ഗണപതി സഹസ്രനാമ സ്തോത്രമ്
गणपति सहस्रनाम स्तोत्रम् in Malayalam · മലയാളം
നിങ്ങളുടെ ഭാഷ/ലിപിയിൽ വായിക്കൂ
ഉത്ഭവം & കഥ
Ganesha Purana, Upasana Khanda, chapter 46 (Ishvara-Ganesha samvada) · Traditionally revealed by Maha Ganapati himself; recorded in the Ganesha Purana · c. 600-1300 CE (Puranic period)
When Shiva set out to destroy the three cities of the demons, his chariot axle broke — he had begun the greatest of battles without worshipping Ganesha, the remover of obstacles. Realising the cause, Shiva worshipped Maha Ganapati with full devotion, and the pleased Lord himself taught the thousand names that destroy every obstacle and grant every desire. The hymn that Ganapati revealed sweeps through all of reality: his elephant form and his cosmic body, the alphabet from the vowels to the visarga, the numbers from one to the thirty-three crore gods, the planets, the sciences, the scriptures of every school, and time from the smallest instant to the great dissolution — declaring that all of it is Ganesha.
✦ ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ പറഞ്ഞതുപോലെ
This sahasranama contains an entire map of Indian knowledge inside a hymn: the names run systematically through the letters of the Sanskrit alphabet, then through the numbers — two, three, four, up through eighteen Puranas, twenty-seven stars, sixty-four arts, eighty-four lakh species and thirty-three crore gods — presenting Ganesha as the deity of language and mathematics itself. Its frame story carries a striking teaching: even Shiva, the supreme god, faced obstacles when he skipped the worship of Ganesha — no one, human or divine, begins well without bowing to the Lord of beginnings.
അർഥസഹിതം പൂർണ പാഠം
ഏതെങ്കിലും വരിയിലോ ▶ ബട്ടണിലോ തൊട്ട് കേൾക്കൂ
മുനിരുവാച കഥം നാമ്നാം സഹസ്രം തം ഗണേശ ഉപദിഷ്ടവാന് । ശിവദം തന്മമാചക്ഷ്വ ലോകാനുഗ്രഹതത്പര ॥ 1 ॥ ബ്രഹ്മോവാച ദേവഃ പൂര്വം പുരാരാതിഃ പുരത്രയജയോദ്യമേ । അനര്ചനാദ്ഗണേശസ്യ ജാതോ വിഘ്നാകുലഃ കില ॥ 2 ॥ മനസാ സ വിനിര്ധാര്യ ദദൃശേ വിഘ്നകാരണമ് । മഹാഗണപതിം ഭക്ത്യാ സമഭ്യര്ച്യ യഥാവിധി ॥ 3 ॥ വിഘ്നപ്രശമനോപായമപൃച്ഛദപരിശ്രമമ് । സന്തുഷ്ടഃ പൂജയാ ശമ്ഭോര്മഹാഗണപതിഃ സ്വയമ് ॥ 4 ॥ സര്വവിഘ്നപ്രശമനം സര്വകാമഫലപ്രദമ് । തതസ്തസ്മൈ സ്വയം നാമ്നാം സഹസ്രമിദമബ്രവീത് ॥ 5 ॥ അസ്യ ശ്രീമഹാഗണപതിസഹസ്രനാമസ്തോത്രമാലാമന്ത്രസ്യ । ഗണേശ ഋഷിഃ, മഹാഗണപതിര്ദേവതാ, നാനാവിധാനിച്ഛന്ദാംസി । ഹുമിതി ബീജമ്, തുങ്ഗമിതി ശക്തിഃ, സ്വാഹാശക്തിരിതി കീലകമ് । സകലവിഘ്നവിനാശനദ്വാരാ ശ്രീമഹാഗണപതിപ്രസാദസിദ്ധ്യര്ഥേ ജപേ വിനിയോഗഃ ।
Muniruvacha Katham namnam sahasram tam ganesha upadishtavan | Shivadam tanmamachakshva lokanugrahatatpara || 1 || Brahmovacha Devah purvam puraratih puratrayajayodyame | Anarchanadganeshasya jato vighnakulah kila || 2 || Manasa sa vinirdharya dadrishe vighnakaranam | Mahaganapatim bhaktya samabhyarchya yathavidhi || 3 || Vighnaprashamanopayamaprichchhadaparishramam | Santushtah pujaya shambhormahaganapatih svayam || 4 || Sarvavighnaprashamanam sarvakamaphalapradam | Tatastasmai svayam namnam sahasramidamabravit || 5 || Asya shrimahaganapatisahasranamastotramalamantrasya | Ganesha rishih, mahaganapatirdevata, nanavidhanichchhandamsi | Humiti bijam, tungamiti shaktih, svahashaktiriti kilakam | Sakalavighnavinashanadvara shrimahaganapatiprasadasiddhyarthe jape viniyogah |
അർഥം:स्तोत्र का आरम्भ गणेश पुराण की कथा से होता है। मुनि ब्रह्मा जी से पूछते हैं कि यह सहस्रनाम किसे और कैसे उपदिष्ट हुआ। ब्रह्मा जी बताते हैं कि त्रिपुर-विजय के उद्यम में स्वयं शिव भी गणेश की अर्चना न करने से विघ्नों से व्याकुल हो गए; तब उन्होंने भक्तिपूर्वक महागणपति की विधिवत् पूजा की, और प्रसन्न होकर महागणपति ने स्वयं यह सर्वविघ्ननाशक, सर्वकामफलप्रद सहस्रनाम कहा। विनियोग में गणेश ऋषि, महागणपति देवता, 'हुम्' बीज, 'तुङ्गम्' शक्ति बताकर सकल विघ्नों के विनाश द्वारा श्रीमहागणपति की प्रसाद-सिद्धि के लिए जप का संकल्प किया गया है।
അഥ കരന്യാസഃ ഗണേശ്വരോ ഗണക്രീഡ ഇത്യങ്ഗുഷ്ഠാഭ്യാം നമഃ । കുമാരഗുരുരീശാന ഇതി തര്ജനീഭ്യാം നമഃ ॥ ബ്രഹ്മാണ്ഡകുമ്ഭശ്ചിദ്വ്യോമേതി മധ്യമാഭ്യാം നമഃ । രക്തോ രക്താമ്ബരധര ഇത്യനാമികാഭ്യാം നമഃ സര്വസദ്ഗുരുസംസേവ്യ ഇതി കനിഷ്ഠികാഭ്യാം നമഃ । ലുപ്തവിഘ്നഃ സ്വഭക്താനാമിതി കരതലകരപൃഷ്ഠാഭ്യാം നമഃ ॥ അഥ അങ്ഗന്യാസഃ ഛന്ദശ്ഛന്ദോദ്ഭവ ഇതി ഹൃദയായ നമഃ । നിഷ്കലോ നിര്മല ഇതി ശിരസേ സ്വാഹാ । സൃഷ്ടിസ്ഥിതിലയക്രീഡ ഇതി ശിഖായൈ വഷട് । ജ്ഞാനം വിജ്ഞാനമാനന്ദ ഇതി കവചായ ഹുമ് । അഷ്ടാങ്ഗയോഗഫലഭൃദിതി നേത്രത്രയായ വൌഷട് । അനന്തശക്തിസഹിത ഇത്യസ്ത്രായ ഫട് । ഭൂര്ഭുവഃ സ്വരോം ഇതി ദിഗ്ബന്ധഃ । അഥ ധ്യാനമ് ഗജവദനമചിന്ത്യം തീക്ഷ്ണദംഷ്ട്രം ത്രിനേത്രം ബൃഹദുദരമശേഷം ഭൂതിരാജം പുരാണമ് । അമരവരസുപൂജ്യം രക്തവര്ണം സുരേശം പശുപതിസുതമീശം വിഘ്നരാജം നമാമി ॥
Atha karanyasah Ganeshvaro ganakrida ityangushthabhyam namah | Kumaragururishana iti tarjanibhyam namah || Brahmandakumbhashchidvyometi madhyamabhyam namah | Rakto raktambaradhara ityanamikabhyam namah Sarvasadgurusamsevya iti kanishthikabhyam namah | Luptavighnah svabhaktanamiti karatalakaraprishthabhyam namah || Atha anganyasah Chhandashchhandodbhava iti hridayaya namah | Nishkalo nirmala iti shirase svaha | Srishtisthitilayakrida iti shikhayai vashat | Jnanam vijnanamananda iti kavachaya hum | Ashtangayogaphalabhriditi netratrayaya vaushat | Anantashaktisahita ityastraya phat | Bhurbhuvah svarom iti digbandhah | Atha dhyanam Gajavadanamachintyam tikshnadamshtram trinetram Brihadudaramashesham bhutirajam puranam | Amaravarasupujyam raktavarnam suresham Pashupatisutamisham vighnarajam namami ||
അർഥം:पाठ से पूर्व अनुष्ठान की तैयारी है: करन्यास में भगवान के नाम-युगल अँगूठों, अङ्गुलियों और करतल-करपृष्ठ पर स्थापित होते हैं, और अङ्गन्यास में हृदय, शिर, शिखा, कवच, नेत्रत्रय और अस्त्र पर; 'भूर्भुवः स्वरों' से दिग्बन्ध किया जाता है। फिर ध्यान-श्लोक उपास्य का चित्र खींचता है: गजवदन, अचिन्त्य, तीक्ष्णदंष्ट्र, त्रिनेत्र, विशाल उदर वाले, समस्त ऐश्वर्य के पुरातन राजा, रक्तवर्ण, देवश्रेष्ठों से सुपूज्य — पशुपति-पुत्र, विघ्नराज को मैं प्रणाम करता हूँ।
ശ്രീഗണപതിരുവാച ഓം ഗണേശ്വരോ ഗണക്രീഡോ ഗണനാഥോ ഗണാധിപഃ । ഏകദന്തോ വക്രതുണ്ഡോ ഗജവക്ത്രോ മഹോദരഃ ॥ 1 ॥ ലമ്ബോദരോ ധൂമ്രവര്ണോ വികടോ വിഘ്നനാശനഃ । സുമുഖോ ദുര്മുഖോ ബുദ്ധോ വിഘ്നരാജോ ഗജാനനഃ ॥ 2 ॥ ഭീമഃ പ്രമോദ ആമോദഃ സുരാനന്ദോ മദോത്കടഃ । ഹേരമ്ബഃ ശമ്ബരഃ ശമ്ഭുര്ലമ്ബകര്ണോ മഹാബലഃ ॥ 3 ॥ നന്ദനോ ലമ്പടോ ഭീമോ മേഘനാദോ ഗണഞ്ജയഃ । വിനായകോ വിരൂപാക്ഷോ വീരഃ ശൂരവരപ്രദഃ ॥ 4 ॥ മഹാഗണപതിര്ബുദ്ധിപ്രിയഃ ക്ഷിപ്രപ്രസാദനഃ । രുദ്രപ്രിയോ ഗണാധ്യക്ഷ ഉമാപുത്രോഽഘനാശനഃ ॥ 5 ॥ കുമാരഗുരുരീശാനപുത്രോ മൂഷകവാഹനഃ । സിദ്ധിപ്രിയഃ സിദ്ധിപതിഃ സിദ്ധഃ സിദ്ധിവിനായകഃ ॥ 6 ॥ അവിഘ്നസ്തുമ്ബുരുഃ സിംഹവാഹനോ മോഹിനീപ്രിയഃ । കടങ്കടോ രാജപുത്രഃ ശാകലഃ സമ്മിതോമിതഃ ॥ 7 ॥ കൂഷ്മാണ്ഡസാമസമ്ഭൂതിര്ദുര്ജയോ ധൂര്ജയോ ജയഃ । ഭൂപതിര്ഭുവനപതിര്ഭൂതാനാം പതിരവ്യയഃ ॥ 8 ॥ വിശ്വകര്താ വിശ്വമുഖോ വിശ്വരൂപോ നിധിര്ഗുണഃ । കവിഃ കവീനാമൃഷഭോ ബ്രഹ്മണ്യോ ബ്രഹ്മവിത്പ്രിയഃ ॥ 9 ॥ ജ്യേഷ്ഠരാജോ നിധിപതിര്നിധിപ്രിയപതിപ്രിയഃ । ഹിരണ്മയപുരാന്തഃസ്ഥഃ സൂര്യമണ്ഡലമധ്യഗഃ ॥ 10 ॥
Shriganapatiruvacha Om ganeshvaro ganakrido gananatho ganadhipah | Ekadanto vakratundo gajavaktro mahodarah || 1 || Lambodaro dhumravarno vikato vighnanashanah | Sumukho durmukho buddho vighnarajo gajananah || 2 || Bhimah pramoda amodah suranando madotkatah | Herambah shambarah shambhurlambakarno mahabalah || 3 || Nandano lampato bhimo meghanado gananjayah | Vinayako virupaksho virah shuravarapradah || 4 || Mahaganapatirbuddhipriyah kshipraprasadanah | Rudrapriyo ganadhyaksha umaputroghanashanah || 5 || Kumaragururishanaputro mushakavahanah | Siddhipriyah siddhipatih siddhah siddhivinayakah || 6 || Avighnastumburuh simhavahano mohinipriyah | Katankato rajaputrah shakalah sammitomitah || 7 || Kushmandasamasambhutirdurjayo dhurjayo jayah | Bhupatirbhuvanapatirbhutanam patiravyayah || 8 || Vishvakarta vishvamukho vishvarupo nidhirgunah | Kavih kavinamrishabho brahmanyo brahmavitpriyah || 9 || Jyeshtharajo nidhipatirnidhipriyapatipriyah | Hiranmayapurantahsthah suryamandalamadhyagah || 10 ||
അർഥം:गणपति स्वयं अपने प्रियतम नामों से माला आरम्भ करते हैं: गणेश्वर, गणक्रीड, गणनाथ, गणाधिप; एकदन्त, वक्रतुण्ड, गजवक्त्र, महोदर, लम्बोदर, धूम्रवर्ण, विकट, विघ्ननाशन, सुमुख, विघ्नराज, गजानन; भीम, हेरम्ब, विनायक। वे बुद्धिप्रिय और शीघ्र प्रसन्न होने वाले महागणपति हैं, रुद्रप्रिय, उमापुत्र, मूषकवाहन, सिद्धियों के पति सिद्धिविनायक, भूपति, भुवनपति, भूतों के अविनाशी पति, विश्वकर्ता, कवियों में ऋषभ, हिरण्मय नगर के भीतर और सूर्यमण्डल के मध्य विराजमान।
കരാഹതിധ്വസ്തസിന്ധുസലിലഃ പൂഷദന്തഭിത് । ഉമാങ്കകേലികുതുകീ മുക്തിദഃ കുലപാവനഃ ॥ 11 ॥ കിരീടീ കുണ്ഡലീ ഹാരീ വനമാലീ മനോമയഃ । വൈമുഖ്യഹതദൈത്യശ്രീഃ പാദാഹതിജിതക്ഷിതിഃ ॥ 12 ॥ സദ്യോജാതഃ സ്വര്ണമുഞ്ജമേഖലീ ദുര്നിമിത്തഹൃത് । ദുഃസ്വപ്നഹൃത്പ്രസഹനോ ഗുണീ നാദപ്രതിഷ്ഠിതഃ ॥ 13 ॥ സുരൂപഃ സര്വനേത്രാധിവാസോ വീരാസനാശ്രയഃ । പീതാമ്ബരഃ ഖണ്ഡരദഃ ഖണ്ഡവൈശാഖസംസ്ഥിതഃ ॥ 14 ॥ ചിത്രാങ്ഗഃ ശ്യാമദശനോ ഭാലചന്ദ്രോ ഹവിര്ഭുജഃ । യോഗാധിപസ്താരകസ്ഥഃ പുരുഷോ ഗജകര്ണകഃ ॥ 15 ॥ ഗണാധിരാജോ വിജയഃ സ്ഥിരോ ഗജപതിധ്വജീ । ദേവദേവഃ സ്മരഃ പ്രാണദീപകോ വായുകീലകഃ ॥ 16 ॥ വിപശ്ചിദ്വരദോ നാദോ നാദഭിന്നമഹാചലഃ । വരാഹരദനോ മൃത്യുഞ്ജയോ വ്യാഘ്രാജിനാമ്ബരഃ ॥ 17 ॥ ഇച്ഛാശക്തിഭവോ ദേവത്രാതാ ദൈത്യവിമര്ദനഃ । ശമ്ഭുവക്ത്രോദ്ഭവഃ ശമ്ഭുകോപഹാ ശമ്ഭുഹാസ്യഭൂഃ ॥ 18 ॥ ശമ്ഭുതേജാഃ ശിവാശോകഹാരീ ഗൌരീസുഖാവഹഃ । ഉമാങ്ഗമലജോ ഗൌരീതേജോഭൂഃ സ്വര്ധുനീഭവഃ ॥ 19 ॥ യജ്ഞകായോ മഹാനാദോ ഗിരിവര്ഷ്മാ ശുഭാനനഃ । സര്വാത്മാ സര്വദേവാത്മാ ബ്രഹ്മമൂര്ധാ കകുപ്ശ്രുതിഃ ॥ 20 ॥
