ದುರ್ನಿಮಿತ್ತಹೃತ್ । ದುಃಸ್ವಪ್ನಹೃತ್ಪ್ರಸಹನೋ ಗುಣೀ ನಾದಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ ॥ 13 ॥ ಸುರೂಪಃ ಸರ್ವನೇತ್ರಾಧಿವಾಸೋ ವೀರಾಸನಾಶ್ರಯಃ । ಪೀತಾಮ್ಬರಃ ಖಣ್ಡರದಃ ಖಣ್ಡವೈಶಾಖಸಂಸ್ಥಿತಃ ॥ 14 ॥ ಚಿತ್ರಾಙ್ಗಃ ಶ್ಯಾಮದಶನೋ ಭಾಲಚನ್ದ್ರೋ ಹವಿರ್ಭುಜಃ । ಯೋಗಾಧಿಪಸ್ತಾರಕಸ್ಥಃ ಪುರುಷೋ ಗಜಕರ್ಣಕಃ ॥ 15 ॥ ಗಣಾಧಿರಾಜೋ ವಿಜಯಃ ಸ್ಥಿರೋ ಗಜಪತಿಧ್ವಜೀ । ದೇವದೇವಃ ಸ್ಮರಃ ಪ್ರಾಣದೀಪಕೋ ವಾಯುಕೀಲಕಃ ॥ 16 ॥ ವಿಪಶ್ಚಿದ್ವರದೋ ನಾದೋ ನಾದಭಿನ್ನಮಹಾಚಲಃ । ವರಾಹರದನೋ ಮೃತ್ಯುಞ್ಜಯೋ ವ್ಯಾಘ್ರಾಜಿನಾಮ್ಬರಃ ॥ 17 ॥ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಭವೋ ದೇವತ್ರಾತಾ ದೈತ್ಯವಿಮರ್ದನಃ । ಶಮ್ಭುವಕ್ತ್ರೋದ್ಭವಃ ಶಮ್ಭುಕೋಪಹಾ ಶಮ್ಭುಹಾಸ್ಯಭೂಃ ॥ 18 ॥ ಶಮ್ಭುತೇಜಾಃ ಶಿವಾಶೋಕಹಾರೀ ಗೌರೀಸುಖಾವಹಃ । ಉಮಾಙ್ಗಮಲಜೋ ಗೌರೀತೇಜೋಭೂಃ ಸ್ವರ್ಧುನೀಭವಃ ॥ 19 ॥ ಯಜ್ಞಕಾಯೋ ಮಹಾನಾದೋ ಗಿರಿವರ್ಷ್ಮಾ ಶುಭಾನನಃ । ಸರ್ವಾತ್ಮಾ ಸರ್ವದೇವಾತ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮಮೂರ್ಧಾ ಕಕುಪ್ಶ್ರುತಿಃ ॥ 20 ॥
Karahatidhvastasindhusalilah pushadantabhit | Umankakelikutuki muktidah kulapavanah || 11 || Kiriti kundali hari vanamali manomayah | Vaimukhyahatadaityashrih padahatijitakshitih || 12 || Sadyojatah svarnamunjamekhali durnimittahrit | Duhsvapnahritprasahano guni nadapratishthitah || 13 || Surupah sarvanetradhivaso virasanashrayah | Pitambarah khandaradah khandavaishakhasamsthitah || 14 || Chitrangah shyamadashano bhalachandro havirbhujah | Yogadhipastarakasthah purusho gajakarnakah || 15 || Ganadhirajo vijayah sthiro gajapatidhvaji | Devadevah smarah pranadipako vayukilakah || 16 || Vipashchidvarado nado nadabhinnamahachalah | Varaharadano mrityunjayo vyaghrajinambarah || 17 || Ichchhashaktibhavo devatrata daityavimardanah | Shambhuvaktrodbhavah shambhukopaha shambhuhasyabhuh || 18 || Shambhutejah shivashokahari gaurisukhavahah | Umangamalajo gauritejobhuh svardhunibhavah || 19 || Yajnakayo mahanado girivarshma shubhananah | Sarvatma sarvadevatma brahmamurdha kakupshrutih || 20 ||
ಅರ್ಥ:यह दशक उनकी लीला और पराक्रम का उत्सव है: करप्रहार से समुद्र-जल मथ दिया, पूषा के दाँत तोड़े, उमा की गोद में क्रीड़ा के कुतूहली, मुक्तिदाता, कुल को पवित्र करने वाले। किरीट, कुण्डल, हार और वनमाला से सुशोभित, उन्होंने विमुख दैत्यों की श्री हर ली और चरण-प्रहार से पृथ्वी जीत ली। वे दुर्निमित्त और दुःस्वप्न हरते हैं, पीताम्बरधारी हैं, खण्डित दन्त और भाल पर चन्द्र धारण करते हैं, हवि के भोक्ता, योग के अधिपति, गजकर्ण हैं। शम्भु के मुख से प्रकट, उमा के अङ्ग-मल से जन्मे, शिव का क्रोध हरने वाले और गौरी को सुख देने वाले — उनका शरीर ही यज्ञ है, उनका मस्तक ब्रह्म है।
ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡಕುಮ್ಭಶ್ಚಿದ್ವ್ಯೋಮಭಾಲಃಸತ್ಯಶಿರೋರುಹಃ । ಜಗಜ್ಜನ್ಮಲಯೋನ್ಮೇಷನಿಮೇಷೋಽಗ್ನ್ಯರ್ಕಸೋಮದೃಕ್ ॥ 21 ॥ ಗಿರೀನ್ದ್ರೈಕರದೋ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮೋಷ್ಠಃ ಸಾಮಬೃಂಹಿತಃ । ಗ್ರಹರ್ಕ್ಷದಶನೋ ವಾಣೀಜಿಹ್ವೋ ವಾಸವನಾಸಿಕಃ ॥ 22 ॥ ಭ್ರೂಮಧ್ಯಸಂಸ್ಥಿತಕರೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯಾಮದೋದಕಃ । ಕುಲಾಚಲಾಂಸಃ ಸೋಮಾರ್ಕಘಣ್ಟೋ ರುದ್ರಶಿರೋಧರಃ ॥ 23 ॥ ನದೀನದಭುಜಃ ಸರ್ಪಾಙ್ಗುಲೀಕಸ್ತಾರಕಾನಖಃ । ವ್ಯೋಮನಾಭಿಃ ಶ್ರೀಹೃದಯೋ ಮೇರುಪೃಷ್ಠೋಽರ್ಣವೋದರಃ ॥ 24 ॥ ಕುಕ್ಷಿಸ್ಥಯಕ್ಷಗನ್ಧರ್ವರಕ್ಷಃಕಿನ್ನರಮಾನುಷಃ । ಪೃಥ್ವೀಕಟಿಃ ಸೃಷ್ಟಿಲಿಙ್ಗಃ ಶೈಲೋರುರ್ದಸ್ರಜಾನುಕಃ ॥ 25 ॥ ಪಾತಾಲಜಙ್ಘೋ ಮುನಿಪಾತ್ಕಾಲಾಙ್ಗುಷ್ಠಸ್ತ್ರಯೀತನುಃ । ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಣ್ಡಲಲಾಙ್ಗೂಲೋ ಹೃದಯಾಲಾನನಿಶ್ಚಲಃ ॥ 26 ॥ ಹೃತ್ಪದ್ಮಕರ್ಣಿಕಾಶಾಲೀ ವಿಯತ್ಕೇಲಿಸರೋವರಃ । ಸದ್ಭಕ್ತಧ್ಯಾನನಿಗಡಃ ಪೂಜಾವಾರಿನಿವಾರಿತಃ ॥ 27 ॥ ಪ್ರತಾಪೀ ಕಾಶ್ಯಪೋ ಮನ್ತಾ ಗಣಕೋ ವಿಷ್ಟಪೀ ಬಲೀ । ಯಶಸ್ವೀ ಧಾರ್ಮಿಕೋ ಜೇತಾ ಪ್ರಥಮಃ ಪ್ರಮಥೇಶ್ವರಃ ॥ 28 ॥ ಚಿನ್ತಾಮಣಿರ್ದ್ವೀಪಪತಿಃ ಕಲ್ಪದ್ರುಮವನಾಲಯಃ । ರತ್ನಮಣ್ಡಪಮಧ್ಯಸ್ಥೋ ರತ್ನಸಿಂಹಾಸನಾಶ್ರಯಃ ॥ 29 ॥ ತೀವ್ರಾಶಿರೋದ್ಧೃತಪದೋ ಜ್ವಾಲಿನೀಮೌಲಿಲಾಲಿತಃ । ನನ್ದಾನನ್ದಿತಪೀಠಶ್ರೀರ್ಭೋಗದೋ ಭೂಷಿತಾಸನಃ ॥ 30 ॥
Brahmandakumbhashchidvyomabhalahsatyashiroruhah | Jagajjanmalayonmeshanimeshognyarkasomadrik || 21 || Girindraikarado dharmadharmoshthah samabrimhitah | Graharkshadashano vanijihvo vasavanasikah || 22 || Bhrumadhyasamsthitakaro brahmavidyamadodakah | Kulachalamsah somarkaghanto rudrashirodharah || 23 || Nadinadabhujah sarpangulikastarakanakhah | Vyomanabhih shrihridayo meruprishthornavodarah || 24 || Kukshisthayakshagandharvarakshahkinnaramanushah | Prithvikatih srishtilingah shailorurdasrajanukah || 25 || Patalajangho munipatkalangushthastrayitanuh | Jyotirmandalalangulo hridayalananishchalah || 26 || Hritpadmakarnikashali viyatkelisarovarah | Sadbhaktadhyananigadah pujavarinivaritah || 27 || Pratapi kashyapo manta ganako vishtapi bali | Yashasvi dharmiko jeta prathamah pramatheshvarah || 28 || Chintamanirdvipapatih kalpadrumavanalayah | Ratnamandapamadhyastho ratnasimhasanashrayah || 29 || Tivrashiroddhritapado jvalinimaulilalitah | Nandananditapithashrirbhogado bhushitasanah || 30 ||
ಅರ್ಥ:यहाँ सम्पूर्ण ब्रह्माण्ड उनका शरीर बनकर प्रकट होता है: ब्रह्माण्ड उनका कुम्भ (कपाल), चिदाकाश ललाट, सत्य केश; नेत्रों का खुलना-मुँदना जगत का जन्म और लय है, अग्नि-सूर्य-चन्द्र उनके नेत्र हैं। गिरिराज उनका एकदन्त, धर्म-अधर्म ओष्ठ, ग्रह-नक्षत्र दाँत, वाणी जिह्वा, इन्द्र नासिका; नदियाँ भुजाएँ, सर्प अङ्गुलियाँ, तारे नख; आकाश नाभि, श्री हृदय, मेरु पृष्ठ, समुद्र उदर, पृथ्वी कटि, पाताल जङ्घा — त्रयी (वेद) ही उनकी तनु है। वे चिन्तामणि-द्वीप के पति हैं, कल्पद्रुम-वन में निवास करते हैं, रत्नमण्डप के मध्य रत्नसिंहासन पर विराजते हैं।
ಸಕಾಮದಾಯಿನೀಪೀಠಃ ಸ್ಫುರದುಗ್ರಾಸನಾಶ್ರಯಃ । ತೇಜೋವತೀಶಿರೋರತ್ನಂ ಸತ್ಯಾನಿತ್ಯಾವತಂಸಿತಃ ॥ 31 ॥ ಸವಿಘ್ನನಾಶಿನೀಪೀಠಃ ಸರ್ವಶಕ್ತ್ಯಮ್ಬುಜಾಲಯಃ । ಲಿಪಿಪದ್ಮಾಸನಾಧಾರೋ ವಹ್ನಿಧಾಮತ್ರಯಾಲಯಃ ॥ 32 ॥ ಉನ್ನತಪ್ರಪದೋ ಗೂಢಗುಲ್ಫಃ ಸಂವೃತಪಾರ್ಷ್ಣಿಕಃ । ಪೀನಜಙ್ಘಃ ಶ್ಲಿಷ್ಟಜಾನುಃ ಸ್ಥೂಲೋರುಃ ಪ್ರೋನ್ನಮತ್ಕಟಿಃ ॥ 33 ॥ ನಿಮ್ನನಾಭಿಃ ಸ್ಥೂಲಕುಕ್ಷಿಃ ಪೀನವಕ್ಷಾ ಬೃಹದ್ಭುಜಃ । ಪೀನಸ್ಕನ್ಧಃ ಕಮ್ಬುಕಣ್ಠೋ ಲಮ್ಬೋಷ್ಠೋ ಲಮ್ಬನಾಸಿಕಃ ॥ 34 ॥ ಭಗ್ನವಾಮರದಸ್ತುಙ್ಗಸವ್ಯದನ್ತೋ ಮಹಾಹನುಃ । ಹ್ರಸ್ವನೇತ್ರತ್ರಯಃ ಶೂರ್ಪಕರ್ಣೋ ನಿಬಿಡಮಸ್ತಕಃ ॥ 35 ॥ ಸ್ತಬಕಾಕಾರಕುಮ್ಭಾಗ್ರೋ ರತ್ನಮೌಲಿರ್ನಿರಙ್ಕುಶಃ । ಸರ್ಪಹಾರಕಟೀಸೂತ್ರಃ ಸರ್ಪಯಜ್ಞೋಪವೀತವಾನ್ ॥ 36 ॥ ಸರ್ಪಕೋಟೀರಕಟಕಃ ಸರ್ಪಗ್ರೈವೇಯಕಾಙ್ಗದಃ । ಸರ್ಪಕಕ್ಷೋದರಾಬನ್ಧಃ ಸರ್ಪರಾಜೋತ್ತರಚ್ಛದಃ ॥ 37 ॥ ರಕ್ತೋ ರಕ್ತಾಮ್ಬರಧರೋ ರಕ್ತಮಾಲಾವಿಭೂಷಣಃ । ರಕ್ತೇಕ್ಷನೋ ರಕ್ತಕರೋ ರಕ್ತತಾಲ್ವೋಷ್ಠಪಲ್ಲವಃ ॥ 38 ॥ ಶ್ವೇತಃ ಶ್ವೇತಾಮ್ಬರಧರಃ ಶ್ವೇತಮಾಲಾವಿಭೂಷಣಃ । ಶ್ವೇತಾತಪತ್ರರುಚಿರಃ ಶ್ವೇತಚಾಮರವೀಜಿತಃ ॥ 39 ॥ ಸರ್ವಾವಯವಸಮ್ಪೂರ್ಣಃ ಸರ್ವಲಕ್ಷಣಲಕ್ಷಿತಃ । ಸರ್ವಾಭರಣಶೋಭಾಢ್ಯಃ ಸರ್ವಶೋಭಾಸಮನ್ವಿತಃ ॥ 40 ॥
Sakamadayinipithah sphuradugrasanashrayah | Tejovatishiroratnam satyanityavatamsitah || 31 || Savighnanashinipithah sarvashaktyambujalayah | Lipipadmasanadharo vahnidhamatrayalayah || 32 || Unnataprapado gudhagulphah samvritaparshnikah | Pinajanghah shlishtajanuh sthuloruh pronnamatkatih || 33 || Nimnanabhih sthulakukshih pinavaksha brihadbhujah | Pinaskandhah kambukantho lamboshtho lambanasikah || 34 || Bhagnavamaradastungasavyadanto mahahanuh | Hrasvanetratrayah shurpakarno nibidamastakah || 35 || Stabakakarakumbhagro ratnamaulirnirankushah | Sarpaharakatisutrah sarpayajnopavitavan || 36 || Sarpakotirakatakah sarpagraiveyakangadah | Sarpakakshodarabandhah sarparajottarachchhadah || 37 || Rakto raktambaradharo raktamalavibhushanah | Raktekshano raktakaro raktatalvoshthapallavah || 38 || Shvetah shvetambaradharah shvetamalavibhushanah | Shvetatapatraruchirah shvetachamaravijitah || 39 || Sarvavayavasampurnah sarvalakshanalakshitah | Sarvabharanashobhadhyah sarvashobhasamanvitah || 40 ||
ಅರ್ಥ:नाम-माला उनके शक्ति-पीठों से होती हुई — सकामदायिनी, तेजोवती, सत्या, सविघ्ननाशिनी — अक्षरों के पद्मासन और अग्नि के त्रिधाम तक जाती है। फिर चरण से मस्तक तक प्रेमपूर्ण रूप-वर्णन: उन्नत प्रपद, गूढ़ गुल्फ, पीन जङ्घा, मिले हुए घुटने, स्थूल ऊरु, गहरी नाभि, चौड़ा वक्ष, विशाल भुजाएँ, शङ्ख-सा कण्ठ, लम्बे ओष्ठ और नासिका, टूटा वाम दन्त और उन्नत दक्षिण दन्त, तीन छोटे नेत्र, सूप-से कान, रत्नमुकुट से मण्डित सघन मस्तक — वे निरङ्कुश हैं। सर्प ही उनकी करधनी, यज्ञोपवीत, कङ्कण, ग्रैवेयक और उत्तरीय हैं। वे रक्तवर्ण हैं — रक्त वस्त्र, रक्त माला, रक्त नेत्र, रक्त कर — और श्वेत भी: श्वेत वस्त्र, श्वेत माला, श्वेत छत्र, श्वेत चामर; सर्व अवयवों से सम्पूर्ण, सर्व लक्षणों से लक्षित, सर्व आभरणों से शोभित।
