ગુણૈરુત્તમતાં યાતિ
குணைருத்தமதாம் யாதி (மேன்மை குணங்களால், பதவியால் அல்ல) in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
આ વિનોદપૂર્ણ અને અત્યંત પ્રિય શ્લોકમાં ચાણક્ય ઘોષણા કરે છે કે સાચી શ્રેષ્ઠતા મનુષ્યના ગુણોથી ઉપજે છે, ઊંચા આસન કે પદવીથી નહીં. એ એને એક સજીવ ચિત્રથી સિદ્ધ કરે છે — ભવ્ય મહેલની ટોચ પર બેઠેલ કાગડો બળવાન ગરુડ બની જતો નથી. આ પદથી ઉપર યોગ્યતાની એક કાલાતીત શિક્ષા છે, અને કેવળ પદ પર આધારિત અહંકાર પ્રત્યે એક કોમળ ભર્ત્સના છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Chanakya Niti · Chanakya (Vishnugupta / Kautilya) · Ancient India (c. 4th–3rd century BCE)
ચાણક્ય, જેમણે રાજાઓની સેવા કરી પણ પદથી ઉપર યોગ્યતાને મૂલ્યવાન માની, વારંવાર ઉચ્ચ પદના અભિમાનને ચૂર કરતા. આ શ્લોકમાં એ આગ્રહ કરે છે કે શ્રેષ્ઠતા કેવળ ગુણોથી જ પ્રાપ્ત થાય છે, અને એક અવિસ્મરણીય ચિત્રથી ખાલી અભિમાનનો ઉપહાસ કરે છે — મહેલના બુરજ પર બેઠેલ કાગડો જે હજુ પણ કાગડો જ છે, ગરુડ નહીં — એ શીખવતાં કે સાચી ઉન્નતિ ચારિત્ર્યની હોય છે, આસનની નહીં.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
દરબારીઓએ યુગોથી આ શ્લોકને દોહરાવ્યો છે જેથી શક્તિશાળીઓને યાદ રહે કે સિંહાસનો કોઈને કુલીન બનાવતા નથી, કેમ કે જેમ મહેલના ઘુમ્મટ પર બેઠેલ કાગડો કાગડો જ રહે છે, એમ ઉચ્ચ પદ પર બેઠેલ અયોગ્ય અયોગ્ય જ રહે છે, જ્યારે સાચો ગુણવાન જ્યાં પણ ઊભો હોય ત્યાં જ ચમકે છે.
મંત્ર
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
ગુણૈરુત્તમતાં યાતિ નોચ્ચૈરાસનસંસ્થિતઃ। પ્રાસાદશિખરસ્થોઽપિ કાકઃ કિં ગરુડાયતે॥
guṇair uttamatāṁ yāti noccair āsana-saṁsthitaḥ। prāsāda-śikhara-stho 'pi kākaḥ kiṁ garuḍāyate॥
અર્થ:મનુષ્ય પોતાના ગુણોથી શ્રેષ્ઠતા પ્રાપ્ત કરે છે, કેવળ ઊંચા આસન પર બેસી જવાથી નહીં. ભલે એ રાજમહેલની ટોચ પર બેસી જાય, શું કાગડો એનાથી પક્ષીરાજ ગરુડ બની જાય છે? ચાણક્ય શીખવે છે કે પદ અને ઊંચા આસન સાચું મૂલ્ય આપતા નથી — એ તો કેવળ મનુષ્યના ગુણ અને ચારિત્ર્યથી જ પ્રાપ્ત થાય છે.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
குணைருத்தமதாம் யாதி (மேன்மை குணங்களால், பதவியால் அல்ல) પાઠના લાભ
શીખવે છે કે સાચું મૂલ્ય ગુણોથી આવે છે, પદથી નહીં
પદ કે પદવી પર આધારિત અભિમાન અને અહંકારને રોકે છે
સદ્ગુણો અને ચારિત્ર્યના વિકાસની પ્રેરણા આપે છે
પોતાની વાત કહેવા એક સજીવ, યાદગાર ચિત્ર (કાગડો અને ગરુડ)નો ઉપયોગ કરે છે
લોકોને પદને બદલે યોગ્યતાથી આંકવા પ્રોત્સાહિત કરે છે
નમ્રતા અને શ્રેષ્ઠતા પર મનન માટે એક ટૂંકો, વિનોદપૂર્ણ શ્લોક
குணைருத்தமதாம் யாதி (மேன்மை குணங்களால், பதவியால் அல்ல) જપ વિધિ
શ્લોકને ધીમે ધીમે વાંચો અને મહેલની છત પર બેઠેલ એ કાગડાની કલ્પના કરો જે હજુ પણ ગરુડ નથી. મનન કરો કે ઊંચું આસન મનુષ્યના સાચા મૂલ્યમાં કંઈ ઉમેરતું નથી, જે કેવળ ગુણોથી આવે છે. એ પરંપરાગત રીતે ચાણક્યની ચારિત્ર્ય અને યોગ્યતા સંબંધી શિક્ષાઓમાં ભણાય છે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ குணைருத்தமதாம் யாதி (மேன்மை குணங்களால், பதவியால் அல்ல) શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