Karahatidhvastasindhusalilah pushadantabhit | Umankakelikutuki muktidah kulapavanah || 11 || Kiriti kundali hari vanamali manomayah | Vaimukhyahatadaityashrih padahatijitakshitih || 12 || Sadyojatah svarnamunjamekhali durnimittahrit | Duhsvapnahritprasahano guni nadapratishthitah || 13 || Surupah sarvanetradhivaso virasanashrayah | Pitambarah khandaradah khandavaishakhasamsthitah || 14 || Chitrangah shyamadashano bhalachandro havirbhujah | Yogadhipastarakasthah purusho gajakarnakah || 15 || Ganadhirajo vijayah sthiro gajapatidhvaji | Devadevah smarah pranadipako vayukilakah || 16 || Vipashchidvarado nado nadabhinnamahachalah | Varaharadano mrityunjayo vyaghrajinambarah || 17 || Ichchhashaktibhavo devatrata daityavimardanah | Shambhuvaktrodbhavah shambhukopaha shambhuhasyabhuh || 18 || Shambhutejah shivashokahari gaurisukhavahah | Umangamalajo gauritejobhuh svardhunibhavah || 19 || Yajnakayo mahanado girivarshma shubhananah | Sarvatma sarvadevatma brahmamurdha kakupshrutih || 20 ||
അർഥം:यह दशक उनकी लीला और पराक्रम का उत्सव है: करप्रहार से समुद्र-जल मथ दिया, पूषा के दाँत तोड़े, उमा की गोद में क्रीड़ा के कुतूहली, मुक्तिदाता, कुल को पवित्र करने वाले। किरीट, कुण्डल, हार और वनमाला से सुशोभित, उन्होंने विमुख दैत्यों की श्री हर ली और चरण-प्रहार से पृथ्वी जीत ली। वे दुर्निमित्त और दुःस्वप्न हरते हैं, पीताम्बरधारी हैं, खण्डित दन्त और भाल पर चन्द्र धारण करते हैं, हवि के भोक्ता, योग के अधिपति, गजकर्ण हैं। शम्भु के मुख से प्रकट, उमा के अङ्ग-मल से जन्मे, शिव का क्रोध हरने वाले और गौरी को सुख देने वाले — उनका शरीर ही यज्ञ है, उनका मस्तक ब्रह्म है।
ബ്രഹ്മാണ്ഡകുമ്ഭശ്ചിദ്വ്യോമഭാലഃസത്യശിരോരുഹഃ । ജഗജ്ജന്മലയോന്മേഷനിമേഷോഽഗ്ന്യര്കസോമദൃക് ॥ 21 ॥ ഗിരീന്ദ്രൈകരദോ ധര്മാധര്മോഷ്ഠഃ സാമബൃംഹിതഃ । ഗ്രഹര്ക്ഷദശനോ വാണീജിഹ്വോ വാസവനാസികഃ ॥ 22 ॥ ഭ്രൂമധ്യസംസ്ഥിതകരോ ബ്രഹ്മവിദ്യാമദോദകഃ । കുലാചലാംസഃ സോമാര്കഘണ്ടോ രുദ്രശിരോധരഃ ॥ 23 ॥ നദീനദഭുജഃ സര്പാങ്ഗുലീകസ്താരകാനഖഃ । വ്യോമനാഭിഃ ശ്രീഹൃദയോ മേരുപൃഷ്ഠോഽര്ണവോദരഃ ॥ 24 ॥ കുക്ഷിസ്ഥയക്ഷഗന്ധര്വരക്ഷഃകിന്നരമാനുഷഃ । പൃഥ്വീകടിഃ സൃഷ്ടിലിങ്ഗഃ ശൈലോരുര്ദസ്രജാനുകഃ ॥ 25 ॥ പാതാലജങ്ഘോ മുനിപാത്കാലാങ്ഗുഷ്ഠസ്ത്രയീതനുഃ । ജ്യോതിര്മണ്ഡലലാങ്ഗൂലോ ഹൃദയാലാനനിശ്ചലഃ ॥ 26 ॥ ഹൃത്പദ്മകര്ണികാശാലീ വിയത്കേലിസരോവരഃ । സദ്ഭക്തധ്യാനനിഗഡഃ പൂജാവാരിനിവാരിതഃ ॥ 27 ॥ പ്രതാപീ കാശ്യപോ മന്താ ഗണകോ വിഷ്ടപീ ബലീ । യശസ്വീ ധാര്മികോ ജേതാ പ്രഥമഃ പ്രമഥേശ്വരഃ ॥ 28 ॥ ചിന്താമണിര്ദ്വീപപതിഃ കല്പദ്രുമവനാലയഃ । രത്നമണ്ഡപമധ്യസ്ഥോ രത്നസിംഹാസനാശ്രയഃ ॥ 29 ॥ തീവ്രാശിരോദ്ധൃതപദോ ജ്വാലിനീമൌലിലാലിതഃ । നന്ദാനന്ദിതപീഠശ്രീര്ഭോഗദോ ഭൂഷിതാസനഃ ॥ 30 ॥
Brahmandakumbhashchidvyomabhalahsatyashiroruhah | Jagajjanmalayonmeshanimeshognyarkasomadrik || 21 || Girindraikarado dharmadharmoshthah samabrimhitah | Graharkshadashano vanijihvo vasavanasikah || 22 || Bhrumadhyasamsthitakaro brahmavidyamadodakah | Kulachalamsah somarkaghanto rudrashirodharah || 23 || Nadinadabhujah sarpangulikastarakanakhah | Vyomanabhih shrihridayo meruprishthornavodarah || 24 || Kukshisthayakshagandharvarakshahkinnaramanushah | Prithvikatih srishtilingah shailorurdasrajanukah || 25 || Patalajangho munipatkalangushthastrayitanuh | Jyotirmandalalangulo hridayalananishchalah || 26 || Hritpadmakarnikashali viyatkelisarovarah | Sadbhaktadhyananigadah pujavarinivaritah || 27 || Pratapi kashyapo manta ganako vishtapi bali | Yashasvi dharmiko jeta prathamah pramatheshvarah || 28 || Chintamanirdvipapatih kalpadrumavanalayah | Ratnamandapamadhyastho ratnasimhasanashrayah || 29 || Tivrashiroddhritapado jvalinimaulilalitah | Nandananditapithashrirbhogado bhushitasanah || 30 ||
അർഥം:यहाँ सम्पूर्ण ब्रह्माण्ड उनका शरीर बनकर प्रकट होता है: ब्रह्माण्ड उनका कुम्भ (कपाल), चिदाकाश ललाट, सत्य केश; नेत्रों का खुलना-मुँदना जगत का जन्म और लय है, अग्नि-सूर्य-चन्द्र उनके नेत्र हैं। गिरिराज उनका एकदन्त, धर्म-अधर्म ओष्ठ, ग्रह-नक्षत्र दाँत, वाणी जिह्वा, इन्द्र नासिका; नदियाँ भुजाएँ, सर्प अङ्गुलियाँ, तारे नख; आकाश नाभि, श्री हृदय, मेरु पृष्ठ, समुद्र उदर, पृथ्वी कटि, पाताल जङ्घा — त्रयी (वेद) ही उनकी तनु है। वे चिन्तामणि-द्वीप के पति हैं, कल्पद्रुम-वन में निवास करते हैं, रत्नमण्डप के मध्य रत्नसिंहासन पर विराजते हैं।
സകാമദായിനീപീഠഃ സ്ഫുരദുഗ്രാസനാശ്രയഃ । തേജോവതീശിരോരത്നം സത്യാനിത്യാവതംസിതഃ ॥ 31 ॥ സവിഘ്നനാശിനീപീഠഃ സര്വശക്ത്യമ്ബുജാലയഃ । ലിപിപദ്മാസനാധാരോ വഹ്നിധാമത്രയാലയഃ ॥ 32 ॥ ഉന്നതപ്രപദോ ഗൂഢഗുല്ഫഃ സംവൃതപാര്ഷ്ണികഃ । പീനജങ്ഘഃ ശ്ലിഷ്ടജാനുഃ സ്ഥൂലോരുഃ പ്രോന്നമത്കടിഃ ॥ 33 ॥ നിമ്നനാഭിഃ സ്ഥൂലകുക്ഷിഃ പീനവക്ഷാ ബൃഹദ്ഭുജഃ । പീനസ്കന്ധഃ കമ്ബുകണ്ഠോ ലമ്ബോഷ്ഠോ ലമ്ബനാസികഃ ॥ 34 ॥ ഭഗ്നവാമരദസ്തുങ്ഗസവ്യദന്തോ മഹാഹനുഃ । ഹ്രസ്വനേത്രത്രയഃ ശൂര്പകര്ണോ നിബിഡമസ്തകഃ ॥ 35 ॥ സ്തബകാകാരകുമ്ഭാഗ്രോ രത്നമൌലിര്നിരങ്കുശഃ । സര്പഹാരകടീസൂത്രഃ സര്പയജ്ഞോപവീതവാന് ॥ 36 ॥ സര്പകോടീരകടകഃ സര്പഗ്രൈവേയകാങ്ഗദഃ । സര്പകക്ഷോദരാബന്ധഃ സര്പരാജോത്തരച്ഛദഃ ॥ 37 ॥ രക്തോ രക്താമ്ബരധരോ രക്തമാലാവിഭൂഷണഃ । രക്തേക്ഷനോ രക്തകരോ രക്തതാല്വോഷ്ഠപല്ലവഃ ॥ 38 ॥ ശ്വേതഃ ശ്വേതാമ്ബരധരഃ ശ്വേതമാലാവിഭൂഷണഃ । ശ്വേതാതപത്രരുചിരഃ ശ്വേതചാമരവീജിതഃ ॥ 39 ॥ സര്വാവയവസമ്പൂര്ണഃ സര്വലക്ഷണലക്ഷിതഃ । സര്വാഭരണശോഭാഢ്യഃ സര്വശോഭാസമന്വിതഃ ॥ 40 ॥
Sakamadayinipithah sphuradugrasanashrayah | Tejovatishiroratnam satyanityavatamsitah || 31 || Savighnanashinipithah sarvashaktyambujalayah | Lipipadmasanadharo vahnidhamatrayalayah || 32 || Unnataprapado gudhagulphah samvritaparshnikah | Pinajanghah shlishtajanuh sthuloruh pronnamatkatih || 33 || Nimnanabhih sthulakukshih pinavaksha brihadbhujah | Pinaskandhah kambukantho lamboshtho lambanasikah || 34 || Bhagnavamaradastungasavyadanto mahahanuh | Hrasvanetratrayah shurpakarno nibidamastakah || 35 || Stabakakarakumbhagro ratnamaulirnirankushah | Sarpaharakatisutrah sarpayajnopavitavan || 36 || Sarpakotirakatakah sarpagraiveyakangadah | Sarpakakshodarabandhah sarparajottarachchhadah || 37 || Rakto raktambaradharo raktamalavibhushanah | Raktekshano raktakaro raktatalvoshthapallavah || 38 || Shvetah shvetambaradharah shvetamalavibhushanah | Shvetatapatraruchirah shvetachamaravijitah || 39 || Sarvavayavasampurnah sarvalakshanalakshitah | Sarvabharanashobhadhyah sarvashobhasamanvitah || 40 ||
അർഥം:नाम-माला उनके शक्ति-पीठों से होती हुई — सकामदायिनी, तेजोवती, सत्या, सविघ्ननाशिनी — अक्षरों के पद्मासन और अग्नि के त्रिधाम तक जाती है। फिर चरण से मस्तक तक प्रेमपूर्ण रूप-वर्णन: उन्नत प्रपद, गूढ़ गुल्फ, पीन जङ्घा, मिले हुए घुटने, स्थूल ऊरु, गहरी नाभि, चौड़ा वक्ष, विशाल भुजाएँ, शङ्ख-सा कण्ठ, लम्बे ओष्ठ और नासिका, टूटा वाम दन्त और उन्नत दक्षिण दन्त, तीन छोटे नेत्र, सूप-से कान, रत्नमुकुट से मण्डित सघन मस्तक — वे निरङ्कुश हैं। सर्प ही उनकी करधनी, यज्ञोपवीत, कङ्कण, ग्रैवेयक और उत्तरीय हैं। वे रक्तवर्ण हैं — रक्त वस्त्र, रक्त माला, रक्त नेत्र, रक्त कर — और श्वेत भी: श्वेत वस्त्र, श्वेत माला, श्वेत छत्र, श्वेत चामर; सर्व अवयवों से सम्पूर्ण, सर्व लक्षणों से लक्षित, सर्व आभरणों से शोभित।
സര്വമങ്ഗലമാങ്ഗല്യഃ സര്വകാരണകാരണമ് । സര്വദേവവരഃ ശാര്ങ്ഗീ ബീജപൂരീ ഗദാധരഃ ॥ 41 ॥ ശുഭാങ്ഗോ ലോകസാരങ്ഗഃ സുതന്തുസ്തന്തുവര്ധനഃ । കിരീടീ കുണ്ഡലീ ഹാരീ വനമാലീ ശുഭാങ്ഗദഃ ॥ 42 ॥ ഇക്ഷുചാപധരഃ ശൂലീ ചക്രപാണിഃ സരോജഭൃത് । പാശീ ധൃതോത്പലഃ ശാലിമഞ്ജരീഭൃത്സ്വദന്തഭൃത് ॥ 43 ॥ കല്പവല്ലീധരോ വിശ്വാഭയദൈകകരോ വശീ । അക്ഷമാലാധരോ ജ്ഞാനമുദ്രാവാന് മുദ്ഗരായുധഃ ॥ 44 ॥ പൂര്ണപാത്രീ കമ്ബുധരോ വിധൃതാങ്കുശമൂലകഃ । കരസ്ഥാമ്രഫലശ്ചൂതകലികാഭൃത്കുഠാരവാന് ॥ 45 ॥ പുഷ്കരസ്ഥസ്വര്ണഘടീപൂര്ണരത്നാഭിവര്ഷകഃ । ഭാരതീസുന്ദരീനാഥോ വിനായകരതിപ്രിയഃ ॥ 46 ॥ മഹാലക്ഷ്മീപ്രിയതമഃ സിദ്ധലക്ഷ്മീമനോരമഃ । രമാരമേശപൂര്വാങ്ഗോ ദക്ഷിണോമാമഹേശ്വരഃ ॥ 47 ॥ മഹീവരാഹവാമാങ്ഗോ രതികന്ദര്പപശ്ചിമഃ । ആമോദമോദജനനഃ സപ്രമോദപ്രമോദനഃ ॥ 48 ॥ സംവര്ധിതമഹാവൃദ്ധിരൃദ്ധിസിദ്ധിപ്രവര്ധനഃ । ദന്തസൌമുഖ്യസുമുഖഃ കാന്തികന്ദലിതാശ്രയഃ ॥ 49 ॥ മദനാവത്യാശ്രിതാങ്ഘ്രിഃ കൃതവൈമുഖ്യദുര്മുഖഃ । വിഘ്നസമ്പല്ലവഃ പദ്മഃ സര്വോന്നതമദദ്രവഃ ॥ 50 ॥
Sarvamangalamangalyah sarvakaranakaranam | Sarvadevavarah sharngi bijapuri gadadharah || 41 || Shubhango lokasarangah sutantustantuvardhanah | Kiriti kundali hari vanamali shubhangadah || 42 || Ikshuchapadharah shuli chakrapanih sarojabhrit | Pashi dhritotpalah shalimanjaribhritsvadantabhrit || 43 || Kalpavallidharo vishvabhayadaikakaro vashi | Akshamaladharo jnanamudravan mudgarayudhah || 44 || Purnapatri kambudharo vidhritankushamulakah | Karasthamraphalashchutakalikabhritkutharavan || 45 || Pushkarasthasvarnaghatipurnaratnabhivarshakah | Bharatisundarinatho vinayakaratipriyah || 46 || Mahalakshmipriyatamah siddhalakshmimanoramah | Ramarameshapurvango dakshinomamaheshvarah || 47 || Mahivarahavamango ratikandarpapashchimah | Amodamodajananah sapramodapramodanah || 48 || Samvardhitamahavriddhirriddhisiddhipravardhanah | Dantasaumukhyasumukhah kantikandalitashrayah || 49 || Madanavatyashritanghrih kritavaimukhyadurmukhah | Vighnasampallavah padmah sarvonnatamadadravah || 50 ||