ಸರ್ವಮಙ್ಗಲಮಾಙ್ಗಲ್ಯಃ ಸರ್ವಕಾರಣಕಾರಣಮ್ । ಸರ್ವದೇವವರಃ ಶಾರ್ಙ್ಗೀ ಬೀಜಪೂರೀ ಗದಾಧರಃ ॥ 41 ॥ ಶುಭಾಙ್ಗೋ ಲೋಕಸಾರಙ್ಗಃ ಸುತನ್ತುಸ್ತನ್ತುವರ್ಧನಃ । ಕಿರೀಟೀ ಕುಣ್ಡಲೀ ಹಾರೀ ವನಮಾಲೀ ಶುಭಾಙ್ಗದಃ ॥ 42 ॥ ಇಕ್ಷುಚಾಪಧರಃ ಶೂಲೀ ಚಕ್ರಪಾಣಿಃ ಸರೋಜಭೃತ್ । ಪಾಶೀ ಧೃತೋತ್ಪಲಃ ಶಾಲಿಮಞ್ಜರೀಭೃತ್ಸ್ವದನ್ತಭೃತ್ ॥ 43 ॥ ಕಲ್ಪವಲ್ಲೀಧರೋ ವಿಶ್ವಾಭಯದೈಕಕರೋ ವಶೀ । ಅಕ್ಷಮಾಲಾಧರೋ ಜ್ಞಾನಮುದ್ರಾವಾನ್ ಮುದ್ಗರಾಯುಧಃ ॥ 44 ॥ ಪೂರ್ಣಪಾತ್ರೀ ಕಮ್ಬುಧರೋ ವಿಧೃತಾಙ್ಕುಶಮೂಲಕಃ । ಕರಸ್ಥಾಮ್ರಫಲಶ್ಚೂತಕಲಿಕಾಭೃತ್ಕುಠಾರವಾನ್ ॥ 45 ॥ ಪುಷ್ಕರಸ್ಥಸ್ವರ್ಣಘಟೀಪೂರ್ಣರತ್ನಾಭಿವರ್ಷಕಃ । ಭಾರತೀಸುನ್ದರೀನಾಥೋ ವಿನಾಯಕರತಿಪ್ರಿಯಃ ॥ 46 ॥ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀಪ್ರಿಯತಮಃ ಸಿದ್ಧಲಕ್ಷ್ಮೀಮನೋರಮಃ । ರಮಾರಮೇಶಪೂರ್ವಾಙ್ಗೋ ದಕ್ಷಿಣೋಮಾಮಹೇಶ್ವರಃ ॥ 47 ॥ ಮಹೀವರಾಹವಾಮಾಙ್ಗೋ ರತಿಕನ್ದರ್ಪಪಶ್ಚಿಮಃ । ಆಮೋದಮೋದಜನನಃ ಸಪ್ರಮೋದಪ್ರಮೋದನಃ ॥ 48 ॥ ಸಂವರ್ಧಿತಮಹಾವೃದ್ಧಿರೃದ್ಧಿಸಿದ್ಧಿಪ್ರವರ್ಧನಃ । ದನ್ತಸೌಮುಖ್ಯಸುಮುಖಃ ಕಾನ್ತಿಕನ್ದಲಿತಾಶ್ರಯಃ ॥ 49 ॥ ಮದನಾವತ್ಯಾಶ್ರಿತಾಙ್ಘ್ರಿಃ ಕೃತವೈಮುಖ್ಯದುರ್ಮುಖಃ । ವಿಘ್ನಸಮ್ಪಲ್ಲವಃ ಪದ್ಮಃ ಸರ್ವೋನ್ನತಮದದ್ರವಃ ॥ 50 ॥
Sarvamangalamangalyah sarvakaranakaranam | Sarvadevavarah sharngi bijapuri gadadharah || 41 || Shubhango lokasarangah sutantustantuvardhanah | Kiriti kundali hari vanamali shubhangadah || 42 || Ikshuchapadharah shuli chakrapanih sarojabhrit | Pashi dhritotpalah shalimanjaribhritsvadantabhrit || 43 || Kalpavallidharo vishvabhayadaikakaro vashi | Akshamaladharo jnanamudravan mudgarayudhah || 44 || Purnapatri kambudharo vidhritankushamulakah | Karasthamraphalashchutakalikabhritkutharavan || 45 || Pushkarasthasvarnaghatipurnaratnabhivarshakah | Bharatisundarinatho vinayakaratipriyah || 46 || Mahalakshmipriyatamah siddhalakshmimanoramah | Ramarameshapurvango dakshinomamaheshvarah || 47 || Mahivarahavamango ratikandarpapashchimah | Amodamodajananah sapramodapramodanah || 48 || Samvardhitamahavriddhirriddhisiddhipravardhanah | Dantasaumukhyasumukhah kantikandalitashrayah || 49 || Madanavatyashritanghrih kritavaimukhyadurmukhah | Vighnasampallavah padmah sarvonnatamadadravah || 50 ||
ಅರ್ಥ:वे समस्त मङ्गलों के मङ्गल और सब कारणों के कारण हैं, सब देवों में वरेण्य। यह दशक उनके अनेक हाथ भरता है: इक्षु-धनुष और बीजपूर, गदा, शूल, चक्र, कमल, पाश, उत्पल, धान की मञ्जरी, अपना दन्त, कल्पवल्ली, विश्व को अभय देने वाला एक हाथ, अक्षमाला, ज्ञानमुद्रा, मुद्गर, पूर्णपात्र, शङ्ख, अङ्कुश, आम्रफल और आम की कली, कुठार; कमल पर रखी स्वर्ण-घटी से वे रत्नों की वर्षा करते हैं। वे भारती-सुन्दरी के नाथ, महालक्ष्मी के प्रियतम हैं; आगे रमा-रमेश, दक्षिण में उमा-महेश्वर, वाम में वराह-भूमि, पीछे रति-कन्दर्प — वे आमोद-प्रमोद के जनक और ऋद्धि-सिद्धि के प्रवर्धक हैं।
ವಿಘ್ನಕೃನ್ನಿಮ್ನಚರಣೋ ದ್ರಾವಿಣೀಶಕ್ತಿಸತ್ಕೃತಃ । ತೀವ್ರಾಪ್ರಸನ್ನನಯನೋ ಜ್ವಾಲಿನೀಪಾಲಿತೈಕದೃಕ್ ॥ 51 ॥ ಮೋಹಿನೀಮೋಹನೋ ಭೋಗದಾಯಿನೀಕಾನ್ತಿಮಣ್ಡನಃ । ಕಾಮಿನೀಕಾನ್ತವಕ್ತ್ರಶ್ರೀರಧಿಷ್ಠಿತವಸುನ್ಧರಃ ॥ 52 ॥ ವಸುಧಾರಾಮದೋನ್ನಾದೋ ಮಹಾಶಙ್ಖನಿಧಿಪ್ರಿಯಃ । ನಮದ್ವಸುಮತೀಮಾಲೀ ಮಹಾಪದ್ಮನಿಧಿಃ ಪ್ರಭುಃ ॥ 53 ॥ ಸರ್ವಸದ್ಗುರುಸಂಸೇವ್ಯಃ ಶೋಚಿಷ್ಕೇಶಹೃದಾಶ್ರಯಃ । ಈಶಾನಮೂರ್ಧಾ ದೇವೇನ್ದ್ರಶಿಖಃ ಪವನನನ್ದನಃ ॥ 54 ॥ ಪ್ರತ್ಯುಗ್ರನಯನೋ ದಿವ್ಯೋ ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರಶತಪರ್ವಧೃಕ್ । ಐರಾವತಾದಿಸರ್ವಾಶಾವಾರಣೋ ವಾರಣಪ್ರಿಯಃ ॥ 55 ॥ ವಜ್ರಾದ್ಯಸ್ತ್ರಪರೀವಾರೋ ಗಣಚಣ್ಡಸಮಾಶ್ರಯಃ । ಜಯಾಜಯಪರಿಕರೋ ವಿಜಯಾವಿಜಯಾವಹಃ ॥ 56 ॥ ಅಜಯಾರ್ಚಿತಪಾದಾಬ್ಜೋ ನಿತ್ಯಾನನ್ದವನಸ್ಥಿತಃ । ವಿಲಾಸಿನೀಕೃತೋಲ್ಲಾಸಃ ಶೌಣ್ಡೀ ಸೌನ್ದರ್ಯಮಣ್ಡಿತಃ ॥ 57 ॥ ಅನನ್ತಾನನ್ತಸುಖದಃ ಸುಮಙ್ಗಲಸುಮಙ್ಗಲಃ । ಜ್ಞಾನಾಶ್ರಯಃ ಕ್ರಿಯಾಧಾರ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿನಿಷೇವಿತಃ ॥ 58 ॥ ಸುಭಗಾಸಂಶ್ರಿತಪದೋ ಲಲಿತಾಲಲಿತಾಶ್ರಯಃ । ಕಾಮಿನೀಪಾಲನಃ ಕಾಮಕಾಮಿನೀಕೇಲಿಲಾಲಿತಃ ॥ 59 ॥ ಸರಸ್ವತ್ಯಾಶ್ರಯೋ ಗೌರೀನನ್ದನಃ ಶ್ರೀನಿಕೇತನಃ । ಗುರುಗುಪ್ತಪದೋ ವಾಚಾಸಿದ್ಧೋ ವಾಗೀಶ್ವರೀಪತಿಃ ॥ 60 ॥
Vighnakrinnimnacharano dravinishaktisatkritah | Tivraprasannanayano jvalinipalitaikadrik || 51 || Mohinimohano bhogadayinikantimandanah | Kaminikantavaktrashriradhishthitavasundharah || 52 || Vasudharamadonnado mahashankhanidhipriyah | Namadvasumatimali mahapadmanidhih prabhuh || 53 || Sarvasadgurusamsevyah shochishkeshahridashrayah | Ishanamurdha devendrashikhah pavananandanah || 54 || Pratyugranayano divyo divyastrashataparvadhrik | Airavatadisarvashavarano varanapriyah || 55 || Vajradyastraparivaro ganachandasamashrayah | Jayajayaparikaro vijayavijayavahah || 56 || Ajayarchitapadabjo nityanandavanasthitah | Vilasinikritollasah shaundi saundaryamanditah || 57 || Anantanantasukhadah sumangalasumangalah | Jnanashrayah kriyadhara ichchhashaktinishevitah || 58 || Subhagasamshritapado lalitalalitashrayah | Kaminipalanah kamakaminikelilalitah || 59 || Sarasvatyashrayo gaurinandanah shriniketanah | Guruguptapado vachasiddho vagishvaripatih || 60 ||
ಅರ್ಥ:उनके चारों ओर शक्तियाँ और निधियाँ हैं: द्राविणी से सत्कृत, ज्वालिनी से रक्षित दृष्टि, मोहिनी के मोहन, भोगदायिनी की कान्ति से मण्डित, वसुन्धरा के अधिष्ठाता, महाशङ्ख और महापद्म निधियों के प्रिय प्रभु। वे सब सद्गुरुओं से सेव्य हैं; ईशान उनका मूर्धा, देवेन्द्र शिखा, पवन-नन्दन के प्रिय। प्रचण्ड नेत्रों वाले, दिव्य, सौ पर्व वाले दिव्यास्त्र धारण करने वाले, ऐरावत आदि दिग्गजों के स्वामी, गजप्रिय, जया-विजया से सेवित, विजय दिलाने वाले। नित्यानन्द-वन में विलासिनी शक्तियों संग उल्लासमय, सौन्दर्य-मण्डित, अनन्त सुखदाता; ज्ञान के आश्रय, क्रिया के आधार, इच्छाशक्ति से सेवित; सरस्वती के आश्रय, गौरीनन्दन, श्री के निकेतन, वागीश्वरी के पति।
ನಲಿನೀಕಾಮುಕೋ ವಾಮಾರಾಮೋ ಜ್ಯೇಷ್ಠಾಮನೋರಮಃ । ರೌದ್ರೀಮುದ್ರಿತಪಾದಾಬ್ಜೋ ಹುಮ್ಬೀಜಸ್ತುಙ್ಗಶಕ್ತಿಕಃ ॥ 61 ॥ ವಿಶ್ವಾದಿಜನನತ್ರಾಣಃ ಸ್ವಾಹಾಶಕ್ತಿಃ ಸಕೀಲಕಃ । ಅಮೃತಾಬ್ಧಿಕೃತಾವಾಸೋ ಮದಘೂರ್ಣಿತಲೋಚನಃ ॥ 62 ॥ ಉಚ್ಛಿಷ್ಟೋಚ್ಛಿಷ್ಟಗಣಕೋ ಗಣೇಶೋ ಗಣನಾಯಕಃ । ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕಸಂಸಿದ್ಧಿರ್ನಿತ್ಯಸೇವ್ಯೋ ದಿಗಮ್ಬರಃ ॥ 63 ॥ ಅನಪಾಯೋಽನನ್ತದೃಷ್ಟಿರಪ್ರಮೇಯೋಽಜರಾಮರಃ । ಅನಾವಿಲೋಽಪ್ರತಿಹತಿರಚ್ಯುತೋಽಮೃತಮಕ್ಷರಃ ॥ 64 ॥ ಅಪ್ರತರ್ಕ್ಯೋಽಕ್ಷಯೋಽಜಯ್ಯೋಽನಾಧಾರೋಽನಾಮಯೋಮಲಃ । ಅಮೇಯಸಿದ್ಧಿರದ್ವೈತಮಘೋರೋಽಗ್ನಿಸಮಾನನಃ ॥ 65 ॥ ಅನಾಕಾರೋಽಬ್ಧಿಭೂಮ್ಯಗ್ನಿಬಲಘ್ನೋಽವ್ಯಕ್ತಲಕ್ಷಣಃ । ಆಧಾರಪೀಠಮಾಧಾರ ಆಧಾರಾಧೇಯವರ್ಜಿತಃ ॥ 66 ॥ ಆಖುಕೇತನ ಆಶಾಪೂರಕ ಆಖುಮಹಾರಥಃ । ಇಕ್ಷುಸಾಗರಮಧ್ಯಸ್ಥ ಇಕ್ಷುಭಕ್ಷಣಲಾಲಸಃ ॥ 67 ॥ ಇಕ್ಷುಚಾಪಾತಿರೇಕಶ್ರೀರಿಕ್ಷುಚಾಪನಿಷೇವಿತಃ । ಇನ್ದ್ರಗೋಪಸಮಾನಶ್ರೀರಿನ್ದ್ರನೀಲಸಮದ್ಯುತಿಃ ॥ 68 ॥ ಇನ್ದೀವರದಲಶ್ಯಾಮ ಇನ್ದುಮಣ್ಡಲಮಣ್ಡಿತಃ । ಇಧ್ಮಪ್ರಿಯ ಇಡಾಭಾಗ ಇಡಾವಾನಿನ್ದಿರಾಪ್ರಿಯಃ ॥ 69 ॥ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಿಘ್ನವಿಧ್ವಂಸೀ ಇತಿಕರ್ತವ್ಯತೇಪ್ಸಿತಃ । ಈಶಾನಮೌಲಿರೀಶಾನ ಈಶಾನಪ್ರಿಯ ಈತಿಹಾ ॥ 70 ॥
Nalinikamuko vamaramo jyeshthamanoramah | Raudrimudritapadabjo humbijastungashaktikah || 61 || Vishvadijananatranah svahashaktih sakilakah | Amritabdhikritavaso madaghurnitalochanah || 62 || Uchchhishtochchhishtaganako ganesho gananayakah | Sarvakalikasamsiddhirnityasevyo digambarah || 63 || Anapayonantadrishtiraprameyojaramarah | Anavilopratihatirachyutomritamaksharah || 64 || Apratarkyokshayojayyonadharonamayomalah | Ameyasiddhiradvaitamaghorognisamananah || 65 || Anakarobdhibhumyagnibalaghnovyaktalakshanah | Adharapithamadhara adharadheyavarjitah || 66 || Akhuketana ashapuraka akhumaharathah | Ikshusagaramadhyastha ikshubhakshanalalasah || 67 || Ikshuchapatirekashririkshuchapanishevitah | Indragopasamanashririndranilasamadyutih || 68 || Indivaradalashyama indumandalamanditah | Idhmapriya idabhaga idavanindirapriyah || 69 || Ikshvakuvighnavidhvamsi itikartavyatepsitah | Ishanamaulirishana ishanapriya itiha || 70 ||
ಅರ್ಥ:इस दशक में उच्छिष्ट-गणपति परम्परा के गूढ़ नाम और स्वरों से आरम्भ होने वाली अक्षर-नामावली है: उनका बीज हुम्, शक्ति तुङ्गा, स्वाहा-शक्ति सहित; वे अमृत-सागर में निवास करते हैं, मद से घूर्णित नेत्र, उच्छिष्ट गणों के नायक, दिगम्बर। फिर निषेधों की धारा उनकी परात्परता घोषित करती है: अपाय-रहित, अनन्त दृष्टि, अप्रमेय, अजर-अमर, निर्मल, अप्रतिहत, अच्युत, अमृत, अक्षर, अतर्क्य, अक्षय, अजेय, अनाधार, अनामय, अमल, अमेय-सिद्धि, अद्वैत, अघोर होकर भी अग्नि-समान मुख वाले। मूषक-ध्वज, आशाओं के पूरक, इक्षु-सागर के मध्य विराजमान, इक्षु-भक्षण के लोभी; इन्द्रगोप-सी शोभा, इन्द्रनील-सी द्युति, नीलकमल-दल-से श्याम, चन्द्रमण्डल से मण्डित, इन्दिरा के प्रिय, ईशान-मौलि, ईतियों के नाशक।
ಈಷಣಾತ್ರಯಕಲ್ಪಾನ್ತ ಈಹಾಮಾತ್ರವಿವರ್ಜಿತಃ । ಉಪೇನ್ದ್ರ ಉಡುಭೃನ್ಮೌಲಿರುಡುನಾಥಕರಪ್ರಿಯಃ ॥ 71 ॥ ಉನ್ನತಾನನ ಉತ್ತುಙ್ಗ ಉದಾರಸ್ತ್ರಿದಶಾಗ್ರಣೀಃ । ಊರ್ಜಸ್ವಾನೂಷ್ಮಲಮದ ಊಹಾಪೋಹದುರಾಸದಃ ॥ 72 ॥ ಋಗ್ಯಜುಃಸಾಮನಯನ ಋದ್ಧಿಸಿದ್ಧಿಸಮರ್ಪಕಃ । ಋಜುಚಿತ್ತೈಕಸುಲಭೋ ಋಣತ್ರಯವಿಮೋಚನಃ ॥ 73 ॥ ಲುಪ್ತವಿಘ್ನಃ ಸ್ವಭಕ್ತಾನಾಂ ಲುಪ್ತಶಕ್ತಿಃ ಸುರದ್ವಿಷಾಮ್ । ಲುಪ್ತಶ್ರೀರ್ವಿಮುಖಾರ್ಚಾನಾಂ ಲೂತಾವಿಸ್ಫೋಟನಾಶನಃ ॥ 74 ॥ ಏಕಾರಪೀಠಮಧ್ಯಸ್ಥ ಏಕಪಾದಕೃತಾಸನಃ । ಏಜಿತಾಖಿಲದೈತ್ಯಶ್ರೀರೇಧಿತಾಖಿಲಸಂಶ್ರಯಃ ॥ 75 ॥ ಐಶ್ವರ್ಯನಿಧಿರೈಶ್ವರ್ಯಮೈಹಿಕಾಮುಷ್ಮಿಕಪ್ರದಃ । ಐರಮ್ಮದಸಮೋನ್ಮೇಷ ಐರಾವತಸಮಾನನಃ ॥ 76 ॥ ಓಙ್ಕಾರವಾಚ್ಯ ಓಙ್ಕಾರ ಓಜಸ್ವಾನೋಷಧೀಪತಿಃ । ಔದಾರ್ಯನಿಧಿರೌದ್ಧತ್ಯಧೈರ್ಯ ಔನ್ನತ್ಯನಿಃಸಮಃ ॥ 77 ॥ ಅಙ್ಕುಶಃ ಸುರನಾಗಾನಾಮಙ್ಕುಶಾಕಾರಸಂಸ್ಥಿತಃ । ಅಃ ಸಮಸ್ತವಿಸರ್ಗಾನ್ತಪದೇಷು ಪರಿಕೀರ್ತಿತಃ ॥ 78 ॥ ಕಮಣ್ಡಲುಧರಃ ಕಲ್ಪಃ ಕಪರ್ದೀ ಕಲಭಾನನಃ । ಕರ್ಮಸಾಕ್ಷೀ ಕರ್ಮಕರ್ತಾ ಕರ್ಮಾಕರ್ಮಫಲಪ್ರದಃ ॥ 79 ॥ ಕದಮ್ಬಗೋಲಕಾಕಾರಃ ಕೂಷ್ಮಾಣ್ಡಗಣನಾಯಕಃ । ಕಾರುಣ್ಯದೇಹಃ ಕಪಿಲಃ ಕಥಕಃ ಕಟಿಸೂತ್ರಭೃತ್ ॥ 80 ॥
