সরস্বতী সহস্রনাম স্তোত্রম্
सरस्वती सहस्रनाम स्तोत्रम् in Bengali · বাংলা
আপনার ভাষা/লিপিতে পড়ুন
উৎপত্তি ও কাহিনি
Skanda Purana, Sanatkumara Samhita (Narada-Sanatkumara samvada) · Revealed by the goddess Saraswati to Brahma; narrated by Sanatkumara to Narada · c. 600-1200 CE (Puranic period)
When Brahma had created the three worlds, he found his creation standing frozen and unconscious — for there was as yet no speech. The world-teacher performed austere tapas for ten thousand divine years, until Vani arose, radiant with all meaning, declaring herself Mahavidya, the sovereign of all speech. She taught Brahma her thousand names, promising that whoever pleased her with them would find her his servant; Brahma praised her, won her as his consort, and from that moment the universe was filled with language. Sanatkumara, who had guarded this secret, revealed it to Narada — a hymn whose names run in long alliterative garlands through the letters va, ga, sha, sa, ma, bha, ba, a, ja, ka, ta and ya, punctuated by the goddess's own seed-mantras.
✦ শাস্ত্রে যেমন বলা হয়েছে
This sahasranama embodies its own deity in its very structure: the goddess of language is praised in long alphabetical garlands, and at its centre sits a mantra that recites the entire Sanskrit alphabet — from 'am' to 'ksham' — invoking her as Aksharamalika, 'she who wears the letters as her garland'. The text makes a startling promise found in almost no other hymn: that even a person born mute, reciting or hearing it with devotion, becomes eloquent in all learning like a second Brahma — for she who gave speech to a speechless universe can give it to anyone.
অর্থসহ সম্পূর্ণ পাঠ
যেকোনো পঙ্ক্তি বা ▶ বোতাম ছুঁয়ে শুনুন
ধ্যানম্ । শ্রীমচ্চন্দনচর্চিতোজ্জ্বলবপুঃ শুক্লাম্বরা মল্লিকা- মালালালিত কুন্তলা প্রবিলসন্মুক্তাবলীশোভনা । সর্বজ্ঞাননিধানপুস্তকধরা রুদ্রাক্ষমালাঙ্কিতা বাগ্দেবী বদনাম্বুজে বসতু মে ত্রৈলোক্যমাতা শুভা ॥ শ্রী নারদ উবাচ – ভগবন্পরমেশান সর্বলোকৈকনাযক । কথং সরস্বতী সাক্ষাত্প্রসন্না পরমেষ্ঠিনঃ ॥ 2 ॥ কথং দেব্যা মহাবাণ্যাস্সতত্প্রাপ সুদুর্লভম্ । এতন্মে বদ তত্ত্বেন মহাযোগীশ্বর প্রভো ॥ 3 ॥ শ্রী সনত্কুমার উবাচ – সাধু পৃষ্টং ত্বযা ব্রহ্মন্ গুহ্যাদ্গুহ্যমনুত্তমম্ । মযানুগোপিতং যত্নাদিদানীং সত্প্রকাশ্যতে ॥ 4 ॥ পুরা পিতামহং দৃষ্ট্বা জগত্স্থাবরজঙ্গমম্ । নির্বিকারং নিরাভাসং স্তম্ভীভূতমচেতসম্ ॥ 5 ॥ সৃষ্ট্বা ত্রৈলোক্যমখিলং বাগভাবাত্তথাবিধম্ । আধিক্যাভাবতঃ স্বস্য পরমেষ্ঠী জগদ্গুরুঃ ॥ 6 ॥ দিব্যবর্ষাযুতং তেন তপো দুষ্করমুত্তমম্ । ততঃ কদাচিত্সঞ্জাতা বাণী সর্বার্থশোভিতা ॥ 7 ॥ অহমস্মি মহাবিদ্যা সর্ববাচামধীশ্বরী । মম নাম্নাং সহস্রং তু উপদেক্ষ্যাম্যনুত্তমম্ ॥ 8 ॥
Dhyanam | Shrimachchandanacharchitojjvalavapuh shuklambara mallika- Malalalita kuntala pravilasanmuktavalishobhana | Sarvajnananidhanapustakadhara rudrakshamalankita Vagdevi vadanambuje vasatu me trailokyamata shubha || Shri narada uvacha – Bhagavanparameshana sarvalokaikanayaka | Katham sarasvati sakshatprasanna parameshthinah || 2 || Katham devya mahavanyassatatprapa sudurlabham | Etanme vada tattvena mahayogishvara prabho || 3 || Shri sanatkumara uvacha – Sadhu prishtam tvaya brahman guhyadguhyamanuttamam | Mayanugopitam yatnadidanim satprakashyate || 4 || Pura pitamaham drishtva jagatsthavarajangamam | Nirvikaram nirabhasam stambhibhutamachetasam || 5 || Srishtva trailokyamakhilam vagabhavattathavidham | Adhikyabhavatah svasya parameshthi jagadguruh || 6 || Divyavarshayutam tena tapo dushkaramuttamam | Tatah kadachitsanjata vani sarvarthashobhita || 7 || Ahamasmi mahavidya sarvavachamadhishvari | Mama namnam sahasram tu upadekshyamyanuttamam || 8 ||
অর্থ:स्तोत्र का आरम्भ ध्यान से होता है: चन्दन से चर्चित उज्ज्वल शरीर वाली, श्वेत वस्त्रधारिणी, मल्लिका-मालाओं से सुशोभित केशों वाली, मोतियों की लड़ियों से दमकती, समस्त ज्ञान की निधि — पुस्तक — धारण करने वाली, रुद्राक्षमाला से अङ्कित वे शुभ वाग्देवी, त्रैलोक्य-माता, मेरे मुख-कमल में निवास करें। फिर नारद सनत्कुमार से पूछते हैं कि सरस्वती ब्रह्मा (परमेष्ठी) पर साक्षात् कैसे प्रसन्न हुईं और उन्हें वह परम दुर्लभ कृपा कैसे मिली। सनत्कुमार कहते हैं — यह गुह्य से भी गुह्य रहस्य अब प्रकट करता हूँ: पूर्वकाल में ब्रह्मा ने त्रैलोक्य की सृष्टि करके देखा कि वाणी के अभाव में सारा स्थावर-जङ्गम जगत जड़, निष्प्रभ और अचेतन खड़ा है। अपनी न्यूनता अनुभव कर जगद्गुरु परमेष्ठी ने दस हजार दिव्य वर्षों तक अति दुष्कर तप किया; तब सर्वार्थों से शोभित वाणी प्रकट हुईं और बोलीं — 'मैं महाविद्या हूँ, समस्त वाणियों की अधीश्वरी; मैं तुम्हें अपने अनुत्तम सहस्र नामों का उपदेश करूँगी।'
অনেন সংস্তুতা নিত্যং পত্নী তব ভবাম্যহম্ । ত্বযা সৃষ্টং জগত্সর্বং বাণীযুক্তং ভবিষ্যতি ॥ 9 ॥ ইদং রহস্যং পরমং মম নামসহস্রকম্ । সর্বপাপৌঘশমনং মহাসারস্বতপ্রদম্ ॥ 10 ॥ মহাকবিত্বদং লোকে বাগীশত্বপ্রদাযকম্ । ত্বং বা পরঃ পুমান্যস্তু স্তবেনাঽনেন তোষযেত্ ॥ 11 ॥ তস্যাহং কিঙ্করী সাক্ষাদ্ভবিষ্যামি ন সংশযঃ । ইত্যুক্ত্বান্তর্দধে বাণী তদারভ্য পিতামহঃ ॥ 12 ॥ স্তুত্বা স্তোত্রেণ দিব্যেন তত্পতিত্বমবাপ্তবান্ । বাণীযুক্তং জগত্সর্বং তদারভ্যাঽভবন্মুনে ॥ 13 ॥ তত্তেহং সম্প্রবক্ষ্যামি শৃণু যত্নেন নারদ । সাবধানমনা ভূত্বা ক্ষণং শুদ্ধো মুনীশ্বরঃ ॥ 14 ॥
Anena samstuta nityam patni tava bhavamyaham | Tvaya srishtam jagatsarvam vaniyuktam bhavishyati || 9 || Idam rahasyam paramam mama namasahasrakam | Sarvapapaughashamanam mahasarasvatapradam || 10 || Mahakavitvadam loke vagishatvapradayakam | Tvam va parah pumanyastu stavenanena toshayet || 11 || Tasyaham kinkari sakshadbhavishyami na samshayah | Ityuktvantardadhe vani tadarabhya pitamahah || 12 || Stutva stotrena divyena tatpatitvamavaptavan | Vaniyuktam jagatsarvam tadarabhyabhavanmune || 13 || Tatteham sampravakshyami shrinu yatnena narada | Savadhanamana bhutva kshanam shuddho munishvarah || 14 ||
অর্থ:देवी अपना वचन पूर्ण करती हैं: 'इस स्तोत्र से नित्य संस्तुत होकर मैं तुम्हारी पत्नी बनूँगी, और तुम्हारा रचा सारा जगत वाणी से युक्त हो जाएगा। यह परम रहस्य — मेरा नाम-सहस्र — समस्त पापों की राशियों का शमन करने वाला और महासारस्वत (वाणी की महासिद्धि) देने वाला है; यह लोक में महाकवित्व और वाणी का ईश्वरत्व देता है। तुम हो या कोई अन्य पुरुष — जो इस स्तव से मुझे सन्तुष्ट करेगा, मैं साक्षात् उसकी किङ्करी बन जाऊँगी, इसमें संशय नहीं।' यह कहकर वाणी अन्तर्धान हो गईं। तब से ब्रह्मा ने इस दिव्य स्तोत्र से स्तुति कर उन्हें पत्नी रूप में पाया, और तभी से सारा जगत वाणी से युक्त हुआ। सनत्कुमार कहते हैं — 'वही स्तोत्र मैं तुम्हें कहता हूँ; हे नारद, क्षण भर शुद्ध और सावधान मन होकर यत्नपूर्वक सुनो।'
[ ঐং বদ বদ বাগ্বাদিনী স্বাহা ] বাগ্বাণী বরদা বন্দ্যা বরারোহা বরপ্রদা । বৃত্তির্বাগীশ্বরী বার্তা বরা বাগীশবল্লভা ॥ 1 ॥ বিশ্বেশ্বরী বিশ্ববন্দ্যা বিশ্বেশপ্রিযকারিণী । বাগ্বাদিনী চ বাগ্দেবী বৃদ্ধিদা বৃদ্ধিকারিণী ॥ 2 ॥ বৃদ্ধির্বৃদ্ধা বিষঘ্নী চ বৃষ্টির্বৃষ্টিপ্রদাযিনী । বিশ্বারাধ্যা বিশ্বমাতা বিশ্বধাত্রী বিনাযকা ॥ 3 ॥ বিশ্বশক্তির্বিশ্বসারা বিশ্বা বিশ্ববিভাবরী । বেদান্তবেদিনী বেদ্যা বিত্তা বেদত্রযাত্মিকা ॥ 4 ॥ বেদজ্ঞা বেদজননী বিশ্বা বিশ্ববিভাবরী । বরেণ্যা বাঙ্মযী বৃদ্ধা বিশিষ্টপ্রিযকারিণী ॥ 5 ॥ বিশ্বতোবদনা ব্যাপ্তা ব্যাপিনী ব্যাপকাত্মিকা । ব্যালঘ্নী ব্যালভূষাঙ্গী বিরজা বেদনাযিকা ॥ 6 ॥ বেদবেদান্তসংবেদ্যা বেদান্তজ্ঞানরূপিণী । বিভাবরী চ বিক্রান্তা বিশ্বামিত্রা বিধিপ্রিযা ॥ 7 ॥ বরিষ্ঠা বিপ্রকৃষ্টা চ বিপ্রবর্যপ্রপূজিতা । বেদরূপা বেদমযী বেদমূর্তিশ্চ বল্লভা ॥ 8 ॥ [ ওঁ হ্রীং গুরুরূপে মাং গৃহ্ণ গৃহ্ণ ঐং বদ বদ বাগ্বাদিনী স্বাহা ] গৌরী গুণবতী গোপ্যা গন্ধর্বনগরপ্রিযা । গুণমাতা গুণান্তস্থা গুরুরূপা গুরুপ্রিযা ॥ 9 ॥ [ গুহান্তস্থা ] গুরুবিদ্যা গানতুষ্টা গাযকপ্রিযকারিণী । [ গিরিবিদ্যা ] গাযত্রী গিরীশারাধ্যা গীর্গিরীশপ্রিযঙ্করী ॥ 10 ॥
