મન્ત્ર પુષ્પમ્
मन्त्र पुष्पम् in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
મન્ત્ર પુષ્પમ્ યજુર્વેદના તૈત્તિરીય આરણ્યકનું એક વૈદિક સૂક્ત છે, જે દરેક મોટા વૈદિક યજ્ઞ અને મંદિર પૂજાના સમાપન પર પઢાય છે. તે જળ, અગ્નિ, વાયુ અને ચન્દ્ર જેવા તત્ત્વોના પરસ્પર સંબંધને પ્રગટ કરે છે, અને 'ય એવં વેદ' (જે આ જાણે છે) કહીને સમૃદ્ધિની ખાતરી આપે છે. તે દક્ષિણ ભારતીય મંદિરોમાં સૌથી વધુ પઢાતા સૂક્તોમાંનું એક છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Taittiriya Aranyaka (Yajurveda) · Vedic Rishis · 1200-800 BCE
મન્ત્ર પુષ્પમ્ તૈત્તિરીય આરણ્યકમાંથી આવે છે, જે યજુર્વેદનો એ ભાગ છે જે વન (અરણ્ય)માં ગહન ચિંતન દરમિયાન અધ્યયન કરવા રચાયેલો છે. તે વિશ્વ-તત્ત્વો વચ્ચેના ગહન પરસ્પર સંબંધની શોધ કરે છે — કેવી રીતે જળ, અગ્નિ, વાયુ, ચન્દ્ર અને સૂર્ય બધાં પરસ્પર નિર્ભર છે. વિશ્વ-એકતાની આ સમજ જ્ઞાનનું સર્વોચ્ચ 'પુષ્પ' મનાય છે, તેથી તેને દેવતાને અંતિમ, સર્વશ્રેષ્ઠ અર્પણ રૂપે ચઢાવાય છે.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
દક્ષિણ ભારતનાં મહાન મંદિરોમાં — તિરુપતિ, મદુરૈ, રામેશ્વરમ, શ્રીરંગમ — હજારો ભક્તો દરેક મોટી પૂજાના સમાપન પર સાથે મન્ત્ર પુષ્પમ્નો પાઠ કરે છે. આ ધ્વનિ-સંરચિત મંદિર-મંડપોમાં આ પ્રાચીન વૈદિક મંત્રનું સામૂહિક સ્પંદન એવી અનુગૂંજ સર્જે છે જેને ભક્તો મંદિર સ્વયં દિવ્ય ઊર્જાથી કંપિત થતું હોય તેવો અનુભવ કરે છે. 'ય એવં વેદ' (જે આમ જાણે છે) એક વૈદિક પ્રતિજ્ઞા મનાય છે — આ મંત્રના અર્થની સાચી સમજ સમસ્ત પ્રકારની સમૃદ્ધિ આપે છે, એમ કહેવાય છે.
સાંભળતાં સાંભળતાં જપો
અર્થ સહિત સંપૂર્ણ પાઠ
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
ૐ યો ઽપાં પુષ્પં વેદ પુષ્પવાન્ પ્રજાવાન્ પશુમાન્ ભવતિ। ચન્દ્રમા વા અપાં પુષ્પમ્। પુષ્પવાન્ પ્રજાવાન્ પશુમાન્ ભવતિ। ય એવં વેદ ।
Om Yo Apaam Pushpam Veda Pushpavaan Prajavaan Pashumaan Bhavati Chandrama Va Apaam Pushpam Pushpavaan Prajavaan Pashumaan Bhavati Ya Evam Veda
અર્થ:જે જળના પુષ્પને જાણે છે, તે પુષ્પવાન, પ્રજાવાન અને પશુવાન થાય છે; ચંદ્ર જળનું પુષ્પ છે — જે આમ જાણે છે, તે સર્વ સમૃદ્ધિ પામે છે.