Ishanatrayakalpanta ihamatravivarjitah | Upendra udubhrinmaulirudunathakarapriyah || 71 || Unnatanana uttunga udarastridashagranih | Urjasvanushmalamada uhapohadurasadah || 72 || Rigyajuhsamanayana riddhisiddhisamarpakah | Rijuchittaikasulabho rinatrayavimochanah || 73 || Luptavighnah svabhaktanam luptashaktih suradvisham | Luptashrirvimukharchanam lutavisphotanashanah || 74 || Ekarapithamadhyastha ekapadakritasanah | Ejitakhiladaityashriredhitakhilasamshrayah || 75 || Aishvaryanidhiraishvaryamaihikamushmikapradah | Airammadasamonmesha airavatasamananah || 76 || Onkaravachya onkara ojasvanoshadhipatih | Audaryanidhirauddhatyadhairya aunnatyanihsamah || 77 || Ankushah suranaganamankushakarasamsthitah | Ah samastavisargantapadeshu parikirtitah || 78 || Kamandaludharah kalpah kapardi kalabhananah | Karmasakshi karmakarta karmakarmaphalapradah || 79 || Kadambagolakakarah kushmandagananayakah | Karunyadehah kapilah kathakah katisutrabhrit || 80 ||
ಅರ್ಥ:स्वर-नाम आगे बढ़ते हैं: वे उपेन्द्र हैं, चन्द्र को मुकुट में धारण करने वाले; उन्नत मुख, उत्तुङ्ग, उदार, देवों के अग्रणी, ऊर्जस्वी, ऊहापोह से परे। ऋक्-यजुः-साम उनके नेत्र हैं; वे ऋद्धि-सिद्धि अर्पित करते हैं, सरल चित्त वालों को सहज सुलभ हैं, तीन ऋणों से छुड़ाते हैं। भक्तों के विघ्न लुप्त हो जाते हैं, देवद्रोहियों की शक्ति लुप्त हो जाती है। एकार-पीठ के मध्य एक पाद मोड़कर आसीन, समस्त दैत्य-श्री को कम्पित करने वाले, सब आश्रयों की वृद्धि करने वाले। ऐश्वर्य के निधि, इहलोक-परलोक दोनों के दाता, ऐरावत-से मुख वाले; ओङ्कार से वाच्य, स्वयं ओङ्कार, ओजस्वी, ओषधियों के पति; औदार्य के निधि, औन्नत्य में अनुपम; देवों और नागों के अङ्कुश, अङ्कुश के आकार में स्थित, और पदों के अन्त का विसर्ग 'अः' भी वही हैं। क-नामों में वे कमण्डलुधारी, कपर्दी, कलभ-मुख, कर्मसाक्षी, कर्मकर्ता और कर्म-अकर्म के फलदाता, कदम्ब-गोलक-आकार, कूष्माण्ड-गणों के नायक, करुणा-शरीर, कपिल, कथक, कटिसूत्रधारी हैं।
ಖರ್ವಃ ಖಡ್ಗಪ್ರಿಯಃ ಖಡ್ಗಃ ಖಾನ್ತಾನ್ತಃಸ್ಥಃ ಖನಿರ್ಮಲಃ । ಖಲ್ವಾಟಶೃಙ್ಗನಿಲಯಃ ಖಟ್ವಾಙ್ಗೀ ಖದುರಾಸದಃ ॥ 81 ॥ ಗುಣಾಢ್ಯೋ ಗಹನೋ ಗದ್ಯೋ ಗದ್ಯಪದ್ಯಸುಧಾರ್ಣವಃ । ಗದ್ಯಗಾನಪ್ರಿಯೋ ಗರ್ಜೋ ಗೀತಗೀರ್ವಾಣಪೂರ್ವಜಃ ॥ 82 ॥ ಗುಹ್ಯಾಚಾರರತೋ ಗುಹ್ಯೋ ಗುಹ್ಯಾಗಮನಿರೂಪಿತಃ । ಗುಹಾಶಯೋ ಗುಡಾಬ್ಧಿಸ್ಥೋ ಗುರುಗಮ್ಯೋ ಗುರುರ್ಗುರುಃ ॥ 83 ॥ ಘಣ್ಟಾಘರ್ಘರಿಕಾಮಾಲೀ ಘಟಕುಮ್ಭೋ ಘಟೋದರಃ । ಙಕಾರವಾಚ್ಯೋ ಙಾಕಾರೋ ಙಕಾರಾಕಾರಶುಣ್ಡಭೃತ್ ॥ 84 ॥ ಚಣ್ಡಶ್ಚಣ್ಡೇಶ್ವರಶ್ಚಣ್ಡೀ ಚಣ್ಡೇಶಶ್ಚಣ್ಡವಿಕ್ರಮಃ । ಚರಾಚರಪಿತಾ ಚಿನ್ತಾಮಣಿಶ್ಚರ್ವಣಲಾಲಸಃ ॥ 85 ॥ ಛನ್ದಶ್ಛನ್ದೋದ್ಭವಶ್ಛನ್ದೋ ದುರ್ಲಕ್ಷ್ಯಶ್ಛನ್ದವಿಗ್ರಹಃ । ಜಗದ್ಯೋನಿರ್ಜಗತ್ಸಾಕ್ಷೀ ಜಗದೀಶೋ ಜಗನ್ಮಯಃ ॥ 86 ॥ ಜಪ್ಯೋ ಜಪಪರೋ ಜಾಪ್ಯೋ ಜಿಹ್ವಾಸಿಂಹಾಸನಪ್ರಭುಃ । ಸ್ರವದ್ಗಣ್ಡೋಲ್ಲಸದ್ಧಾನಝಙ್ಕಾರಿಭ್ರಮರಾಕುಲಃ ॥ 87 ॥ ಟಙ್ಕಾರಸ್ಫಾರಸಂರಾವಷ್ಟಙ್ಕಾರಮಣಿನೂಪುರಃ । ಠದ್ವಯೀಪಲ್ಲವಾನ್ತಸ್ಥಸರ್ವಮನ್ತ್ರೇಷು ಸಿದ್ಧಿದಃ ॥ 88 ॥ ಡಿಣ್ಡಿಮುಣ್ಡೋ ಡಾಕಿನೀಶೋ ಡಾಮರೋ ಡಿಣ್ಡಿಮಪ್ರಿಯಃ । ಢಕ್ಕಾನಿನಾದಮುದಿತೋ ಢೌಙ್ಕೋ ಢುಣ್ಢಿವಿನಾಯಕಃ ॥ 89 ॥ ತತ್ತ್ವಾನಾಂ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ತತ್ತ್ವಂ ತತ್ತ್ವಮ್ಪದನಿರೂಪಿತಃ । ತಾರಕಾನ್ತರಸಂಸ್ಥಾನಸ್ತಾರಕಸ್ತಾರಕಾನ್ತಕಃ ॥ 90 ॥
Kharvah khadgapriyah khadgah khantantahsthah khanirmalah | Khalvatashringanilayah khatvangi khadurasadah || 81 || Gunadhyo gahano gadyo gadyapadyasudharnavah | Gadyaganapriyo garjo gitagirvanapurvajah || 82 || Guhyachararato guhyo guhyagamanirupitah | Guhashayo gudabdhistho gurugamyo gururguruh || 83 || Ghantaghargharikamali ghatakumbho ghatodarah | Nakaravachyo nakaro nakarakarashundabhrit || 84 || Chandashchandeshvarashchandi chandeshashchandavikramah | Characharapita chintamanishcharvanalalasah || 85 || Chhandashchhandodbhavashchhando durlakshyashchhandavigrahah | Jagadyonirjagatsakshi jagadisho jaganmayah || 86 || Japyo japaparo japyo jihvasimhasanaprabhuh | Sravadgandollasaddhanajhankaribhramarakulah || 87 || Tankaraspharasamravashtankaramaninupurah | Thadvayipallavantasthasarvamantreshu siddhidah || 88 || Dindimundo dakinisho damaro dindimapriyah | Dhakkaninadamudito dhaunko dhundhivinayakah || 89 || Tattvanam prakritistattvam tattvampadanirupitah | Tarakantarasamsthanastarakastarakantakah || 90 ||
ಅರ್ಥ:अब माला व्यञ्जनों से चलती है: ख से वे खर्व, खड्गप्रिय, खट्वाङ्गी, दुरासद हैं; ग से गुणाढ्य, गहन, गद्य-पद्य-सुधा के सागर, गान-प्रिय, गीत-गन्धर्वों के पूर्वज, गुह्य आचारों में रत, गुह्य आगमों में निरूपित, हृदय-गुहा में शयन करने वाले, गुरुओं के भी गुरु। घ से घण्टा-घर्घरिका की माला वाले, घट-से कुम्भ और घट-से उदर वाले; ङ से ङकार-वाच्य, जिनकी सूँड़ ङकार के आकार की है। च से चण्ड, चण्डेश्वर, चण्डविक्रम, चराचर के पिता, चिन्तामणि, चर्वण के लोभी; छ से छन्द और छन्दों के उद्भव; ज से जगद्योनि, जगत्साक्षी, जगदीश, जगन्मय, जप्य, जाप्य, जिह्वा-सिंहासन के प्रभु — बहते गण्ड-मद पर गुञ्जते भ्रमरों से घिरे। ट-ठ से टङ्कार भरते मणि-नूपुर और दोनों ठकारों के मध्य सब मन्त्रों में सिद्धिदाता; ड-ढ से डाकिनियों के ईश, डमरु-प्रिय, ढक्का-निनाद से मुदित ढुण्ढि-विनायक। त से वे तत्त्वों की प्रकृति और स्वयं तत्त्व हैं, 'तत् त्वम्' पद से निरूपित, तारों के मध्य विराजमान, तारक (उद्धारक) और तारकासुर के अन्तक।
ಸ್ಥಾಣುಃ ಸ್ಥಾಣುಪ್ರಿಯಃ ಸ್ಥಾತಾ ಸ್ಥಾವರಂ ಜಙ್ಗಮಂ ಜಗತ್ । ದಕ್ಷಯಜ್ಞಪ್ರಮಥನೋ ದಾತಾ ದಾನಂ ದಮೋ ದಯಾ ॥ 91 ॥ ದಯಾವಾನ್ದಿವ್ಯವಿಭವೋ ದಣ್ಡಭೃದ್ದಣ್ಡನಾಯಕಃ । ದನ್ತಪ್ರಭಿನ್ನಾಭ್ರಮಾಲೋ ದೈತ್ಯವಾರಣದಾರಣಃ ॥ 92 ॥ ದಂಷ್ಟ್ರಾಲಗ್ನದ್ವೀಪಘಟೋ ದೇವಾರ್ಥನೃಗಜಾಕೃತಿಃ । ಧನಂ ಧನಪತೇರ್ಬನ್ಧುರ್ಧನದೋ ಧರಣೀಧರಃ ॥ 93 ॥ ಧ್ಯಾನೈಕಪ್ರಕಟೋ ಧ್ಯೇಯೋ ಧ್ಯಾನಂ ಧ್ಯಾನಪರಾಯಣಃ । ಧ್ವನಿಪ್ರಕೃತಿಚೀತ್ಕಾರೋ ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡಾವಲಿಮೇಖಲಃ ॥ 94 ॥ ನನ್ದ್ಯೋ ನನ್ದಿಪ್ರಿಯೋ ನಾದೋ ನಾದಮಧ್ಯಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ । ನಿಷ್ಕಲೋ ನಿರ್ಮಲೋ ನಿತ್ಯೋ ನಿತ್ಯಾನಿತ್ಯೋ ನಿರಾಮಯಃ ॥ 95 ॥ ಪರಂ ವ್ಯೋಮ ಪರಂ ಧಾಮ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಪರಂ ಪದಮ್ ॥ 96 ॥ ಪರಾತ್ಪರಃ ಪಶುಪತಿಃ ಪಶುಪಾಶವಿಮೋಚನಃ । ಪೂರ್ಣಾನನ್ದಃ ಪರಾನನ್ದಃ ಪುರಾಣಪುರುಷೋತ್ತಮಃ ॥ 97 ॥ ಪದ್ಮಪ್ರಸನ್ನವದನಃ ಪ್ರಣತಾಜ್ಞಾನನಾಶನಃ । ಪ್ರಮಾಣಪ್ರತ್ಯಯಾತೀತಃ ಪ್ರಣತಾರ್ತಿನಿವಾರಣಃ ॥ 98 ॥ ಫಣಿಹಸ್ತಃ ಫಣಿಪತಿಃ ಫೂತ್ಕಾರಃ ಫಣಿತಪ್ರಿಯಃ । ಬಾಣಾರ್ಚಿತಾಙ್ಘ್ರಿಯುಗಲೋ ಬಾಲಕೇಲಿಕುತೂಹಲೀ । ಬ್ರಹ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮಾರ್ಚಿತಪದೋ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಬೃಹಸ್ಪತಿಃ ॥ 99 ॥ ಬೃಹತ್ತಮೋ ಬ್ರಹ್ಮಪರೋ ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿತ್ಪ್ರಿಯಃ । ಬೃಹನ್ನಾದಾಗ್ರ್ಯಚೀತ್ಕಾರೋ ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡಾವಲಿಮೇಖಲಃ ॥ 100 ॥
Sthanuh sthanupriyah sthata sthavaram jangamam jagat | Dakshayajnapramathano data danam damo daya || 91 || Dayavandivyavibhavo dandabhriddandanayakah | Dantaprabhinnabhramalo daityavaranadaranah || 92 || Damshtralagnadvipaghato devarthanrigajakritih | Dhanam dhanapaterbandhurdhanado dharanidharah || 93 || Dhyanaikaprakato dhyeyo dhyanam dhyanaparayanah | Dhvaniprakritichitkaro brahmandavalimekhalah || 94 || Nandyo nandipriyo nado nadamadhyapratishthitah | Nishkalo nirmalo nityo nityanityo niramayah || 95 || Param vyoma param dhama paramatma param padam || 96 || Paratparah pashupatih pashupashavimochanah | Purnanandah paranandah puranapurushottamah || 97 || Padmaprasannavadanah pranatajnananashanah | Pramanapratyayatitah pranatartinivaranah || 98 || Phanihastah phanipatih phutkarah phanitapriyah | Banarchitanghriyugalo balakelikutuhali | Brahma brahmarchitapado brahmachari brihaspatih || 99 || Brihattamo brahmaparo brahmanyo brahmavitpriyah | Brihannadagryachitkaro brahmandavalimekhalah || 100 ||
ಅರ್ಥ:वे स्थाणु हैं और स्थाणु (शिव) के प्रिय, स्थावर-जङ्गम जगत स्वयं; दक्ष-यज्ञ के प्रमथन; द से दाता, दान, दम और दया; दयावान, दिव्य विभव वाले, दण्डधारी दण्डनायक, दन्त से मेघमाला बेधने वाले, दैत्यों के गज-विदारक, जिनकी दंष्ट्रा में द्वीपों के घट टँगे हैं, देवों के लिए नर-गज आकृति धारण करने वाले। ध से वे धन और धनपति कुबेर के बन्धु, धनद, धरणीधर हैं; ध्यान मात्र से प्रकट, स्वयं ध्येय, ध्यान और ध्यान-परायण; उनकी चीत्कार ध्वनि की प्रकृति है, ब्रह्माण्डों की पंक्ति उनकी मेखला। न से नन्द्य, नादमध्य में प्रतिष्ठित नाद, निष्कल, निर्मल, नित्य, नित्य-अनित्य से परे, निरामय। प से परम व्योम, परम धाम, परमात्मा, परम पद, परात्पर; पशुओं को पाश से छुड़ाने वाले पशुपति; पूर्णानन्द, परानन्द, पुराण-पुरुषोत्तम; प्रसन्न कमल-मुख, प्रणतों का अज्ञान नष्ट करने वाले, प्रमाण-प्रत्यय से अतीत, प्रणतों की पीड़ा हरने वाले। फ-ब से फणि-हस्त, फणिपति, फूत्कार, बाण से अर्चित चरण, बाल-क्रीड़ा के कुतूहली; वे स्वयं ब्रह्म हैं, ब्रह्मा से अर्चित पद, ब्रह्मचारी, बृहस्पति, बृहत्तम, ब्रह्मज्ञों के प्रिय।