[ Aim vada vada vagvadini svaha ] Vagvani varada vandya vararoha varaprada | Vrittirvagishvari varta vara vagishavallabha || 1 || Vishveshvari vishvavandya vishveshapriyakarini | Vagvadini cha vagdevi vriddhida vriddhikarini || 2 || Vriddhirvriddha vishaghni cha vrishtirvrishtipradayini | Vishvaradhya vishvamata vishvadhatri vinayaka || 3 || Vishvashaktirvishvasara vishva vishvavibhavari | Vedantavedini vedya vitta vedatrayatmika || 4 || Vedajna vedajanani vishva vishvavibhavari | Varenya vanmayi vriddha vishishtapriyakarini || 5 || Vishvatovadana vyapta vyapini vyapakatmika | Vyalaghni vyalabhushangi viraja vedanayika || 6 || Vedavedantasamvedya vedantajnanarupini | Vibhavari cha vikranta vishvamitra vidhipriya || 7 || Varishtha viprakrishta cha vipravaryaprapujita | Vedarupa vedamayi vedamurtishcha vallabha || 8 || [ Om hrim gururupe mam grihna grihna aim vada vada vagvadini svaha ] Gauri gunavati gopya gandharvanagarapriya | Gunamata gunantastha gururupa gurupriya || 9 || [ guhantastha ] Guruvidya ganatushta gayakapriyakarini | [ girividya ] Gayatri girisharadhya girgirishapriyankari || 10 ||
অর্থ:'ऐं वद वद वाग्वादिनी स्वाहा' बीज-मन्त्र से सहस्रनाम आरम्भ होता है, पहले व-कार के नामों से: वे वाक् और वाणी हैं — स्वयं वाणी; वरदा, वन्द्या, वरारोहा, वरप्रदा; वाणी की ईश्वरी वागीश्वरी और वाणी के ईश की वल्लभा; विश्वेश्वरी, विश्ववन्द्या, विश्व की माता, धात्री और शक्ति, विश्व का सार और उसकी विभावरी। वे वेदान्त को जानने वाली और जानने योग्य हैं; तीनों वेदों की आत्मा, वेदज्ञा और वेदों की जननी; सब ओर मुख वाली, व्याप्त और व्यापिका; सर्पों-विष का नाश करने वाली, फिर भी सर्पभूषण धारण करने वाली; विरजा, वेदों की नायिका, वेद की मूर्ति और वेदमयी। फिर गुरु-बीज के साथ ग-नाम आरम्भ होते हैं: गौरी, गुणवती, गोप्या, गन्धर्वनगर-प्रिया; गुणों की माता और गुणों के भीतर स्थित; गुरु-रूपा, गुरु-प्रिया, गुरु-विद्या; गान से सन्तुष्ट, गायकों का प्रिय करने वाली — गायत्री, गिरीश से आराधित और गिरीश का प्रिय करने वाली।
গিরিজ্ঞা জ্ঞানবিদ্যা চ গিরিরূপা গিরীশ্বরী । গীর্মাতা গণসংস্তুত্যা গণনীযগুণান্বিতা ॥ 11 ॥ গূঢরূপা গুহা গোপ্যা গোরূপা গৌর্গুণাত্মিকা । গুর্বী গুর্বম্বিকা গুহ্যা গেযজা গৃহনাশিনী ॥ 12 ॥ গৃহিণী গৃহদোষঘ্নী গবঘ্নী গুরুবত্সলা । গৃহাত্মিকা গৃহারাধ্যা গৃহবাধাবিনাশিনী ॥ 13 ॥ গঙ্গা গিরিসুতা গম্যা গজযানা গুহস্তুতা । গরুডাসনসংসেব্যা গোমতী গুণশালিনী ॥ 14 ॥ [ ওঁ ঐং নমঃ শারদে শ্রীং শুদ্ধে নমঃ শারদে বং ঐং বদ বদ বাগ্বাদিনী স্বাহা ] শারদা শাশ্বতী শৈবী শাঙ্করী শঙ্করাত্মিকা । শ্রীশ্শর্বাণী শতঘ্নী চ শরচ্চন্দ্রনিভাননা ॥ 15 ॥ শর্মিষ্ঠা শমনঘ্নী চ শতসাহস্ররূপিণী । শিবা শম্ভুপ্রিযা শ্রদ্ধা শ্রুতিরূপা শ্রুতিপ্রিযা ॥ 16 ॥ শুচিষ্মতী শর্মকরী শুদ্ধিদা শুদ্ধিরূপিণী । শিবা শিবঙ্করী শুদ্ধা শিবারাধ্যা শিবাত্মিকা ॥ 17 ॥ শ্রীমতী শ্রীমযী শ্রাব্যা শ্রুতিঃ শ্রবণগোচরা । শান্তিশ্শান্তিকরী শান্তা শান্তাচারপ্রিযঙ্করী ॥ 18 ॥ শীললভ্যা শীলবতী শ্রীমাতা শুভকারিণী । শুভবাণী শুদ্ধবিদ্যা শুদ্ধচিত্তপ্রপূজিতা ॥ 19 ॥ শ্রীকরী শ্রুতপাপঘ্নী শুভাক্ষী শুচিবল্লভা । শিবেতরঘ্নী শবরী শ্রবণীযগুণান্বিতা ॥ 20 ॥ [শর্বরী]
Girijna jnanavidya cha girirupa girishvari | Girmata ganasamstutya gananiyagunanvita || 11 || Gudharupa guha gopya gorupa gaurgunatmika | Gurvi gurvambika guhya geyaja grihanashini || 12 || Grihini grihadoshaghni gavaghni guruvatsala | Grihatmika griharadhya grihabadhavinashini || 13 || Ganga girisuta gamya gajayana guhastuta | Garudasanasamsevya gomati gunashalini || 14 || [ Om aim namah sharade shrim shuddhe namah sharade vam aim vada vada vagvadini svaha ] Sharada shashvati shaivi shankari shankaratmika | Shrishsharvani shataghni cha sharachchandranibhanana || 15 || Sharmishtha shamanaghni cha shatasahasrarupini | Shiva shambhupriya shraddha shrutirupa shrutipriya || 16 || Shuchishmati sharmakari shuddhida shuddhirupini | Shiva shivankari shuddha shivaradhya shivatmika || 17 || Shrimati shrimayi shravya shrutih shravanagochara | Shantishshantikari shanta shantacharapriyankari || 18 || Shilalabhya shilavati shrimata shubhakarini | Shubhavani shuddhavidya shuddhachittaprapujita || 19 || Shrikari shrutapapaghni shubhakshi shuchivallabha | Shivetaraghni shabari shravaniyagunanvita || 20 || [sharvari]
অর্থ:ग-नाम आगे चलते हैं: वाणी को जानने वाली, ज्ञानविद्या, गिरि-रूपा और गिरीश्वरी; वाणी की माता, गणों से संस्तुत्य; गूढ़रूपा, गुहा, गोप्या; गृह के दोषों और बाधाओं का नाश करने वाली, गृहिणी और गृह में आराध्या; वे गङ्गा हैं, गिरिसुता, गज पर चलने वाली, गुह (कार्तिकेय) से स्तुत, गरुडासन (विष्णु) से संसेव्या — गोमती, गुणशालिनी। फिर शारदा-बीज के साथ श-नाम: शारदा, शाश्वती, शैवी, शाङ्करी, शङ्कर की आत्मा; श्री, शर्वाणी, शरद के चन्द्र-सा मुख; शमन (यम) की शक्ति हरने वाली, शत-सहस्र रूपों वाली; शिवा, शम्भुप्रिया, श्रद्धा, श्रुति-रूपा और श्रुति-प्रिया; शुचिष्मती, कल्याणकारिणी, शुद्धि देने वाली और शुद्धि-रूपिणी; शिव करने वाली, शुद्धा, शिव से आराध्या; श्रीमती, श्रवण करने योग्य, स्वयं श्रुति; शान्ति और शान्ति करने वाली, शान्त आचार का प्रिय करने वाली; शील से प्राप्य, शीलवती, श्री-माता, शुभकारिणी; शुभ वाणी वाली, शुद्ध विद्या, शुद्ध चित्त वालों से पूजित; श्रीकरी, सुने हुए पापों को नष्ट करने वाली, शुभ नेत्रों वाली, अशुभ का नाश करने वाली।
শারী শিরীষপুষ্পাভা শমনিষ্ঠা শমাত্মিকা । শমান্বিতা শমারাধ্যা শিতিকণ্ঠপ্রপূজিতা ॥ 21 ॥ শুদ্ধিঃ শুদ্ধিকরী শ্রেষ্ঠা শ্রুতানন্তা শুভাবহা । সরস্বতী চ সর্বজ্ঞা সর্বসিদ্ধিপ্রদাযিনী ॥ 22 ॥ [ ওঁ ঐং বদ বদ বাগ্বাদিনী স্বাহা ] সরস্বতী চ সাবিত্রী সন্ধ্যা সর্বেপ্সিতপ্রদা । সর্বার্তিঘ্নী সর্বমযী সর্ববিদ্যাপ্রদাযিনী ॥ 23 ॥ সর্বেশ্বরী সর্বপুণ্যা সর্গস্থিত্যন্তকারিণী । সর্বারাধ্যা সর্বমাতা সর্বদেবনিষেবিতা ॥ 24 ॥ সর্বৈশ্বর্যপ্রদা সত্যা সতী সত্বগুণাশ্রযা । সর্বক্রমপদাকারা সর্বদোষনিষূদিনী ॥ 25 ॥ [ স্বরক্রমপদাকারা ] সহস্রাক্ষী সহস্রাস্যা সহস্রপদসংযুতা । সহস্রহস্তা সাহস্রগুণালঙ্কৃতবিগ্রহা ॥ 26 ॥ সহস্রশীর্ষা সদ্রূপা স্বধা স্বাহা সুধামযী । ষড্গ্রন্থিভেদিনী সেব্যা সর্বলোকৈকপূজিতা ॥ 27 ॥ স্তুত্যা স্তুতিমযী সাধ্যা সবিতৃপ্রিযকারিণী । সংশযচ্ছেদিনী সাঙ্খ্যবেদ্যা সঙ্খ্যা সদীশ্বরী ॥ 28 ॥ সিদ্ধিদা সিদ্ধসম্পূজ্যা সর্বসিদ্ধিপ্রদাযিনী । সর্বজ্ঞা সর্বশক্তিশ্চ সর্বসম্পত্প্রদাযিনী ॥ 29 ॥ সর্বাঽশুভঘ্নী সুখদা সুখসংবিত্স্বরূপিণী । সর্বসম্ভাষণী সর্বজগত্সম্মোহিনী তথা ॥ 30 ॥ [ সর্বসম্ভীষণী ]
Shari shirishapushpabha shamanishtha shamatmika | Shamanvita shamaradhya shitikanthaprapujita || 21 || Shuddhih shuddhikari shreshtha shrutananta shubhavaha | Sarasvati cha sarvajna sarvasiddhipradayini || 22 || [ Om aim vada vada vagvadini svaha ] Sarasvati cha savitri sandhya sarvepsitaprada | Sarvartighni sarvamayi sarvavidyapradayini || 23 || Sarveshvari sarvapunya sargasthityantakarini | Sarvaradhya sarvamata sarvadevanishevita || 24 || Sarvaishvaryaprada satya sati satvagunashraya | Sarvakramapadakara sarvadoshanishudini || 25 || [ svarakramapadakara ] Sahasrakshi sahasrasya sahasrapadasamyuta | Sahasrahasta sahasragunalankritavigraha || 26 || Sahasrashirsha sadrupa svadha svaha sudhamayi | Shadgranthibhedini sevya sarvalokaikapujita || 27 || Stutya stutimayi sadhya savitripriyakarini | Samshayachchhedini sankhyavedya sankhya sadishvari || 28 || Siddhida siddhasampujya sarvasiddhipradayini | Sarvajna sarvashaktishcha sarvasampatpradayini || 29 || Sarvashubhaghni sukhada sukhasamvitsvarupini | Sarvasambhashani sarvajagatsammohini tatha || 30 || [ sarvasambhishani ]