അർഥം:वे समस्त मङ्गलों के मङ्गल और सब कारणों के कारण हैं, सब देवों में वरेण्य। यह दशक उनके अनेक हाथ भरता है: इक्षु-धनुष और बीजपूर, गदा, शूल, चक्र, कमल, पाश, उत्पल, धान की मञ्जरी, अपना दन्त, कल्पवल्ली, विश्व को अभय देने वाला एक हाथ, अक्षमाला, ज्ञानमुद्रा, मुद्गर, पूर्णपात्र, शङ्ख, अङ्कुश, आम्रफल और आम की कली, कुठार; कमल पर रखी स्वर्ण-घटी से वे रत्नों की वर्षा करते हैं। वे भारती-सुन्दरी के नाथ, महालक्ष्मी के प्रियतम हैं; आगे रमा-रमेश, दक्षिण में उमा-महेश्वर, वाम में वराह-भूमि, पीछे रति-कन्दर्प — वे आमोद-प्रमोद के जनक और ऋद्धि-सिद्धि के प्रवर्धक हैं।
വിഘ്നകൃന്നിമ്നചരണോ ദ്രാവിണീശക്തിസത്കൃതഃ । തീവ്രാപ്രസന്നനയനോ ജ്വാലിനീപാലിതൈകദൃക് ॥ 51 ॥ മോഹിനീമോഹനോ ഭോഗദായിനീകാന്തിമണ്ഡനഃ । കാമിനീകാന്തവക്ത്രശ്രീരധിഷ്ഠിതവസുന്ധരഃ ॥ 52 ॥ വസുധാരാമദോന്നാദോ മഹാശങ്ഖനിധിപ്രിയഃ । നമദ്വസുമതീമാലീ മഹാപദ്മനിധിഃ പ്രഭുഃ ॥ 53 ॥ സര്വസദ്ഗുരുസംസേവ്യഃ ശോചിഷ്കേശഹൃദാശ്രയഃ । ഈശാനമൂര്ധാ ദേവേന്ദ്രശിഖഃ പവനനന്ദനഃ ॥ 54 ॥ പ്രത്യുഗ്രനയനോ ദിവ്യോ ദിവ്യാസ്ത്രശതപര്വധൃക് । ഐരാവതാദിസര്വാശാവാരണോ വാരണപ്രിയഃ ॥ 55 ॥ വജ്രാദ്യസ്ത്രപരീവാരോ ഗണചണ്ഡസമാശ്രയഃ । ജയാജയപരികരോ വിജയാവിജയാവഹഃ ॥ 56 ॥ അജയാര്ചിതപാദാബ്ജോ നിത്യാനന്ദവനസ്ഥിതഃ । വിലാസിനീകൃതോല്ലാസഃ ശൌണ്ഡീ സൌന്ദര്യമണ്ഡിതഃ ॥ 57 ॥ അനന്താനന്തസുഖദഃ സുമങ്ഗലസുമങ്ഗലഃ । ജ്ഞാനാശ്രയഃ ക്രിയാധാര ഇച്ഛാശക്തിനിഷേവിതഃ ॥ 58 ॥ സുഭഗാസംശ്രിതപദോ ലലിതാലലിതാശ്രയഃ । കാമിനീപാലനഃ കാമകാമിനീകേലിലാലിതഃ ॥ 59 ॥ സരസ്വത്യാശ്രയോ ഗൌരീനന്ദനഃ ശ്രീനികേതനഃ । ഗുരുഗുപ്തപദോ വാചാസിദ്ധോ വാഗീശ്വരീപതിഃ ॥ 60 ॥
Vighnakrinnimnacharano dravinishaktisatkritah | Tivraprasannanayano jvalinipalitaikadrik || 51 || Mohinimohano bhogadayinikantimandanah | Kaminikantavaktrashriradhishthitavasundharah || 52 || Vasudharamadonnado mahashankhanidhipriyah | Namadvasumatimali mahapadmanidhih prabhuh || 53 || Sarvasadgurusamsevyah shochishkeshahridashrayah | Ishanamurdha devendrashikhah pavananandanah || 54 || Pratyugranayano divyo divyastrashataparvadhrik | Airavatadisarvashavarano varanapriyah || 55 || Vajradyastraparivaro ganachandasamashrayah | Jayajayaparikaro vijayavijayavahah || 56 || Ajayarchitapadabjo nityanandavanasthitah | Vilasinikritollasah shaundi saundaryamanditah || 57 || Anantanantasukhadah sumangalasumangalah | Jnanashrayah kriyadhara ichchhashaktinishevitah || 58 || Subhagasamshritapado lalitalalitashrayah | Kaminipalanah kamakaminikelilalitah || 59 || Sarasvatyashrayo gaurinandanah shriniketanah | Guruguptapado vachasiddho vagishvaripatih || 60 ||
അർഥം:उनके चारों ओर शक्तियाँ और निधियाँ हैं: द्राविणी से सत्कृत, ज्वालिनी से रक्षित दृष्टि, मोहिनी के मोहन, भोगदायिनी की कान्ति से मण्डित, वसुन्धरा के अधिष्ठाता, महाशङ्ख और महापद्म निधियों के प्रिय प्रभु। वे सब सद्गुरुओं से सेव्य हैं; ईशान उनका मूर्धा, देवेन्द्र शिखा, पवन-नन्दन के प्रिय। प्रचण्ड नेत्रों वाले, दिव्य, सौ पर्व वाले दिव्यास्त्र धारण करने वाले, ऐरावत आदि दिग्गजों के स्वामी, गजप्रिय, जया-विजया से सेवित, विजय दिलाने वाले। नित्यानन्द-वन में विलासिनी शक्तियों संग उल्लासमय, सौन्दर्य-मण्डित, अनन्त सुखदाता; ज्ञान के आश्रय, क्रिया के आधार, इच्छाशक्ति से सेवित; सरस्वती के आश्रय, गौरीनन्दन, श्री के निकेतन, वागीश्वरी के पति।
നലിനീകാമുകോ വാമാരാമോ ജ്യേഷ്ഠാമനോരമഃ । രൌദ്രീമുദ്രിതപാദാബ്ജോ ഹുമ്ബീജസ്തുങ്ഗശക്തികഃ ॥ 61 ॥ വിശ്വാദിജനനത്രാണഃ സ്വാഹാശക്തിഃ സകീലകഃ । അമൃതാബ്ധികൃതാവാസോ മദഘൂര്ണിതലോചനഃ ॥ 62 ॥ ഉച്ഛിഷ്ടോച്ഛിഷ്ടഗണകോ ഗണേശോ ഗണനായകഃ । സാര്വകാലികസംസിദ്ധിര്നിത്യസേവ്യോ ദിഗമ്ബരഃ ॥ 63 ॥ അനപായോഽനന്തദൃഷ്ടിരപ്രമേയോഽജരാമരഃ । അനാവിലോഽപ്രതിഹതിരച്യുതോഽമൃതമക്ഷരഃ ॥ 64 ॥ അപ്രതര്ക്യോഽക്ഷയോഽജയ്യോഽനാധാരോഽനാമയോമലഃ । അമേയസിദ്ധിരദ്വൈതമഘോരോഽഗ്നിസമാനനഃ ॥ 65 ॥ അനാകാരോഽബ്ധിഭൂമ്യഗ്നിബലഘ്നോഽവ്യക്തലക്ഷണഃ । ആധാരപീഠമാധാര ആധാരാധേയവര്ജിതഃ ॥ 66 ॥ ആഖുകേതന ആശാപൂരക ആഖുമഹാരഥഃ । ഇക്ഷുസാഗരമധ്യസ്ഥ ഇക്ഷുഭക്ഷണലാലസഃ ॥ 67 ॥ ഇക്ഷുചാപാതിരേകശ്രീരിക്ഷുചാപനിഷേവിതഃ । ഇന്ദ്രഗോപസമാനശ്രീരിന്ദ്രനീലസമദ്യുതിഃ ॥ 68 ॥ ഇന്ദീവരദലശ്യാമ ഇന്ദുമണ്ഡലമണ്ഡിതഃ । ഇധ്മപ്രിയ ഇഡാഭാഗ ഇഡാവാനിന്ദിരാപ്രിയഃ ॥ 69 ॥ ഇക്ഷ്വാകുവിഘ്നവിധ്വംസീ ഇതികര്തവ്യതേപ്സിതഃ । ഈശാനമൌലിരീശാന ഈശാനപ്രിയ ഈതിഹാ ॥ 70 ॥
Nalinikamuko vamaramo jyeshthamanoramah | Raudrimudritapadabjo humbijastungashaktikah || 61 || Vishvadijananatranah svahashaktih sakilakah | Amritabdhikritavaso madaghurnitalochanah || 62 || Uchchhishtochchhishtaganako ganesho gananayakah | Sarvakalikasamsiddhirnityasevyo digambarah || 63 || Anapayonantadrishtiraprameyojaramarah | Anavilopratihatirachyutomritamaksharah || 64 || Apratarkyokshayojayyonadharonamayomalah | Ameyasiddhiradvaitamaghorognisamananah || 65 || Anakarobdhibhumyagnibalaghnovyaktalakshanah | Adharapithamadhara adharadheyavarjitah || 66 || Akhuketana ashapuraka akhumaharathah | Ikshusagaramadhyastha ikshubhakshanalalasah || 67 || Ikshuchapatirekashririkshuchapanishevitah | Indragopasamanashririndranilasamadyutih || 68 || Indivaradalashyama indumandalamanditah | Idhmapriya idabhaga idavanindirapriyah || 69 || Ikshvakuvighnavidhvamsi itikartavyatepsitah | Ishanamaulirishana ishanapriya itiha || 70 ||
അർഥം:इस दशक में उच्छिष्ट-गणपति परम्परा के गूढ़ नाम और स्वरों से आरम्भ होने वाली अक्षर-नामावली है: उनका बीज हुम्, शक्ति तुङ्गा, स्वाहा-शक्ति सहित; वे अमृत-सागर में निवास करते हैं, मद से घूर्णित नेत्र, उच्छिष्ट गणों के नायक, दिगम्बर। फिर निषेधों की धारा उनकी परात्परता घोषित करती है: अपाय-रहित, अनन्त दृष्टि, अप्रमेय, अजर-अमर, निर्मल, अप्रतिहत, अच्युत, अमृत, अक्षर, अतर्क्य, अक्षय, अजेय, अनाधार, अनामय, अमल, अमेय-सिद्धि, अद्वैत, अघोर होकर भी अग्नि-समान मुख वाले। मूषक-ध्वज, आशाओं के पूरक, इक्षु-सागर के मध्य विराजमान, इक्षु-भक्षण के लोभी; इन्द्रगोप-सी शोभा, इन्द्रनील-सी द्युति, नीलकमल-दल-से श्याम, चन्द्रमण्डल से मण्डित, इन्दिरा के प्रिय, ईशान-मौलि, ईतियों के नाशक।
ഈഷണാത്രയകല്പാന്ത ഈഹാമാത്രവിവര്ജിതഃ । ഉപേന്ദ്ര ഉഡുഭൃന്മൌലിരുഡുനാഥകരപ്രിയഃ ॥ 71 ॥ ഉന്നതാനന ഉത്തുങ്ഗ ഉദാരസ്ത്രിദശാഗ്രണീഃ । ഊര്ജസ്വാനൂഷ്മലമദ ഊഹാപോഹദുരാസദഃ ॥ 72 ॥ ഋഗ്യജുഃസാമനയന ഋദ്ധിസിദ്ധിസമര്പകഃ । ഋജുചിത്തൈകസുലഭോ ഋണത്രയവിമോചനഃ ॥ 73 ॥ ലുപ്തവിഘ്നഃ സ്വഭക്താനാം ലുപ്തശക്തിഃ സുരദ്വിഷാമ് । ലുപ്തശ്രീര്വിമുഖാര്ചാനാം ലൂതാവിസ്ഫോടനാശനഃ ॥ 74 ॥ ഏകാരപീഠമധ്യസ്ഥ ഏകപാദകൃതാസനഃ । ഏജിതാഖിലദൈത്യശ്രീരേധിതാഖിലസംശ്രയഃ ॥ 75 ॥ ഐശ്വര്യനിധിരൈശ്വര്യമൈഹികാമുഷ്മികപ്രദഃ । ഐരമ്മദസമോന്മേഷ ഐരാവതസമാനനഃ ॥ 76 ॥ ഓങ്കാരവാച്യ ഓങ്കാര ഓജസ്വാനോഷധീപതിഃ । ഔദാര്യനിധിരൌദ്ധത്യധൈര്യ ഔന്നത്യനിഃസമഃ ॥ 77 ॥ അങ്കുശഃ സുരനാഗാനാമങ്കുശാകാരസംസ്ഥിതഃ । അഃ സമസ്തവിസര്ഗാന്തപദേഷു പരികീര്തിതഃ ॥ 78 ॥ കമണ്ഡലുധരഃ കല്പഃ കപര്ദീ കലഭാനനഃ । കര്മസാക്ഷീ കര്മകര്താ കര്മാകര്മഫലപ്രദഃ ॥ 79 ॥ കദമ്ബഗോലകാകാരഃ കൂഷ്മാണ്ഡഗണനായകഃ । കാരുണ്യദേഹഃ കപിലഃ കഥകഃ കടിസൂത്രഭൃത് ॥ 80 ॥
Ishanatrayakalpanta ihamatravivarjitah | Upendra udubhrinmaulirudunathakarapriyah || 71 || Unnatanana uttunga udarastridashagranih | Urjasvanushmalamada uhapohadurasadah || 72 || Rigyajuhsamanayana riddhisiddhisamarpakah | Rijuchittaikasulabho rinatrayavimochanah || 73 || Luptavighnah svabhaktanam luptashaktih suradvisham | Luptashrirvimukharchanam lutavisphotanashanah || 74 || Ekarapithamadhyastha ekapadakritasanah | Ejitakhiladaityashriredhitakhilasamshrayah || 75 || Aishvaryanidhiraishvaryamaihikamushmikapradah | Airammadasamonmesha airavatasamananah || 76 || Onkaravachya onkara ojasvanoshadhipatih | Audaryanidhirauddhatyadhairya aunnatyanihsamah || 77 || Ankushah suranaganamankushakarasamsthitah | Ah samastavisargantapadeshu parikirtitah || 78 || Kamandaludharah kalpah kapardi kalabhananah | Karmasakshi karmakarta karmakarmaphalapradah || 79 || Kadambagolakakarah kushmandagananayakah | Karunyadehah kapilah kathakah katisutrabhrit || 80 ||
അർഥം:स्वर-नाम आगे बढ़ते हैं: वे उपेन्द्र हैं, चन्द्र को मुकुट में धारण करने वाले; उन्नत मुख, उत्तुङ्ग, उदार, देवों के अग्रणी, ऊर्जस्वी, ऊहापोह से परे। ऋक्-यजुः-साम उनके नेत्र हैं; वे ऋद्धि-सिद्धि अर्पित करते हैं, सरल चित्त वालों को सहज सुलभ हैं, तीन ऋणों से छुड़ाते हैं। भक्तों के विघ्न लुप्त हो जाते हैं, देवद्रोहियों की शक्ति लुप्त हो जाती है। एकार-पीठ के मध्य एक पाद मोड़कर आसीन, समस्त दैत्य-श्री को कम्पित करने वाले, सब आश्रयों की वृद्धि करने वाले। ऐश्वर्य के निधि, इहलोक-परलोक दोनों के दाता, ऐरावत-से मुख वाले; ओङ्कार से वाच्य, स्वयं ओङ्कार, ओजस्वी, ओषधियों के पति; औदार्य के निधि, औन्नत्य में अनुपम; देवों और नागों के अङ्कुश, अङ्कुश के आकार में स्थित, और पदों के अन्त का विसर्ग 'अः' भी वही हैं। क-नामों में वे कमण्डलुधारी, कपर्दी, कलभ-मुख, कर्मसाक्षी, कर्मकर्ता और कर्म-अकर्म के फलदाता, कदम्ब-गोलक-आकार, कूष्माण्ड-गणों के नायक, करुणा-शरीर, कपिल, कथक, कटिसूत्रधारी हैं।