ಭ್ರೂಕ್ಷೇಪದತ್ತಲಕ್ಷ್ಮೀಕೋ ಭರ್ಗೋ ಭದ್ರೋ ಭಯಾಪಹಃ । ಭಗವಾನ್ ಭಕ್ತಿಸುಲಭೋ ಭೂತಿದೋ ಭೂತಿಭೂಷಣಃ ॥ 101 ॥ ಭವ್ಯೋ ಭೂತಾಲಯೋ ಭೋಗದಾತಾ ಭ್ರೂಮಧ್ಯಗೋಚರಃ । ಮನ್ತ್ರೋ ಮನ್ತ್ರಪತಿರ್ಮನ್ತ್ರೀ ಮದಮತ್ತೋ ಮನೋ ಮಯಃ ॥ 102 ॥ ಮೇಖಲಾಹೀಶ್ವರೋ ಮನ್ದಗತಿರ್ಮನ್ದನಿಭೇಕ್ಷಣಃ । ಮಹಾಬಲೋ ಮಹಾವೀರ್ಯೋ ಮಹಾಪ್ರಾಣೋ ಮಹಾಮನಾಃ ॥ 103 ॥ ಯಜ್ಞೋ ಯಜ್ಞಪತಿರ್ಯಜ್ಞಗೋಪ್ತಾ ಯಜ್ಞಫಲಪ್ರದಃ । ಯಶಸ್ಕರೋ ಯೋಗಗಮ್ಯೋ ಯಾಜ್ಞಿಕೋ ಯಾಜಕಪ್ರಿಯಃ ॥ 104 ॥ ರಸೋ ರಸಪ್ರಿಯೋ ರಸ್ಯೋ ರಞ್ಜಕೋ ರಾವಣಾರ್ಚಿತಃ । ರಾಜ್ಯರಕ್ಷಾಕರೋ ರತ್ನಗರ್ಭೋ ರಾಜ್ಯಸುಖಪ್ರದಃ ॥ 105 ॥ ಲಕ್ಷೋ ಲಕ್ಷಪತಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯೋ ಲಯಸ್ಥೋ ಲಡ್ಡುಕಪ್ರಿಯಃ । ಲಾಸಪ್ರಿಯೋ ಲಾಸ್ಯಪರೋ ಲಾಭಕೃಲ್ಲೋಕವಿಶ್ರುತಃ ॥ 106 ॥ ವರೇಣ್ಯೋ ವಹ್ನಿವದನೋ ವನ್ದ್ಯೋ ವೇದಾನ್ತಗೋಚರಃ । ವಿಕರ್ತಾ ವಿಶ್ವತಶ್ಚಕ್ಷುರ್ವಿಧಾತಾ ವಿಶ್ವತೋಮುಖಃ ॥ 107 ॥ ವಾಮದೇವೋ ವಿಶ್ವನೇತಾ ವಜ್ರಿವಜ್ರನಿವಾರಣಃ । ವಿವಸ್ವದ್ಬನ್ಧನೋ ವಿಶ್ವಾಧಾರೋ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರೋ ವಿಭುಃ ॥ 108 ॥ ಶಬ್ದಬ್ರಹ್ಮ ಶಮಪ್ರಾಪ್ಯಃ ಶಮ್ಭುಶಕ್ತಿಗಣೇಶ್ವರಃ । ಶಾಸ್ತಾ ಶಿಖಾಗ್ರನಿಲಯಃ ಶರಣ್ಯಃ ಶಮ್ಬರೇಶ್ವರಃ ॥ 109 ॥ ಷಡೃತುಕುಸುಮಸ್ರಗ್ವೀ ಷಡಾಧಾರಃ ಷಡಕ್ಷರಃ । ಸಂಸಾರವೈದ್ಯಃ ಸರ್ವಜ್ಞಃ ಸರ್ವಭೇಷಜಭೇಷಜಮ್ ॥ 110 ॥
Bhrukshepadattalakshmiko bhargo bhadro bhayapahah | Bhagavan bhaktisulabho bhutido bhutibhushanah || 101 || Bhavyo bhutalayo bhogadata bhrumadhyagocharah | Mantro mantrapatirmantri madamatto mano mayah || 102 || Mekhalahishvaro mandagatirmandanibhekshanah | Mahabalo mahaviryo mahaprano mahamanah || 103 || Yajno yajnapatiryajnagopta yajnaphalapradah | Yashaskaro yogagamyo yajniko yajakapriyah || 104 || Raso rasapriyo rasyo ranjako ravanarchitah | Rajyarakshakaro ratnagarbho rajyasukhapradah || 105 || Laksho lakshapatirlakshyo layastho laddukapriyah | Lasapriyo lasyaparo labhakrillokavishrutah || 106 || Varenyo vahnivadano vandyo vedantagocharah | Vikarta vishvatashchakshurvidhata vishvatomukhah || 107 || Vamadevo vishvaneta vajrivajranivaranah | Vivasvadbandhano vishvadharo vishveshvaro vibhuh || 108 || Shabdabrahma shamaprapyah shambhushaktiganeshvarah | Shasta shikhagranilayah sharanyah shambareshvarah || 109 || Shadritukusumasragvi shadadharah shadaksharah | Samsaravaidyah sarvajnah sarvabheshajabheshajam || 110 ||
ಅರ್ಥ:भ से वे भ्रू-क्षेप मात्र से लक्ष्मी देते हैं — भर्ग, भद्र, भय हरने वाले, भगवान, भक्ति से सुलभ, भूति देने और भूति से भूषित, भव्य, भूतों के आलय, भोगदाता, भ्रूमध्य में गोचर। म से मन्त्र, मन्त्रपति, मन्त्री, मद-मत्त, मनोमय; मेखला के सर्पों के ईश्वर, मन्द गति और कोमल दृष्टि वाले; महाबल, महावीर्य, महाप्राण, महामना। य से यज्ञ, यज्ञपति, यज्ञ के गोप्ता और फलदाता, यशस्कर, योगगम्य, याज्ञिक, याजक-प्रिय। र से रस, रसप्रिय, रञ्जक, रावण से अर्चित, राज्य की रक्षा करने वाले, रत्नगर्भ, राज्य-सुखप्रद। ल से लक्ष और लक्षपति, लक्ष्य, लय में स्थित — और प्रसिद्ध लड्डुकप्रिय, लास्य-प्रिय, लाभ कराने वाले, लोक-विश्रुत। व से वरेण्य, वह्निवदन, वन्द्य, वेदान्त-गोचर, विश्वतश्चक्षु, विधाता, विश्वतोमुख, वामदेव, विश्वनेता, वज्र-निवारक, विश्वाधार, विश्वेश्वर, विभु। श से शब्दब्रह्म, शम से प्राप्य, शम्भु-शक्ति के गणेश्वर, शास्ता, शिखाग्र-निवासी, शरण्य, शम्बरेश्वर। ष से षड्-ऋतुओं के पुष्पों की माला वाले, षडाधार, षडक्षर; और स से संसार के वैद्य, सर्वज्ञ, सब औषधियों की औषधि।
ಸೃಷ್ಟಿಸ್ಥಿತಿಲಯಕ್ರೀಡಃ ಸುರಕುಞ್ಜರಭೇದಕಃ । ಸಿನ್ದೂರಿತಮಹಾಕುಮ್ಭಃ ಸದಸದ್ಭಕ್ತಿದಾಯಕಃ ॥ 111 ॥ ಸಾಕ್ಷೀ ಸಮುದ್ರಮಥನಃ ಸ್ವಯಂವೇದ್ಯಃ ಸ್ವದಕ್ಷಿಣಃ । ಸ್ವತನ್ತ್ರಃ ಸತ್ಯಸಙ್ಕಲ್ಪಃ ಸಾಮಗಾನರತಃ ಸುಖೀ ॥ 112 ॥ ಹಂಸೋ ಹಸ್ತಿಪಿಶಾಚೀಶೋ ಹವನಂ ಹವ್ಯಕವ್ಯಭುಕ್ । ಹವ್ಯಂ ಹುತಪ್ರಿಯೋ ಹೃಷ್ಟೋ ಹೃಲ್ಲೇಖಾಮನ್ತ್ರಮಧ್ಯಗಃ ॥ 113 ॥ ಕ್ಷೇತ್ರಾಧಿಪಃ ಕ್ಷಮಾಭರ್ತಾ ಕ್ಷಮಾಕ್ಷಮಪರಾಯಣಃ । ಕ್ಷಿಪ್ರಕ್ಷೇಮಕರಃ ಕ್ಷೇಮಾನನ್ದಃ ಕ್ಷೋಣೀಸುರದ್ರುಮಃ ॥ 114 ॥ ಧರ್ಮಪ್ರದೋಽರ್ಥದಃ ಕಾಮದಾತಾ ಸೌಭಾಗ್ಯವರ್ಧನಃ । ವಿದ್ಯಾಪ್ರದೋ ವಿಭವದೋ ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಿಫಲಪ್ರದಃ ॥ 115 ॥ ಆಭಿರೂಪ್ಯಕರೋ ವೀರಶ್ರೀಪ್ರದೋ ವಿಜಯಪ್ರದಃ । ಸರ್ವವಶ್ಯಕರೋ ಗರ್ಭದೋಷಹಾ ಪುತ್ರಪೌತ್ರದಃ ॥ 116 ॥ ಮೇಧಾದಃ ಕೀರ್ತಿದಃ ಶೋಕಹಾರೀ ದೌರ್ಭಾಗ್ಯನಾಶನಃ । ಪ್ರತಿವಾದಿಮುಖಸ್ತಮ್ಭೋ ರುಷ್ಟಚಿತ್ತಪ್ರಸಾದನಃ ॥ 117 ॥ ಪರಾಭಿಚಾರಶಮನೋ ದುಃಖಹಾ ಬನ್ಧಮೋಕ್ಷದಃ । ಲವಸ್ತ್ರುಟಿಃ ಕಲಾ ಕಾಷ್ಠಾ ನಿಮೇಷಸ್ತತ್ಪರಕ್ಷಣಃ ॥ 118 ॥ ಘಟೀ ಮುಹೂರ್ತಃ ಪ್ರಹರೋ ದಿವಾ ನಕ್ತಮಹರ್ನಿಶಮ್ । ಪಕ್ಷೋ ಮಾಸರ್ತ್ವಯನಾಬ್ದಯುಗಂ ಕಲ್ಪೋ ಮಹಾಲಯಃ ॥ 119 ॥ ರಾಶಿಸ್ತಾರಾ ತಿಥಿರ್ಯೋಗೋ ವಾರಃ ಕರಣಮಂಶಕಮ್ । ಲಗ್ನಂ ಹೋರಾ ಕಾಲಚಕ್ರಂ ಮೇರುಃ ಸಪ್ತರ್ಷಯೋ ಧ್ರುವಃ ॥ 120 ॥
Srishtisthitilayakridah surakunjarabhedakah | Sinduritamahakumbhah sadasadbhaktidayakah || 111 || Sakshi samudramathanah svayamvedyah svadakshinah | Svatantrah satyasankalpah samaganaratah sukhi || 112 || Hamso hastipishachisho havanam havyakavyabhuk | Havyam hutapriyo hrishto hrillekhamantramadhyagah || 113 || Kshetradhipah kshamabharta kshamakshamaparayanah | Kshiprakshemakarah kshemanandah kshonisuradrumah || 114 || Dharmapradorthadah kamadata saubhagyavardhanah | Vidyaprado vibhavado bhuktimuktiphalapradah || 115 || Abhirupyakaro virashriprado vijayapradah | Sarvavashyakaro garbhadoshaha putrapautradah || 116 || Medhadah kirtidah shokahari daurbhagyanashanah | Prativadimukhastambho rushtachittaprasadanah || 117 || Parabhicharashamano duhkhaha bandhamokshadah | Lavastrutih kala kashtha nimeshastatparakshanah || 118 || Ghati muhurtah praharo diva naktamaharnisham | Paksho masartvayanabdayugam kalpo mahalayah || 119 || Rashistara tithiryogo varah karanamamshakam | Lagnam hora kalachakram meruh saptarshayo dhruvah || 120 ||
ಅರ್ಥ:वे सृष्टि-स्थिति-लय की क्रीड़ा करते हैं, देव-गज (ऐरावत) के भेदक हैं, सिन्दूर से रँगे महाकुम्भ (गण्डस्थल) वाले, सत्-असत् दोनों में भक्ति देने वाले। साक्षी, समुद्र-मथन, स्वयंवेद्य, स्वदक्षिण, स्वतन्त्र, सत्यसङ्कल्प, सामगान में रत, सुखी। ह से वे हंस हैं, हस्ति-पिशाची के ईश, स्वयं हवन और हव्य-कव्य के भोक्ता, हव्य, हुत-प्रिय, हृष्ट, हृल्लेखा-मन्त्र के मध्य विराजमान। क्ष से क्षेत्राधिप, क्षमा (पृथ्वी) के भर्ता, क्षमा-परायण, क्षिप्र क्षेमकारी, क्षेमानन्द, पृथ्वी पर देवों के कल्पवृक्ष। फिर दाता-नाम: धर्मप्रद, अर्थद, कामदाता, सौभाग्यवर्धन, विद्याप्रद, विभवद, भुक्ति-मुक्ति-फलप्रद; सौन्दर्य, वीरश्री और विजय देने वाले, सर्ववशकारी, गर्भदोष हरने वाले, पुत्र-पौत्रद, मेधाद, कीर्तिद, शोकहारी, दौर्भाग्यनाशन; प्रतिवादी का मुख स्तम्भित करने वाले, रुष्ट चित्त को प्रसन्न करने वाले, पर-अभिचार शमन करने वाले, दुःखहर, बन्ध-मोक्षद। और तब काल स्वयं उनका शरीर बन जाता है: लव, त्रुटि, कला, काष्ठा, निमेष, तत्पर, क्षण, घटी, मुहूर्त, प्रहर, दिन-रात, पक्ष, मास, ऋतु, अयन, वर्ष, युग, कल्प, महालय; राशि, तारा, तिथि, योग, वार, करण, अंशक, लग्न, होरा, कालचक्र, मेरु, सप्तर्षि और ध्रुव।
ರಾಹುರ್ಮನ್ದಃ ಕವಿರ್ಜೀವೋ ಬುಧೋ ಭೌಮಃ ಶಶೀ ರವಿಃ । ಕಾಲಃ ಸೃಷ್ಟಿಃ ಸ್ಥಿತಿರ್ವಿಶ್ವಂ ಸ್ಥಾವರಂ ಜಙ್ಗಮಂ ಜಗತ್ ॥ 121 ॥ ಭೂರಾಪೋಽಗ್ನಿರ್ಮರುದ್ವ್ಯೋಮಾಹಙ್ಕೃತಿಃ ಪ್ರಕೃತಿಃ ಪುಮಾನ್ । ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಿಷ್ಣುಃ ಶಿವೋ ರುದ್ರ ಈಶಃ ಶಕ್ತಿಃ ಸದಾಶಿವಃ ॥ 122 ॥ ತ್ರಿದಶಾಃ ಪಿತರಃ ಸಿದ್ಧಾ ಯಕ್ಷಾ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಕಿನ್ನರಾಃ । ಸಿದ್ಧವಿದ್ಯಾಧರಾ ಭೂತಾ ಮನುಷ್ಯಾಃ ಪಶವಃ ಖಗಾಃ ॥ 123 ॥ ಸಮುದ್ರಾಃ ಸರಿತಃ ಶೈಲಾ ಭೂತಂ ಭವ್ಯಂ ಭವೋದ್ಭವಃ । ಸಾಙ್ಖ್ಯಂ ಪಾತಞ್ಜಲಂ ಯೋಗಂ ಪುರಾಣಾನಿ ಶ್ರುತಿಃ ಸ್ಮೃತಿಃ ॥ 124 ॥ ವೇದಾಙ್ಗಾನಿ ಸದಾಚಾರೋ ಮೀಮಾಂಸಾ ನ್ಯಾಯವಿಸ್ತರಃ । ಆಯುರ್ವೇದೋ ಧನುರ್ವೇದೋ ಗಾನ್ಧರ್ವಂ ಕಾವ್ಯನಾಟಕಮ್ ॥ 125 ॥ ವೈಖಾನಸಂ ಭಾಗವತಂ ಮಾನುಷಂ ಪಾಞ್ಚರಾತ್ರಕಮ್ । ಶೈವಂ ಪಾಶುಪತಂ ಕಾಲಾಮುಖಮ್ಭೈರವಶಾಸನಮ್ ॥ 126 ॥ ಶಾಕ್ತಂ ವೈನಾಯಕಂ ಸೌರಂ ಜೈನಮಾರ್ಹತಸಂಹಿತಾ । ಸದಸದ್ವ್ಯಕ್ತಮವ್ಯಕ್ತಂ ಸಚೇತನಮಚೇತನಮ್ ॥ 127 ॥ ಬನ್ಧೋ ಮೋಕ್ಷಃ ಸುಖಂ ಭೋಗೋ ಯೋಗಃ ಸತ್ಯಮಣುರ್ಮಹಾನ್ । ಸ್ವಸ್ತಿ ಹುಮ್ಫಟ್ ಸ್ವಧಾ ಸ್ವಾಹಾ ಶ್ರೌಷಟ್ ವೌಷಟ್ ವಷಣ್ ನಮಃ 128 ॥ ಜ್ಞಾನಂ ವಿಜ್ಞಾನಮಾನನ್ದೋ ಬೋಧಃ ಸಂವಿತ್ಸಮೋಽಸಮಃ । ಏಕ ಏಕಾಕ್ಷರಾಧಾರ ಏಕಾಕ್ಷರಪರಾಯಣಃ ॥ 129 ॥ ಏಕಾಗ್ರಧೀರೇಕವೀರ ಏಕೋಽನೇಕಸ್ವರೂಪಧೃಕ್ । ದ್ವಿರೂಪೋ ದ್ವಿಭುಜೋ ದ್ವ್ಯಕ್ಷೋ ದ್ವಿರದೋ ದ್ವೀಪರಕ್ಷಕಃ ॥ 130 ॥