অর্থ:वे शिरीष-पुष्प-सी कान्ति वाली हैं, शम में निष्ठ और शम से आराध्या, शितिकण्ठ (शिव) से प्रपूजित; स्वयं शुद्धि और शुद्धि करने वाली, श्रेष्ठा, अनन्त रूप से विख्यात, शुभ लाने वाली। फिर अपने ही बीज-मन्त्र के साथ महानाम आता है — सरस्वती: सर्वज्ञा, सर्वसिद्धिप्रदायिनी; वे सावित्री और सन्ध्या हैं, सब इच्छित देने वाली; सर्व पीड़ाओं का नाश करने वाली, सर्वमयी, समस्त विद्याओं की दात्री; सर्वेश्वरी, सर्वपुण्या, सृष्टि-स्थिति-अन्त करने वाली; सबकी आराध्या, सबकी माता, सब देवों से सेवित, सर्व ऐश्वर्य देने वाली — सत्या, सती, सत्त्वगुण का आश्रय। वे सहस्राक्षी हैं, सहस्रमुखी, सहस्रपदा, सहस्रहस्ता, सहस्रशीर्षा — स्त्री-रूप में विराट पुरुष; स्वधा, स्वाहा, सुधामयी; सूक्ष्म शरीर की छह ग्रन्थियों को भेदने वाली; स्तुत्या और स्तुतिमयी, संशय काटने वाली, सांख्य से वेद्या, स्वयं संख्या; सिद्धिदा, सिद्धों से सम्पूज्या; सर्वज्ञा, सर्वशक्ति, सर्व सम्पत्ति देने वाली; समस्त अशुभ हरने वाली, सुखदा, सुख-संवित् स्वरूपा, सबसे सम्भाषण करने वाली, समस्त जगत को सम्मोहित करने वाली।
সর্বপ্রিযঙ্করী সর্বশুভদা সর্বমঙ্গলা । সর্বমন্ত্রমযী সর্বতীর্থপুণ্যফলপ্রদা ॥ 31 ॥ সর্বপুণ্যমযী সর্বব্যাধিঘ্নী সর্বকামদা । সর্ববিঘ্নহরী সর্ববন্দিতা সর্বমঙ্গলা ॥ 32 ॥ সর্বমন্ত্রকরী সর্বলক্ষ্মীঃ সর্বগুণান্বিতা । সর্বানন্দমযী সর্বজ্ঞানদা সত্যনাযিকা ॥ 33 ॥ সর্বজ্ঞানমযী সর্বরাজ্যদা সর্বমুক্তিদা । সুপ্রভা সর্বদা সর্বা সর্বলোকবশঙ্করী ॥ 34 ॥ সুভগা সুন্দরী সিদ্ধা সিদ্ধাম্বা সিদ্ধমাতৃকা । সিদ্ধমাতা সিদ্ধবিদ্যা সিদ্ধেশী সিদ্ধরূপিণী ॥ 35 ॥ সুরূপিণী সুখমযী সেবকপ্রিযকারিণী । স্বামিনী সর্বদা সেব্যা স্থূলসূক্ষ্মাপরাম্বিকা ॥ 36 ॥ সাররূপা সরোরূপা সত্যভূতা সমাশ্রযা । সিতাঽসিতা সরোজাক্ষী সরোজাসনবল্লভা ॥ 37 ॥ সরোরুহাভা সর্বাঙ্গী সুরেন্দ্রাদিপ্রপূজিতা । [ ওঁ হ্রীং ঐং মহাসরস্বতি সারস্বতপ্রদে ঐং বদ বদ বাগ্বাদিনী স্বাহা ] মহাদেবী মহেশানী মহাসারস্বতপ্রদা ॥ 38 ॥ মহাসরস্বতী মুক্তা মুক্তিদা মোহনাশিনী । [ মলনাশিনী ] মহেশ্বরী মহানন্দা মহামন্ত্রমযী মহী ॥ 39 ॥ মহালক্ষ্মীর্মহাবিদ্যা মাতা মন্দরবাসিনী । মন্ত্রগম্যা মন্ত্রমাতা মহামন্ত্রফলপ্রদা ॥ 40 ॥
Sarvapriyankari sarvashubhada sarvamangala | Sarvamantramayi sarvatirthapunyaphalaprada || 31 || Sarvapunyamayi sarvavyadhighni sarvakamada | Sarvavighnahari sarvavandita sarvamangala || 32 || Sarvamantrakari sarvalakshmih sarvagunanvita | Sarvanandamayi sarvajnanada satyanayika || 33 || Sarvajnanamayi sarvarajyada sarvamuktida | Suprabha sarvada sarva sarvalokavashankari || 34 || Subhaga sundari siddha siddhamba siddhamatrika | Siddhamata siddhavidya siddheshi siddharupini || 35 || Surupini sukhamayi sevakapriyakarini | Svamini sarvada sevya sthulasukshmaparambika || 36 || Sararupa sarorupa satyabhuta samashraya | Sitasita sarojakshi sarojasanavallabha || 37 || Saroruhabha sarvangi surendradiprapujita | [ Om hrim aim mahasarasvati sarasvataprade aim vada vada vagvadini svaha ] Mahadevi maheshani mahasarasvataprada || 38 || Mahasarasvati mukta muktida mohanashini | [ malanashini ] Maheshvari mahananda mahamantramayi mahi || 39 || Mahalakshmirmahavidya mata mandaravasini | Mantragamya mantramata mahamantraphalaprada || 40 ||
অর্থ:सर्व-नामों की धारा बहती है: सबका प्रिय करने वाली, सर्वशुभदा, सर्वमङ्गला; सर्वमन्त्रमयी, समस्त तीर्थों का पुण्यफल देने वाली; सर्वपुण्यमयी, सब व्याधियाँ हरने वाली, सर्वकामदा; सब विघ्न हरने वाली, सर्ववन्दिता; सर्वमन्त्रकरी, सबकी लक्ष्मी, सर्वगुणान्विता; सर्वानन्दमयी, सर्वज्ञानदा, सत्य की नायिका; सब राज्य और पूर्ण मुक्ति देने वाली, सुप्रभा, सर्वा, समस्त लोकों को वश करने वाली। वे सुभगा हैं, सुन्दरी, सिद्धा — सिद्धों की अम्बा और मातृका, सिद्धविद्या, सिद्धेशी, सिद्धरूपिणी; सुरूपिणी, सुखमयी, सेवकों का प्रिय करने वाली; स्वामिनी, सदा सेव्या, स्थूल-सूक्ष्म से परे परा अम्बिका; सार-रूपा, सरोवर-रूपा, सत्यभूता, सबकी समान आश्रय; सित-असित, सरोजाक्षी, कमलासन (ब्रह्मा) की वल्लभा; कमल-सी आभा वाली, सर्वाङ्गसुन्दरी, इन्द्रादि देवों से प्रपूजित। फिर महासरस्वती-बीज के साथ म-नाम आरम्भ होते हैं: महादेवी, महेशानी, महासारस्वत देने वाली; महासरस्वती, मुक्ता और मुक्तिदा, मोह का नाश करने वाली; महेश्वरी, महानन्दा, महामन्त्रमयी, मही; महालक्ष्मी, महाविद्या, माता, मन्दरवासिनी; मन्त्र से गम्या, मन्त्रों की माता, महामन्त्रों का फल देने वाली।
মহামুক্তির্মহানিত্যা মহাসিদ্ধিপ্রদাযিনী । মহাসিদ্ধা মহামাতা মহদাকারসংযুতা ॥ 41 ॥ মহী মহেশ্বরী মূর্তির্মোক্ষদা মণিভূষণা । মেনকা মানিনী মান্যা মৃত্যুঘ্নী মেরুরূপিণী ॥ 42 ॥ মদিরাক্ষী মদাবাসা মখরূপা মখেশ্বরী । [ মহেশ্বরী ] মহামোহা মহামাযা মাতৄণাং মূর্ধ্নিসংস্থিতা ॥ 43 ॥ মহাপুণ্যা মুদাবাসা মহাসম্পত্প্রদাযিনী । মণিপূরৈকনিলযা মধুরূপা মদোত্কটা ॥ 44 ॥ [ মহোত্কটা ] মহাসূক্ষ্মা মহাশান্তা মহাশান্তিপ্রদাযিনী । মুনিস্তুতা মোহহন্ত্রী মাধবী মাধবপ্রিযা ॥ 45 ॥ মা মহাদেবসংস্তুত্যা মহিষীগণপূজিতা । মৃষ্টান্নদা চ মাহেন্দ্রী মহেন্দ্রপদদাযিনী ॥ 46 ॥ মতির্মতিপ্রদা মেধা মর্ত্যলোকনিবাসিনী । মুখ্যা মহানিবাসা চ মহাভাগ্যজনাশ্রিতা ॥ 47 ॥ মহিলা মহিমা মৃত্যুহারী মেধাপ্রদাযিনী । মেধ্যা মহাবেগবতী মহামোক্ষফলপ্রদা ॥ 48 ॥ মহাপ্রভাভা মহতী মহাদেবপ্রিযঙ্করী । মহাপোষা মহর্থিশ্চ মুক্তাহারবিভূষণা ॥ 49 ॥ [ মহর্দ্ধিশ্চ ] মাণিক্যভূষণা মন্ত্রা মুখ্যচন্দ্রার্ধশেখরা । মনোরূপা মনশ্শুদ্ধিঃ মনশ্শুদ্ধিপ্রদাযিনী ॥ 50 ॥
Mahamuktirmahanitya mahasiddhipradayini | Mahasiddha mahamata mahadakarasamyuta || 41 || Mahi maheshvari murtirmokshada manibhushana | Menaka manini manya mrityughni merurupini || 42 || Madirakshi madavasa makharupa makheshvari | [ maheshvari ] Mahamoha mahamaya matrinam murdhnisamsthita || 43 || Mahapunya mudavasa mahasampatpradayini | Manipuraikanilaya madhurupa madotkata || 44 || [ mahotkata ] Mahasukshma mahashanta mahashantipradayini | Munistuta mohahantri madhavi madhavapriya || 45 || Ma mahadevasamstutya mahishiganapujita | Mrishtannada cha mahendri mahendrapadadayini || 46 || Matirmatiprada medha martyalokanivasini | Mukhya mahanivasa cha mahabhagyajanashrita || 47 || Mahila mahima mrityuhari medhapradayini | Medhya mahavegavati mahamokshaphalaprada || 48 || Mahaprabhabha mahati mahadevapriyankari | Mahaposha maharthishcha muktaharavibhushana || 49 || [ maharddhishcha ] Manikyabhushana mantra mukhyachandrardhashekhara | Manorupa manashshuddhih manashshuddhipradayini || 50 ||