ഖര്വഃ ഖഡ്ഗപ്രിയഃ ഖഡ്ഗഃ ഖാന്താന്തഃസ്ഥഃ ഖനിര്മലഃ । ഖല്വാടശൃങ്ഗനിലയഃ ഖട്വാങ്ഗീ ഖദുരാസദഃ ॥ 81 ॥ ഗുണാഢ്യോ ഗഹനോ ഗദ്യോ ഗദ്യപദ്യസുധാര്ണവഃ । ഗദ്യഗാനപ്രിയോ ഗര്ജോ ഗീതഗീര്വാണപൂര്വജഃ ॥ 82 ॥ ഗുഹ്യാചാരരതോ ഗുഹ്യോ ഗുഹ്യാഗമനിരൂപിതഃ । ഗുഹാശയോ ഗുഡാബ്ധിസ്ഥോ ഗുരുഗമ്യോ ഗുരുര്ഗുരുഃ ॥ 83 ॥ ഘണ്ടാഘര്ഘരികാമാലീ ഘടകുമ്ഭോ ഘടോദരഃ । ങകാരവാച്യോ ങാകാരോ ങകാരാകാരശുണ്ഡഭൃത് ॥ 84 ॥ ചണ്ഡശ്ചണ്ഡേശ്വരശ്ചണ്ഡീ ചണ്ഡേശശ്ചണ്ഡവിക്രമഃ । ചരാചരപിതാ ചിന്താമണിശ്ചര്വണലാലസഃ ॥ 85 ॥ ഛന്ദശ്ഛന്ദോദ്ഭവശ്ഛന്ദോ ദുര്ലക്ഷ്യശ്ഛന്ദവിഗ്രഹഃ । ജഗദ്യോനിര്ജഗത്സാക്ഷീ ജഗദീശോ ജഗന്മയഃ ॥ 86 ॥ ജപ്യോ ജപപരോ ജാപ്യോ ജിഹ്വാസിംഹാസനപ്രഭുഃ । സ്രവദ്ഗണ്ഡോല്ലസദ്ധാനഝങ്കാരിഭ്രമരാകുലഃ ॥ 87 ॥ ടങ്കാരസ്ഫാരസംരാവഷ്ടങ്കാരമണിനൂപുരഃ । ഠദ്വയീപല്ലവാന്തസ്ഥസര്വമന്ത്രേഷു സിദ്ധിദഃ ॥ 88 ॥ ഡിണ്ഡിമുണ്ഡോ ഡാകിനീശോ ഡാമരോ ഡിണ്ഡിമപ്രിയഃ । ഢക്കാനിനാദമുദിതോ ഢൌങ്കോ ഢുണ്ഢിവിനായകഃ ॥ 89 ॥ തത്ത്വാനാം പ്രകൃതിസ്തത്ത്വം തത്ത്വമ്പദനിരൂപിതഃ । താരകാന്തരസംസ്ഥാനസ്താരകസ്താരകാന്തകഃ ॥ 90 ॥
Kharvah khadgapriyah khadgah khantantahsthah khanirmalah | Khalvatashringanilayah khatvangi khadurasadah || 81 || Gunadhyo gahano gadyo gadyapadyasudharnavah | Gadyaganapriyo garjo gitagirvanapurvajah || 82 || Guhyachararato guhyo guhyagamanirupitah | Guhashayo gudabdhistho gurugamyo gururguruh || 83 || Ghantaghargharikamali ghatakumbho ghatodarah | Nakaravachyo nakaro nakarakarashundabhrit || 84 || Chandashchandeshvarashchandi chandeshashchandavikramah | Characharapita chintamanishcharvanalalasah || 85 || Chhandashchhandodbhavashchhando durlakshyashchhandavigrahah | Jagadyonirjagatsakshi jagadisho jaganmayah || 86 || Japyo japaparo japyo jihvasimhasanaprabhuh | Sravadgandollasaddhanajhankaribhramarakulah || 87 || Tankaraspharasamravashtankaramaninupurah | Thadvayipallavantasthasarvamantreshu siddhidah || 88 || Dindimundo dakinisho damaro dindimapriyah | Dhakkaninadamudito dhaunko dhundhivinayakah || 89 || Tattvanam prakritistattvam tattvampadanirupitah | Tarakantarasamsthanastarakastarakantakah || 90 ||
അർഥം:अब माला व्यञ्जनों से चलती है: ख से वे खर्व, खड्गप्रिय, खट्वाङ्गी, दुरासद हैं; ग से गुणाढ्य, गहन, गद्य-पद्य-सुधा के सागर, गान-प्रिय, गीत-गन्धर्वों के पूर्वज, गुह्य आचारों में रत, गुह्य आगमों में निरूपित, हृदय-गुहा में शयन करने वाले, गुरुओं के भी गुरु। घ से घण्टा-घर्घरिका की माला वाले, घट-से कुम्भ और घट-से उदर वाले; ङ से ङकार-वाच्य, जिनकी सूँड़ ङकार के आकार की है। च से चण्ड, चण्डेश्वर, चण्डविक्रम, चराचर के पिता, चिन्तामणि, चर्वण के लोभी; छ से छन्द और छन्दों के उद्भव; ज से जगद्योनि, जगत्साक्षी, जगदीश, जगन्मय, जप्य, जाप्य, जिह्वा-सिंहासन के प्रभु — बहते गण्ड-मद पर गुञ्जते भ्रमरों से घिरे। ट-ठ से टङ्कार भरते मणि-नूपुर और दोनों ठकारों के मध्य सब मन्त्रों में सिद्धिदाता; ड-ढ से डाकिनियों के ईश, डमरु-प्रिय, ढक्का-निनाद से मुदित ढुण्ढि-विनायक। त से वे तत्त्वों की प्रकृति और स्वयं तत्त्व हैं, 'तत् त्वम्' पद से निरूपित, तारों के मध्य विराजमान, तारक (उद्धारक) और तारकासुर के अन्तक।
സ്ഥാണുഃ സ്ഥാണുപ്രിയഃ സ്ഥാതാ സ്ഥാവരം ജങ്ഗമം ജഗത് । ദക്ഷയജ്ഞപ്രമഥനോ ദാതാ ദാനം ദമോ ദയാ ॥ 91 ॥ ദയാവാന്ദിവ്യവിഭവോ ദണ്ഡഭൃദ്ദണ്ഡനായകഃ । ദന്തപ്രഭിന്നാഭ്രമാലോ ദൈത്യവാരണദാരണഃ ॥ 92 ॥ ദംഷ്ട്രാലഗ്നദ്വീപഘടോ ദേവാര്ഥനൃഗജാകൃതിഃ । ധനം ധനപതേര്ബന്ധുര്ധനദോ ധരണീധരഃ ॥ 93 ॥ ധ്യാനൈകപ്രകടോ ധ്യേയോ ധ്യാനം ധ്യാനപരായണഃ । ധ്വനിപ്രകൃതിചീത്കാരോ ബ്രഹ്മാണ്ഡാവലിമേഖലഃ ॥ 94 ॥ നന്ദ്യോ നന്ദിപ്രിയോ നാദോ നാദമധ്യപ്രതിഷ്ഠിതഃ । നിഷ്കലോ നിര്മലോ നിത്യോ നിത്യാനിത്യോ നിരാമയഃ ॥ 95 ॥ പരം വ്യോമ പരം ധാമ പരമാത്മാ പരം പദമ് ॥ 96 ॥ പരാത്പരഃ പശുപതിഃ പശുപാശവിമോചനഃ । പൂര്ണാനന്ദഃ പരാനന്ദഃ പുരാണപുരുഷോത്തമഃ ॥ 97 ॥ പദ്മപ്രസന്നവദനഃ പ്രണതാജ്ഞാനനാശനഃ । പ്രമാണപ്രത്യയാതീതഃ പ്രണതാര്തിനിവാരണഃ ॥ 98 ॥ ഫണിഹസ്തഃ ഫണിപതിഃ ഫൂത്കാരഃ ഫണിതപ്രിയഃ । ബാണാര്ചിതാങ്ഘ്രിയുഗലോ ബാലകേലികുതൂഹലീ । ബ്രഹ്മ ബ്രഹ്മാര്ചിതപദോ ബ്രഹ്മചാരീ ബൃഹസ്പതിഃ ॥ 99 ॥ ബൃഹത്തമോ ബ്രഹ്മപരോ ബ്രഹ്മണ്യോ ബ്രഹ്മവിത്പ്രിയഃ । ബൃഹന്നാദാഗ്ര്യചീത്കാരോ ബ്രഹ്മാണ്ഡാവലിമേഖലഃ ॥ 100 ॥
Sthanuh sthanupriyah sthata sthavaram jangamam jagat | Dakshayajnapramathano data danam damo daya || 91 || Dayavandivyavibhavo dandabhriddandanayakah | Dantaprabhinnabhramalo daityavaranadaranah || 92 || Damshtralagnadvipaghato devarthanrigajakritih | Dhanam dhanapaterbandhurdhanado dharanidharah || 93 || Dhyanaikaprakato dhyeyo dhyanam dhyanaparayanah | Dhvaniprakritichitkaro brahmandavalimekhalah || 94 || Nandyo nandipriyo nado nadamadhyapratishthitah | Nishkalo nirmalo nityo nityanityo niramayah || 95 || Param vyoma param dhama paramatma param padam || 96 || Paratparah pashupatih pashupashavimochanah | Purnanandah paranandah puranapurushottamah || 97 || Padmaprasannavadanah pranatajnananashanah | Pramanapratyayatitah pranatartinivaranah || 98 || Phanihastah phanipatih phutkarah phanitapriyah | Banarchitanghriyugalo balakelikutuhali | Brahma brahmarchitapado brahmachari brihaspatih || 99 || Brihattamo brahmaparo brahmanyo brahmavitpriyah | Brihannadagryachitkaro brahmandavalimekhalah || 100 ||
അർഥം:वे स्थाणु हैं और स्थाणु (शिव) के प्रिय, स्थावर-जङ्गम जगत स्वयं; दक्ष-यज्ञ के प्रमथन; द से दाता, दान, दम और दया; दयावान, दिव्य विभव वाले, दण्डधारी दण्डनायक, दन्त से मेघमाला बेधने वाले, दैत्यों के गज-विदारक, जिनकी दंष्ट्रा में द्वीपों के घट टँगे हैं, देवों के लिए नर-गज आकृति धारण करने वाले। ध से वे धन और धनपति कुबेर के बन्धु, धनद, धरणीधर हैं; ध्यान मात्र से प्रकट, स्वयं ध्येय, ध्यान और ध्यान-परायण; उनकी चीत्कार ध्वनि की प्रकृति है, ब्रह्माण्डों की पंक्ति उनकी मेखला। न से नन्द्य, नादमध्य में प्रतिष्ठित नाद, निष्कल, निर्मल, नित्य, नित्य-अनित्य से परे, निरामय। प से परम व्योम, परम धाम, परमात्मा, परम पद, परात्पर; पशुओं को पाश से छुड़ाने वाले पशुपति; पूर्णानन्द, परानन्द, पुराण-पुरुषोत्तम; प्रसन्न कमल-मुख, प्रणतों का अज्ञान नष्ट करने वाले, प्रमाण-प्रत्यय से अतीत, प्रणतों की पीड़ा हरने वाले। फ-ब से फणि-हस्त, फणिपति, फूत्कार, बाण से अर्चित चरण, बाल-क्रीड़ा के कुतूहली; वे स्वयं ब्रह्म हैं, ब्रह्मा से अर्चित पद, ब्रह्मचारी, बृहस्पति, बृहत्तम, ब्रह्मज्ञों के प्रिय।
ഭ്രൂക്ഷേപദത്തലക്ഷ്മീകോ ഭര്ഗോ ഭദ്രോ ഭയാപഹഃ । ഭഗവാന് ഭക്തിസുലഭോ ഭൂതിദോ ഭൂതിഭൂഷണഃ ॥ 101 ॥ ഭവ്യോ ഭൂതാലയോ ഭോഗദാതാ ഭ്രൂമധ്യഗോചരഃ । മന്ത്രോ മന്ത്രപതിര്മന്ത്രീ മദമത്തോ മനോ മയഃ ॥ 102 ॥ മേഖലാഹീശ്വരോ മന്ദഗതിര്മന്ദനിഭേക്ഷണഃ । മഹാബലോ മഹാവീര്യോ മഹാപ്രാണോ മഹാമനാഃ ॥ 103 ॥ യജ്ഞോ യജ്ഞപതിര്യജ്ഞഗോപ്താ യജ്ഞഫലപ്രദഃ । യശസ്കരോ യോഗഗമ്യോ യാജ്ഞികോ യാജകപ്രിയഃ ॥ 104 ॥ രസോ രസപ്രിയോ രസ്യോ രഞ്ജകോ രാവണാര്ചിതഃ । രാജ്യരക്ഷാകരോ രത്നഗര്ഭോ രാജ്യസുഖപ്രദഃ ॥ 105 ॥ ലക്ഷോ ലക്ഷപതിര്ലക്ഷ്യോ ലയസ്ഥോ ലഡ്ഡുകപ്രിയഃ । ലാസപ്രിയോ ലാസ്യപരോ ലാഭകൃല്ലോകവിശ്രുതഃ ॥ 106 ॥ വരേണ്യോ വഹ്നിവദനോ വന്ദ്യോ വേദാന്തഗോചരഃ । വികര്താ വിശ്വതശ്ചക്ഷുര്വിധാതാ വിശ്വതോമുഖഃ ॥ 107 ॥ വാമദേവോ വിശ്വനേതാ വജ്രിവജ്രനിവാരണഃ । വിവസ്വദ്ബന്ധനോ വിശ്വാധാരോ വിശ്വേശ്വരോ വിഭുഃ ॥ 108 ॥ ശബ്ദബ്രഹ്മ ശമപ്രാപ്യഃ ശമ്ഭുശക്തിഗണേശ്വരഃ । ശാസ്താ ശിഖാഗ്രനിലയഃ ശരണ്യഃ ശമ്ബരേശ്വരഃ ॥ 109 ॥ ഷഡൃതുകുസുമസ്രഗ്വീ ഷഡാധാരഃ ഷഡക്ഷരഃ । സംസാരവൈദ്യഃ സര്വജ്ഞഃ സര്വഭേഷജഭേഷജമ് ॥ 110 ॥
Bhrukshepadattalakshmiko bhargo bhadro bhayapahah | Bhagavan bhaktisulabho bhutido bhutibhushanah || 101 || Bhavyo bhutalayo bhogadata bhrumadhyagocharah | Mantro mantrapatirmantri madamatto mano mayah || 102 || Mekhalahishvaro mandagatirmandanibhekshanah | Mahabalo mahaviryo mahaprano mahamanah || 103 || Yajno yajnapatiryajnagopta yajnaphalapradah | Yashaskaro yogagamyo yajniko yajakapriyah || 104 || Raso rasapriyo rasyo ranjako ravanarchitah | Rajyarakshakaro ratnagarbho rajyasukhapradah || 105 || Laksho lakshapatirlakshyo layastho laddukapriyah | Lasapriyo lasyaparo labhakrillokavishrutah || 106 || Varenyo vahnivadano vandyo vedantagocharah | Vikarta vishvatashchakshurvidhata vishvatomukhah || 107 || Vamadevo vishvaneta vajrivajranivaranah | Vivasvadbandhano vishvadharo vishveshvaro vibhuh || 108 || Shabdabrahma shamaprapyah shambhushaktiganeshvarah | Shasta shikhagranilayah sharanyah shambareshvarah || 109 || Shadritukusumasragvi shadadharah shadaksharah | Samsaravaidyah sarvajnah sarvabheshajabheshajam || 110 ||
അർഥം:भ से वे भ्रू-क्षेप मात्र से लक्ष्मी देते हैं — भर्ग, भद्र, भय हरने वाले, भगवान, भक्ति से सुलभ, भूति देने और भूति से भूषित, भव्य, भूतों के आलय, भोगदाता, भ्रूमध्य में गोचर। म से मन्त्र, मन्त्रपति, मन्त्री, मद-मत्त, मनोमय; मेखला के सर्पों के ईश्वर, मन्द गति और कोमल दृष्टि वाले; महाबल, महावीर्य, महाप्राण, महामना। य से यज्ञ, यज्ञपति, यज्ञ के गोप्ता और फलदाता, यशस्कर, योगगम्य, याज्ञिक, याजक-प्रिय। र से रस, रसप्रिय, रञ्जक, रावण से अर्चित, राज्य की रक्षा करने वाले, रत्नगर्भ, राज्य-सुखप्रद। ल से लक्ष और लक्षपति, लक्ष्य, लय में स्थित — और प्रसिद्ध लड्डुकप्रिय, लास्य-प्रिय, लाभ कराने वाले, लोक-विश्रुत। व से वरेण्य, वह्निवदन, वन्द्य, वेदान्त-गोचर, विश्वतश्चक्षु, विधाता, विश्वतोमुख, वामदेव, विश्वनेता, वज्र-निवारक, विश्वाधार, विश्वेश्वर, विभु। श से शब्दब्रह्म, शम से प्राप्य, शम्भु-शक्ति के गणेश्वर, शास्ता, शिखाग्र-निवासी, शरण्य, शम्बरेश्वर। ष से षड्-ऋतुओं के पुष्पों की माला वाले, षडाधार, षडक्षर; और स से संसार के वैद्य, सर्वज्ञ, सब औषधियों की औषधि।