Rahurmandah kavirjivo budho bhaumah shashi ravih | Kalah srishtih sthitirvishvam sthavaram jangamam jagat || 121 || Bhurapognirmarudvyomahankritih prakritih puman | Brahma vishnuh shivo rudra ishah shaktih sadashivah || 122 || Tridashah pitarah siddha yaksha rakshamsi kinnarah | Siddhavidyadhara bhuta manushyah pashavah khagah || 123 || Samudrah saritah shaila bhutam bhavyam bhavodbhavah | Sankhyam patanjalam yogam puranani shrutih smritih || 124 || Vedangani sadacharo mimamsa nyayavistarah | Ayurvedo dhanurvedo gandharvam kavyanatakam || 125 || Vaikhanasam bhagavatam manusham pancharatrakam | Shaivam pashupatam kalamukhambhairavashasanam || 126 || Shaktam vainayakam sauram jainamarhatasamhita | Sadasadvyaktamavyaktam sachetanamachetanam || 127 || Bandho mokshah sukham bhogo yogah satyamanurmahan | Svasti humphat svadha svaha shraushat vaushat vashan namah 128 || Jnanam vijnanamanando bodhah samvitsamosamah | Eka ekaksharadhara ekaksharaparayanah || 129 || Ekagradhirekavira ekonekasvarupadhrik | Dvirupo dvibhujo dvyaksho dvirado dviparakshakah || 130 ||
ಅರ್ಥ:ब्रह्माण्ड-गणना आगे बढ़ती है: वे राहु और शनि हैं, शुक्र और बृहस्पति, बुध, मङ्गल, चन्द्र और सूर्य; काल, सृष्टि, स्थिति, स्थावर-जङ्गम विश्व; भूमि, जल, अग्नि, वायु, आकाश, अहङ्कार, प्रकृति और पुरुष; ब्रह्मा, विष्णु, शिव, रुद्र, ईश, शक्ति, सदाशिव; देवगण, पितर, सिद्ध, यक्ष, राक्षस, किन्नर, विद्याधर, भूत, मनुष्य, पशु, पक्षी; समुद्र, नदियाँ, पर्वत, भूत-भविष्य और भव के उद्भव। वे ज्ञान का हर मार्ग हैं: सांख्य, पातञ्जल योग, पुराण, श्रुति, स्मृति, वेदाङ्ग, सदाचार, मीमांसा, न्याय का विस्तार, आयुर्वेद, धनुर्वेद, गान्धर्व, काव्य-नाटक, और हर शासन — वैखानस, भागवत, मानुष, पाञ्चरात्र, शैव, पाशुपत, कालामुख, भैरव, शाक्त, वैनायक, सौर और जैन-आर्हत संहिता। वे सत्-असत्, व्यक्त-अव्यक्त, सचेतन-अचेतन, बन्ध और मोक्ष, सुख, भोग, योग, सत्य, अणु और महान हैं; स्वस्ति, हुम्, फट्, स्वधा, स्वाहा, श्रौषट्, वौषट्, वषट् और नमः — ये यज्ञ-घोष भी वही हैं; ज्ञान, विज्ञान, आनन्द, बोध, संवित्। और फिर संख्या-नाम आरम्भ होते हैं: एक, एकाक्षर के आधार, एकाग्रधी, एकवीर — एक होकर अनेक रूप धारण करने वाले; और द्वि: द्विरूप, द्विभुज, द्व्यक्ष, द्विरद, द्वीप-रक्षक।
ದ್ವೈಮಾತುರೋ ದ್ವಿವದನೋ ದ್ವನ್ದ್ವಹೀನೋ ದ್ವಯಾತಿಗಃ । ತ್ರಿಧಾಮಾ ತ್ರಿಕರಸ್ತ್ರೇತಾ ತ್ರಿವರ್ಗಫಲದಾಯಕಃ ॥ 131 ॥ ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಾ ತ್ರಿಲೋಕಾದಿಸ್ತ್ರಿಶಕ್ತೀಶಸ್ತ್ರಿಲೋಚನಃ । ಚತುರ್ವಿಧವಚೋವೃತ್ತಿಪರಿವೃತ್ತಿಪ್ರವರ್ತಕಃ ॥ 132 ॥ ಚತುರ್ಬಾಹುಶ್ಚತುರ್ದನ್ತಶ್ಚತುರಾತ್ಮಾ ಚತುರ್ಭುಜಃ । ಚತುರ್ವಿಧೋಪಾಯಮಯಶ್ಚತುರ್ವರ್ಣಾಶ್ರಮಾಶ್ರಯಃ 133 ॥ ಚತುರ್ಥೀಪೂಜನಪ್ರೀತಶ್ಚತುರ್ಥೀತಿಥಿಸಮ್ಭವಃ ॥ ಪಞ್ಚಾಕ್ಷರಾತ್ಮಾ ಪಞ್ಚಾತ್ಮಾ ಪಞ್ಚಾಸ್ಯಃ ಪಞ್ಚಕೃತ್ತಮಃ ॥ 134 ॥ ಪಞ್ಚಾಧಾರಃ ಪಞ್ಚವರ್ಣಃ ಪಞ್ಚಾಕ್ಷರಪರಾಯಣಃ । ಪಞ್ಚತಾಲಃ ಪಞ್ಚಕರಃ ಪಞ್ಚಪ್ರಣವಮಾತೃಕಃ ॥ 135 ॥ ಪಞ್ಚಬ್ರಹ್ಮಮಯಸ್ಫೂರ್ತಿಃ ಪಞ್ಚಾವರಣವಾರಿತಃ । ಪಞ್ಚಭಕ್ಷಪ್ರಿಯಃ ಪಞ್ಚಬಾಣಃ ಪಞ್ಚಶಿಖಾತ್ಮಕಃ ॥ 136 ॥ ಷಟ್ಕೋಣಪೀಠಃ ಷಟ್ಚಕ್ರಧಾಮಾ ಷಡ್ಗ್ರನ್ಥಿಭೇದಕಃ । ಷಡಙ್ಗಧ್ವಾನ್ತವಿಧ್ವಂಸೀ ಷಡಙ್ಗುಲಮಹಾಹ್ರದಃ ॥ 137 ॥ ಷಣ್ಮುಖಃ ಷಣ್ಮುಖಭ್ರಾತಾ ಷಟ್ಶಕ್ತಿಪರಿವಾರಿತಃ । ಷಡ್ವೈರಿವರ್ಗವಿಧ್ವಂಸೀ ಷಡೂರ್ಮಿಭಯಭಞ್ಜನಃ ॥ 138 ॥ ಷಟ್ತರ್ಕದೂರಃ ಷಟ್ಕರ್ಮಾ ಷಡ್ಗುಣಃ ಷಡ್ರಸಾಶ್ರಯಃ । ಸಪ್ತಪಾತಾಲಚರಣಃ ಸಪ್ತದ್ವೀಪೋರುಮಣ್ಡಲಃ ॥ 139 ॥ ಸಪ್ತಸ್ವರ್ಲೋಕಮುಕುಟಃ ಸಪ್ತಸಪ್ತಿವರಪ್ರದಃ । ಸಪ್ತಾಙ್ಗರಾಜ್ಯಸುಖದಃ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಣವನ್ದಿತಃ ॥ 140 ॥
Dvaimaturo dvivadano dvandvahino dvayatigah | Tridhama trikarastreta trivargaphaladayakah || 131 || Trigunatma trilokadistrishaktishastrilochanah | Chaturvidhavachovrittiparivrittipravartakah || 132 || Chaturbahushchaturdantashchaturatma chaturbhujah | Chaturvidhopayamayashchaturvarnashramashrayah 133 || Chaturthipujanapritashchaturthitithisambhavah || Panchaksharatma panchatma panchasyah panchakrittamah || 134 || Panchadharah panchavarnah panchaksharaparayanah | Panchatalah panchakarah panchapranavamatrikah || 135 || Panchabrahmamayasphurtih panchavaranavaritah | Panchabhakshapriyah panchabanah panchashikhatmakah || 136 || Shatkonapithah shatchakradhama shadgranthibhedakah | Shadangadhvantavidhvamsi shadangulamahahradah || 137 || Shanmukhah shanmukhabhrata shatshaktiparivaritah | Shadvairivargavidhvamsi shadurmibhayabhanjanah || 138 || Shattarkadurah shatkarma shadgunah shadrasashrayah | Saptapatalacharanah saptadviporumandalah || 139 || Saptasvarlokamukutah saptasaptivarapradah | Saptangarajyasukhadah saptarshiganavanditah || 140 ||
ಅರ್ಥ:संख्या-नाम चढ़ते जाते हैं: दो से वे द्वैमातुर (दो माताओं के पुत्र), द्विवदन, फिर भी द्वन्द्वहीन और द्वैत से परे; तीन से त्रिधामा, त्रिकर, त्रेता, त्रिवर्ग-फलदायक, त्रिगुणात्मा, त्रिलोक के आदि, त्रिशक्तियों के ईश, त्रिलोचन; चार से चारों वाणी-वृत्तियों के प्रवर्तक, चतुर्बाहु, चतुर्दन्त, चतुरात्मा, चार उपायों के मय, चार वर्ण-आश्रमों के आश्रय, चतुर्थी-पूजन से प्रीत और चतुर्थी तिथि में प्रकट। पाँच से पञ्चाक्षर के आत्मा, पञ्चात्मा, पञ्चास्य, पञ्चकृत्तम, पञ्चाधार, पञ्चवर्ण, पञ्चाक्षर-परायण, पञ्चताल, पञ्चकर, पाँच प्रणवों की मातृका, पञ्चब्रह्ममय स्फूर्ति, पञ्चावरण से घिरे, पञ्चभक्ष-प्रिय, पञ्चबाण, पञ्चशिखात्मक। छह से षट्कोण-पीठ, षट्चक्र-धाम, षड्ग्रन्थि-भेदक, षडङ्ग-अन्धकार के विध्वंसी, षण्मुख (कार्तिकेय) के भ्राता, षट्शक्तियों से घिरे, छह अन्तःशत्रुओं के विध्वंसी, षडूर्मि-भय के भञ्जक, षट्तर्कों से दूर, षट्कर्मा, षड्गुण, षड्रसों के आश्रय। सात से वे सप्त पातालों में चरण और सप्त द्वीपों का विशाल मण्डल रखते हैं, सप्त स्वर्लोक उनका मुकुट है, सप्ताश्व सूर्य को वर देने वाले, सप्ताङ्ग राज्य का सुख देने वाले, सप्तर्षि-गण से वन्दित।
ಸಪ್ತಚ್ಛನ್ದೋನಿಧಿಃ ಸಪ್ತಹೋತ್ರಃ ಸಪ್ತಸ್ವರಾಶ್ರಯಃ । ಸಪ್ತಾಬ್ಧಿಕೇಲಿಕಾಸಾರಃ ಸಪ್ತಮಾತೃನಿಷೇವಿತಃ ॥ 141 ॥ ಸಪ್ತಚ್ಛನ್ದೋ ಮೋದಮದಃ ಸಪ್ತಚ್ಛನ್ದೋ ಮಖಪ್ರಭುಃ । ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿರ್ಧ್ಯೇಯಮೂರ್ತಿರಷ್ಟಪ್ರಕೃತಿಕಾರಣಮ್ ॥ 142 ॥ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಯೋಗಫಲಭೃದಷ್ಟಪತ್ರಾಮ್ಬುಜಾಸನಃ । ಅಷ್ಟಶಕ್ತಿಸಮಾನಶ್ರೀರಷ್ಟೈಶ್ವರ್ಯಪ್ರವರ್ಧನಃ ॥ 143 ॥ ಅಷ್ಟಪೀಠೋಪಪೀಠಶ್ರೀರಷ್ಟಮಾತೃಸಮಾವೃತಃ । ಅಷ್ಟಭೈರವಸೇವ್ಯೋಽಷ್ಟವಸುವನ್ದ್ಯೋಽಷ್ಟಮೂರ್ತಿಭೃತ್ ॥ 144 ॥ ಅಷ್ಟಚಕ್ರಸ್ಫುರನ್ಮೂರ್ತಿರಷ್ಟದ್ರವ್ಯಹವಿಃಪ್ರಿಯಃ । ಅಷ್ಟಶ್ರೀರಷ್ಟಸಾಮಶ್ರೀರಷ್ಟೈಶ್ವರ್ಯಪ್ರದಾಯಕಃ । ನವನಾಗಾಸನಾಧ್ಯಾಸೀ ನವನಿಧ್ಯನುಶಾಸಿತಃ ॥ 145 ॥ ನವದ್ವಾರಪುರಾವೃತ್ತೋ ನವದ್ವಾರನಿಕೇತನಃ । ನವನಾಥಮಹಾನಾಥೋ ನವನಾಗವಿಭೂಷಿತಃ ॥ 146 ॥ ನವನಾರಾಯಣಸ್ತುಲ್ಯೋ ನವದುರ್ಗಾನಿಷೇವಿತಃ । ನವರತ್ನವಿಚಿತ್ರಾಙ್ಗೋ ನವಶಕ್ತಿಶಿರೋದ್ಧೃತಃ ॥ 147 ॥ ದಶಾತ್ಮಕೋ ದಶಭುಜೋ ದಶದಿಕ್ಪತಿವನ್ದಿತಃ । ದಶಾಧ್ಯಾಯೋ ದಶಪ್ರಾಣೋ ದಶೇನ್ದ್ರಿಯನಿಯಾಮಕಃ ॥ 148 ॥ ದಶಾಕ್ಷರಮಹಾಮನ್ತ್ರೋ ದಶಾಶಾವ್ಯಾಪಿವಿಗ್ರಹಃ । ಏಕಾದಶಮಹಾರುದ್ರೈಃಸ್ತುತಶ್ಚೈಕಾದಶಾಕ್ಷರಃ ॥ 149 ॥ ದ್ವಾದಶದ್ವಿದಶಾಷ್ಟಾದಿದೋರ್ದಣ್ಡಾಸ್ತ್ರನಿಕೇತನಃ । ತ್ರಯೋದಶಭಿದಾಭಿನ್ನೋ ವಿಶ್ವೇದೇವಾಧಿದೈವತಮ್ ॥ 150 ॥
Saptachchhandonidhih saptahotrah saptasvarashrayah | Saptabdhikelikasarah saptamatrinishevitah || 141 || Saptachchhando modamadah saptachchhando makhaprabhuh | Ashtamurtirdhyeyamurtirashtaprakritikaranam || 142 || Ashtangayogaphalabhridashtapatrambujasanah | Ashtashaktisamanashrirashtaishvaryapravardhanah || 143 || Ashtapithopapithashrirashtamatrisamavritah | Ashtabhairavasevyoshtavasuvandyoshtamurtibhrit || 144 || Ashtachakrasphuranmurtirashtadravyahavihpriyah | Ashtashrirashtasamashrirashtaishvaryapradayakah | Navanagasanadhyasi navanidhyanushasitah || 145 || Navadvarapuravritto navadvaraniketanah | Navanathamahanatho navanagavibhushitah || 146 || Navanarayanastulyo navadurganishevitah | Navaratnavichitrango navashaktishiroddhritah || 147 || Dashatmako dashabhujo dashadikpativanditah | Dashadhyayo dashaprano dashendriyaniyamakah || 148 || Dashaksharamahamantro dashashavyapivigrahah | Ekadashamaharudraihstutashchaikadashaksharah || 149 || Dvadashadvidashashtadidordandastraniketanah | Trayodashabhidabhinno vishvedevadhidaivatam || 150 ||
ಅರ್ಥ:वे सप्त छन्दों के निधि, सप्त होत्र, सप्त स्वरों के आश्रय, सप्त सागरों के क्रीड़ा-सरोवर, सप्त मातृकाओं से सेवित हैं। आठ से अष्टमूर्ति, ध्येयमूर्ति, अष्ट प्रकृतियों के कारण, अष्टाङ्ग योग का फल देने वाले, अष्टदल कमल पर आसीन, अष्ट शक्तियों के समान श्री वाले, अष्ट ऐश्वर्यों के प्रवर्धक, अष्ट पीठ-उपपीठों की श्री, अष्ट मातृकाओं से आवृत, अष्ट भैरवों से सेव्य, अष्ट वसुओं से वन्द्य, अष्टमूर्तिधारी, अष्ट चक्रों में स्फुरित, अष्ट द्रव्यों की हवि के प्रिय, अष्ट ऐश्वर्यों के दाता। नौ से नवनागों के आसन पर विराजमान, नवनिधियों के अनुशासक, नवद्वार-पुर से घिरे और उसी में निवास, नवनाथों के महानाथ, नवनागों से विभूषित, नवनारायण-तुल्य, नवदुर्गाओं से सेवित, नवरत्नों से विचित्र अङ्ग, नवशक्तियों से शिरोधृत। दस से दशात्मक, दशभुज, दश दिक्पालों से वन्दित, दश प्राण, दशेन्द्रिय-नियामक, दशाक्षर महामन्त्र, दशों दिशाओं में व्यापी विग्रह। ग्यारह से एकादश महारुद्रों से स्तुत, एकादशाक्षर; बारह से द्वादश-द्विदश-अष्ट भुजदण्डों के अस्त्र-निकेतन; तेरह से त्रयोदश भेदों में भिन्न, विश्वेदेवों के अधिदैवत।