অর্থ:वे महामुक्ति और महानित्या हैं, महासिद्धियाँ देने वाली, महासिद्धा, महामाता, महत् के आकार से युक्त; मही, महेश्वरी, स्वयं मूर्ति, मोक्षदा, मणियों से भूषित; मेनका, मानिनी, मान्या, मृत्यु को हरने वाली, मेरु-रूपिणी; मद भरे नेत्रों वाली, आनन्द का आवास; मख (यज्ञ) की मूर्ति और मखेश्वरी; महामोहा, महामाया, मातृकाओं के शीर्ष पर विराजित; महापुण्या, प्रसन्नता का वास, महासम्पत्ति देने वाली; मणिपूर चक्र में एकमात्र निवास वाली, मधु-रूपा, मद से उत्कट; महासूक्ष्मा, महाशान्ता, महाशान्ति देने वाली; मुनियों से स्तुत, मोह की हन्त्री, माधवी, माधव-प्रिया। वे मा (लक्ष्मी) हैं, महादेव से संस्तुत्य, रानियों से पूजित; मृष्टान्न देने वाली, माहेन्द्री, इन्द्रपद देने वाली; मति और मति देने वाली, मेधा, मर्त्यलोक में निवास करने वाली; मुख्या, महानिवासा, महाभाग्यशाली जनों की आश्रया; महिला, महिमा, मृत्यु हरने वाली, मेधा देने वाली; मेध्या, महावेगवती, महामोक्ष का फल देने वाली; महाप्रभा वाली, महती, महादेव का प्रिय करने वाली; महापोषा, महाऋद्धि, मुक्ताहारों से विभूषित; माणिक्य-आभूषणों वाली, स्वयं मन्त्र, अर्धचन्द्र-शेखरा; मनोरूपा, मन की शुद्धि और मन की शुद्धि देने वाली।
মহাকারুণ্যসম্পূর্ণা মনোনমনবন্দিতা । মহাপাতকজালঘ্নী মুক্তিদা মুক্তভূষণা ॥ 51 ॥ মনোন্মনী মহাস্থূলা মহাক্রতুফলপ্রদা । মহাপুণ্যফলপ্রাপ্যা মাযাত্রিপুরনাশিনী ॥ 52 ॥ মহানসা মহামেধা মহামোদা মহেশ্বরী । মালাধরী মহোপাযা মহাতীর্থফলপ্রদা ॥ 53 ॥ মহামঙ্গলসম্পূর্ণা মহাদারিদ্র্যনাশিনী । মহামখা মহামেঘা মহাকালী মহাপ্রিযা ॥ 54 ॥ মহাভূষা মহাদেহা মহারাজ্ঞী মুদালযা । [ ওঁ হ্রীং ঐং নমো ভগবতি ঐং বদ বদ বাগ্বাদিনী স্বাহা ] ভূরিদা ভাগ্যদা ভোগ্যা ভোগ্যদা ভোগদাযিনী ॥ 55 ॥ ভবানী ভূতিদা ভূতিঃ ভূমির্ভূমিসুনাযিকা । ভূতধাত্রী ভযহরী ভক্তসারস্বতপ্রদা ॥ 56 ॥ ভুক্তির্ভুক্তিপ্রদা ভোক্ত্রী ভক্তির্ভক্তিপ্রদাযিনী । [ভেকী] ভক্তসাযুজ্যদা ভক্তস্বর্গদা ভক্তরাজ্যদা ॥ 57 ॥ ভাগীরথী ভবারাধ্যা ভাগ্যাসজ্জনপূজিতা । ভবস্তুত্যা ভানুমতী ভবসাগরতারিণী ॥ 58 ॥ ভূতির্ভূষা চ ভূতেশী ভাললোচনপূজিতা । [ ফাললোচনপূজিতা ] ভূতা ভব্যা ভবিষ্যা চ ভববিদ্যা ভবাত্মিকা ॥ 59 ॥ বাধাপহারিণী বন্ধুরূপা ভুবনপূজিতা । ভবঘ্নী ভক্তিলভ্যা চ ভক্তরক্ষণতত্পরা ॥ 60 ॥
Mahakarunyasampurna manonamanavandita | Mahapatakajalaghni muktida muktabhushana || 51 || Manonmani mahasthula mahakratuphalaprada | Mahapunyaphalaprapya mayatripuranashini || 52 || Mahanasa mahamedha mahamoda maheshvari | Maladhari mahopaya mahatirthaphalaprada || 53 || Mahamangalasampurna mahadaridryanashini | Mahamakha mahamegha mahakali mahapriya || 54 || Mahabhusha mahadeha maharajni mudalaya | [ Om hrim aim namo bhagavati aim vada vada vagvadini svaha ] Bhurida bhagyada bhogya bhogyada bhogadayini || 55 || Bhavani bhutida bhutih bhumirbhumisunayika | Bhutadhatri bhayahari bhaktasarasvataprada || 56 || Bhuktirbhuktiprada bhoktri bhaktirbhaktipradayini | [bheki] Bhaktasayujyada bhaktasvargada bhaktarajyada || 57 || Bhagirathi bhavaradhya bhagyasajjanapujita | Bhavastutya bhanumati bhavasagaratarini || 58 || Bhutirbhusha cha bhuteshi bhalalochanapujita | [ phalalochanapujita ] Bhuta bhavya bhavishya cha bhavavidya bhavatmika || 59 || Badhapaharini bandhurupa bhuvanapujita | Bhavaghni bhaktilabhya cha bhaktarakshanatatpara || 60 ||
অর্থ:वे महाकरुणा से परिपूर्ण हैं, मन के नमन से वन्दित; महापातकों के जाल की हन्त्री, मुक्तिदा, मुक्तों की भूषण; मनोन्मनी, महास्थूला, महाक्रतुओं का फल देने वाली; महापुण्य से प्राप्या, माया के त्रिपुर का नाश करने वाली; महान् अन्न वाली, महामेधा, महामोदा, महेश्वरी; मालाधारिणी, महा-उपाय, महातीर्थों का फल देने वाली; महामङ्गल से सम्पूर्ण, महादारिद्र्य की नाशिनी; महामखा, महामेघा, महाकाली, महाप्रिया; महाभूषा, महादेहा, महाराज्ञी, आनन्द का आलय। फिर भगवती-बीज के साथ भ-नाम: भूरि देने वाली, भाग्यदा, भोग्या और भोग देने वाली; भवानी, भूतिदा, स्वयं भूति, भूमि और भूमि की सुनायिका; भूतों की धात्री, भय हरने वाली, भक्तों को सारस्वत (वाणी-सिद्धि) देने वाली; भुक्ति और भुक्ति देने वाली, भोक्त्री, भक्ति और भक्ति देने वाली; भक्तों को सायुज्य, स्वर्ग और राज्य देने वाली; भागीरथी, भव से आराध्या, भाग्यवान सज्जनों से पूजित; भव से स्तुत्य, भानुमती, भवसागर से तारने वाली; भूति और भूषा, भूतों की ईश्वरी, भाल-लोचन (शिव) से पूजित; भूत, भव्य और भविष्य — भव-विद्या और भव की आत्मा; बाधा हरने वाली, बन्धु-रूपा, भुवनों से पूजित; भव का नाश करने वाली, भक्ति से प्राप्य, भक्तों की रक्षा में तत्पर।
ভক্তার্তিশমনী ভাগ্যা ভোগদানকৃতোদ্যমা । ভুজঙ্গভূষণা ভীমা ভীমাক্ষী ভীমরূপিণী ॥ 61 ॥ ভাবিনী ভ্রাতৃরূপা চ ভারতী ভবনাযিকা । ভাষা ভাষাবতী ভীষ্মা ভৈরবী ভৈরবপ্রিযা ॥ 62 ॥ ভূতির্ভাসিতসর্বাঙ্গী ভূতিদা ভূতিনাযিকা । ভাস্বতী ভগমালা চ ভিক্ষাদানকৃতোদ্যমা ॥ 63 ॥ ভিক্ষুরূপা ভক্তিকরী ভক্তলক্ষ্মীপ্রদাযিনী । ভ্রান্তিঘ্না ভ্রান্তিরূপা চ ভূতিদা ভূতিকারিণী ॥ 64 ॥ ভিক্ষণীযা ভিক্ষুমাতা ভাগ্যবদ্দৃষ্টিগোচরা । ভোগবতী ভোগরূপা ভোগমোক্ষফলপ্রদা ॥ 65 ॥ ভোগশ্রান্তা ভাগ্যবতী ভক্তাঘৌঘবিনাশিনী । [ ওঁ ঐং ক্লীং সৌঃ বালে ব্রাহ্মী ব্রহ্মপত্নী ঐং বদ বদ বাগ্বাদিনী স্বাহা ] ব্রাহ্মী ব্রহ্মস্বরূপা চ বৃহতী ব্রহ্মবল্লভা ॥ 66 ॥ ব্রহ্মদা ব্রহ্মমাতা চ ব্রহ্মাণী ব্রহ্মদাযিনী । ব্রহ্মেশী ব্রহ্মসংস্তুত্যা ব্রহ্মবেদ্যা বুধপ্রিযা ॥ 67 ॥ বালেন্দুশেখরা বালা বলিপূজাকরপ্রিযা । বলদা বিন্দুরূপা চ বালসূর্যসমপ্রভা ॥ 68 ॥ ব্রহ্মরূপা ব্রহ্মমযী ব্রধ্নমণ্ডলমধ্যগা । ব্রহ্মাণী বুদ্ধিদা বুদ্ধির্বুদ্ধিরূপা বুধেশ্বরী ॥ 69 ॥ বন্ধক্ষযকরী বাধানাশিনী বন্ধুরূপিণী । বিন্দ্বালযা বিন্দুভূষা বিন্দুনাদসমন্বিতা ॥ 70 ॥
Bhaktartishamani bhagya bhogadanakritodyama | Bhujangabhushana bhima bhimakshi bhimarupini || 61 || Bhavini bhratrirupa cha bharati bhavanayika | Bhasha bhashavati bhishma bhairavi bhairavapriya || 62 || Bhutirbhasitasarvangi bhutida bhutinayika | Bhasvati bhagamala cha bhikshadanakritodyama || 63 || Bhikshurupa bhaktikari bhaktalakshmipradayini | Bhrantighna bhrantirupa cha bhutida bhutikarini || 64 || Bhikshaniya bhikshumata bhagyavaddrishtigochara | Bhogavati bhogarupa bhogamokshaphalaprada || 65 || Bhogashranta bhagyavati bhaktaghaughavinashini | [ Om aim klim sauh bale brahmi brahmapatni aim vada vada vagvadini svaha ] Brahmi brahmasvarupa cha brihati brahmavallabha || 66 || Brahmada brahmamata cha brahmani brahmadayini | Brahmeshi brahmasamstutya brahmavedya budhapriya || 67 || Balendushekhara bala balipujakarapriya | Balada bindurupa cha balasuryasamaprabha || 68 || Brahmarupa brahmamayi bradhnamandalamadhyaga | Brahmani buddhida buddhirbuddhirupa budheshvari || 69 || Bandhakshayakari badhanashini bandhurupini | Bindvalaya bindubhusha bindunadasamanvita || 70 ||
অর্থ:वे भक्तों की पीड़ा शान्त करती हैं, भाग्य-स्वरूपा हैं, भोग देने में उद्यमशील; भुजङ्गों से भूषित, भीमा, भीम नेत्रों और भीम रूप वाली — फिर भी भाविनी, भ्रातृ-रूपा, भारती, भवन की नायिका; स्वयं भाषा और भाषावती; भीष्मा, भैरवी, भैरव-प्रिया; समस्त अङ्गों से भासित, भूति देने वाली, भूति की नायिका; भास्वती, भगमाला, भिक्षादान में उद्यत; भिक्षु-रूपा, भक्ति करने वाली, भक्तों को लक्ष्मी देने वाली; भ्रान्ति की हन्त्री होकर भी भ्रान्ति-रूपा; भिक्षणीया, भिक्षुओं की माता, भाग्यवानों की ही दृष्टि में आने वाली; भोगवती, भोग-रूपा, भोग और मोक्ष दोनों का फल देने वाली; भोग से परे विश्रान्त, भाग्यवती, भक्तों के पाप-समूहों की विनाशिनी। फिर ब्राह्मी-बीज के साथ ब-नाम: ब्राह्मी, ब्रह्मस्वरूपा, बृहती, ब्रह्मवल्लभा; ब्रह्म देने वाली, ब्रह्मा की माता, ब्रह्माणी, ब्रह्मदायिनी; ब्रह्मेशी, ब्रह्मा से संस्तुत्य, ब्रह्म से वेद्या, बुधों की प्रिया; बाल-चन्द्र-शेखरा बाला, बलि-पूजा से प्रसन्न; बल देने वाली, बिन्दु-रूपा, बाल सूर्य के समान प्रभा वाली; ब्रह्म-रूपा, ब्रह्ममयी, सूर्यमण्डल के मध्य विचरने वाली; ब्रह्माणी, बुद्धि देने वाली, स्वयं बुद्धि, बुद्धि-रूपा, बुधेश्वरी; बन्धों का क्षय करने वाली, बाधा-नाशिनी, बन्धु-रूपिणी; बिन्दु में निवास, बिन्दु-भूषा, बिन्दु और नाद से समन्विता।