സൃഷ്ടിസ്ഥിതിലയക്രീഡഃ സുരകുഞ്ജരഭേദകഃ । സിന്ദൂരിതമഹാകുമ്ഭഃ സദസദ്ഭക്തിദായകഃ ॥ 111 ॥ സാക്ഷീ സമുദ്രമഥനഃ സ്വയംവേദ്യഃ സ്വദക്ഷിണഃ । സ്വതന്ത്രഃ സത്യസങ്കല്പഃ സാമഗാനരതഃ സുഖീ ॥ 112 ॥ ഹംസോ ഹസ്തിപിശാചീശോ ഹവനം ഹവ്യകവ്യഭുക് । ഹവ്യം ഹുതപ്രിയോ ഹൃഷ്ടോ ഹൃല്ലേഖാമന്ത്രമധ്യഗഃ ॥ 113 ॥ ക്ഷേത്രാധിപഃ ക്ഷമാഭര്താ ക്ഷമാക്ഷമപരായണഃ । ക്ഷിപ്രക്ഷേമകരഃ ക്ഷേമാനന്ദഃ ക്ഷോണീസുരദ്രുമഃ ॥ 114 ॥ ധര്മപ്രദോഽര്ഥദഃ കാമദാതാ സൌഭാഗ്യവര്ധനഃ । വിദ്യാപ്രദോ വിഭവദോ ഭുക്തിമുക്തിഫലപ്രദഃ ॥ 115 ॥ ആഭിരൂപ്യകരോ വീരശ്രീപ്രദോ വിജയപ്രദഃ । സര്വവശ്യകരോ ഗര്ഭദോഷഹാ പുത്രപൌത്രദഃ ॥ 116 ॥ മേധാദഃ കീര്തിദഃ ശോകഹാരീ ദൌര്ഭാഗ്യനാശനഃ । പ്രതിവാദിമുഖസ്തമ്ഭോ രുഷ്ടചിത്തപ്രസാദനഃ ॥ 117 ॥ പരാഭിചാരശമനോ ദുഃഖഹാ ബന്ധമോക്ഷദഃ । ലവസ്ത്രുടിഃ കലാ കാഷ്ഠാ നിമേഷസ്തത്പരക്ഷണഃ ॥ 118 ॥ ഘടീ മുഹൂര്തഃ പ്രഹരോ ദിവാ നക്തമഹര്നിശമ് । പക്ഷോ മാസര്ത്വയനാബ്ദയുഗം കല്പോ മഹാലയഃ ॥ 119 ॥ രാശിസ്താരാ തിഥിര്യോഗോ വാരഃ കരണമംശകമ് । ലഗ്നം ഹോരാ കാലചക്രം മേരുഃ സപ്തര്ഷയോ ധ്രുവഃ ॥ 120 ॥
Srishtisthitilayakridah surakunjarabhedakah | Sinduritamahakumbhah sadasadbhaktidayakah || 111 || Sakshi samudramathanah svayamvedyah svadakshinah | Svatantrah satyasankalpah samaganaratah sukhi || 112 || Hamso hastipishachisho havanam havyakavyabhuk | Havyam hutapriyo hrishto hrillekhamantramadhyagah || 113 || Kshetradhipah kshamabharta kshamakshamaparayanah | Kshiprakshemakarah kshemanandah kshonisuradrumah || 114 || Dharmapradorthadah kamadata saubhagyavardhanah | Vidyaprado vibhavado bhuktimuktiphalapradah || 115 || Abhirupyakaro virashriprado vijayapradah | Sarvavashyakaro garbhadoshaha putrapautradah || 116 || Medhadah kirtidah shokahari daurbhagyanashanah | Prativadimukhastambho rushtachittaprasadanah || 117 || Parabhicharashamano duhkhaha bandhamokshadah | Lavastrutih kala kashtha nimeshastatparakshanah || 118 || Ghati muhurtah praharo diva naktamaharnisham | Paksho masartvayanabdayugam kalpo mahalayah || 119 || Rashistara tithiryogo varah karanamamshakam | Lagnam hora kalachakram meruh saptarshayo dhruvah || 120 ||
അർഥം:वे सृष्टि-स्थिति-लय की क्रीड़ा करते हैं, देव-गज (ऐरावत) के भेदक हैं, सिन्दूर से रँगे महाकुम्भ (गण्डस्थल) वाले, सत्-असत् दोनों में भक्ति देने वाले। साक्षी, समुद्र-मथन, स्वयंवेद्य, स्वदक्षिण, स्वतन्त्र, सत्यसङ्कल्प, सामगान में रत, सुखी। ह से वे हंस हैं, हस्ति-पिशाची के ईश, स्वयं हवन और हव्य-कव्य के भोक्ता, हव्य, हुत-प्रिय, हृष्ट, हृल्लेखा-मन्त्र के मध्य विराजमान। क्ष से क्षेत्राधिप, क्षमा (पृथ्वी) के भर्ता, क्षमा-परायण, क्षिप्र क्षेमकारी, क्षेमानन्द, पृथ्वी पर देवों के कल्पवृक्ष। फिर दाता-नाम: धर्मप्रद, अर्थद, कामदाता, सौभाग्यवर्धन, विद्याप्रद, विभवद, भुक्ति-मुक्ति-फलप्रद; सौन्दर्य, वीरश्री और विजय देने वाले, सर्ववशकारी, गर्भदोष हरने वाले, पुत्र-पौत्रद, मेधाद, कीर्तिद, शोकहारी, दौर्भाग्यनाशन; प्रतिवादी का मुख स्तम्भित करने वाले, रुष्ट चित्त को प्रसन्न करने वाले, पर-अभिचार शमन करने वाले, दुःखहर, बन्ध-मोक्षद। और तब काल स्वयं उनका शरीर बन जाता है: लव, त्रुटि, कला, काष्ठा, निमेष, तत्पर, क्षण, घटी, मुहूर्त, प्रहर, दिन-रात, पक्ष, मास, ऋतु, अयन, वर्ष, युग, कल्प, महालय; राशि, तारा, तिथि, योग, वार, करण, अंशक, लग्न, होरा, कालचक्र, मेरु, सप्तर्षि और ध्रुव।
രാഹുര്മന്ദഃ കവിര്ജീവോ ബുധോ ഭൌമഃ ശശീ രവിഃ । കാലഃ സൃഷ്ടിഃ സ്ഥിതിര്വിശ്വം സ്ഥാവരം ജങ്ഗമം ജഗത് ॥ 121 ॥ ഭൂരാപോഽഗ്നിര്മരുദ്വ്യോമാഹങ്കൃതിഃ പ്രകൃതിഃ പുമാന് । ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുഃ ശിവോ രുദ്ര ഈശഃ ശക്തിഃ സദാശിവഃ ॥ 122 ॥ ത്രിദശാഃ പിതരഃ സിദ്ധാ യക്ഷാ രക്ഷാംസി കിന്നരാഃ । സിദ്ധവിദ്യാധരാ ഭൂതാ മനുഷ്യാഃ പശവഃ ഖഗാഃ ॥ 123 ॥ സമുദ്രാഃ സരിതഃ ശൈലാ ഭൂതം ഭവ്യം ഭവോദ്ഭവഃ । സാങ്ഖ്യം പാതഞ്ജലം യോഗം പുരാണാനി ശ്രുതിഃ സ്മൃതിഃ ॥ 124 ॥ വേദാങ്ഗാനി സദാചാരോ മീമാംസാ ന്യായവിസ്തരഃ । ആയുര്വേദോ ധനുര്വേദോ ഗാന്ധര്വം കാവ്യനാടകമ് ॥ 125 ॥ വൈഖാനസം ഭാഗവതം മാനുഷം പാഞ്ചരാത്രകമ് । ശൈവം പാശുപതം കാലാമുഖമ്ഭൈരവശാസനമ് ॥ 126 ॥ ശാക്തം വൈനായകം സൌരം ജൈനമാര്ഹതസംഹിതാ । സദസദ്വ്യക്തമവ്യക്തം സചേതനമചേതനമ് ॥ 127 ॥ ബന്ധോ മോക്ഷഃ സുഖം ഭോഗോ യോഗഃ സത്യമണുര്മഹാന് । സ്വസ്തി ഹുമ്ഫട് സ്വധാ സ്വാഹാ ശ്രൌഷട് വൌഷട് വഷണ് നമഃ 128 ॥ ജ്ഞാനം വിജ്ഞാനമാനന്ദോ ബോധഃ സംവിത്സമോഽസമഃ । ഏക ഏകാക്ഷരാധാര ഏകാക്ഷരപരായണഃ ॥ 129 ॥ ഏകാഗ്രധീരേകവീര ഏകോഽനേകസ്വരൂപധൃക് । ദ്വിരൂപോ ദ്വിഭുജോ ദ്വ്യക്ഷോ ദ്വിരദോ ദ്വീപരക്ഷകഃ ॥ 130 ॥
Rahurmandah kavirjivo budho bhaumah shashi ravih | Kalah srishtih sthitirvishvam sthavaram jangamam jagat || 121 || Bhurapognirmarudvyomahankritih prakritih puman | Brahma vishnuh shivo rudra ishah shaktih sadashivah || 122 || Tridashah pitarah siddha yaksha rakshamsi kinnarah | Siddhavidyadhara bhuta manushyah pashavah khagah || 123 || Samudrah saritah shaila bhutam bhavyam bhavodbhavah | Sankhyam patanjalam yogam puranani shrutih smritih || 124 || Vedangani sadacharo mimamsa nyayavistarah | Ayurvedo dhanurvedo gandharvam kavyanatakam || 125 || Vaikhanasam bhagavatam manusham pancharatrakam | Shaivam pashupatam kalamukhambhairavashasanam || 126 || Shaktam vainayakam sauram jainamarhatasamhita | Sadasadvyaktamavyaktam sachetanamachetanam || 127 || Bandho mokshah sukham bhogo yogah satyamanurmahan | Svasti humphat svadha svaha shraushat vaushat vashan namah 128 || Jnanam vijnanamanando bodhah samvitsamosamah | Eka ekaksharadhara ekaksharaparayanah || 129 || Ekagradhirekavira ekonekasvarupadhrik | Dvirupo dvibhujo dvyaksho dvirado dviparakshakah || 130 ||
അർഥം:ब्रह्माण्ड-गणना आगे बढ़ती है: वे राहु और शनि हैं, शुक्र और बृहस्पति, बुध, मङ्गल, चन्द्र और सूर्य; काल, सृष्टि, स्थिति, स्थावर-जङ्गम विश्व; भूमि, जल, अग्नि, वायु, आकाश, अहङ्कार, प्रकृति और पुरुष; ब्रह्मा, विष्णु, शिव, रुद्र, ईश, शक्ति, सदाशिव; देवगण, पितर, सिद्ध, यक्ष, राक्षस, किन्नर, विद्याधर, भूत, मनुष्य, पशु, पक्षी; समुद्र, नदियाँ, पर्वत, भूत-भविष्य और भव के उद्भव। वे ज्ञान का हर मार्ग हैं: सांख्य, पातञ्जल योग, पुराण, श्रुति, स्मृति, वेदाङ्ग, सदाचार, मीमांसा, न्याय का विस्तार, आयुर्वेद, धनुर्वेद, गान्धर्व, काव्य-नाटक, और हर शासन — वैखानस, भागवत, मानुष, पाञ्चरात्र, शैव, पाशुपत, कालामुख, भैरव, शाक्त, वैनायक, सौर और जैन-आर्हत संहिता। वे सत्-असत्, व्यक्त-अव्यक्त, सचेतन-अचेतन, बन्ध और मोक्ष, सुख, भोग, योग, सत्य, अणु और महान हैं; स्वस्ति, हुम्, फट्, स्वधा, स्वाहा, श्रौषट्, वौषट्, वषट् और नमः — ये यज्ञ-घोष भी वही हैं; ज्ञान, विज्ञान, आनन्द, बोध, संवित्। और फिर संख्या-नाम आरम्भ होते हैं: एक, एकाक्षर के आधार, एकाग्रधी, एकवीर — एक होकर अनेक रूप धारण करने वाले; और द्वि: द्विरूप, द्विभुज, द्व्यक्ष, द्विरद, द्वीप-रक्षक।
ദ്വൈമാതുരോ ദ്വിവദനോ ദ്വന്ദ്വഹീനോ ദ്വയാതിഗഃ । ത്രിധാമാ ത്രികരസ്ത്രേതാ ത്രിവര്ഗഫലദായകഃ ॥ 131 ॥ ത്രിഗുണാത്മാ ത്രിലോകാദിസ്ത്രിശക്തീശസ്ത്രിലോചനഃ । ചതുര്വിധവചോവൃത്തിപരിവൃത്തിപ്രവര്തകഃ ॥ 132 ॥ ചതുര്ബാഹുശ്ചതുര്ദന്തശ്ചതുരാത്മാ ചതുര്ഭുജഃ । ചതുര്വിധോപായമയശ്ചതുര്വര്ണാശ്രമാശ്രയഃ 133 ॥ ചതുര്ഥീപൂജനപ്രീതശ്ചതുര്ഥീതിഥിസമ്ഭവഃ ॥ പഞ്ചാക്ഷരാത്മാ പഞ്ചാത്മാ പഞ്ചാസ്യഃ പഞ്ചകൃത്തമഃ ॥ 134 ॥ പഞ്ചാധാരഃ പഞ്ചവര്ണഃ പഞ്ചാക്ഷരപരായണഃ । പഞ്ചതാലഃ പഞ്ചകരഃ പഞ്ചപ്രണവമാതൃകഃ ॥ 135 ॥ പഞ്ചബ്രഹ്മമയസ്ഫൂര്തിഃ പഞ്ചാവരണവാരിതഃ । പഞ്ചഭക്ഷപ്രിയഃ പഞ്ചബാണഃ പഞ്ചശിഖാത്മകഃ ॥ 136 ॥ ഷട്കോണപീഠഃ ഷട്ചക്രധാമാ ഷഡ്ഗ്രന്ഥിഭേദകഃ । ഷഡങ്ഗധ്വാന്തവിധ്വംസീ ഷഡങ്ഗുലമഹാഹ്രദഃ ॥ 137 ॥ ഷണ്മുഖഃ ഷണ്മുഖഭ്രാതാ ഷട്ശക്തിപരിവാരിതഃ । ഷഡ്വൈരിവര്ഗവിധ്വംസീ ഷഡൂര്മിഭയഭഞ്ജനഃ ॥ 138 ॥ ഷട്തര്കദൂരഃ ഷട്കര്മാ ഷഡ്ഗുണഃ ഷഡ്രസാശ്രയഃ । സപ്തപാതാലചരണഃ സപ്തദ്വീപോരുമണ്ഡലഃ ॥ 139 ॥ സപ്തസ്വര്ലോകമുകുടഃ സപ്തസപ്തിവരപ്രദഃ । സപ്താങ്ഗരാജ്യസുഖദഃ സപ്തര്ഷിഗണവന്ദിതഃ ॥ 140 ॥
Dvaimaturo dvivadano dvandvahino dvayatigah | Tridhama trikarastreta trivargaphaladayakah || 131 || Trigunatma trilokadistrishaktishastrilochanah | Chaturvidhavachovrittiparivrittipravartakah || 132 || Chaturbahushchaturdantashchaturatma chaturbhujah | Chaturvidhopayamayashchaturvarnashramashrayah 133 || Chaturthipujanapritashchaturthitithisambhavah || Panchaksharatma panchatma panchasyah panchakrittamah || 134 || Panchadharah panchavarnah panchaksharaparayanah | Panchatalah panchakarah panchapranavamatrikah || 135 || Panchabrahmamayasphurtih panchavaranavaritah | Panchabhakshapriyah panchabanah panchashikhatmakah || 136 || Shatkonapithah shatchakradhama shadgranthibhedakah | Shadangadhvantavidhvamsi shadangulamahahradah || 137 || Shanmukhah shanmukhabhrata shatshaktiparivaritah | Shadvairivargavidhvamsi shadurmibhayabhanjanah || 138 || Shattarkadurah shatkarma shadgunah shadrasashrayah | Saptapatalacharanah saptadviporumandalah || 139 || Saptasvarlokamukutah saptasaptivarapradah | Saptangarajyasukhadah saptarshiganavanditah || 140 ||
അർഥം:संख्या-नाम चढ़ते जाते हैं: दो से वे द्वैमातुर (दो माताओं के पुत्र), द्विवदन, फिर भी द्वन्द्वहीन और द्वैत से परे; तीन से त्रिधामा, त्रिकर, त्रेता, त्रिवर्ग-फलदायक, त्रिगुणात्मा, त्रिलोक के आदि, त्रिशक्तियों के ईश, त्रिलोचन; चार से चारों वाणी-वृत्तियों के प्रवर्तक, चतुर्बाहु, चतुर्दन्त, चतुरात्मा, चार उपायों के मय, चार वर्ण-आश्रमों के आश्रय, चतुर्थी-पूजन से प्रीत और चतुर्थी तिथि में प्रकट। पाँच से पञ्चाक्षर के आत्मा, पञ्चात्मा, पञ्चास्य, पञ्चकृत्तम, पञ्चाधार, पञ्चवर्ण, पञ्चाक्षर-परायण, पञ्चताल, पञ्चकर, पाँच प्रणवों की मातृका, पञ्चब्रह्ममय स्फूर्ति, पञ्चावरण से घिरे, पञ्चभक्ष-प्रिय, पञ्चबाण, पञ्चशिखात्मक। छह से षट्कोण-पीठ, षट्चक्र-धाम, षड्ग्रन्थि-भेदक, षडङ्ग-अन्धकार के विध्वंसी, षण्मुख (कार्तिकेय) के भ्राता, षट्शक्तियों से घिरे, छह अन्तःशत्रुओं के विध्वंसी, षडूर्मि-भय के भञ्जक, षट्तर्कों से दूर, षट्कर्मा, षड्गुण, षड्रसों के आश्रय। सात से वे सप्त पातालों में चरण और सप्त द्वीपों का विशाल मण्डल रखते हैं, सप्त स्वर्लोक उनका मुकुट है, सप्ताश्व सूर्य को वर देने वाले, सप्ताङ्ग राज्य का सुख देने वाले, सप्तर्षि-गण से वन्दित।