ಚತುರ್ದಶೇನ್ದ್ರವರದಶ್ಚತುರ್ದಶಮನುಪ್ರಭುಃ । ಚತುರ್ದಶಾದ್ಯವಿದ್ಯಾಢ್ಯಶ್ಚತುರ್ದಶಜಗತ್ಪತಿಃ ॥ 151 ॥ ಸಾಮಪಞ್ಚದಶಃ ಪಞ್ಚದಶೀಶೀತಾಂಶುನಿರ್ಮಲಃ । ತಿಥಿಪಞ್ಚದಶಾಕಾರಸ್ತಿಥ್ಯಾ ಪಞ್ಚದಶಾರ್ಚಿತಃ ॥ 152 ॥ ಷೋಡಶಾಧಾರನಿಲಯಃ ಷೋಡಶಸ್ವರಮಾತೃಕಃ । ಷೋಡಶಾನ್ತಪದಾವಾಸಃ ಷೋಡಶೇನ್ದುಕಲಾತ್ಮಕಃ ॥ 153 ॥ ಕಲಾಸಪ್ತದಶೀ ಸಪ್ತದಶಸಪ್ತದಶಾಕ್ಷರಃ । ಅಷ್ಟಾದಶದ್ವೀಪಪತಿರಷ್ಟಾದಶಪುರಾಣಕೃತ್ ॥ 154 ॥ ಅಷ್ಟಾದಶೌಷಧೀಸೃಷ್ಟಿರಷ್ಟಾದಶವಿಧಿಃ ಸ್ಮೃತಃ । ಅಷ್ಟಾದಶಲಿಪಿವ್ಯಷ್ಟಿಸಮಷ್ಟಿಜ್ಞಾನಕೋವಿದಃ ॥ 155 ॥ ಅಷ್ಟಾದಶಾನ್ನಸಮ್ಪತ್ತಿರಷ್ಟಾದಶವಿಜಾತಿಕೃತ್ । ಏಕವಿಂಶಃ ಪುಮಾನೇಕವಿಂಶತ್ಯಙ್ಗುಲಿಪಲ್ಲವಃ ॥ 156 ॥ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿತತ್ತ್ವಾತ್ಮಾ ಪಞ್ಚವಿಂಶಾಖ್ಯಪೂರುಷಃ । ಸಪ್ತವಿಂಶತಿತಾರೇಶಃ ಸಪ್ತವಿಂಶತಿಯೋಗಕೃತ್ ॥ 157 ॥ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದ್ಭೈರವಾಧೀಶಶ್ಚತುಸ್ತ್ರಿಂಶನ್ಮಹಾಹ್ರದಃ । ಷಟ್ತ್ರಿಂಶತ್ತತ್ತ್ವಸಮ್ಭೂತಿರಷ್ಟತ್ರಿಂಶತ್ಕಲಾತ್ಮಕಃ ॥ 158 ॥ ಪಞ್ಚಾಶದ್ವಿಷ್ಣುಶಕ್ತೀಶಃ ಪಞ್ಚಾಶನ್ಮಾತೃಕಾಲಯಃ । ದ್ವಿಪಞ್ಚಾಶದ್ವಪುಃಶ್ರೇಣೀತ್ರಿಷಷ್ಟ್ಯಕ್ಷರಸಂಶ್ರಯಃ । ಪಞ್ಚಾಶದಕ್ಷರಶ್ರೇಣೀಪಞ್ಚಾಶದ್ರುದ್ರವಿಗ್ರಹಃ ॥ 159 ॥ ಚತುಃಷಷ್ಟಿಮಹಾಸಿದ್ಧಿಯೋಗಿನೀವೃನ್ದವನ್ದಿತಃ । ನಮದೇಕೋನಪಞ್ಚಾಶನ್ಮರುದ್ವರ್ಗನಿರರ್ಗಲಃ ॥ 160 ॥
Chaturdashendravaradashchaturdashamanuprabhuh | Chaturdashadyavidyadhyashchaturdashajagatpatih || 151 || Samapanchadashah panchadashishitamshunirmalah | Tithipanchadashakarastithya panchadasharchitah || 152 || Shodashadharanilayah shodashasvaramatrikah | Shodashantapadavasah shodashendukalatmakah || 153 || Kalasaptadashi saptadashasaptadashaksharah | Ashtadashadvipapatirashtadashapuranakrit || 154 || Ashtadashaushadhisrishtirashtadashavidhih smritah | Ashtadashalipivyashtisamashtijnanakovidah || 155 || Ashtadashannasampattirashtadashavijatikrit | Ekavimshah pumanekavimshatyangulipallavah || 156 || Chaturvimshatitattvatma panchavimshakhyapurushah | Saptavimshatitareshah saptavimshatiyogakrit || 157 || Dvatrimshadbhairavadhishashchatustrimshanmahahradah | Shattrimshattattvasambhutirashtatrimshatkalatmakah || 158 || Panchashadvishnushaktishah panchashanmatrikalayah | Dvipanchashadvapuhshrenitrishashtyaksharasamshrayah | Panchashadaksharashrenipanchashadrudravigrahah || 159 || Chatuhshashtimahasiddhiyoginivrindavanditah | Namadekonapanchashanmarudvarganirargalah || 160 ||
ಅರ್ಥ:चौदह से वे चौदह इन्द्रों के वरदाता, चौदह मनुओं के प्रभु, चौदह विद्याओं से आढ्य, चौदह भुवनों के पति हैं। पन्द्रह से साम-पञ्चदश, पूर्णिमा के शीतांशु-से निर्मल, पन्द्रह तिथियों के आकार, पञ्चदशी को पूजित। सोलह से षोडश आधारों के निलय, षोडश स्वरों की मातृका, षोडशान्त पद में वास, चन्द्रमा की सोलह कलाओं के आत्मा। सत्रह से सप्तदशी कला और सप्तदशाक्षर। अठारह से अठारह द्वीपों के पति, अठारह पुराणों के कर्ता, अठारह ओषधियों की सृष्टि, अठारह विधियों में स्मृत, अठारह लिपियों की व्यष्टि-समष्टि के ज्ञाता, अठारह अन्नों की सम्पत्ति, अठारह जातियों के कर्ता। इक्कीस से एकविंश पुरुष, इक्कीस अङ्गुलि-पल्लव; चौबीस तत्त्वों के आत्मा, पच्चीसवें पुरुष; सत्ताईस नक्षत्रों के ईश, सत्ताईस योगों के कर्ता; बत्तीस भैरवों के अधीश, चौंतीस के महाह्रद; छत्तीस तत्त्वों से सम्भूत, अड़तीस कलाओं के आत्मा; पचास विष्णु-शक्तियों के ईश, पचास मातृकाओं के आलय, बावन की वपुःश्रेणी, त्रेसठ अक्षरों के संश्रय, पचास रुद्रों के विग्रह; चौंसठ महासिद्धि-योगिनियों से वन्दित, नमन करते उनचास मरुतों के अवरोध-रहित स्वामी।
ಚತುಃಷಷ್ಟ್ಯರ್ಥನಿರ್ಣೇತಾ ಚತುಃಷಷ್ಟಿಕಲಾನಿಧಿಃ । ಅಷ್ಟಷಷ್ಟಿಮಹಾತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರಭೈರವವನ್ದಿತಃ ॥ 161 ॥ ಚತುರ್ನವತಿಮನ್ತ್ರಾತ್ಮಾ ಷಣ್ಣವತ್ಯಧಿಕಪ್ರಭುಃ । ಶತಾನನ್ದಃ ಶತಧೃತಿಃ ಶತಪತ್ರಾಯತೇಕ್ಷಣಃ ॥ 162 ॥ ಶತಾನೀಕಃ ಶತಮಖಃ ಶತಧಾರಾವರಾಯುಧಃ । ಸಹಸ್ರಪತ್ರನಿಲಯಃ ಸಹಸ್ರಫಣಿಭೂಷಣಃ ॥ 163 ॥ ಸಹಸ್ರಶೀರ್ಷಾ ಪುರುಷಃ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷಃ ಸಹಸ್ರಪಾತ್ । ಸಹಸ್ರನಾಮಸಂಸ್ತುತ್ಯಃ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷಬಲಾಪಹಃ ॥ 164 ॥ ದಶಸಾಹಸ್ರಫಣಿಭೃತ್ಫಣಿರಾಜಕೃತಾಸನಃ । ಅಷ್ಟಾಶೀತಿಸಹಸ್ರಾದ್ಯಮಹರ್ಷಿಸ್ತೋತ್ರಪಾಠಿತಃ ॥ 165 ॥ ಲಕ್ಷಾಧಾರಃ ಪ್ರಿಯಾಧಾರೋ ಲಕ್ಷಾಧಾರಮನೋಮಯಃ । ಚತುರ್ಲಕ್ಷಜಪಪ್ರೀತಶ್ಚತುರ್ಲಕ್ಷಪ್ರಕಾಶಕಃ ॥ 166 ॥ ಚತುರಶೀತಿಲಕ್ಷಾಣಾಂ ಜೀವಾನಾಂ ದೇಹಸಂಸ್ಥಿತಃ । ಕೋಟಿಸೂರ್ಯಪ್ರತೀಕಾಶಃ ಕೋಟಿಚನ್ದ್ರಾಂಶುನಿರ್ಮಲಃ ॥ 167 ॥ ಶಿವೋದ್ಭವಾದ್ಯಷ್ಟಕೋಟಿವೈನಾಯಕಧುರನ್ಧರಃ । ಸಪ್ತಕೋಟಿಮಹಾಮನ್ತ್ರಮನ್ತ್ರಿತಾವಯವದ್ಯುತಿಃ ॥ 168 ॥ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶತ್ಕೋಟಿಸುರಶ್ರೇಣೀಪ್ರಣತಪಾದುಕಃ । ಅನನ್ತದೇವತಾಸೇವ್ಯೋ ಹ್ಯನನ್ತಶುಭದಾಯಕಃ ॥ 169 ॥ ಅನನ್ತನಾಮಾನನ್ತಶ್ರೀರನನ್ತೋಽನನ್ತಸೌಖ್ಯದಃ । ಅನನ್ತಶಕ್ತಿಸಹಿತೋ ಹ್ಯನನ್ತಮುನಿಸಂಸ್ತುತಃ ॥ 170 ॥
Chatuhshashtyarthanirneta chatuhshashtikalanidhih | Ashtashashtimahatirthakshetrabhairavavanditah || 161 || Chaturnavatimantratma shannavatyadhikaprabhuh | Shatanandah shatadhritih shatapatrayatekshanah || 162 || Shatanikah shatamakhah shatadharavarayudhah | Sahasrapatranilayah sahasraphanibhushanah || 163 || Sahasrashirsha purushah sahasrakshah sahasrapat | Sahasranamasamstutyah sahasrakshabalapahah || 164 || Dashasahasraphanibhritphanirajakritasanah | Ashtashitisahasradyamaharshistotrapathitah || 165 || Lakshadharah priyadharo lakshadharamanomayah | Chaturlakshajapapritashchaturlakshaprakashakah || 166 || Chaturashitilakshanam jivanam dehasamsthitah | Kotisuryapratikashah kotichandramshunirmalah || 167 || Shivodbhavadyashtakotivainayakadhurandharah | Saptakotimahamantramantritavayavadyutih || 168 || Trayastrimshatkotisurashrenipranatapadukah | Anantadevatasevyo hyanantashubhadayakah || 169 || Anantanamanantashriranantonantasaukhyadah | Anantashaktisahito hyanantamunisamstutah || 170 ||
ಅರ್ಥ:वे चौंसठ अर्थों के निर्णेता और चौंसठ कलाओं के निधि हैं, अड़सठ महातीर्थों के क्षेत्र-भैरवों से वन्दित, चौरानबे मन्त्रों के आत्मा, छियानबे से अधिक के प्रभु। सौ से शतानन्द, शतधृति (ब्रह्मा), शतदल-से दीर्घ नेत्र, शतानीक, शतमख (इन्द्र), शतधारा वाले श्रेष्ठ आयुध। सहस्र से वे सहस्रदल कमल के निवासी, सहस्र फणों वाले सर्पों से विभूषित, और स्वयं पुरुषसूक्त के पुरुष हैं — सहस्रशीर्षा, सहस्राक्ष, सहस्रपात् — सहस्र नामों से संस्तुत्य, सहस्राक्ष इन्द्र का बल हरने वाले। दस सहस्र फण धारण करते हैं, फणिराज के आसन पर विराजते हैं; अट्ठासी हजार आदि महर्षि उनका स्तोत्र-पाठ करते हैं। वे लक्ष के आधार हैं, चार लाख जप से प्रसन्न, चौरासी लाख योनियों के जीवों की देह में स्थित। कोटि सूर्यों के समान तेजस्वी, कोटि चन्द्र-किरणों-से निर्मल, शिव से उद्भूत आठ कोटि विनायकों के धुरन्धर, सात कोटि महामन्त्रों से मन्त्रित अवयवों की द्युति वाले, तैंतीस कोटि देवों की श्रेणी से प्रणत पादुका वाले — अनन्त देवताओं से सेव्य, अनन्त शुभ के दाता: अनन्त नाम, अनन्त श्री, अनन्त, अनन्त सौख्यद, अनन्त शक्ति सहित, अनन्त मुनियों से संस्तुत।
ಇತಿ ವೈನಾಯಕಂ ನಾಮ್ನಾಂ ಸಹಸ್ರಮಿದಮೀರಿತಮ್ । ಇದಂ ಬ್ರಾಹ್ಮೇ ಮುಹೂರ್ತೇ ಯಃ ಪಠತಿ ಪ್ರತ್ಯಹಂ ನರಃ ॥ 171 ॥ ಕರಸ್ಥಂ ತಸ್ಯ ಸಕಲಮೈಹಿಕಾಮುಷ್ಮಿಕಂ ಸುಖಮ್ । ಆಯುರಾರೋಗ್ಯಮೈಶ್ವರ್ಯಂ ಧೈರ್ಯಂ ಶೌರ್ಯಂ ಬಲಂ ಯಶಃ ॥ 172 ॥ ಮೇಧಾ ಪ್ರಜ್ಞಾ ಧೃತಿಃ ಕಾನ್ತಿಃ ಸೌಭಾಗ್ಯಮಭಿರೂಪತಾ । ಸತ್ಯಂ ದಯಾ ಕ್ಷಮಾ ಶಾನ್ತಿರ್ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯಂ ಧರ್ಮಶೀಲತಾ ॥ 173 ॥ ಜಗತ್ಸಂವನನಂ ವಿಶ್ವಸಂವಾದೋ ವೇದಪಾಟವಮ್ । ಸಭಾಪಾಣ್ಡಿತ್ಯಮೌದಾರ್ಯಂ ಗಾಮ್ಭೀರ್ಯಂ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸಮ್ ॥ 174 ॥ ಓಜಸ್ತೇಜಃ ಕುಲಂ ಶೀಲಂ ಪ್ರತಾಪೋ ವೀರ್ಯಮಾರ್ಯತಾ । ಜ್ಞಾನಂ ವಿಜ್ಞಾನಮಾಸ್ತಿಕ್ಯಂ ಸ್ಥೈರ್ಯಂ ವಿಶ್ವಾಸತಾ ತಥಾ ॥ 175 ॥ ಧನಧಾನ್ಯಾದಿವೃದ್ಧಿಶ್ಚ ಸಕೃದಸ್ಯ ಜಪಾದ್ಭವೇತ್ । ವಶ್ಯಂ ಚತುರ್ವಿಧಂ ವಿಶ್ವಂ ಜಪಾದಸ್ಯ ಪ್ರಜಾಯತೇ ॥ 176 ॥ ರಾಜ್ಞೋ ರಾಜಕಲತ್ರಸ್ಯ ರಾಜಪುತ್ರಸ್ಯ ಮನ್ತ್ರಿಣಃ । ಜಪ್ಯತೇ ಯಸ್ಯ ವಶ್ಯಾರ್ಥೇ ಸ ದಾಸಸ್ತಸ್ಯ ಜಾಯತೇ ॥ 177 ॥ ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಮೋಕ್ಷಾಣಾಮನಾಯಾಸೇನ ಸಾಧನಮ್ । ಶಾಕಿನೀಡಾಕಿನೀರಕ್ಷೋಯಕ್ಷಗ್ರಹಭಯಾಪಹಮ್ ॥ 178 ॥ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಸುಖದಂ ಸರ್ವಸಪತ್ನಮದಮರ್ದನಮ್ । ಸಮಸ್ತಕಲಹಧ್ವಂಸಿ ದಗ್ಧಬೀಜಪ್ರರೋಹಣಮ್ ॥ 179 ॥ ದುಃಸ್ವಪ್ನಶಮನಂ ಕ್ರುದ್ಧಸ್ವಾಮಿಚಿತ್ತಪ್ರಸಾದನಮ್ । ಷಡ್ವರ್ಗಾಷ್ಟಮಹಾಸಿದ್ಧಿತ್ರಿಕಾಲಜ್ಞಾನಕಾರಣಮ್ ॥ 180 ॥