বীজরূপা বীজমাতা ব্রহ্মণ্যা ব্রহ্মকারিণী । বহুরূপা বলবতী ব্রহ্মজ্ঞা ব্রহ্মচারিণী ॥ 71 ॥ [ব্রহ্মজা] ব্রহ্মস্তুত্যা ব্রহ্মবিদ্যা ব্রহ্মাণ্ডাধিপবল্লভা । ব্রহ্মেশবিষ্ণুরূপা চ ব্রহ্মবিষ্ণ্বীশসংস্থিতা ॥ 72 ॥ বুদ্ধিরূপা বুধেশানী বন্ধী বন্ধবিমোচনী । [ ওঁ হ্রীং ঐং অং আং ইং ঈং উং ঊং ঋং ৠং ~লুং ~লূং এং ঐং ওঁ ঔং কং খং গং ঘং ঙং চং ছং জং ঝং ঞং টং ঠং ডং ঢং ণং তং থং দং ধং নং পং ফং বং ভং মং যং রং লং বং শং ষং সং হং লং ক্ষং অক্ষমালে অক্ষরমালিকা সমলঙ্কৃতে বদ বদ বাগ্বাদিনী স্বাহা ] অক্ষমালাঽক্ষরাকারাঽক্ষরাঽক্ষরফলপ্রদা ॥ 73 ॥ অনন্তাঽনন্দসুখদাঽনন্তচন্দ্রনিভাননা । অনন্তমহিমাঽঘোরানন্তগম্ভীরসম্মিতা ॥ 74 ॥ অদৃষ্টাঽদৃষ্টদাঽনন্তাদৃষ্টভাগ্যফলপ্রদা । [ দৃষ্টিদা ] অরুন্ধত্যব্যযীনাথাঽনেকসদ্গুণসংযুতা ॥ 75 ॥ অনেকভূষণাঽদৃশ্যাঽনেকলেখনিষেবিতা । অনন্তাঽনন্তসুখদাঽঘোরাঽঘোরস্বরূপিণী ॥ 76 ॥ অশেষদেবতারূপাঽমৃতরূপাঽমৃতেশ্বরী । অনবদ্যাঽনেকহস্তাঽনেকমাণিক্যভূষণা ॥ 77 ॥ অনেকবিঘ্নসংহর্ত্রী ত্বনেকাভরণান্বিতা । অবিদ্যাজ্ঞানসংহর্ত্রী হ্যবিদ্যাজালনাশিনী ॥ 78 ॥ অভিরূপানবদ্যাঙ্গী হ্যপ্রতর্ক্যগতিপ্রদা । অকলঙ্করূপিণী চ হ্যনুগ্রহপরাযণা ॥ 79 ॥ অম্বরস্থাঽম্বরমযাঽম্বরমালাঽম্বুজেক্ষণা । অম্বিকাঽব্জকরাঽব্জস্থাঽংশুমত্যঽংশুশতান্বিতা ॥ 80 ॥
Bijarupa bijamata brahmanya brahmakarini | Bahurupa balavati brahmajna brahmacharini || 71 || [brahmaja] Brahmastutya brahmavidya brahmandadhipavallabha | Brahmeshavishnurupa cha brahmavishnvishasamsthita || 72 || Buddhirupa budheshani bandhi bandhavimochani | [ Om hrim aim am am im im um um rim rim ~lum ~lum em aim Om aum kam kham gam gham nam cham chham jam jham nam tam tham dam dham nam tam tham dam dham nam pam pham bam bham mam yam ram lam vam sham sham sam ham lam ksham akshamale aksharamalika samalankrite vada vada vagvadini svaha ] Akshamalaksharakaraksharaksharaphalaprada || 73 || Anantanandasukhadanantachandranibhanana | Anantamahimaghoranantagambhirasammita || 74 || Adrishtadrishtadanantadrishtabhagyaphalaprada | [ drishtida ] Arundhatyavyayinathanekasadgunasamyuta || 75 || Anekabhushanadrishyanekalekhanishevita | Anantanantasukhadaghoraghorasvarupini || 76 || Asheshadevatarupamritarupamriteshvari | Anavadyanekahastanekamanikyabhushana || 77 || Anekavighnasamhartri tvanekabharananvita | Avidyajnanasamhartri hyavidyajalanashini || 78 || Abhirupanavadyangi hyapratarkyagatiprada | Akalankarupini cha hyanugrahaparayana || 79 || Ambarasthambaramayambaramalambujekshana | Ambikabjakarabjasthamshumatyamshushatanvita || 80 ||
অর্থ:वे बीज-रूपा और बीजों की माता हैं, ब्रह्मण्या और ब्रह्म की कारिणी; बहुरूपा, बलवती, ब्रह्मज्ञा, ब्रह्मचारिणी; ब्रह्मा से स्तुत्य, स्वयं ब्रह्मविद्या, ब्रह्माण्ड के अधिपति की वल्लभा; ब्रह्मा-विष्णु-शिव की रूपा और तीनों में स्थित; बुद्धि-रूपा, बुधों की ईशानी, बाँधने वाली और बन्धन से छुड़ाने वाली। फिर महान मातृका-बीज आता है, जिसमें 'अं' से 'क्षं' तक संस्कृत वर्णमाला का प्रत्येक अक्षर जपा जाता है — वे अक्षरमालिका हैं, स्वयं वर्णों की माला से अलंकृत। अ-नाम चलते हैं: अक्षमाला, अक्षरों की आकृति, स्वयं अक्षर (अविनाशी) और अक्षर का फल देने वाली; अनन्ता, अनन्त सुखदा, अनन्त चन्द्रों-सा मुख, अनन्त महिमा, अनन्त गम्भीरता वाली; अदृष्ट और अदृष्ट (प्रारब्ध) का फल देने वाली; अरुन्धती; अनेक सद्गुणों और अनेक भूषणों से युक्त, अदृश्या, अनेक शास्त्र-लेखों से सेवित; अघोरा होकर भी अघोर-स्वरूपा (सौम्या); समस्त देवताओं की रूपा, अमृत-रूपा, अमृतेश्वरी; अनवद्या, अनेक हाथों वाली, अनेक माणिक्यों से भूषित; अनेक विघ्नों की संहर्त्री, अनेक आभरणों से अन्विता; अविद्या-अज्ञान की संहर्त्री, अविद्या के जाल की नाशिनी; अभिरूपा, अनवद्य अङ्गों वाली, अतर्क्य गति देने वाली; अकलङ्क-रूपिणी, अनुग्रह में तत्पर; अम्बर में स्थित, अम्बरमयी, अम्बर-माला, अम्बुज-नेत्रा; अम्बिका, कमल-हस्ता, कमल में स्थित, सौ किरणों से युक्त अंशुमती।
অম্বুজাঽনবরাঽখণ্ডাঽম্বুজাসনমহাপ্রিযা । অজরাঽমরসংসেব্যাঽজরসেবিতপদ্যুগা ॥ 81 ॥ অতুলার্থপ্রদাঽর্থৈক্যাঽত্যুদারাত্বভযান্বিতা । অনাথবত্সলাঽনন্তপ্রিযাঽনন্তেপ্সিতপ্রদা ॥ 82 ॥ অম্বুজাক্ষ্যম্বুরূপাঽম্বুজাতোদ্ভবমহাপ্রিযা । অখণ্ডা ত্বমরস্তুত্যাঽমরনাযকপূজিতা ॥ 83 ॥ অজেযা ত্বজসঙ্কাশাঽজ্ঞাননাশিন্যভীষ্টদা । অক্তাঘনেন চাঽস্ত্রেশী হ্যলক্ষ্মীনাশিনী তথা ॥ 84 ॥ অনন্তসারাঽনন্তশ্রীরনন্তবিধিপূজিতা । অভীষ্টামর্ত্যসম্পূজ্যা হ্যস্তোদযবিবর্জিতা ॥ 85 ॥ আস্তিকস্বান্তনিলযাঽস্ত্ররূপাঽস্ত্রবতী তথা । অস্খলত্যস্খলদ্রূপাঽস্খলদ্বিদ্যাপ্রদাযিনী ॥ 86 ॥ অস্খলত্সিদ্ধিদাঽঽনন্দাঽম্বুজাতাঽঽমরনাযিকা । অমেযাঽশেষপাপঘ্ন্যক্ষযসারস্বতপ্রদা ॥ 87 ॥ [ ওঁ জ্যাং হ্রীং জয জয জগন্মাতঃ ঐং বদ বদ বাগ্বাদিনী স্বাহা ] জযা জযন্তী জযদা জন্মকর্মবিবর্জিতা । জগত্প্রিযা জগন্মাতা জগদীশ্বরবল্লভা ॥ 88 ॥ জাতির্জযা জিতামিত্রা জপ্যা জপনকারিণী । জীবনী জীবনিলযা জীবাখ্যা জীবধারিণী ॥ 89 ॥ জাহ্নবী জ্যা জপবতী জাতিরূপা জযপ্রদা । জনার্দনপ্রিযকরী জোষনীযা জগত্স্থিতা ॥ 90 ॥
Ambujanavarakhandambujasanamahapriya | Ajaramarasamsevyajarasevitapadyuga || 81 || Atularthapradarthaikyatyudaratvabhayanvita | Anathavatsalanantapriyanantepsitaprada || 82 || Ambujakshyamburupambujatodbhavamahapriya | Akhanda tvamarastutyamaranayakapujita || 83 || Ajeya tvajasankashajnananashinyabhishtada | Aktaghanena chastreshi hyalakshminashini tatha || 84 || Anantasaranantashriranantavidhipujita | Abhishtamartyasampujya hyastodayavivarjita || 85 || Astikasvantanilayastrarupastravati tatha | Askhalatyaskhaladrupaskhaladvidyapradayini || 86 || Askhalatsiddhidanandambujatamaranayika | Ameyasheshapapaghnyakshayasarasvataprada || 87 || [ Om jyam hrim jaya jaya jaganmatah aim vada vada vagvadini svaha ] Jaya jayanti jayada janmakarmavivarjita | Jagatpriya jaganmata jagadishvaravallabha || 88 || Jatirjaya jitamitra japya japanakarini | Jivani jivanilaya jivakhya jivadharini || 89 || Jahnavi jya japavati jatirupa jayaprada | Janardanapriyakari joshaniya jagatsthita || 90 ||
অর্থ:वे अम्बुजा हैं — कमल से जन्मी, अनवरा, अखण्डा, कमलासन की महाप्रिया; अजरा, अमरों से संसेव्या, जिनके चरण-युगल अजरों से सेवित हैं; अतुल अर्थ देने वाली, अर्थों की एकता, अति उदारा, अभय से युक्ता; अनाथों पर वत्सला, अनन्त-प्रिया, अनन्त इच्छित देने वाली; अम्बुज-नेत्रा, जल-रूपा, कमल-जन्मे (ब्रह्मा) की महाप्रिया; अखण्डा, अमरों से स्तुत्य, अमर-नायक से पूजित; अजेया, अज (ब्रह्म) के सदृश, अज्ञान-नाशिनी, अभीष्ट देने वाली; अस्त्रों की ईशी, अलक्ष्मी की नाशिनी; अनन्त-सारा, अनन्त-श्री, अनन्त विधियों से पूजित; अभीष्ट, अमर्त्यों से सम्पूज्या, उदय-अस्त से रहित; आस्तिकों के हृदय में निवास, अस्त्र-रूपा, अस्त्रवती; अस्खलित — कभी न चूकने वाली — अस्खलित रूप, अस्खलित विद्या और सिद्धि देने वाली; आनन्द-स्वरूपा, कमल से जाता, अमरों की नायिका; अमेया, अशेष पापों की हन्त्री, अक्षय सारस्वत देने वाली। फिर जय-बीज के साथ — 'जय जय जगन्मातः' — ज-नाम आरम्भ होते हैं: जया, जयन्ती, जय देने वाली, जन्म-कर्म से रहित; जगत-प्रिया, जगन्माता, जगदीश्वर की वल्लभा; जाति, जया, जिनके शत्रु जीते जा चुके हैं; जप्या और जप कराने वाली; जीवनी, जीवों का आश्रय, जीव नाम वाली, जीवों को धारण करने वाली; जाह्नवी, ज्या (प्रत्यञ्चा), जपवती, जाति-रूपा, जय देने वाली; जनार्दन का प्रिय करने वाली, सेवनीया, जगत में स्थित।