സപ്തച്ഛന്ദോനിധിഃ സപ്തഹോത്രഃ സപ്തസ്വരാശ്രയഃ । സപ്താബ്ധികേലികാസാരഃ സപ്തമാതൃനിഷേവിതഃ ॥ 141 ॥ സപ്തച്ഛന്ദോ മോദമദഃ സപ്തച്ഛന്ദോ മഖപ്രഭുഃ । അഷ്ടമൂര്തിര്ധ്യേയമൂര്തിരഷ്ടപ്രകൃതികാരണമ് ॥ 142 ॥ അഷ്ടാങ്ഗയോഗഫലഭൃദഷ്ടപത്രാമ്ബുജാസനഃ । അഷ്ടശക്തിസമാനശ്രീരഷ്ടൈശ്വര്യപ്രവര്ധനഃ ॥ 143 ॥ അഷ്ടപീഠോപപീഠശ്രീരഷ്ടമാതൃസമാവൃതഃ । അഷ്ടഭൈരവസേവ്യോഽഷ്ടവസുവന്ദ്യോഽഷ്ടമൂര്തിഭൃത് ॥ 144 ॥ അഷ്ടചക്രസ്ഫുരന്മൂര്തിരഷ്ടദ്രവ്യഹവിഃപ്രിയഃ । അഷ്ടശ്രീരഷ്ടസാമശ്രീരഷ്ടൈശ്വര്യപ്രദായകഃ । നവനാഗാസനാധ്യാസീ നവനിധ്യനുശാസിതഃ ॥ 145 ॥ നവദ്വാരപുരാവൃത്തോ നവദ്വാരനികേതനഃ । നവനാഥമഹാനാഥോ നവനാഗവിഭൂഷിതഃ ॥ 146 ॥ നവനാരായണസ്തുല്യോ നവദുര്ഗാനിഷേവിതഃ । നവരത്നവിചിത്രാങ്ഗോ നവശക്തിശിരോദ്ധൃതഃ ॥ 147 ॥ ദശാത്മകോ ദശഭുജോ ദശദിക്പതിവന്ദിതഃ । ദശാധ്യായോ ദശപ്രാണോ ദശേന്ദ്രിയനിയാമകഃ ॥ 148 ॥ ദശാക്ഷരമഹാമന്ത്രോ ദശാശാവ്യാപിവിഗ്രഹഃ । ഏകാദശമഹാരുദ്രൈഃസ്തുതശ്ചൈകാദശാക്ഷരഃ ॥ 149 ॥ ദ്വാദശദ്വിദശാഷ്ടാദിദോര്ദണ്ഡാസ്ത്രനികേതനഃ । ത്രയോദശഭിദാഭിന്നോ വിശ്വേദേവാധിദൈവതമ് ॥ 150 ॥
Saptachchhandonidhih saptahotrah saptasvarashrayah | Saptabdhikelikasarah saptamatrinishevitah || 141 || Saptachchhando modamadah saptachchhando makhaprabhuh | Ashtamurtirdhyeyamurtirashtaprakritikaranam || 142 || Ashtangayogaphalabhridashtapatrambujasanah | Ashtashaktisamanashrirashtaishvaryapravardhanah || 143 || Ashtapithopapithashrirashtamatrisamavritah | Ashtabhairavasevyoshtavasuvandyoshtamurtibhrit || 144 || Ashtachakrasphuranmurtirashtadravyahavihpriyah | Ashtashrirashtasamashrirashtaishvaryapradayakah | Navanagasanadhyasi navanidhyanushasitah || 145 || Navadvarapuravritto navadvaraniketanah | Navanathamahanatho navanagavibhushitah || 146 || Navanarayanastulyo navadurganishevitah | Navaratnavichitrango navashaktishiroddhritah || 147 || Dashatmako dashabhujo dashadikpativanditah | Dashadhyayo dashaprano dashendriyaniyamakah || 148 || Dashaksharamahamantro dashashavyapivigrahah | Ekadashamaharudraihstutashchaikadashaksharah || 149 || Dvadashadvidashashtadidordandastraniketanah | Trayodashabhidabhinno vishvedevadhidaivatam || 150 ||
അർഥം:वे सप्त छन्दों के निधि, सप्त होत्र, सप्त स्वरों के आश्रय, सप्त सागरों के क्रीड़ा-सरोवर, सप्त मातृकाओं से सेवित हैं। आठ से अष्टमूर्ति, ध्येयमूर्ति, अष्ट प्रकृतियों के कारण, अष्टाङ्ग योग का फल देने वाले, अष्टदल कमल पर आसीन, अष्ट शक्तियों के समान श्री वाले, अष्ट ऐश्वर्यों के प्रवर्धक, अष्ट पीठ-उपपीठों की श्री, अष्ट मातृकाओं से आवृत, अष्ट भैरवों से सेव्य, अष्ट वसुओं से वन्द्य, अष्टमूर्तिधारी, अष्ट चक्रों में स्फुरित, अष्ट द्रव्यों की हवि के प्रिय, अष्ट ऐश्वर्यों के दाता। नौ से नवनागों के आसन पर विराजमान, नवनिधियों के अनुशासक, नवद्वार-पुर से घिरे और उसी में निवास, नवनाथों के महानाथ, नवनागों से विभूषित, नवनारायण-तुल्य, नवदुर्गाओं से सेवित, नवरत्नों से विचित्र अङ्ग, नवशक्तियों से शिरोधृत। दस से दशात्मक, दशभुज, दश दिक्पालों से वन्दित, दश प्राण, दशेन्द्रिय-नियामक, दशाक्षर महामन्त्र, दशों दिशाओं में व्यापी विग्रह। ग्यारह से एकादश महारुद्रों से स्तुत, एकादशाक्षर; बारह से द्वादश-द्विदश-अष्ट भुजदण्डों के अस्त्र-निकेतन; तेरह से त्रयोदश भेदों में भिन्न, विश्वेदेवों के अधिदैवत।
ചതുര്ദശേന്ദ്രവരദശ്ചതുര്ദശമനുപ്രഭുഃ । ചതുര്ദശാദ്യവിദ്യാഢ്യശ്ചതുര്ദശജഗത്പതിഃ ॥ 151 ॥ സാമപഞ്ചദശഃ പഞ്ചദശീശീതാംശുനിര്മലഃ । തിഥിപഞ്ചദശാകാരസ്തിഥ്യാ പഞ്ചദശാര്ചിതഃ ॥ 152 ॥ ഷോഡശാധാരനിലയഃ ഷോഡശസ്വരമാതൃകഃ । ഷോഡശാന്തപദാവാസഃ ഷോഡശേന്ദുകലാത്മകഃ ॥ 153 ॥ കലാസപ്തദശീ സപ്തദശസപ്തദശാക്ഷരഃ । അഷ്ടാദശദ്വീപപതിരഷ്ടാദശപുരാണകൃത് ॥ 154 ॥ അഷ്ടാദശൌഷധീസൃഷ്ടിരഷ്ടാദശവിധിഃ സ്മൃതഃ । അഷ്ടാദശലിപിവ്യഷ്ടിസമഷ്ടിജ്ഞാനകോവിദഃ ॥ 155 ॥ അഷ്ടാദശാന്നസമ്പത്തിരഷ്ടാദശവിജാതികൃത് । ഏകവിംശഃ പുമാനേകവിംശത്യങ്ഗുലിപല്ലവഃ ॥ 156 ॥ ചതുര്വിംശതിതത്ത്വാത്മാ പഞ്ചവിംശാഖ്യപൂരുഷഃ । സപ്തവിംശതിതാരേശഃ സപ്തവിംശതിയോഗകൃത് ॥ 157 ॥ ദ്വാത്രിംശദ്ഭൈരവാധീശശ്ചതുസ്ത്രിംശന്മഹാഹ്രദഃ । ഷട്ത്രിംശത്തത്ത്വസമ്ഭൂതിരഷ്ടത്രിംശത്കലാത്മകഃ ॥ 158 ॥ പഞ്ചാശദ്വിഷ്ണുശക്തീശഃ പഞ്ചാശന്മാതൃകാലയഃ । ദ്വിപഞ്ചാശദ്വപുഃശ്രേണീത്രിഷഷ്ട്യക്ഷരസംശ്രയഃ । പഞ്ചാശദക്ഷരശ്രേണീപഞ്ചാശദ്രുദ്രവിഗ്രഹഃ ॥ 159 ॥ ചതുഃഷഷ്ടിമഹാസിദ്ധിയോഗിനീവൃന്ദവന്ദിതഃ । നമദേകോനപഞ്ചാശന്മരുദ്വര്ഗനിരര്ഗലഃ ॥ 160 ॥
Chaturdashendravaradashchaturdashamanuprabhuh | Chaturdashadyavidyadhyashchaturdashajagatpatih || 151 || Samapanchadashah panchadashishitamshunirmalah | Tithipanchadashakarastithya panchadasharchitah || 152 || Shodashadharanilayah shodashasvaramatrikah | Shodashantapadavasah shodashendukalatmakah || 153 || Kalasaptadashi saptadashasaptadashaksharah | Ashtadashadvipapatirashtadashapuranakrit || 154 || Ashtadashaushadhisrishtirashtadashavidhih smritah | Ashtadashalipivyashtisamashtijnanakovidah || 155 || Ashtadashannasampattirashtadashavijatikrit | Ekavimshah pumanekavimshatyangulipallavah || 156 || Chaturvimshatitattvatma panchavimshakhyapurushah | Saptavimshatitareshah saptavimshatiyogakrit || 157 || Dvatrimshadbhairavadhishashchatustrimshanmahahradah | Shattrimshattattvasambhutirashtatrimshatkalatmakah || 158 || Panchashadvishnushaktishah panchashanmatrikalayah | Dvipanchashadvapuhshrenitrishashtyaksharasamshrayah | Panchashadaksharashrenipanchashadrudravigrahah || 159 || Chatuhshashtimahasiddhiyoginivrindavanditah | Namadekonapanchashanmarudvarganirargalah || 160 ||
അർഥം:चौदह से वे चौदह इन्द्रों के वरदाता, चौदह मनुओं के प्रभु, चौदह विद्याओं से आढ्य, चौदह भुवनों के पति हैं। पन्द्रह से साम-पञ्चदश, पूर्णिमा के शीतांशु-से निर्मल, पन्द्रह तिथियों के आकार, पञ्चदशी को पूजित। सोलह से षोडश आधारों के निलय, षोडश स्वरों की मातृका, षोडशान्त पद में वास, चन्द्रमा की सोलह कलाओं के आत्मा। सत्रह से सप्तदशी कला और सप्तदशाक्षर। अठारह से अठारह द्वीपों के पति, अठारह पुराणों के कर्ता, अठारह ओषधियों की सृष्टि, अठारह विधियों में स्मृत, अठारह लिपियों की व्यष्टि-समष्टि के ज्ञाता, अठारह अन्नों की सम्पत्ति, अठारह जातियों के कर्ता। इक्कीस से एकविंश पुरुष, इक्कीस अङ्गुलि-पल्लव; चौबीस तत्त्वों के आत्मा, पच्चीसवें पुरुष; सत्ताईस नक्षत्रों के ईश, सत्ताईस योगों के कर्ता; बत्तीस भैरवों के अधीश, चौंतीस के महाह्रद; छत्तीस तत्त्वों से सम्भूत, अड़तीस कलाओं के आत्मा; पचास विष्णु-शक्तियों के ईश, पचास मातृकाओं के आलय, बावन की वपुःश्रेणी, त्रेसठ अक्षरों के संश्रय, पचास रुद्रों के विग्रह; चौंसठ महासिद्धि-योगिनियों से वन्दित, नमन करते उनचास मरुतों के अवरोध-रहित स्वामी।
ചതുഃഷഷ്ട്യര്ഥനിര്ണേതാ ചതുഃഷഷ്ടികലാനിധിഃ । അഷ്ടഷഷ്ടിമഹാതീര്ഥക്ഷേത്രഭൈരവവന്ദിതഃ ॥ 161 ॥ ചതുര്നവതിമന്ത്രാത്മാ ഷണ്ണവത്യധികപ്രഭുഃ । ശതാനന്ദഃ ശതധൃതിഃ ശതപത്രായതേക്ഷണഃ ॥ 162 ॥ ശതാനീകഃ ശതമഖഃ ശതധാരാവരായുധഃ । സഹസ്രപത്രനിലയഃ സഹസ്രഫണിഭൂഷണഃ ॥ 163 ॥ സഹസ്രശീര്ഷാ പുരുഷഃ സഹസ്രാക്ഷഃ സഹസ്രപാത് । സഹസ്രനാമസംസ്തുത്യഃ സഹസ്രാക്ഷബലാപഹഃ ॥ 164 ॥ ദശസാഹസ്രഫണിഭൃത്ഫണിരാജകൃതാസനഃ । അഷ്ടാശീതിസഹസ്രാദ്യമഹര്ഷിസ്തോത്രപാഠിതഃ ॥ 165 ॥ ലക്ഷാധാരഃ പ്രിയാധാരോ ലക്ഷാധാരമനോമയഃ । ചതുര്ലക്ഷജപപ്രീതശ്ചതുര്ലക്ഷപ്രകാശകഃ ॥ 166 ॥ ചതുരശീതിലക്ഷാണാം ജീവാനാം ദേഹസംസ്ഥിതഃ । കോടിസൂര്യപ്രതീകാശഃ കോടിചന്ദ്രാംശുനിര്മലഃ ॥ 167 ॥ ശിവോദ്ഭവാദ്യഷ്ടകോടിവൈനായകധുരന്ധരഃ । സപ്തകോടിമഹാമന്ത്രമന്ത്രിതാവയവദ്യുതിഃ ॥ 168 ॥ ത്രയസ്ത്രിംശത്കോടിസുരശ്രേണീപ്രണതപാദുകഃ । അനന്തദേവതാസേവ്യോ ഹ്യനന്തശുഭദായകഃ ॥ 169 ॥ അനന്തനാമാനന്തശ്രീരനന്തോഽനന്തസൌഖ്യദഃ । അനന്തശക്തിസഹിതോ ഹ്യനന്തമുനിസംസ്തുതഃ ॥ 170 ॥
Chatuhshashtyarthanirneta chatuhshashtikalanidhih | Ashtashashtimahatirthakshetrabhairavavanditah || 161 || Chaturnavatimantratma shannavatyadhikaprabhuh | Shatanandah shatadhritih shatapatrayatekshanah || 162 || Shatanikah shatamakhah shatadharavarayudhah | Sahasrapatranilayah sahasraphanibhushanah || 163 || Sahasrashirsha purushah sahasrakshah sahasrapat | Sahasranamasamstutyah sahasrakshabalapahah || 164 || Dashasahasraphanibhritphanirajakritasanah | Ashtashitisahasradyamaharshistotrapathitah || 165 || Lakshadharah priyadharo lakshadharamanomayah | Chaturlakshajapapritashchaturlakshaprakashakah || 166 || Chaturashitilakshanam jivanam dehasamsthitah | Kotisuryapratikashah kotichandramshunirmalah || 167 || Shivodbhavadyashtakotivainayakadhurandharah | Saptakotimahamantramantritavayavadyutih || 168 || Trayastrimshatkotisurashrenipranatapadukah | Anantadevatasevyo hyanantashubhadayakah || 169 || Anantanamanantashriranantonantasaukhyadah | Anantashaktisahito hyanantamunisamstutah || 170 ||
അർഥം:वे चौंसठ अर्थों के निर्णेता और चौंसठ कलाओं के निधि हैं, अड़सठ महातीर्थों के क्षेत्र-भैरवों से वन्दित, चौरानबे मन्त्रों के आत्मा, छियानबे से अधिक के प्रभु। सौ से शतानन्द, शतधृति (ब्रह्मा), शतदल-से दीर्घ नेत्र, शतानीक, शतमख (इन्द्र), शतधारा वाले श्रेष्ठ आयुध। सहस्र से वे सहस्रदल कमल के निवासी, सहस्र फणों वाले सर्पों से विभूषित, और स्वयं पुरुषसूक्त के पुरुष हैं — सहस्रशीर्षा, सहस्राक्ष, सहस्रपात् — सहस्र नामों से संस्तुत्य, सहस्राक्ष इन्द्र का बल हरने वाले। दस सहस्र फण धारण करते हैं, फणिराज के आसन पर विराजते हैं; अट्ठासी हजार आदि महर्षि उनका स्तोत्र-पाठ करते हैं। वे लक्ष के आधार हैं, चार लाख जप से प्रसन्न, चौरासी लाख योनियों के जीवों की देह में स्थित। कोटि सूर्यों के समान तेजस्वी, कोटि चन्द्र-किरणों-से निर्मल, शिव से उद्भूत आठ कोटि विनायकों के धुरन्धर, सात कोटि महामन्त्रों से मन्त्रित अवयवों की द्युति वाले, तैंतीस कोटि देवों की श्रेणी से प्रणत पादुका वाले — अनन्त देवताओं से सेव्य, अनन्त शुभ के दाता: अनन्त नाम, अनन्त श्री, अनन्त, अनन्त सौख्यद, अनन्त शक्ति सहित, अनन्त मुनियों से संस्तुत।