યો ઽપામાયતનં વેદ આયતનવાન્ ભવતિ। અગ્નિર્વા અપામાયતનમ્। આયતનવાન્ ભવતિ। યો ઽગ્નેરાયતનં વેદ આયતનવાન્ ભવતિ। આપો વા અગ્નેરાયતનમ્। આયતનવાન્ ભવતિ। ય એવં વેદ ।
Yo Apaam Aayatanam Veda Aayatanavaan Bhavati Agnirvaa Apaam Aayatanam Aayatanavaan Bhavati Yo Agner Aayatanam Veda Aayatanavaan Bhavati Aapo Vaa Agner Aayatanam Aayatanavaan Bhavati Ya Evam Veda
અર્થ:જે જળના આયતન (આધાર)ને જાણે છે, તે પ્રતિષ્ઠિત થાય છે; અગ્નિ જળનું આયતન છે — જે આમ જાણે છે, તે પ્રતિષ્ઠિત થાય છે; જે અગ્નિના આયતનને જાણે છે, તે પ્રતિષ્ઠિત થાય છે; જળ અગ્નિનું આયતન છે — જે આમ જાણે છે, તે પ્રતિષ્ઠિત થાય છે.
યો ઽપામાયતનં વેદ આયતનવાન્ ભવતિ। વાયુર્વા અપામાયતનમ્। આયતનવાન્ ભવતિ। યો વાયોરાયતનં વેદ આયતનવાન્ ભવતિ। આપો વૈ વાયોરાયતનમ્। આયતનવાન્ ભવતિ। ય એવં વેદ ।
Yo Apaam Aayatanam Veda Aayatanavaan Bhavati Vaayurvaa Apaam Aayatanam Aayatanavaan Bhavati Yo Vayor Aayatanam Veda Aayatanavaan Bhavati Aapo Vai Vayor Aayatanam Aayatanavaan Bhavati Ya Evam Veda
અર્થ:જે જળના આયતનને જાણે છે, તે પ્રતિષ્ઠિત થાય છે; વાયુ જળનું આયતન છે — જે આમ જાણે છે, તે પ્રતિષ્ઠિત થાય છે; જે વાયુના આયતનને જાણે છે, તે પ્રતિષ્ઠિત થાય છે; જળ વાયુનું આયતન છે — જે આમ જાણે છે, તે પ્રતિષ્ઠિત થાય છે.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
मन्त्र पुष्पम् પાઠના લાભ
દરેક મોટા વૈદિક યજ્ઞ અને મંદિર પૂજાના સમાપન પર પઢાય છે
બધાં તત્ત્વો — જળ, અગ્નિ, વાયુ, ચન્દ્ર — ની પરસ્પર જોડાયેલી પ્રકૃતિ પ્રગટ કરે છે
'ય એવં વેદ' — જે આ સત્યને જાણે છે, તે સર્વ સમૃદ્ધિ પામે છે
દક્ષિણ ભારતીય મંદિરોમાં સૌથી વધુ વાર પઢાતા વૈદિક સૂક્તોમાંનું એક
વિશ્વ-નિયમો અને પ્રાકૃતિક નિયમની ગહન સમજ આપે છે
જાણનારને ભૌતિક અને આધ્યાત્મિક સમૃદ્ધિ આપે છે
मन्त्र पुष्पम् જપ વિધિ
મન્ત્ર પુષ્પમ્ પરંપરાગત રીતે પૂજાના અંતે દેવતાને પુષ્પ અર્પિત કરતાં પઢાય છે. હાથમાં પુષ્પ લો, મંત્રનો પાઠ કરો, અને પુષ્પ દેવતાનાં ચરણોમાં અર્પિત કરો. દક્ષિણ ભારતીય મંદિરોમાં સંપૂર્ણ સમૂહ તેને સાથે પઢે છે. વ્યક્તિગત સાધના માટે, તેના અર્થની સમજ સાથે 3 વાર પઢો.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ मन्त्र पुष्पम् શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