জগজ্জ্যেষ্ঠা জগন্মাযা জীবনত্রাণকারিণী । জীবাতুলতিকা জীবজন্মী জন্মনিবর্হণী ॥ 91 ॥ জাড্যবিধ্বংসনকরী জগদ্যোনির্জযাত্মিকা । জগদানন্দজননী জম্বূশ্চ জলজেক্ষণা ॥ 92 ॥ জযন্তী জঙ্গপূগঘ্নী জনিতজ্ঞানবিগ্রহা । জটা জটাবতী জপ্যা জপকর্তৃপ্রিযঙ্করী ॥ 93 ॥ জপকৃত্পাপসংহর্ত্রী জপকৃত্ফলদাযিনী । জপাপুষ্পসমপ্রখ্যা জপাকুসুমধারিণী ॥ 94 ॥ জননী জন্মরহিতা জ্যোতির্বৃত্যভিদাযিনী । জটাজূটনচন্দ্রার্ধা জগত্সৃষ্টিকরী তথা ॥ 95 ॥ জগত্ত্রাণকরী জাড্যধ্বংসকর্ত্রী জযেশ্বরী । জগদ্বীজা জযাবাসা জন্মভূর্জন্মনাশিনী ॥ 96 ॥ জন্মান্ত্যরহিতা জৈত্রী জগদ্যোনির্জপাত্মিকা । জযলক্ষণসম্পূর্ণা জযদানকৃতোদ্যমা ॥ 97 ॥ জম্ভরাদ্যাদিসংস্তুত্যা জম্ভারিফলদাযিনী । জগত্ত্রযহিতা জ্যেষ্ঠা জগত্ত্রযবশঙ্করী ॥ 98 ॥ জগত্ত্রযাম্বা জগতী জ্বালা জ্বালিতলোচনা । জ্বালিনী জ্বলনাভাসা জ্বলন্তী জ্বলনাত্মিকা ॥ 99 ॥ জিতারাতিসুরস্তুত্যা জিতক্রোধা জিতেন্দ্রিযা । জরামরণশূন্যা চ জনিত্রী জন্মনাশিনী ॥ 100 ॥
Jagajjyeshtha jaganmaya jivanatranakarini | Jivatulatika jivajanmi janmanibarhani || 91 || Jadyavidhvamsanakari jagadyonirjayatmika | Jagadanandajanani jambushcha jalajekshana || 92 || Jayanti jangapugaghni janitajnanavigraha | Jata jatavati japya japakartripriyankari || 93 || Japakritpapasamhartri japakritphaladayini | Japapushpasamaprakhya japakusumadharini || 94 || Janani janmarahita jyotirvrityabhidayini | Jatajutanachandrardha jagatsrishtikari tatha || 95 || Jagattranakari jadyadhvamsakartri jayeshvari | Jagadbija jayavasa janmabhurjanmanashini || 96 || Janmantyarahita jaitri jagadyonirjapatmika | Jayalakshanasampurna jayadanakritodyama || 97 || Jambharadyadisamstutya jambhariphaladayini | Jagattrayahita jyeshtha jagattrayavashankari || 98 || Jagattrayamba jagati jvala jvalitalochana | Jvalini jvalanabhasa jvalanti jvalanatmika || 99 || Jitaratisurastutya jitakrodha jitendriya | Jaramaranashunya cha janitri janmanashini || 100 ||
অর্থ:वे जगत की ज्येष्ठा और जगन्माया हैं, जीवन की रक्षा करने वाली; जीवन की लता (जीवातु), जीवों की जननी, जन्म का नाश करने वाली; जड़ता का विध्वंस करने वाली, जगत की योनि, जय की आत्मा; जगत के आनन्द की जननी, जम्बू, जलज-नेत्रा; जयन्ती, शत्रु-समूहों की हन्त्री, प्रकट ज्ञान की मूर्ति; जटा और जटावती, जप्या, जप करने वालों का प्रिय करने वाली; जप करने वालों के पाप हरने वाली और उनके जप का फल देने वाली; जपा (अड़हुल) पुष्प-सी आभा वाली और जपा-कुसुम धारण करने वाली; स्वयं जननी होकर भी जन्म-रहिता, ज्योतिर्मय वृत्तियाँ देने वाली; जटाजूट में अर्धचन्द्र धारण करने वाली, जगत की सृष्टि करने वाली; जगत की त्राणकर्त्री, जड़ता का ध्वंस करने वाली, जय की ईश्वरी; जगत का बीज, जय का आवास, जन्मभूमि और जन्म की नाशिनी; जन्म और अन्त से रहित, जैत्री, जगद्योनि, जप की आत्मा; जय-लक्षणों से सम्पूर्ण, जय देने में उद्यत; जम्भ के शत्रु (इन्द्र) आदि देवों से संस्तुत्य, इन्द्र को फल देने वाली; तीनों जगत की हितकारिणी, ज्येष्ठा, त्रिलोकों को वश करने वाली; तीनों जगत की अम्बा, स्वयं जगती; ज्वाला, ज्वलित नेत्रों वाली, ज्वालिनी, अग्नि-सी आभा वाली, ज्वलन्ती, ज्वलन की आत्मा; शत्रुओं को जीतने वाले देवों से स्तुत्य, क्रोध और इन्द्रियों को जीत चुकी; जरा-मरण से शून्या, जनित्री, जन्म का नाश करने वाली।
জলজাভা জলমযী জলজাসনবল্লভা । জলজস্থা জপারাধ্যা জনমঙ্গলকারিণী ॥ 101 ॥ [ ঐং ক্লীং সৌঃ কল্যাণী কামধারিণী বদ বদ বাগ্বাদিনী স্বাহা ] কামিনী কামরূপা চ কাম্যা কাম্যপ্রদাযিনী । [ কামপ্রদাযিনী ] কমৌলী কামদা কর্ত্রী ক্রতুকর্মফলপ্রদা ॥ 102 ॥ কৃতঘ্নঘ্নী ক্রিযারূপা কার্যকারণরূপিণী । কঞ্জাক্ষী করুণারূপা কেবলামরসেবিতা ॥ 103 ॥ কল্যাণকারিণী কান্তা কান্তিদা কান্তিরূপিণী । কমলা কমলাবাসা কমলোত্পলমালিনী ॥ 104 ॥ কুমুদ্বতী চ কল্যাণী কান্তিঃ কামেশবল্লভা । [ কান্তা ] কামেশ্বরী কমলিনী কামদা কামবন্ধিনী ॥ 105 ॥ কামধেনুঃ কাঞ্চনাক্ষী কাঞ্চনাভা কলানিধিঃ । ক্রিযা কীর্তিকরী কীর্তিঃ ক্রতুশ্রেষ্ঠা কৃতেশ্বরী ॥ 106 ॥ ক্রতুসর্বক্রিযাস্তুত্যা ক্রতুকৃত্প্রিযকারিণী । ক্লেশনাশকরী কর্ত্রী কর্মদা কর্মবন্ধিনী ॥ 107 ॥ কর্মবন্ধহরী কৃষ্টা ক্লমঘ্নী কঞ্জলোচনা । কন্দর্পজননী কান্তা করুণা করুণাবতী ॥ 108 ॥ ক্লীঙ্কারিণী কৃপাকারা কৃপাসিন্ধুঃ কৃপাবতী । করুণার্দ্রা কীর্তিকরী কল্মষঘ্নী ক্রিযাকরী ॥ 109 ॥ ক্রিযাশক্তিঃ কামরূপা কমলোত্পলগন্ধিনী । কলা কলাবতী কূর্মী কূটস্থা কঞ্জসংস্থিতা ॥ 110 ॥
Jalajabha jalamayi jalajasanavallabha | Jalajastha japaradhya janamangalakarini || 101 || [ Aim klim sauh kalyani kamadharini vada vada vagvadini svaha ] Kamini kamarupa cha kamya kamyapradayini | [ kamapradayini ] Kamauli kamada kartri kratukarmaphalaprada || 102 || Kritaghnaghni kriyarupa karyakaranarupini | Kanjakshi karunarupa kevalamarasevita || 103 || Kalyanakarini kanta kantida kantirupini | Kamala kamalavasa kamalotpalamalini || 104 || Kumudvati cha kalyani kantih kameshavallabha | [ kanta ] Kameshvari kamalini kamada kamabandhini || 105 || Kamadhenuh kanchanakshi kanchanabha kalanidhih | Kriya kirtikari kirtih kratushreshtha kriteshvari || 106 || Kratusarvakriyastutya kratukritpriyakarini | Kleshanashakari kartri karmada karmabandhini || 107 || Karmabandhahari krishta klamaghni kanjalochana | Kandarpajanani kanta karuna karunavati || 108 || Klinkarini kripakara kripasindhuh kripavati | Karunardra kirtikari kalmashaghni kriyakari || 109 || Kriyashaktih kamarupa kamalotpalagandhini | Kala kalavati kurmi kutastha kanjasamsthita || 110 ||
অর্থ:वे कमल-सी आभा वाली, जलमयी, कमलासन की वल्लभा, कमल पर स्थित, जप से आराध्या, जन-जन का मङ्गल करने वाली हैं। फिर कल्याणी-बीज के साथ क-नाम आरम्भ होते हैं: कामिनी, कामरूपा, काम्या, काम्य वस्तुएँ देने वाली; कामदा, कर्त्री, क्रतु-कर्मों का फल देने वाली; कृतघ्नों की हन्त्री, क्रिया-रूपा, कार्य-कारण-रूपिणी; कञ्ज-नेत्रा, करुणा-रूपा, केवल अमरों से सेविता; कल्याणकारिणी, कान्ता, कान्ति देने वाली, कान्ति-रूपिणी; कमला, कमला का आवास, कमल-उत्पल की मालिनी; कुमुद्वती, कल्याणी, कान्ति, कामेश की वल्लभा; कामेश्वरी, कमलिनी, कामदा, काम को बाँधने वाली; कामधेनु, स्वर्ण-नेत्रा, स्वर्ण-आभा, कलाओं की निधि; क्रिया, कीर्ति करने वाली, स्वयं कीर्ति, क्रतुओं में श्रेष्ठा, कृत की ईश्वरी; यज्ञ की समस्त क्रियाओं में स्तुत्य, यज्ञकर्ताओं का प्रिय करने वाली; क्लेशों का नाश करने वाली, कर्त्री, कर्म देने वाली और कर्म बाँधने वाली — और कर्म-बन्धन हरने वाली; कृष्टा, थकान की हन्त्री, कमल-लोचना; कन्दर्प (कामदेव) की जननी, कान्ता, करुणा और करुणावती; क्लीं-कार करने वाली, कृपा की आकृति, कृपा-सिन्धु, कृपावती; करुणा से आर्द्र, कीर्तिकरी, कल्मषों की हन्त्री, क्रिया करने वाली; क्रिया-शक्ति, कामरूपा, कमल-उत्पल की गन्ध वाली; कला, कलावती, कूर्मी, कूटस्था, कमल पर विराजित।
কালিকা কল্মষঘ্নী চ কমনীযজটান্বিতা । করপদ্মা করাভীষ্টপ্রদা ক্রতুফলপ্রদা ॥ 111 ॥ কৌশিকী কোশদা কাব্যা কর্ত্রী কোশেশ্বরী কৃশা । [ কন্যা ] কূর্মযানা কল্পলতা কালকূটবিনাশিনী ॥ 112 ॥ কল্পোদ্যানবতী কল্পবনস্থা কল্পকারিণী । কদম্বকুসুমাভাসা কদম্বকুসুমপ্রিযা ॥ 113 ॥ কদম্বোদ্যানমধ্যস্থা কীর্তিদা কীর্তিভূষণা । কুলমাতা কুলাবাসা কুলাচারপ্রিযঙ্করী ॥ 114 ॥ কুলনাথা কামকলা কলানাথা কলেশ্বরী । কুন্দমন্দারপুষ্পাভা কপর্দস্থিতচন্দ্রিকা ॥ 115 ॥ কবিত্বদা কাম্যমাতা কবিমাতা কলাপ্রদা । [কাব্যমাতা] [ ওঁ সৌঃ ক্লীং ঐং ততো বদ বদ বাগ্বাদিনী স্বাহা ] তরুণী তরুণীতাতা তারাধিপসমাননা ॥ 116 ॥ তৃপ্তিস্তৃপ্তিপ্রদা তর্ক্যা তপনী তাপিনী তথা । তর্পণী তীর্থরূপা চ ত্রিপদা ত্রিদশেশ্বরী ॥ 117 ॥ [ ত্রিদশা ] ত্রিদিবেশী ত্রিজননী ত্রিমাতা ত্র্যম্বকেশ্বরী । ত্রিপুরা ত্রিপুরেশানী ত্র্যম্বকা ত্রিপুরাম্বিকা ॥ 118 ॥ ত্রিপুরশ্রীস্ত্রযীরূপা ত্রযীবেদ্যা ত্রযীশ্বরী । ত্রয্যন্তবেদিনী তাম্রা তাপত্রিতযহারিণী ॥ 119 ॥ তমালসদৃশী ত্রাতা তরুণাদিত্যসন্নিভা । ত্রৈলোক্যব্যাপিনী তৃপ্তা তৃপ্তিকৃত্তত্ত্বরূপিণী ॥ 120 ॥