Iti vainayakam namnam sahasramidamiritam | Idam brahme muhurte yah pathati pratyaham narah || 171 || Karastham tasya sakalamaihikamushmikam sukham | Ayurarogyamaishvaryam dhairyam shauryam balam yashah || 172 || Medha prajna dhritih kantih saubhagyamabhirupata | Satyam daya kshama shantirdakshinyam dharmashilata || 173 || Jagatsamvananam vishvasamvado vedapatavam | Sabhapandityamaudaryam gambhiryam brahmavarchasam || 174 || Ojastejah kulam shilam pratapo viryamaryata | Jnanam vijnanamastikyam sthairyam vishvasata tatha || 175 || Dhanadhanyadivriddhishcha sakridasya japadbhavet | Vashyam chaturvidham vishvam japadasya prajayate || 176 || Rajno rajakalatrasya rajaputrasya mantrinah | Japyate yasya vashyarthe sa dasastasya jayate || 177 || Dharmarthakamamokshanamanayasena sadhanam | Shakinidakinirakshoyakshagrahabhayapaham || 178 || Samrajyasukhadam sarvasapatnamadamardanam | Samastakalahadhvamsi dagdhabijaprarohanam || 179 || Duhsvapnashamanam kruddhasvamichittaprasadanam | Shadvargashtamahasiddhitrikalajnanakaranam || 180 ||
ಅರ್ಥ:यहाँ फलश्रुति आरम्भ होती है: 'इस प्रकार विनायक के सहस्र नाम कहे गए। जो मनुष्य प्रतिदिन ब्राह्म-मुहूर्त में इनका पाठ करता है, उसके हाथ में इहलोक-परलोक का सम्पूर्ण सुख आ जाता है': आयु, आरोग्य, ऐश्वर्य, धैर्य, शौर्य, बल, यश, मेधा, प्रज्ञा, धृति, कान्ति, सौभाग्य, सुन्दरता, सत्य, दया, क्षमा, शान्ति, दाक्षिण्य, धर्मशीलता, जगत का वशीकरण, विश्व से संवाद, वेद-पाटव, सभा-पाण्डित्य, औदार्य, गाम्भीर्य और ब्रह्मवर्चस। एक बार के जप से भी धन-धान्य की वृद्धि होती है और चारों प्रकार का विश्व अनुकूल हो जाता है; राजा, राजपत्नी, राजपुत्र और मन्त्री वश में आते हैं। यह धर्म-अर्थ-काम-मोक्ष का अनायास साधन है; शाकिनी-डाकिनी-राक्षस-यक्ष-ग्रहों का भय हरता है; साम्राज्य-सुख देता है, समस्त शत्रुओं का मद मर्दन करता है, सब कलह नष्ट करता है, जले हुए बीजों को भी अंकुरित करता है; दुःस्वप्न शमन करता है, क्रुद्ध स्वामी का चित्त प्रसन्न करता है; षड्वर्ग, अष्ट महासिद्धियाँ और त्रिकाल-ज्ञान देता है।
ಪರಕೃತ್ಯಪ್ರಶಮನಂ ಪರಚಕ್ರಪ್ರಮರ್ದನಮ್ । ಸಙ್ಗ್ರಾಮಮಾರ್ಗೇ ಸವೇಷಾಮಿದಮೇಕಂ ಜಯಾವಹಮ್ ॥ 181 ॥ ಸರ್ವವನ್ಧ್ಯತ್ವದೋಷಘ್ನಂ ಗರ್ಭರಕ್ಷೈಕಕಾರಣಮ್ । ಪಠ್ಯತೇ ಪ್ರತ್ಯಹಂ ಯತ್ರ ಸ್ತೋತ್ರಂ ಗಣಪತೇರಿದಮ್ ॥ 182 ॥ ದೇಶೇ ತತ್ರ ನ ದುರ್ಭಿಕ್ಷಮೀತಯೋ ದುರಿತಾನಿ ಚ । ನ ತದ್ಗೇಹಂ ಜಹಾತಿ ಶ್ರೀರ್ಯತ್ರಾಯಂ ಜಪ್ಯತೇ ಸ್ತವಃ ॥ 183 ॥ ಕ್ಷಯಕುಷ್ಠಪ್ರಮೇಹಾರ್ಶಭಗನ್ದರವಿಷೂಚಿಕಾಃ । ಗುಲ್ಮಂ ಪ್ಲೀಹಾನಮಶಮಾನಮತಿಸಾರಂ ಮಹೋದರಮ್ ॥ 184 ॥ ಕಾಸಂ ಶ್ವಾಸಮುದಾವರ್ತಂ ಶೂಲಂ ಶೋಫಾಮಯೋದರಮ್ । ಶಿರೋರೋಗಂ ವಮಿಂ ಹಿಕ್ಕಾಂ ಗಣ್ಡಮಾಲಾಮರೋಚಕಮ್ ॥ 185 ॥ ವಾತಪಿತ್ತಕಫದ್ವನ್ದ್ವತ್ರಿದೋಷಜನಿತಜ್ವರಮ್ । ಆಗನ್ತುವಿಷಮಂ ಶೀತಮುಷ್ಣಂ ಚೈಕಾಹಿಕಾದಿಕಮ್ ॥ 186 ॥ ಇತ್ಯಾದ್ಯುಕ್ತಮನುಕ್ತಂ ವಾ ರೋಗದೋಷಾದಿಸಮ್ಭವಮ್ । ಸರ್ವಂ ಪ್ರಶಮಯತ್ಯಾಶು ಸ್ತೋತ್ರಸ್ಯಾಸ್ಯ ಸಕೃಜ್ಜಪಃ ॥ 187 ॥ ಪ್ರಾಪ್ಯತೇಽಸ್ಯ ಜಪಾತ್ಸಿದ್ಧಿಃ ಸ್ತ್ರೀಶೂದ್ರೈಃ ಪತಿತೈರಪಿ । ಸಹಸ್ರನಾಮಮನ್ತ್ರೋಽಯಂ ಜಪಿತವ್ಯಃ ಶುಭಾಪ್ತಯೇ ॥ 188 ॥ ಮಹಾಗಣಪತೇಃ ಸ್ತೋತ್ರಂ ಸಕಾಮಃ ಪ್ರಜಪನ್ನಿದಮ್ । ಇಚ್ಛಯಾ ಸಕಲಾನ್ ಭೋಗಾನುಪಭುಜ್ಯೇಹ ಪಾರ್ಥಿವಾನ್ ॥ 189 ॥ ಮನೋರಥಫಲೈರ್ದಿವ್ಯೈರ್ವ್ಯೋಮಯಾನೈರ್ಮನೋರಮೈಃ । ಚನ್ದ್ರೇನ್ದ್ರಭಾಸ್ಕರೋಪೇನ್ದ್ರಬ್ರಹ್ಮಶರ್ವಾದಿಸದ್ಮಸು ॥ 190 ॥
Parakrityaprashamanam parachakrapramardanam | Sangramamarge saveshamidamekam jayavaham || 181 || Sarvavandhyatvadoshaghnam garbharakshaikakaranam | Pathyate pratyaham yatra stotram ganapateridam || 182 || Deshe tatra na durbhikshamitayo duritani cha | Na tadgeham jahati shriryatrayam japyate stavah || 183 || Kshayakushthaprameharshabhagandaravishuchikah | Gulmam plihanamashamanamatisaram mahodaram || 184 || Kasam shvasamudavartam shulam shophamayodaram | Shirorogam vamim hikkam gandamalamarochakam || 185 || Vatapittakaphadvandvatridoshajanitajvaram | Agantuvishamam shitamushnam chaikahikadikam || 186 || Ityadyuktamanuktam va rogadoshadisambhavam | Sarvam prashamayatyashu stotrasyasya sakrijjapah || 187 || Prapyatesya japatsiddhih strishudraih patitairapi | Sahasranamamantroyam japitavyah shubhaptaye || 188 || Mahaganapateh stotram sakamah prajapannidam | Ichchhaya sakalan bhoganupabhujyeha parthivan || 189 || Manorathaphalairdivyairvyomayanairmanoramaih | Chandrendrabhaskaropendrabrahmasharvadisadmasu || 190 ||
ಅರ್ಥ:फल आगे कहे जाते हैं: यह पर-कृत्य (अभिचार) शान्त करता है, शत्रु-चक्र को कुचलता है; युद्ध-मार्ग में यह अकेला ही विजय दिलाता है। सब प्रकार के वन्ध्यत्व-दोष नष्ट करता है और गर्भ-रक्षा का एकमात्र कारण है। जिस देश में गणपति का यह स्तोत्र प्रतिदिन पढ़ा जाता है, वहाँ दुर्भिक्ष, ईतियाँ और दुरित नहीं होते; जहाँ यह स्तव जपा जाता है, उस घर को लक्ष्मी कभी नहीं छोड़तीं। यह रोगों की पूरी सूची हरता है — क्षय, कुष्ठ, प्रमेह, अर्श, भगन्दर, विषूचिका, गुल्म, प्लीहा, पथरी, अतिसार, महोदर, कास, श्वास, उदावर्त, शूल, शोथ, शिरोरोग, वमन, हिचकी, गण्डमाला, अरुचि, वात-पित्त-कफ और त्रिदोष के ज्वर, आगन्तुक और विषम ज्वर, शीत-उष्ण, एकाहिक आदि — कहे और अनकहे सब रोग-दोष इस स्तोत्र का एक जप शीघ्र शान्त कर देता है। इसकी सिद्धि सबके लिए खुली है — स्त्री, शूद्र और पतित भी इसके जप से सिद्धि पाते हैं। सकाम होकर जपने वाला इच्छानुसार सब पार्थिव भोग भोगकर दिव्य मनोरम विमानों से चन्द्र, इन्द्र, सूर्य, उपेन्द्र, ब्रह्मा और शर्व के लोकों में विहार करता है।
ಕಾಮರೂಪಃ ಕಾಮಗತಿಃ ಕಾಮದಃ ಕಾಮದೇಶ್ವರಃ । ಭುಕ್ತ್ವಾ ಯಥೇಪ್ಸಿತಾನ್ಭೋಗಾನಭೀಷ್ಟೈಃ ಸಹ ಬನ್ಧುಭಿಃ ॥ 191 ॥ ಗಣೇಶಾನುಚರೋ ಭೂತ್ವಾ ಗಣೋ ಗಣಪತಿಪ್ರಿಯಃ । ನನ್ದೀಶ್ವರಾದಿಸಾನನ್ದೈರ್ನನ್ದಿತಃ ಸಕಲೈರ್ಗಣೈಃ ॥ 192 ॥ ಶಿವಾಭ್ಯಾಂ ಕೃಪಯಾ ಪುತ್ರನಿರ್ವಿಶೇಷಂ ಚ ಲಾಲಿತಃ । ಶಿವಭಕ್ತಃ ಪೂರ್ಣಕಾಮೋ ಗಣೇಶ್ವರವರಾತ್ಪುನಃ ॥ 193 ॥ ಜಾತಿಸ್ಮರೋ ಧರ್ಮಪರಃ ಸಾರ್ವಭೌಮೋಽಭಿಜಾಯತೇ । ನಿಷ್ಕಾಮಸ್ತು ಜಪನ್ನಿತ್ಯಂ ಭಕ್ತ್ಯಾ ವಿಘ್ನೇಶತತ್ಪರಃ ॥ 194 ॥ ಯೋಗಸಿದ್ಧಿಂ ಪರಾಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಜ್ಞಾನವೈರಾಗ್ಯಸಂಯುತಃ । ನಿರನ್ತರೇ ನಿರಾಬಾಧೇ ಪರಮಾನನ್ದಸಞ್ಜ್ಞಿತೇ ॥ 195 ॥ ವಿಶ್ವೋತ್ತೀರ್ಣೇ ಪರೇ ಪೂರ್ಣೇ ಪುನರಾವೃತ್ತಿವರ್ಜಿತೇ । ಲೀನೋ ವೈನಾಯಕೇ ಧಾಮ್ನಿ ರಮತೇ ನಿತ್ಯನಿರ್ವೃತೇ ॥ 196 ॥ ಯೋ ನಾಮಭಿರ್ಹುತೈರ್ದತ್ತೈಃ ಪೂಜಯೇದರ್ಚಯೇಏನ್ನರಃ । ರಾಜಾನೋ ವಶ್ಯತಾಂ ಯಾನ್ತಿ ರಿಪವೋ ಯಾನ್ತಿ ದಾಸತಾಮ್ ॥ 197 ॥ ತಸ್ಯ ಸಿಧ್ಯನ್ತಿ ಮನ್ತ್ರಾಣಾಂ ದುರ್ಲಭಾಶ್ಚೇಷ್ಟಸಿದ್ಧಯಃ । ಮೂಲಮನ್ತ್ರಾದಪಿ ಸ್ತೋತ್ರಮಿದಂ ಪ್ರಿಯತಮಂ ಮಮ ॥ 198 ॥ ನಭಸ್ಯೇ ಮಾಸಿ ಶುಕ್ಲಾಯಾಂ ಚತುರ್ಥ್ಯಾಂ ಮಮ ಜನ್ಮನಿ । ದೂರ್ವಾಭಿರ್ನಾಮಭಿಃ ಪೂಜಾಂ ತರ್ಪಣಂ ವಿಧಿವಚ್ಚರೇತ್ ॥ 199 ॥ ಅಷ್ಟದ್ರವ್ಯೈರ್ವಿಶೇಷೇಣ ಕುರ್ಯಾದ್ಭಕ್ತಿಸುಸಂಯುತಃ । ತಸ್ಯೇಪ್ಸಿತಂ ಧನಂ ಧಾನ್ಯಮೈಶ್ವರ್ಯಂ ವಿಜಯೋ ಯಶಃ ॥ 200 ॥
Kamarupah kamagatih kamadah kamadeshvarah | Bhuktva yathepsitanbhoganabhishtaih saha bandhubhih || 191 || Ganeshanucharo bhutva gano ganapatipriyah | Nandishvaradisanandairnanditah sakalairganaih || 192 || Shivabhyam kripaya putranirvishesham cha lalitah | Shivabhaktah purnakamo ganeshvaravaratpunah || 193 || Jatismaro dharmaparah sarvabhaumobhijayate | Nishkamastu japannityam bhaktya vighneshatatparah || 194 || Yogasiddhim param prapya jnanavairagyasamyutah | Nirantare nirabadhe paramanandasanjnite || 195 || Vishvottirne pare purne punaravrittivarjite | Lino vainayake dhamni ramate nityanirvrite || 196 || Yo namabhirhutairdattaih pujayedarchayeennarah | Rajano vashyatam yanti ripavo yanti dasatam || 197 || Tasya sidhyanti mantranam durlabhashcheshtasiddhayah | Mulamantradapi stotramidam priyatamam mama || 198 || Nabhasye masi shuklayam chaturthyam mama janmani | Durvabhirnamabhih pujam tarpanam vidhivachcharet || 199 || Ashtadravyairvisheshena kuryadbhaktisusamyutah | Tasyepsitam dhanam dhanyamaishvaryam vijayo yashah || 200 ||
ಅರ್ಥ:कामरूप और कामगति होकर, इष्ट बन्धुओं सहित यथेच्छ भोग भोगकर, पाठक गणेश का अनुचर बन जाता है — गणपति का प्रिय गण, नन्दीश्वर आदि समस्त गणों से आनन्दपूर्वक अभिनन्दित, और शिव-पार्वती द्वारा अपने पुत्र के समान कृपा से दुलारा हुआ। पूर्णकाम शिवभक्त होकर वह गणेश्वर के वर से पुनः जातिस्मर (पूर्वजन्मों का स्मरण रखने वाला), धर्मपरायण और सार्वभौम सम्राट होता है। और जो निष्काम होकर भक्ति से नित्य जप करता है, विघ्नेश में तत्पर — वह ज्ञान-वैराग्य से युक्त परम योगसिद्धि पाकर उस वैनायक धाम में लीन हो जाता है जो निरन्तर, निराबाध, परमानन्द नामक, विश्व से परे, पूर्ण और पुनरावृत्ति-रहित है — वहाँ नित्य तृप्त होकर रमण करता है। जो इन नामों से हवन, दान और पूजन-अर्चन करता है — राजा उसके वश में आते हैं, शत्रु दास बन जाते हैं; उसे मन्त्रों की दुर्लभ इष्ट-सिद्धियाँ प्राप्त होती हैं। भगवान कहते हैं: 'यह स्तोत्र मुझे मेरे मूलमन्त्र से भी प्रियतर है। भाद्रपद शुक्ल चतुर्थी को — मेरे जन्मदिन पर — दूर्वा और इन नामों से विधिवत् पूजा-तर्पण करे, विशेषतः अष्टद्रव्यों से भक्तिपूर्वक — तो वर्ष भर विघ्नराज उसके इष्ट अर्थ सिद्ध करेंगे; उसे धन, धान्य, ऐश्वर्य, विजय और यश निश्चित मिलेगा।'