ഇതി വൈനായകം നാമ്നാം സഹസ്രമിദമീരിതമ് । ഇദം ബ്രാഹ്മേ മുഹൂര്തേ യഃ പഠതി പ്രത്യഹം നരഃ ॥ 171 ॥ കരസ്ഥം തസ്യ സകലമൈഹികാമുഷ്മികം സുഖമ് । ആയുരാരോഗ്യമൈശ്വര്യം ധൈര്യം ശൌര്യം ബലം യശഃ ॥ 172 ॥ മേധാ പ്രജ്ഞാ ധൃതിഃ കാന്തിഃ സൌഭാഗ്യമഭിരൂപതാ । സത്യം ദയാ ക്ഷമാ ശാന്തിര്ദാക്ഷിണ്യം ധര്മശീലതാ ॥ 173 ॥ ജഗത്സംവനനം വിശ്വസംവാദോ വേദപാടവമ് । സഭാപാണ്ഡിത്യമൌദാര്യം ഗാമ്ഭീര്യം ബ്രഹ്മവര്ചസമ് ॥ 174 ॥ ഓജസ്തേജഃ കുലം ശീലം പ്രതാപോ വീര്യമാര്യതാ । ജ്ഞാനം വിജ്ഞാനമാസ്തിക്യം സ്ഥൈര്യം വിശ്വാസതാ തഥാ ॥ 175 ॥ ധനധാന്യാദിവൃദ്ധിശ്ച സകൃദസ്യ ജപാദ്ഭവേത് । വശ്യം ചതുര്വിധം വിശ്വം ജപാദസ്യ പ്രജായതേ ॥ 176 ॥ രാജ്ഞോ രാജകലത്രസ്യ രാജപുത്രസ്യ മന്ത്രിണഃ । ജപ്യതേ യസ്യ വശ്യാര്ഥേ സ ദാസസ്തസ്യ ജായതേ ॥ 177 ॥ ധര്മാര്ഥകാമമോക്ഷാണാമനായാസേന സാധനമ് । ശാകിനീഡാകിനീരക്ഷോയക്ഷഗ്രഹഭയാപഹമ് ॥ 178 ॥ സാമ്രാജ്യസുഖദം സര്വസപത്നമദമര്ദനമ് । സമസ്തകലഹധ്വംസി ദഗ്ധബീജപ്രരോഹണമ് ॥ 179 ॥ ദുഃസ്വപ്നശമനം ക്രുദ്ധസ്വാമിചിത്തപ്രസാദനമ് । ഷഡ്വര്ഗാഷ്ടമഹാസിദ്ധിത്രികാലജ്ഞാനകാരണമ് ॥ 180 ॥
Iti vainayakam namnam sahasramidamiritam | Idam brahme muhurte yah pathati pratyaham narah || 171 || Karastham tasya sakalamaihikamushmikam sukham | Ayurarogyamaishvaryam dhairyam shauryam balam yashah || 172 || Medha prajna dhritih kantih saubhagyamabhirupata | Satyam daya kshama shantirdakshinyam dharmashilata || 173 || Jagatsamvananam vishvasamvado vedapatavam | Sabhapandityamaudaryam gambhiryam brahmavarchasam || 174 || Ojastejah kulam shilam pratapo viryamaryata | Jnanam vijnanamastikyam sthairyam vishvasata tatha || 175 || Dhanadhanyadivriddhishcha sakridasya japadbhavet | Vashyam chaturvidham vishvam japadasya prajayate || 176 || Rajno rajakalatrasya rajaputrasya mantrinah | Japyate yasya vashyarthe sa dasastasya jayate || 177 || Dharmarthakamamokshanamanayasena sadhanam | Shakinidakinirakshoyakshagrahabhayapaham || 178 || Samrajyasukhadam sarvasapatnamadamardanam | Samastakalahadhvamsi dagdhabijaprarohanam || 179 || Duhsvapnashamanam kruddhasvamichittaprasadanam | Shadvargashtamahasiddhitrikalajnanakaranam || 180 ||
അർഥം:यहाँ फलश्रुति आरम्भ होती है: 'इस प्रकार विनायक के सहस्र नाम कहे गए। जो मनुष्य प्रतिदिन ब्राह्म-मुहूर्त में इनका पाठ करता है, उसके हाथ में इहलोक-परलोक का सम्पूर्ण सुख आ जाता है': आयु, आरोग्य, ऐश्वर्य, धैर्य, शौर्य, बल, यश, मेधा, प्रज्ञा, धृति, कान्ति, सौभाग्य, सुन्दरता, सत्य, दया, क्षमा, शान्ति, दाक्षिण्य, धर्मशीलता, जगत का वशीकरण, विश्व से संवाद, वेद-पाटव, सभा-पाण्डित्य, औदार्य, गाम्भीर्य और ब्रह्मवर्चस। एक बार के जप से भी धन-धान्य की वृद्धि होती है और चारों प्रकार का विश्व अनुकूल हो जाता है; राजा, राजपत्नी, राजपुत्र और मन्त्री वश में आते हैं। यह धर्म-अर्थ-काम-मोक्ष का अनायास साधन है; शाकिनी-डाकिनी-राक्षस-यक्ष-ग्रहों का भय हरता है; साम्राज्य-सुख देता है, समस्त शत्रुओं का मद मर्दन करता है, सब कलह नष्ट करता है, जले हुए बीजों को भी अंकुरित करता है; दुःस्वप्न शमन करता है, क्रुद्ध स्वामी का चित्त प्रसन्न करता है; षड्वर्ग, अष्ट महासिद्धियाँ और त्रिकाल-ज्ञान देता है।
പരകൃത്യപ്രശമനം പരചക്രപ്രമര്ദനമ് । സങ്ഗ്രാമമാര്ഗേ സവേഷാമിദമേകം ജയാവഹമ് ॥ 181 ॥ സര്വവന്ധ്യത്വദോഷഘ്നം ഗര്ഭരക്ഷൈകകാരണമ് । പഠ്യതേ പ്രത്യഹം യത്ര സ്തോത്രം ഗണപതേരിദമ് ॥ 182 ॥ ദേശേ തത്ര ന ദുര്ഭിക്ഷമീതയോ ദുരിതാനി ച । ന തദ്ഗേഹം ജഹാതി ശ്രീര്യത്രായം ജപ്യതേ സ്തവഃ ॥ 183 ॥ ക്ഷയകുഷ്ഠപ്രമേഹാര്ശഭഗന്ദരവിഷൂചികാഃ । ഗുല്മം പ്ലീഹാനമശമാനമതിസാരം മഹോദരമ് ॥ 184 ॥ കാസം ശ്വാസമുദാവര്തം ശൂലം ശോഫാമയോദരമ് । ശിരോരോഗം വമിം ഹിക്കാം ഗണ്ഡമാലാമരോചകമ് ॥ 185 ॥ വാതപിത്തകഫദ്വന്ദ്വത്രിദോഷജനിതജ്വരമ് । ആഗന്തുവിഷമം ശീതമുഷ്ണം ചൈകാഹികാദികമ് ॥ 186 ॥ ഇത്യാദ്യുക്തമനുക്തം വാ രോഗദോഷാദിസമ്ഭവമ് । സര്വം പ്രശമയത്യാശു സ്തോത്രസ്യാസ്യ സകൃജ്ജപഃ ॥ 187 ॥ പ്രാപ്യതേഽസ്യ ജപാത്സിദ്ധിഃ സ്ത്രീശൂദ്രൈഃ പതിതൈരപി । സഹസ്രനാമമന്ത്രോഽയം ജപിതവ്യഃ ശുഭാപ്തയേ ॥ 188 ॥ മഹാഗണപതേഃ സ്തോത്രം സകാമഃ പ്രജപന്നിദമ് । ഇച്ഛയാ സകലാന് ഭോഗാനുപഭുജ്യേഹ പാര്ഥിവാന് ॥ 189 ॥ മനോരഥഫലൈര്ദിവ്യൈര്വ്യോമയാനൈര്മനോരമൈഃ । ചന്ദ്രേന്ദ്രഭാസ്കരോപേന്ദ്രബ്രഹ്മശര്വാദിസദ്മസു ॥ 190 ॥
Parakrityaprashamanam parachakrapramardanam | Sangramamarge saveshamidamekam jayavaham || 181 || Sarvavandhyatvadoshaghnam garbharakshaikakaranam | Pathyate pratyaham yatra stotram ganapateridam || 182 || Deshe tatra na durbhikshamitayo duritani cha | Na tadgeham jahati shriryatrayam japyate stavah || 183 || Kshayakushthaprameharshabhagandaravishuchikah | Gulmam plihanamashamanamatisaram mahodaram || 184 || Kasam shvasamudavartam shulam shophamayodaram | Shirorogam vamim hikkam gandamalamarochakam || 185 || Vatapittakaphadvandvatridoshajanitajvaram | Agantuvishamam shitamushnam chaikahikadikam || 186 || Ityadyuktamanuktam va rogadoshadisambhavam | Sarvam prashamayatyashu stotrasyasya sakrijjapah || 187 || Prapyatesya japatsiddhih strishudraih patitairapi | Sahasranamamantroyam japitavyah shubhaptaye || 188 || Mahaganapateh stotram sakamah prajapannidam | Ichchhaya sakalan bhoganupabhujyeha parthivan || 189 || Manorathaphalairdivyairvyomayanairmanoramaih | Chandrendrabhaskaropendrabrahmasharvadisadmasu || 190 ||
അർഥം:फल आगे कहे जाते हैं: यह पर-कृत्य (अभिचार) शान्त करता है, शत्रु-चक्र को कुचलता है; युद्ध-मार्ग में यह अकेला ही विजय दिलाता है। सब प्रकार के वन्ध्यत्व-दोष नष्ट करता है और गर्भ-रक्षा का एकमात्र कारण है। जिस देश में गणपति का यह स्तोत्र प्रतिदिन पढ़ा जाता है, वहाँ दुर्भिक्ष, ईतियाँ और दुरित नहीं होते; जहाँ यह स्तव जपा जाता है, उस घर को लक्ष्मी कभी नहीं छोड़तीं। यह रोगों की पूरी सूची हरता है — क्षय, कुष्ठ, प्रमेह, अर्श, भगन्दर, विषूचिका, गुल्म, प्लीहा, पथरी, अतिसार, महोदर, कास, श्वास, उदावर्त, शूल, शोथ, शिरोरोग, वमन, हिचकी, गण्डमाला, अरुचि, वात-पित्त-कफ और त्रिदोष के ज्वर, आगन्तुक और विषम ज्वर, शीत-उष्ण, एकाहिक आदि — कहे और अनकहे सब रोग-दोष इस स्तोत्र का एक जप शीघ्र शान्त कर देता है। इसकी सिद्धि सबके लिए खुली है — स्त्री, शूद्र और पतित भी इसके जप से सिद्धि पाते हैं। सकाम होकर जपने वाला इच्छानुसार सब पार्थिव भोग भोगकर दिव्य मनोरम विमानों से चन्द्र, इन्द्र, सूर्य, उपेन्द्र, ब्रह्मा और शर्व के लोकों में विहार करता है।
കാമരൂപഃ കാമഗതിഃ കാമദഃ കാമദേശ്വരഃ । ഭുക്ത്വാ യഥേപ്സിതാന്ഭോഗാനഭീഷ്ടൈഃ സഹ ബന്ധുഭിഃ ॥ 191 ॥ ഗണേശാനുചരോ ഭൂത്വാ ഗണോ ഗണപതിപ്രിയഃ । നന്ദീശ്വരാദിസാനന്ദൈര്നന്ദിതഃ സകലൈര്ഗണൈഃ ॥ 192 ॥ ശിവാഭ്യാം കൃപയാ പുത്രനിര്വിശേഷം ച ലാലിതഃ । ശിവഭക്തഃ പൂര്ണകാമോ ഗണേശ്വരവരാത്പുനഃ ॥ 193 ॥ ജാതിസ്മരോ ധര്മപരഃ സാര്വഭൌമോഽഭിജായതേ । നിഷ്കാമസ്തു ജപന്നിത്യം ഭക്ത്യാ വിഘ്നേശതത്പരഃ ॥ 194 ॥ യോഗസിദ്ധിം പരാം പ്രാപ്യ ജ്ഞാനവൈരാഗ്യസംയുതഃ । നിരന്തരേ നിരാബാധേ പരമാനന്ദസഞ്ജ്ഞിതേ ॥ 195 ॥ വിശ്വോത്തീര്ണേ പരേ പൂര്ണേ പുനരാവൃത്തിവര്ജിതേ । ലീനോ വൈനായകേ ധാമ്നി രമതേ നിത്യനിര്വൃതേ ॥ 196 ॥ യോ നാമഭിര്ഹുതൈര്ദത്തൈഃ പൂജയേദര്ചയേഏന്നരഃ । രാജാനോ വശ്യതാം യാന്തി രിപവോ യാന്തി ദാസതാമ് ॥ 197 ॥ തസ്യ സിധ്യന്തി മന്ത്രാണാം ദുര്ലഭാശ്ചേഷ്ടസിദ്ധയഃ । മൂലമന്ത്രാദപി സ്തോത്രമിദം പ്രിയതമം മമ ॥ 198 ॥ നഭസ്യേ മാസി ശുക്ലായാം ചതുര്ഥ്യാം മമ ജന്മനി । ദൂര്വാഭിര്നാമഭിഃ പൂജാം തര്പണം വിധിവച്ചരേത് ॥ 199 ॥ അഷ്ടദ്രവ്യൈര്വിശേഷേണ കുര്യാദ്ഭക്തിസുസംയുതഃ । തസ്യേപ്സിതം ധനം ധാന്യമൈശ്വര്യം വിജയോ യശഃ ॥ 200 ॥
Kamarupah kamagatih kamadah kamadeshvarah | Bhuktva yathepsitanbhoganabhishtaih saha bandhubhih || 191 || Ganeshanucharo bhutva gano ganapatipriyah | Nandishvaradisanandairnanditah sakalairganaih || 192 || Shivabhyam kripaya putranirvishesham cha lalitah | Shivabhaktah purnakamo ganeshvaravaratpunah || 193 || Jatismaro dharmaparah sarvabhaumobhijayate | Nishkamastu japannityam bhaktya vighneshatatparah || 194 || Yogasiddhim param prapya jnanavairagyasamyutah | Nirantare nirabadhe paramanandasanjnite || 195 || Vishvottirne pare purne punaravrittivarjite | Lino vainayake dhamni ramate nityanirvrite || 196 || Yo namabhirhutairdattaih pujayedarchayeennarah | Rajano vashyatam yanti ripavo yanti dasatam || 197 || Tasya sidhyanti mantranam durlabhashcheshtasiddhayah | Mulamantradapi stotramidam priyatamam mama || 198 || Nabhasye masi shuklayam chaturthyam mama janmani | Durvabhirnamabhih pujam tarpanam vidhivachcharet || 199 || Ashtadravyairvisheshena kuryadbhaktisusamyutah | Tasyepsitam dhanam dhanyamaishvaryam vijayo yashah || 200 ||