Kalika kalmashaghni cha kamaniyajatanvita | Karapadma karabhishtaprada kratuphalaprada || 111 || Kaushiki koshada kavya kartri kosheshvari krisha | [ kanya ] Kurmayana kalpalata kalakutavinashini || 112 || Kalpodyanavati kalpavanastha kalpakarini | Kadambakusumabhasa kadambakusumapriya || 113 || Kadambodyanamadhyastha kirtida kirtibhushana | Kulamata kulavasa kulacharapriyankari || 114 || Kulanatha kamakala kalanatha kaleshvari | Kundamandarapushpabha kapardasthitachandrika || 115 || Kavitvada kamyamata kavimata kalaprada | [kavyamata] [ Om sauh klim aim tato vada vada vagvadini svaha ] Taruni tarunitata taradhipasamanana || 116 || Triptistriptiprada tarkya tapani tapini tatha | Tarpani tirtharupa cha tripada tridasheshvari || 117 || [ tridasha ] Tridiveshi trijanani trimata tryambakeshvari | Tripura tripureshani tryambaka tripurambika || 118 || Tripurashristrayirupa trayivedya trayishvari | Trayyantavedini tamra tapatritayaharini || 119 || Tamalasadrishi trata tarunadityasannibha | Trailokyavyapini tripta triptikrittattvarupini || 120 ||
অর্থ:वे कालिका हैं, कल्मष हरने वाली, कमनीय जटाओं वाली; कर-कमल वाली, हाथों से अभीष्ट देने वाली, क्रतु का फल देने वाली; कौशिकी, कोश देने वाली, काव्या, कर्त्री, कोशों की ईश्वरी, कृशा; कूर्म पर चलने वाली, कल्पलता, कालकूट विष की नाशिनी; कल्प-उद्यानों वाली, कल्पवन में स्थित, कल्पों की कारिणी; कदम्ब-कुसुमों-सी आभा वाली और उनसे प्रीति रखने वाली, कदम्ब-उद्यान के मध्य विराजित; कीर्ति देने वाली, कीर्ति से भूषित; कुल की माता, कुल का आवास, कुलाचार का प्रिय करने वाली; कुल की नाथा, कामकला, कलाओं की नाथा और ईश्वरी; कुन्द-मन्दार पुष्पों-सी आभा, शिव के कपर्द (जटाजूट) में स्थित चाँदनी; कवित्व देने वाली, काम्य की माता, कवियों की माता, कलाएँ देने वाली। फिर बीज-मन्त्र के साथ त-नाम आरम्भ होते हैं: तरुणी, तरुणों की रक्षिका, ताराधिप (चन्द्र) के समान मुख वाली; तृप्ति और तृप्ति देने वाली, तर्क से गम्या; तपनी और तापिनी; तर्पणी, तीर्थ-रूपा; त्रिपदा, तैंतीस देवों की ईश्वरी; स्वर्ग की ईशी, तीन की जननी, त्रिमाता, त्र्यम्बकेश्वरी; त्रिपुरा, त्रिपुरेशानी, त्र्यम्बका, त्रिपुर की अम्बिका; त्रिपुर की श्री, त्रयी (वेदत्रयी) की रूपा, त्रयी से वेद्या, त्रयी की ईश्वरी; वेदान्त (त्रय्यन्त) को जानने वाली, ताम्रा, तीनों तापों की हारिणी; तमाल के सदृश श्यामा, त्राता, तरुण आदित्य-सी आभा वाली; त्रैलोक्य में व्यापिनी, तृप्ता, तृप्ति करने वाली, तत्त्व-रूपिणी।
তুর্যা ত্রৈলোক্যসংস্তুত্যা ত্রিগুণা ত্রিগুণেশ্বরী । ত্রিপুরঘ্নী ত্রিমাতা চ ত্র্যম্বকা ত্রিগুণান্বিতা ॥ 121 ॥ তৃষ্ণাচ্ছেদকরী তৃপ্তা তীক্ষ্ণা তীক্ষ্ণস্বরূপিণী । তুলা তুলাদিরহিতা তত্তদ্ব্রহ্মস্বরূপিণী ॥ 122 ॥ ত্রাণকর্ত্রী ত্রিপাপঘ্নী ত্রিদশা ত্রিদশান্বিতা । তথ্যা ত্রিশক্তিস্ত্রিপদা তুর্যা ত্রৈলোক্যসুন্দরী ॥ 123 ॥ তেজস্করী ত্রিমূর্ত্যাদ্যা তেজোরূপা ত্রিধামতা । ত্রিচক্রকর্ত্রী ত্রিভগা তুর্যাতীতফলপ্রদা ॥ 124 ॥ তেজস্বিনী তাপহারী তাপোপপ্লবনাশিনী । তেজোগর্ভা তপস্সারা ত্রিপুরারিপ্রিযঙ্করী ॥ 125 ॥ তন্বী তাপসসন্তুষ্টা তপনাঙ্গজভীতিনুত্ । ত্রিলোচনা ত্রিমার্গা চ তৃতীযা ত্রিদশস্তুতা ॥ 126 ॥ ত্রিসুন্দরী ত্রিপথগা তুরীযপদদাযিনী । [ ওঁ হ্রীং শ্রীং ক্লীং ঐং নমশ্শুদ্ধফলদে ঐং বদ বদ বাগ্বাদিনী স্বাহা ] শুভা শুভাবতী শান্তা শান্তিদা শুভদাযিনী ॥ 127 ॥ শীতলা শূলিনী শীতা শ্রীমতী চ শুভান্বিতা । [ ওঁ ঐং যাং যীং যূং যৈং যৌং যঃ ঐং বদ বদ বাগ্বাদিনী স্বাহা ] যোগসিদ্ধিপ্রদা যোগ্যা যজ্ঞেনপরিপূরিতা ॥ 128 ॥ যজ্ঞা যজ্ঞমযী যক্ষী যক্ষিণী যক্ষিবল্লভা । যজ্ঞপ্রিযা যজ্ঞপূজ্যা যজ্ঞতুষ্টা যমস্তুতা ॥ 129 ॥ যামিনীযপ্রভা যাম্যা যজনীযা যশস্করী । যজ্ঞকর্ত্রী যজ্ঞরূপা যশোদা যজ্ঞসংস্তুতা ॥ 130 ॥
Turya trailokyasamstutya triguna triguneshvari | Tripuraghni trimata cha tryambaka trigunanvita || 121 || Trishnachchhedakari tripta tikshna tikshnasvarupini | Tula tuladirahita tattadbrahmasvarupini || 122 || Tranakartri tripapaghni tridasha tridashanvita | Tathya trishaktistripada turya trailokyasundari || 123 || Tejaskari trimurtyadya tejorupa tridhamata | Trichakrakartri tribhaga turyatitaphalaprada || 124 || Tejasvini tapahari tapopaplavanashini | Tejogarbha tapassara tripuraripriyankari || 125 || Tanvi tapasasantushta tapanangajabhitinut | Trilochana trimarga cha tritiya tridashastuta || 126 || Trisundari tripathaga turiyapadadayini | [ Om hrim shrim klim aim namashshuddhaphalade aim vada vada vagvadini svaha ] Shubha shubhavati shanta shantida shubhadayini || 127 || Shitala shulini shita shrimati cha shubhanvita | [ Om aim yam yim yum yaim yaum yah aim vada vada vagvadini svaha ] Yogasiddhiprada yogya yajnenaparipurita || 128 || Yajna yajnamayi yakshi yakshini yakshivallabha | Yajnapriya yajnapujya yajnatushta yamastuta || 129 || Yaminiyaprabha yamya yajaniya yashaskari | Yajnakartri yajnarupa yashoda yajnasamstuta || 130 ||
অর্থ:वे तुर्या हैं — जाग्रत, स्वप्न और सुषुप्ति से परे चौथी अवस्था — त्रैलोक्य से संस्तुत्य; त्रिगुणा और त्रिगुणेश्वरी; त्रिपुर की हन्त्री, त्रिमाता, त्र्यम्बका, त्रिगुणों से युक्ता; तृष्णा को काटने वाली, तृप्ता, तीक्ष्णा, तीक्ष्ण-स्वरूपिणी; तुला होकर भी तुला आदि से रहित, तत्-तत् ब्रह्म-स्वरूपिणी; त्राण करने वाली, तीन पापों की हन्त्री, त्रिदशा और त्रिदशों से युक्ता; तथ्या, त्रिशक्ति, त्रिपदा, तुर्या, त्रैलोक्य-सुन्दरी; तेज करने वाली, त्रिमूर्ति की आद्या, तेजोरूपा, तीन धामों वाली; तीन चक्रों की कर्त्री, त्रिभगा, तुर्यातीत फल देने वाली; तेजस्विनी, ताप हरने वाली, ताप और उपप्लव की नाशिनी; तेज को गर्भ में धारण करने वाली, तप का सार, त्रिपुरारि (शिव) का प्रिय करने वाली; तन्वी, तापसों से सन्तुष्ट, यम के भय को हरने वाली; त्रिलोचना, त्रिमार्गा, तृतीया, त्रिदशों से स्तुत; त्रिसुन्दरी, त्रिपथगा (गङ्गा), तुरीय पद देने वाली। फिर शुद्ध-बीज के साथ शुभ-नाम: शुभा, शुभावती, शान्ता, शान्ति देने वाली, शुभदायिनी; शीतला, शूलिनी, शीता, श्रीमती, शुभ से युक्ता। और यं-बीज के साथ य-नाम आरम्भ होते हैं: योगसिद्धि देने वाली, योग्या, यज्ञ से परिपूरिता; यज्ञा, यज्ञमयी, यक्षी, यक्षिणी, यक्षों की वल्लभा; यज्ञ-प्रिया, यज्ञ में पूज्या और यज्ञ से तुष्टा, यम से स्तुता; यामिनी की प्रभा, याम्या, यजनीया, यश करने वाली; यज्ञ की कर्त्री और रूपा, यशोदा, यज्ञ में संस्तुता।
যজ্ঞেশী যজ্ঞফলদা যোগযোনির্যজুস্স্তুতা । যমিসেব্যা যমারাধ্যা যমিপূজ্যা যমীশ্বরী ॥ 131 ॥ যোগিনী যোগরূপা চ যোগকর্তৃপ্রিযঙ্করী । যোগযুক্তা যোগমযী যোগযোগীশ্বরাম্বিকা ॥ 132 ॥ যোগজ্ঞানমযী যোনির্যমাদ্যষ্টাঙ্গযোগতা । যন্ত্রিতাঘৌঘসংহারা যমলোকনিবারিণী ॥ 133 ॥ যষ্টিব্যষ্টীশসংস্তুত্যা যমাদ্যষ্টাঙ্গযোগযুক্ । যোগীশ্বরী যোগমাতা যোগসিদ্ধা চ যোগদা ॥ 134 ॥ যোগারূঢা যোগমযী যোগরূপা যবীযসী । যন্ত্ররূপা চ যন্ত্রস্থা যন্ত্রপূজ্যা চ যন্ত্রিকা ॥ 135 ॥ [ যন্ত্রিতা ] যুগকর্ত্রী যুগমযী যুগধর্মবিবর্জিতা । যমুনা যামিনী যাম্যা যমুনাজলমধ্যগা ॥ 136 ॥ [ যমিনী ] যাতাযাতপ্রশমনী যাতনানান্নিকৃন্তনী । যোগাবাসা যোগিবন্দ্যা যত্তচ্ছব্দস্বরূপিণী ॥ 137 ॥ যোগক্ষেমমযী যন্ত্রা যাবদক্ষরমাতৃকা । যাবত্পদমযী যাবচ্ছব্দরূপা যথেশ্বরী ॥ 138 ॥ যত্তদীযা যক্ষবন্দ্যা যদ্বিদ্যা যতিসংস্তুতা । যাবদ্বিদ্যামযী যাবদ্বিদ্যাবৃন্দসুবন্দিতা ॥ 139 ॥ যোগিহৃত্পদ্মনিলযা যোগিবর্যপ্রিযঙ্করী । যোগিবন্দ্যা যোগিমাতা যোগীশফলদাযিনী ॥ 140 ॥