ಭವಿಷ್ಯತಿ ನ ಸನ್ದೇಹಃ ಪುತ್ರಪೌತ್ರಾದಿಕಂ ಸುಖಮ್ । ಇದಂ ಪ್ರಜಪಿತಂ ಸ್ತೋತ್ರಂ ಪಠಿತಂ ಶ್ರಾವಿತಂ ಶ್ರುತಮ್ ॥ 201 ॥ ವ್ಯಾಕೃತಂ ಚರ್ಚಿತಂ ಧ್ಯಾತಂ ವಿಮೃಷ್ಟಮಭಿವನ್ದಿತಮ್ । ಇಹಾಮುತ್ರ ಚ ವಿಶ್ವೇಷಾಂ ವಿಶ್ವೈಶ್ವರ್ಯಪ್ರದಾಯಕಮ್ ॥ 202 ॥ ಸ್ವಚ್ಛನ್ದಚಾರಿಣಾಪ್ಯೇಷ ಯೇನ ಸನ್ಧಾರ್ಯತೇ ಸ್ತವಃ । ಸ ರಕ್ಷ್ಯತೇ ಶಿವೋದ್ಭೂತೈರ್ಗಣೈರಧ್ಯಷ್ಟಕೋಟಿಭಿಃ ॥ 203 ॥ ಲಿಖಿತಂ ಪುಸ್ತಕಸ್ತೋತ್ರಂ ಮನ್ತ್ರಭೂತಂ ಪ್ರಪೂಜಯೇತ್ । ತತ್ರ ಸರ್ವೋತ್ತಮಾ ಲಕ್ಷ್ಮೀಃ ಸನ್ನಿಧತ್ತೇ ನಿರನ್ತರಮ್ ॥ 204 ॥ ದಾನೈರಶೇಷೈರಖಿಲೈರ್ವ್ರತೈಶ್ಚ ತೀರ್ಥೈರಶೇಷೈರಖಿಲೈರ್ಮಖೈಶ್ಚ । ನ ತತ್ಫಲಂ ವಿನ್ದತಿ ಯದ್ಗಣೇಶಸಹಸ್ರನಾಮಸ್ಮರಣೇನ ಸದ್ಯಃ ॥ 205 ॥ ಏತನ್ನಾಮ್ನಾಂ ಸಹಸ್ರಂ ಪಠತಿ ದಿನಮಣೌ ಪ್ರತ್ಯಹಮ್ಪ್ರೋಜ್ಜಿಹಾನೇ ಸಾಯಂ ಮಧ್ಯನ್ದಿನೇ ವಾ ತ್ರಿಷವಣಮಥವಾ ಸನ್ತತಂ ವಾ ಜನೋ ಯಃ । ಸ ಸ್ಯಾದೈಶ್ವರ್ಯಧುರ್ಯಃ ಪ್ರಭವತಿ ವಚಸಾಂ ಕೀರ್ತಿಮುಚ್ಚೈಸ್ತನೋತಿ ದಾರಿದ್ರ್ಯಂ ಹನ್ತಿ ವಿಶ್ವಂ ವಶಯತಿ ಸುಚಿರಂ ವರ್ಧತೇ ಪುತ್ರಪೌತ್ರೈಃ ॥ 206 ॥ ಅಕಿಞ್ಚನೋಪ್ಯೇಕಚಿತ್ತೋ ನಿಯತೋ ನಿಯತಾಸನಃ । ಪ್ರಜಪಂಶ್ಚತುರೋ ಮಾಸಾನ್ ಗಣೇಶಾರ್ಚನತತ್ಪರಃ ॥ 207 ॥ ದರಿದ್ರತಾಂ ಸಮುನ್ಮೂಲ್ಯ ಸಪ್ತಜನ್ಮಾನುಗಾಮಪಿ । ಲಭತೇ ಮಹತೀಂ ಲಕ್ಷ್ಮೀಮಿತ್ಯಾಜ್ಞಾ ಪಾರಮೇಶ್ವರೀ ॥ 208 ॥ ಆಯುಷ್ಯಂ ವೀತರೋಗಂ ಕುಲಮತಿವಿಮಲಂ ಸಮ್ಪದಶ್ಚಾರ್ತಿನಾಶಃ ಕೀರ್ತಿರ್ನಿತ್ಯಾವದಾತಾ ಭವತಿ ಖಲು ನವಾ ಕಾನ್ತಿರವ್ಯಾಜಭವ್ಯಾ । ಪುತ್ರಾಃ ಸನ್ತಃ ಕಲತ್ರಂ ಗುಣವದಭಿಮತಂ ಯದ್ಯದನ್ಯಚ್ಚ ತತ್ತ - ನ್ನಿತ್ಯಂ ಯಃ ಸ್ತೋತ್ರಮೇತತ್ ಪಠತಿ ಗಣಪತೇಸ್ತಸ್ಯ ಹಸ್ತೇ ಸಮಸ್ತಮ್ ॥ 209 ॥ ಗಣಞ್ಜಯೋ ಗಣಪತಿರ್ಹೇರಮ್ಬೋ ಧರಣೀಧರಃ । ಮಹಾಗಣಪತಿರ್ಬುದ್ಧಿಪ್ರಿಯಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಪ್ರಸಾದನಃ ॥ 210 ॥
Bhavishyati na sandehah putrapautradikam sukham | Idam prajapitam stotram pathitam shravitam shrutam || 201 || Vyakritam charchitam dhyatam vimrishtamabhivanditam | Ihamutra cha vishvesham vishvaishvaryapradayakam || 202 || Svachchhandacharinapyesha yena sandharyate stavah | Sa rakshyate shivodbhutairganairadhyashtakotibhih || 203 || Likhitam pustakastotram mantrabhutam prapujayet | Tatra sarvottama lakshmih sannidhatte nirantaram || 204 || Danairasheshairakhilairvrataishcha tirthairasheshairakhilairmakhaishcha | Na tatphalam vindati yadganeshasahasranamasmaranena sadyah || 205 || Etannamnam sahasram pathati dinamanau pratyahamprojjihane Sayam madhyandine va trishavanamathava santatam va jano yah | Sa syadaishvaryadhuryah prabhavati vachasam kirtimuchchaistanoti Daridryam hanti vishvam vashayati suchiram vardhate putrapautraih || 206 || Akinchanopyekachitto niyato niyatasanah | Prajapamshchaturo masan ganesharchanatatparah || 207 || Daridratam samunmulya saptajanmanugamapi | Labhate mahatim lakshmimityajna parameshvari || 208 || Ayushyam vitarogam kulamativimalam sampadashchartinashah Kirtirnityavadata bhavati khalu nava kantiravyajabhavya | Putrah santah kalatram gunavadabhimatam yadyadanyachcha tatta - Nnityam yah stotrametat pathati ganapatestasya haste samastam || 209 || Gananjayo ganapatirherambo dharanidharah | Mahaganapatirbuddhipriyah kshipraprasadanah || 210 ||
ಅರ್ಥ:वचन पूर्ण होता है: पुत्र-पौत्रादि का सुख निःसन्देह मिलेगा। यह स्तोत्र — जपा, पढ़ा, सुनाया, सुना, व्याख्यात, चर्चित, ध्यात, विमृष्ट या अभिवन्दित — इहलोक और परलोक में सबको विश्व का ऐश्वर्य देता है। स्वच्छन्द विचरने वाला भी यदि इस स्तव को धारण करता है, तो शिव से उत्पन्न आठ कोटि गण उसकी रक्षा करते हैं। स्तोत्र की लिखित पुस्तक को मन्त्र-स्वरूप मानकर पूजे — वहाँ सर्वोत्तमा लक्ष्मी निरन्तर निवास करती हैं। समस्त दानों, व्रतों, तीर्थों और यज्ञों से भी वह फल नहीं मिलता जो गणेश-सहस्रनाम के स्मरण से तत्काल मिल जाता है। जो सूर्योदय पर, सन्ध्या या मध्याह्न में, त्रिकाल अथवा निरन्तर इन सहस्र नामों का पाठ करता है — वह ऐश्वर्य में अग्रणी और वाणी का स्वामी होता है, ऊँची कीर्ति फैलाता है, दारिद्र्य का नाश करता है, विश्व को वश में करता है और पुत्र-पौत्रों सहित चिरकाल बढ़ता है। अकिञ्चन भी — एकाग्रचित्त, नियमित, स्थिर आसन वाला — गणेश-अर्चन में तत्पर होकर चार मास जप करे, तो सात जन्मों से पीछा करती दरिद्रता को भी जड़ से उखाड़कर महती लक्ष्मी पाता है — यही परमेश्वर की आज्ञा है। नीरोग दीर्घायु, अति निर्मल कुल, सम्पदा, पीड़ा का नाश, नित्य उज्ज्वल कीर्ति, सहज नवीन कान्ति, सज्जन पुत्र, गुणवती प्रिय पत्नी — जो भी और हो, वह सब इस स्तोत्र के नित्य पाठक के हाथ में है। फिर इक्कीस नामों की माला आरम्भ होती है: गणञ्जय, गणपति, हेरम्ब, धरणीधर, महागणपति, बुद्धिप्रिय, क्षिप्रप्रसादन —
ಅಮೋಘಸಿದ್ಧಿರಮೃತಮನ್ತ್ರಶ್ಚಿನ್ತಾಮಣಿರ್ನಿಧಿಃ । ಸುಮಙ್ಗಲೋ ಬೀಜಮಾಶಾಪೂರಕೋ ವರದಃ ಕಲಃ ॥ 211 ॥ ಕಾಶ್ಯಪೋ ನನ್ದನೋ ವಾಚಾಸಿದ್ಧೋ ಢುಣ್ಢಿರ್ವಿನಾಯಕಃ । ಮೋದಕೈರೇಭಿರತ್ರೈಕವಿಂಶತ್ಯಾ ನಾಮಭಿಃ ಪುಮಾನ್ ॥ 212 ॥ ಉಪಾಯನಂ ದದೇದ್ಭಕ್ತ್ಯಾ ಮತ್ಪ್ರಸಾದಂ ಚಿಕೀರ್ಷತಿ । ವತ್ಸರಂ ವಿಘ್ನರಾಜೋಽಸ್ಯ ತಥ್ಯಮಿಷ್ಟಾರ್ಥಸಿದ್ಧಯೇ ॥ 213 ॥ ಯಃ ಸ್ತೌತಿ ಮದ್ಗತಮನಾ ಮಮಾರಾಧನತತ್ಪರಃ । ಸ್ತುತೋ ನಾಮ್ನಾ ಸಹಸ್ರೇಣ ತೇನಾಹಂ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ ॥ 214 ॥ ನಮೋ ನಮಃ ಸುರವರಪೂಜಿತಾಙ್ಘ್ರಯೇ ನಮೋ ನಮೋ ನಿರುಪಮಮಙ್ಗಲಾತ್ಮನೇ । ನಮೋ ನಮೋ ವಿಪುಲದಯೈಕಸಿದ್ಧಯೇ ನಮೋ ನಮಃ ಕರಿಕಲಭಾನನಾಯ ತೇ ॥ 215 ॥ ಕಿಙ್ಕಿಣೀಗಣರಚಿತಚರಣಃ ಪ್ರಕಟಿತಗುರುಮಿತಚಾರುಕರಣಃ । ಮದಜಲಲಹರೀಕಲಿತಕಪೋಲಃ ಶಮಯತು ದುರಿತಂ ಗಣಪತಿನಾಮ್ನಾ ॥ 216 ॥ ॥ ಇತಿ ಶ್ರೀಗಣೇಶಪುರಾಣೇ ಉಪಾಸನಾಖಣ್ಡೇ ಈಶ್ವರಗಣೇಶಸಂವಾದೇ ಗಣೇಶಸಹಸ್ರನಾಮಸ್ತೋತ್ರಂ ನಾಮ ಷಟ್ಚತ್ವಾರಿಂಶೋಧ್ಯಾಯಃ ॥
Amoghasiddhiramritamantrashchintamanirnidhih | Sumangalo bijamashapurako varadah kalah || 211 || Kashyapo nandano vachasiddho dhundhirvinayakah | Modakairebhiratraikavimshatya namabhih puman || 212 || Upayanam dadedbhaktya matprasadam chikirshati | Vatsaram vighnarajosya tathyamishtarthasiddhaye || 213 || Yah stauti madgatamana mamaradhanatatparah | Stuto namna sahasrena tenaham natra samshayah || 214 || Namo namah suravarapujitanghraye Namo namo nirupamamangalatmane | Namo namo vipuladayaikasiddhaye Namo namah karikalabhananaya te || 215 || Kinkiniganarachitacharanah Prakatitagurumitacharukaranah | Madajalalaharikalitakapolah Shamayatu duritam ganapatinamna || 216 || || Iti shriganeshapurane upasanakhande ishvaraganeshasamvade Ganeshasahasranamastotram nama shatchatvarimshodhyayah ||
ಅರ್ಥ:— अमोघसिद्धि, अमृतमन्त्र, चिन्तामणि, निधि, सुमङ्गल, बीज, आशापूरक, वरद, कल, काश्यप, नन्दन, वाचासिद्ध, ढुण्ढि और विनायक। जो भक्तिपूर्वक इन इक्कीस नामों के साथ मोदकों का उपहार अर्पित करता है, मेरी प्रसन्नता चाहता हुआ — उसके इष्ट अर्थ विघ्नराज वर्ष भर में सत्य ही सिद्ध करेंगे। जो मुझमें मन लगाकर, मेरी आराधना में तत्पर होकर स्तुति करता है — इन सहस्र नामों से स्तुत होकर मैं उससे प्रसन्न होता हूँ, इसमें संशय नहीं। अन्तिम वन्दना: 'नमो नमः — देवश्रेष्ठों से पूजित चरणों वाले को; नमो नमः — अनुपम मङ्गल-स्वरूप को; नमो नमः — विपुल दया की एकमात्र सिद्धि को; नमो नमः — करि-कलभ (गज-शावक) मुख वाले तुझको। जिनके चरणों में किङ्किणियाँ बजती हैं, जिनकी सुन्दर चेष्टाएँ अपार गुरुता प्रकट करती हैं, जिनके कपोल मद-जल की लहरों से भीगे हैं — वे गणपति अपने नाम से ही समस्त पाप-दुरित शान्त करें।' इस प्रकार श्रीगणेश पुराण के उपासनाखण्ड में ईश्वर-गणेश संवाद में गणेश-सहस्रनाम-स्तोत्र नामक छियालीसवाँ अध्याय पूर्ण हुआ।
ಪದ-ಪದ ಅರ್ಥ
ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಕೇಳಲು ಯಾವುದೇ ಪದವನ್ನು ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ
गणपति सहस्रनाम स्तोत्रम् ಪಾರಾಯಣದ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು
The Ganesha Purana declares it the supreme remover of obstacles — even Shiva chanted it before conquering Tripura
Daily recitation at brahma-muhurta is said to grant health, long life, wealth, eloquence and fame
Traditionally chanted for victory in undertakings, protection of the womb, and removal of poverty
Its phalashruti promises relief from a vast catalogue of diseases and fears
Reciting it on Ganesha Chaturthi with durva grass and modakas is considered especially powerful
Open to all — the text itself says its siddhi is attainable by everyone, regardless of station
Nishkama (desireless) recitation leads to supreme yoga-siddhi and absorption in the Vainayaka abode
गणपति सहस्रनाम स्तोत्रम् ಪಾರಾಯಣ ವಿಧಿ
Begin with a bath and a clean seat facing east. Perform the karanyasa and anganyasa as given in the text, meditate on the dhyana verse of the red-hued, elephant-faced Lord, and then recite the thousand names with an unhurried, devoted mind. Offer durva grass, red flowers and modakas if possible. The phalashruti recommends daily recitation at brahma-muhurta; on Ganesha Chaturthi, worship with the names and eight offering substances is prescribed by the text itself. If time is short, the twenty-one names listed at the end (Gananjaya, Ganapati, Heramba...) may be recited with modaka offerings.
ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
ಇವನ್ನೂ ಓದಿ
ॐ
ಪೂರ್ಣ गणपति सहस्रनाम स्तोत्रम्ವನ್ನು ಶ್ಲೋಕ-ಶ್ಲೋಕ ಅರ್ಥದೊಂದಿಗೆ ಓದಿ, ಅಥವಾ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪವಿತ್ರ ಪಾಠಗಳನ್ನು ನೋಡಿ