അർഥം:कामरूप और कामगति होकर, इष्ट बन्धुओं सहित यथेच्छ भोग भोगकर, पाठक गणेश का अनुचर बन जाता है — गणपति का प्रिय गण, नन्दीश्वर आदि समस्त गणों से आनन्दपूर्वक अभिनन्दित, और शिव-पार्वती द्वारा अपने पुत्र के समान कृपा से दुलारा हुआ। पूर्णकाम शिवभक्त होकर वह गणेश्वर के वर से पुनः जातिस्मर (पूर्वजन्मों का स्मरण रखने वाला), धर्मपरायण और सार्वभौम सम्राट होता है। और जो निष्काम होकर भक्ति से नित्य जप करता है, विघ्नेश में तत्पर — वह ज्ञान-वैराग्य से युक्त परम योगसिद्धि पाकर उस वैनायक धाम में लीन हो जाता है जो निरन्तर, निराबाध, परमानन्द नामक, विश्व से परे, पूर्ण और पुनरावृत्ति-रहित है — वहाँ नित्य तृप्त होकर रमण करता है। जो इन नामों से हवन, दान और पूजन-अर्चन करता है — राजा उसके वश में आते हैं, शत्रु दास बन जाते हैं; उसे मन्त्रों की दुर्लभ इष्ट-सिद्धियाँ प्राप्त होती हैं। भगवान कहते हैं: 'यह स्तोत्र मुझे मेरे मूलमन्त्र से भी प्रियतर है। भाद्रपद शुक्ल चतुर्थी को — मेरे जन्मदिन पर — दूर्वा और इन नामों से विधिवत् पूजा-तर्पण करे, विशेषतः अष्टद्रव्यों से भक्तिपूर्वक — तो वर्ष भर विघ्नराज उसके इष्ट अर्थ सिद्ध करेंगे; उसे धन, धान्य, ऐश्वर्य, विजय और यश निश्चित मिलेगा।'
ഭവിഷ്യതി ന സന്ദേഹഃ പുത്രപൌത്രാദികം സുഖമ് । ഇദം പ്രജപിതം സ്തോത്രം പഠിതം ശ്രാവിതം ശ്രുതമ് ॥ 201 ॥ വ്യാകൃതം ചര്ചിതം ധ്യാതം വിമൃഷ്ടമഭിവന്ദിതമ് । ഇഹാമുത്ര ച വിശ്വേഷാം വിശ്വൈശ്വര്യപ്രദായകമ് ॥ 202 ॥ സ്വച്ഛന്ദചാരിണാപ്യേഷ യേന സന്ധാര്യതേ സ്തവഃ । സ രക്ഷ്യതേ ശിവോദ്ഭൂതൈര്ഗണൈരധ്യഷ്ടകോടിഭിഃ ॥ 203 ॥ ലിഖിതം പുസ്തകസ്തോത്രം മന്ത്രഭൂതം പ്രപൂജയേത് । തത്ര സര്വോത്തമാ ലക്ഷ്മീഃ സന്നിധത്തേ നിരന്തരമ് ॥ 204 ॥ ദാനൈരശേഷൈരഖിലൈര്വ്രതൈശ്ച തീര്ഥൈരശേഷൈരഖിലൈര്മഖൈശ്ച । ന തത്ഫലം വിന്ദതി യദ്ഗണേശസഹസ്രനാമസ്മരണേന സദ്യഃ ॥ 205 ॥ ഏതന്നാമ്നാം സഹസ്രം പഠതി ദിനമണൌ പ്രത്യഹമ്പ്രോജ്ജിഹാനേ സായം മധ്യന്ദിനേ വാ ത്രിഷവണമഥവാ സന്തതം വാ ജനോ യഃ । സ സ്യാദൈശ്വര്യധുര്യഃ പ്രഭവതി വചസാം കീര്തിമുച്ചൈസ്തനോതി ദാരിദ്ര്യം ഹന്തി വിശ്വം വശയതി സുചിരം വര്ധതേ പുത്രപൌത്രൈഃ ॥ 206 ॥ അകിഞ്ചനോപ്യേകചിത്തോ നിയതോ നിയതാസനഃ । പ്രജപംശ്ചതുരോ മാസാന് ഗണേശാര്ചനതത്പരഃ ॥ 207 ॥ ദരിദ്രതാം സമുന്മൂല്യ സപ്തജന്മാനുഗാമപി । ലഭതേ മഹതീം ലക്ഷ്മീമിത്യാജ്ഞാ പാരമേശ്വരീ ॥ 208 ॥ ആയുഷ്യം വീതരോഗം കുലമതിവിമലം സമ്പദശ്ചാര്തിനാശഃ കീര്തിര്നിത്യാവദാതാ ഭവതി ഖലു നവാ കാന്തിരവ്യാജഭവ്യാ । പുത്രാഃ സന്തഃ കലത്രം ഗുണവദഭിമതം യദ്യദന്യച്ച തത്ത - ന്നിത്യം യഃ സ്തോത്രമേതത് പഠതി ഗണപതേസ്തസ്യ ഹസ്തേ സമസ്തമ് ॥ 209 ॥ ഗണഞ്ജയോ ഗണപതിര്ഹേരമ്ബോ ധരണീധരഃ । മഹാഗണപതിര്ബുദ്ധിപ്രിയഃ ക്ഷിപ്രപ്രസാദനഃ ॥ 210 ॥
Bhavishyati na sandehah putrapautradikam sukham | Idam prajapitam stotram pathitam shravitam shrutam || 201 || Vyakritam charchitam dhyatam vimrishtamabhivanditam | Ihamutra cha vishvesham vishvaishvaryapradayakam || 202 || Svachchhandacharinapyesha yena sandharyate stavah | Sa rakshyate shivodbhutairganairadhyashtakotibhih || 203 || Likhitam pustakastotram mantrabhutam prapujayet | Tatra sarvottama lakshmih sannidhatte nirantaram || 204 || Danairasheshairakhilairvrataishcha tirthairasheshairakhilairmakhaishcha | Na tatphalam vindati yadganeshasahasranamasmaranena sadyah || 205 || Etannamnam sahasram pathati dinamanau pratyahamprojjihane Sayam madhyandine va trishavanamathava santatam va jano yah | Sa syadaishvaryadhuryah prabhavati vachasam kirtimuchchaistanoti Daridryam hanti vishvam vashayati suchiram vardhate putrapautraih || 206 || Akinchanopyekachitto niyato niyatasanah | Prajapamshchaturo masan ganesharchanatatparah || 207 || Daridratam samunmulya saptajanmanugamapi | Labhate mahatim lakshmimityajna parameshvari || 208 || Ayushyam vitarogam kulamativimalam sampadashchartinashah Kirtirnityavadata bhavati khalu nava kantiravyajabhavya | Putrah santah kalatram gunavadabhimatam yadyadanyachcha tatta - Nnityam yah stotrametat pathati ganapatestasya haste samastam || 209 || Gananjayo ganapatirherambo dharanidharah | Mahaganapatirbuddhipriyah kshipraprasadanah || 210 ||
അർഥം:वचन पूर्ण होता है: पुत्र-पौत्रादि का सुख निःसन्देह मिलेगा। यह स्तोत्र — जपा, पढ़ा, सुनाया, सुना, व्याख्यात, चर्चित, ध्यात, विमृष्ट या अभिवन्दित — इहलोक और परलोक में सबको विश्व का ऐश्वर्य देता है। स्वच्छन्द विचरने वाला भी यदि इस स्तव को धारण करता है, तो शिव से उत्पन्न आठ कोटि गण उसकी रक्षा करते हैं। स्तोत्र की लिखित पुस्तक को मन्त्र-स्वरूप मानकर पूजे — वहाँ सर्वोत्तमा लक्ष्मी निरन्तर निवास करती हैं। समस्त दानों, व्रतों, तीर्थों और यज्ञों से भी वह फल नहीं मिलता जो गणेश-सहस्रनाम के स्मरण से तत्काल मिल जाता है। जो सूर्योदय पर, सन्ध्या या मध्याह्न में, त्रिकाल अथवा निरन्तर इन सहस्र नामों का पाठ करता है — वह ऐश्वर्य में अग्रणी और वाणी का स्वामी होता है, ऊँची कीर्ति फैलाता है, दारिद्र्य का नाश करता है, विश्व को वश में करता है और पुत्र-पौत्रों सहित चिरकाल बढ़ता है। अकिञ्चन भी — एकाग्रचित्त, नियमित, स्थिर आसन वाला — गणेश-अर्चन में तत्पर होकर चार मास जप करे, तो सात जन्मों से पीछा करती दरिद्रता को भी जड़ से उखाड़कर महती लक्ष्मी पाता है — यही परमेश्वर की आज्ञा है। नीरोग दीर्घायु, अति निर्मल कुल, सम्पदा, पीड़ा का नाश, नित्य उज्ज्वल कीर्ति, सहज नवीन कान्ति, सज्जन पुत्र, गुणवती प्रिय पत्नी — जो भी और हो, वह सब इस स्तोत्र के नित्य पाठक के हाथ में है। फिर इक्कीस नामों की माला आरम्भ होती है: गणञ्जय, गणपति, हेरम्ब, धरणीधर, महागणपति, बुद्धिप्रिय, क्षिप्रप्रसादन —
അമോഘസിദ്ധിരമൃതമന്ത്രശ്ചിന്താമണിര്നിധിഃ । സുമങ്ഗലോ ബീജമാശാപൂരകോ വരദഃ കലഃ ॥ 211 ॥ കാശ്യപോ നന്ദനോ വാചാസിദ്ധോ ഢുണ്ഢിര്വിനായകഃ । മോദകൈരേഭിരത്രൈകവിംശത്യാ നാമഭിഃ പുമാന് ॥ 212 ॥ ഉപായനം ദദേദ്ഭക്ത്യാ മത്പ്രസാദം ചികീര്ഷതി । വത്സരം വിഘ്നരാജോഽസ്യ തഥ്യമിഷ്ടാര്ഥസിദ്ധയേ ॥ 213 ॥ യഃ സ്തൌതി മദ്ഗതമനാ മമാരാധനതത്പരഃ । സ്തുതോ നാമ്നാ സഹസ്രേണ തേനാഹം നാത്ര സംശയഃ ॥ 214 ॥ നമോ നമഃ സുരവരപൂജിതാങ്ഘ്രയേ നമോ നമോ നിരുപമമങ്ഗലാത്മനേ । നമോ നമോ വിപുലദയൈകസിദ്ധയേ നമോ നമഃ കരികലഭാനനായ തേ ॥ 215 ॥ കിങ്കിണീഗണരചിതചരണഃ പ്രകടിതഗുരുമിതചാരുകരണഃ । മദജലലഹരീകലിതകപോലഃ ശമയതു ദുരിതം ഗണപതിനാമ്നാ ॥ 216 ॥ ॥ ഇതി ശ്രീഗണേശപുരാണേ ഉപാസനാഖണ്ഡേ ഈശ്വരഗണേശസംവാദേ ഗണേശസഹസ്രനാമസ്തോത്രം നാമ ഷട്ചത്വാരിംശോധ്യായഃ ॥
Amoghasiddhiramritamantrashchintamanirnidhih | Sumangalo bijamashapurako varadah kalah || 211 || Kashyapo nandano vachasiddho dhundhirvinayakah | Modakairebhiratraikavimshatya namabhih puman || 212 || Upayanam dadedbhaktya matprasadam chikirshati | Vatsaram vighnarajosya tathyamishtarthasiddhaye || 213 || Yah stauti madgatamana mamaradhanatatparah | Stuto namna sahasrena tenaham natra samshayah || 214 || Namo namah suravarapujitanghraye Namo namo nirupamamangalatmane | Namo namo vipuladayaikasiddhaye Namo namah karikalabhananaya te || 215 || Kinkiniganarachitacharanah Prakatitagurumitacharukaranah | Madajalalaharikalitakapolah Shamayatu duritam ganapatinamna || 216 || || Iti shriganeshapurane upasanakhande ishvaraganeshasamvade Ganeshasahasranamastotram nama shatchatvarimshodhyayah ||
അർഥം:— अमोघसिद्धि, अमृतमन्त्र, चिन्तामणि, निधि, सुमङ्गल, बीज, आशापूरक, वरद, कल, काश्यप, नन्दन, वाचासिद्ध, ढुण्ढि और विनायक। जो भक्तिपूर्वक इन इक्कीस नामों के साथ मोदकों का उपहार अर्पित करता है, मेरी प्रसन्नता चाहता हुआ — उसके इष्ट अर्थ विघ्नराज वर्ष भर में सत्य ही सिद्ध करेंगे। जो मुझमें मन लगाकर, मेरी आराधना में तत्पर होकर स्तुति करता है — इन सहस्र नामों से स्तुत होकर मैं उससे प्रसन्न होता हूँ, इसमें संशय नहीं। अन्तिम वन्दना: 'नमो नमः — देवश्रेष्ठों से पूजित चरणों वाले को; नमो नमः — अनुपम मङ्गल-स्वरूप को; नमो नमः — विपुल दया की एकमात्र सिद्धि को; नमो नमः — करि-कलभ (गज-शावक) मुख वाले तुझको। जिनके चरणों में किङ्किणियाँ बजती हैं, जिनकी सुन्दर चेष्टाएँ अपार गुरुता प्रकट करती हैं, जिनके कपोल मद-जल की लहरों से भीगे हैं — वे गणपति अपने नाम से ही समस्त पाप-दुरित शान्त करें।' इस प्रकार श्रीगणेश पुराण के उपासनाखण्ड में ईश्वर-गणेश संवाद में गणेश-सहस्रनाम-स्तोत्र नामक छियालीसवाँ अध्याय पूर्ण हुआ।
പദം-പദം അർഥം
ഉച്ചാരണം കേൾക്കാൻ ഏതെങ്കിലും പദത്തിൽ ക്ലിക്ക് ചെയ്യൂ
गणपति सहस्रनाम स्तोत्रम् പാരായണ ഫലങ്ങൾ
The Ganesha Purana declares it the supreme remover of obstacles — even Shiva chanted it before conquering Tripura
Daily recitation at brahma-muhurta is said to grant health, long life, wealth, eloquence and fame
Traditionally chanted for victory in undertakings, protection of the womb, and removal of poverty
Its phalashruti promises relief from a vast catalogue of diseases and fears
Reciting it on Ganesha Chaturthi with durva grass and modakas is considered especially powerful
Open to all — the text itself says its siddhi is attainable by everyone, regardless of station
Nishkama (desireless) recitation leads to supreme yoga-siddhi and absorption in the Vainayaka abode
गणपति सहस्रनाम स्तोत्रम् പാരായണ വിധി
Begin with a bath and a clean seat facing east. Perform the karanyasa and anganyasa as given in the text, meditate on the dhyana verse of the red-hued, elephant-faced Lord, and then recite the thousand names with an unhurried, devoted mind. Offer durva grass, red flowers and modakas if possible. The phalashruti recommends daily recitation at brahma-muhurta; on Ganesha Chaturthi, worship with the names and eight offering substances is prescribed by the text itself. If time is short, the twenty-one names listed at the end (Gananjaya, Ganapati, Heramba...) may be recited with modaka offerings.
പതിവായി ചോദിക്കുന്ന ചോദ്യങ്ങൾ
ഇവയും വായിക്കൂ
ॐ
പൂർണ गणपति सहस्रनाम स्तोत्रम् ശ്ലോകം-ശ്ലോകം അർഥസഹിതം വായിക്കൂ, അല്ലെങ്കിൽ കൂടുതൽ പവിത്ര പാഠങ്ങൾ കാണൂ