Yajneshi yajnaphalada yogayoniryajusstuta | Yamisevya yamaradhya yamipujya yamishvari || 131 || Yogini yogarupa cha yogakartripriyankari | Yogayukta yogamayi yogayogishvarambika || 132 || Yogajnanamayi yoniryamadyashtangayogata | Yantritaghaughasamhara yamalokanivarini || 133 || Yashtivyashtishasamstutya yamadyashtangayogayuk | Yogishvari yogamata yogasiddha cha yogada || 134 || Yogarudha yogamayi yogarupa yaviyasi | Yantrarupa cha yantrastha yantrapujya cha yantrika || 135 || [ yantrita ] Yugakartri yugamayi yugadharmavivarjita | Yamuna yamini yamya yamunajalamadhyaga || 136 || [ yamini ] Yatayataprashamani yatananannikrintani | Yogavasa yogivandya yattachchhabdasvarupini || 137 || Yogakshemamayi yantra yavadaksharamatrika | Yavatpadamayi yavachchhabdarupa yatheshvari || 138 || Yattadiya yakshavandya yadvidya yatisamstuta | Yavadvidyamayi yavadvidyabrindasuvandita || 139 || Yogihritpadmanilaya yogivaryapriyankari | Yogivandya yogimata yogishaphaladayini || 140 ||
অর্থ:वे यज्ञ की ईशी और यज्ञ का फल देने वाली हैं, योग की योनि, यजुर्वेद से स्तुता; यमियों (संयमियों) से सेव्या, यम से आराध्या, यमियों से पूज्या, यमियों की ईश्वरी; योगिनी, योग-रूपा, योग करने वालों का प्रिय करने वाली; योग से युक्ता, योगमयी, योग और योगेश्वरों की अम्बिका; योग-ज्ञानमयी, योनि, यम आदि आठ अङ्गों वाला योग स्वयं; नियन्त्रित पाप-समूहों की संहर्त्री, यमलोक से बचाने वाली; व्यष्टि-समष्टि के ईशों से संस्तुत्य, अष्टाङ्ग योग से युक्ता; योगीश्वरी, योगमाता, योगसिद्धा और योग देने वाली; योगारूढा, योगमयी, योगरूपा, यवीयसी (नित्य तरुण); यन्त्र-रूपा, यन्त्र में स्थित, यन्त्र में पूज्या, यन्त्रिका; युगों की कर्त्री, युगमयी, फिर भी युग-धर्मों से अछूती; यमुना, यामिनी, याम्या, यमुना-जल के मध्य विराजित; आवागमन (पुनर्जन्म) का शमन करने वाली, यातनाओं को काटने वाली; योग का आवास, योगियों से वन्द्या, 'यत्' और 'तत्' शब्दों की स्वरूपिणी; योगक्षेममयी, यन्त्रा, जितने अक्षर हैं उन सबकी मातृका; जितने पद हैं उन सबमयी, जितने शब्द हैं उन सबकी रूपा, यथेश्वरी; जो कुछ 'उसका' है वह सब उनका है; यक्षों से वन्द्या, जो भी विद्या है वही, यतियों से संस्तुता; जितनी विद्याएँ हैं उन सबमयी, समस्त विद्या-वृन्दों से सुवन्दिता; योगियों के हृदय-कमल में निवास, योगिवरों का प्रिय करने वाली; योगियों से वन्द्या, योगियों की माता, योगीशों को फल देने वाली।
যক্ষবন্দ্যা যক্ষপূজ্যা যক্ষরাজসুপূজিতা । যজ্ঞরূপা যজ্ঞতুষ্টা যাযজূকস্বরূপিণী ॥ 141 ॥ যন্ত্রারাধ্যা যন্ত্রমধ্যা যন্ত্রকর্তৃপ্রিযঙ্করী । যন্ত্রারূঢা যন্ত্রপূজ্যা যোগিধ্যানপরাযণা ॥ 142 ॥ যজনীযা যমস্তুত্যা যোগযুক্তা যশস্করী । যোগবদ্ধা যতিস্তুত্যা যোগজ্ঞা যোগনাযকী ॥ 143 ॥ যোগিজ্ঞানপ্রদা যক্ষী যমবাধাবিনাশিনী । যোগিকাম্যপ্রদাত্রী চ যোগিমোক্ষপ্রদাযিনী ॥ 144 ॥
Yakshavandya yakshapujya yaksharajasupujita | Yajnarupa yajnatushta yayajukasvarupini || 141 || Yantraradhya yantramadhya yantrakartripriyankari | Yantrarudha yantrapujya yogidhyanaparayana || 142 || Yajaniya yamastutya yogayukta yashaskari | Yogabaddha yatistutya yogajna yoganayaki || 143 || Yogijnanaprada yakshi yamabadhavinashini | Yogikamyapradatri cha yogimokshapradayini || 144 ||
অর্থ:अन्तिम नाम माला पूर्ण करते हैं: यक्षों से वन्द्या और पूज्या, यक्षराज (कुबेर) से सुपूजित; यज्ञ-रूपा, यज्ञ से तुष्टा, नित्य यज्ञशील (यायजूक) की स्वरूपिणी; यन्त्र से आराध्या, यन्त्र के मध्य विराजित, यन्त्र बनाने वालों का प्रिय करने वाली; यन्त्र पर आरूढा, यन्त्र में पूज्या, योगियों के ध्यान में लीन; यजनीया, यम से स्तुत्या, योगयुक्ता, यश करने वाली; योग में बद्धा, यतियों से स्तुत्या, योग को जानने वाली, योग की नायिका; योगियों को ज्ञान देने वाली, यक्षी, यम की बाधाओं की विनाशिनी; योगियों की कामनाएँ पूर्ण करने वाली — और अन्त में योगियों को मोक्ष प्रदान करने वाली।
ফলশ্রুতিঃ ইতি নাম্নাং সরস্বত্যাঃ সহস্রং সমুদীরিতম্ । মন্ত্রাত্মকং মহাগোপ্যং মহাসারস্বতপ্রদম্ ॥ 1 ॥ যঃ পঠেচ্ছৃণুযাদ্ভক্ত্যাত্ত্রিকালং সাধকঃ পুমান্ । সর্ববিদ্যানিধিঃ সাক্ষাত্ স এব ভবতি ধ্রুবম্ ॥ 2 ॥ লভতে সম্পদঃ সর্বাঃ পুত্রপৌত্রাদিসংযুতাঃ । মূকোঽপি সর্ববিদ্যাসু চতুর্মুখ ইবাপরঃ ॥ 3 ॥ ভূত্বা প্রাপ্নোতি সান্নিধ্যং অন্তে ধাতুর্মুনীশ্বর । সর্বমন্ত্রমযং সর্ববিদ্যামানফলপ্রদম্ ॥ 4 ॥ মহাকবিত্বদং পুংসাং মহাসিদ্ধিপ্রদাযকম্ । কস্মৈ চিন্ন প্রদাতব্যং প্রাণৈঃ কণ্ঠগতৈরপি ॥ 5 ॥ মহারহস্যং সততং বাণীনামসহস্রকম্ । সুসিদ্ধমস্মদাদীনাং স্তোত্রং তে সমুদীরিতম্ ॥ 6 ॥ ইতি শ্রীস্কান্দপুরাণান্তর্গত শ্রীসনত্কুমার সংহিতাযাং নারদ সনত্কুমার সংবাদে শ্রী সরস্বতী সহস্রনাম স্তোত্রং সম্পূর্ণম্ ॥
Phalashrutih Iti namnam sarasvatyah sahasram samudiritam | Mantratmakam mahagopyam mahasarasvatapradam || 1 || Yah pathechchhrinuyadbhaktyattrikalam sadhakah puman | Sarvavidyanidhih sakshat sa eva bhavati dhruvam || 2 || Labhate sampadah sarvah putrapautradisamyutah | Mukopi sarvavidyasu chaturmukha ivaparah || 3 || Bhutva prapnoti sannidhyam ante dhaturmunishvara | Sarvamantramayam sarvavidyamanaphalapradam || 4 || Mahakavitvadam pumsam mahasiddhipradayakam | Kasmai chinna pradatavyam pranaih kanthagatairapi || 5 || Maharahasyam satatam vaninamasahasrakam | Susiddhamasmadadinam stotram te samudiritam || 6 || Iti shriskandapuranantargata shrisanatkumara samhitayam narada sanatkumara samvade shri sarasvati sahasranama stotram sampurnam ||
অর্থ:फलश्रुति फल की घोषणा करती है: 'इस प्रकार सरस्वती के सहस्र नाम कहे गए — मन्त्रात्मक, महागोपनीय, महासारस्वत (वाणी की महासिद्धि) देने वाले। जो साधक भक्तिपूर्वक त्रिकाल इन्हें पढ़ता या सुनता है, वह निश्चय ही साक्षात् सर्वविद्याओं का निधि बन जाता है। वह पुत्र-पौत्रादि सहित समस्त सम्पदाएँ पाता है; मूक (गूँगा) भी समस्त विद्याओं में दूसरे चतुर्मुख (ब्रह्मा) के समान होकर अन्त में विधाता का सान्निध्य प्राप्त करता है, हे मुनीश्वर। यह सर्वमन्त्रमय है, समस्त विद्याओं का पूर्ण फल देने वाला, पुरुषों को महाकवित्व और महासिद्धि देने वाला। प्राण कण्ठ में आ जाएँ तो भी यह किसी अपात्र को नहीं देना चाहिए। यह महारहस्य — वाणी का नाम-सहस्र — हम सबके लिए सुसिद्ध स्तोत्र तुम्हें कह दिया गया।' इस प्रकार श्रीस्कन्दपुराण के अन्तर्गत श्रीसनत्कुमार संहिता में नारद-सनत्कुमार संवाद में श्री सरस्वती सहस्रनाम स्तोत्र सम्पूर्ण हुआ।
শব্দে-শব্দে অর্থ
উচ্চারণ শুনতে যেকোনো শব্দে ক্লিক করুন
सरस्वती सहस्रनाम स्तोत्रम् পাঠের উপকারিতা
The phalashruti promises that the devoted reciter becomes a veritable treasury of all knowledge
Traditionally chanted by students, scholars, poets, musicians and speakers for mastery of learning and eloquence
The text declares that even one born mute becomes eloquent like a second Brahma through this hymn
Removes floods of sins and bestows maha-sarasvata — the great gift of inspired speech
Grants great poetic genius (mahakavitva) and success in every branch of vidya
Recitation on Vasant Panchami and before study or examinations is considered especially fruitful
Bestows wealth, family happiness and, at the end, the presence of the Creator himself
सरस्वती सहस्रनाम स्तोत्रम् পাঠের নিয়ম
Sit facing east or north after bathing, with an image or yantra of Saraswati and, if possible, a book and pen placed before her as symbols of vidya. Begin with the dhyana verse meditating on the white-clad goddess holding the book of all knowledge, then recite the thousand names slowly and clearly, honouring the interspersed seed-mantras ('Aim vada vada Vagvadini svaha') as given in the text. The phalashruti recommends recitation at the three junctions of the day (morning, noon, evening) for the fullest fruit. Students may recite it before beginning study; a single daily recitation with devotion is sufficient.
প্রায়শ জিজ্ঞাসিত প্রশ্ন
এগুলিও পড়ুন
ॐ
সম্পূর্ণ सरस्वती सहस्रनाम स्तोत्रम् শ্লোকে-শ্লোকে অর্থসহ পড়ুন, অথবা আরও পবিত্র পাঠ দেখুন