Mantra.Tips
yoga-sutrapatanjalikriya-yogayoga-sutra-2-1

તપઃસ્વાધ્યાયેશ્વરપ્રણિધાનાનિ ક્રિયાયોગઃ

తపఃస్వాధ్యాయేశ్వరప్రణిధానాని క్రియాయోగః (యోగసూత్రం 2.1) in Gujarati · ગુજરાતી

🕉️ yoga·📿 3× જપ·🕐 સવારે, દૈનિક સાધનાના આરંભે·📜 Patanjali Yoga Sutras 2.1
Share:

અર્થ

આ પતંજલિ યોગસૂત્રના બીજા અધ્યાય, સાધના પાદ,નું પ્રારંભિક સૂત્ર છે, જે ક્રિયાયોગ — કર્મ કે સાધનાના યોગ —ની વ્યાખ્યા આપે છે. તે ત્રણ આવશ્યક સાધનોનાં નામ આપે છે — તપ (આત્મ-શિસ્ત અને શુદ્ધિકારક પ્રયત્ન), સ્વાધ્યાય (આત્મ-અધ્યયન અને શાસ્ત્ર-અધ્યયન), અને ઈશ્વર-પ્રણિધાન (પોતાની જાત અને પોતાનાં કર્મોનું ઈશ્વરને સમર્પણ). આ ત્રણેય મળીને સાધકને તૈયાર કરે છે, ચિત્તને શુદ્ધ કરે છે અને યોગની ઊંડી અવસ્થાઓ તરફ લઈ જાય છે.

ઉત્પત્તિ અને કથા

Patanjali Yoga Sutras 2.1 · Patanjali · Classical (c. 2nd century BCE – 4th century CE)

આ મહર્ષિ પતંજલિના યોગસૂત્રોમાં સાધના પાદ — અભ્યાસના અધ્યાય —નું પહેલું સૂત્ર છે. પહેલા અધ્યાયમાં ચિત્તના સ્વરૂપ અને તેના નિરોધનું વર્ણન કર્યા પછી પતંજલિ હવે વ્યાવહારિક સાધનો તરફ વળે છે, અને ક્રિયાયોગ — કર્મના યોગ —ની વ્યાખ્યાથી આરંભ કરે છે: તપ, સ્વાધ્યાય અને ઈશ્વર પ્રત્યે સમર્પણ. આ ત્રિપુટી યોગ-સાધનાની આધારશિલા બની.

શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે

જે સાધકો આ ત્રણ સાધનો અપનાવે છે, તેઓ સ્થિર આંતરિક રૂપાંતરનો અનુભવ વર્ણવે છે: મુશ્કેલીઓ અગ્નિની જેમ અશુદ્ધિઓને બાળી નાખે છે (તપ), અધ્યયન અને આત્મ-નિરીક્ષણ પ્રકાશ લાવે છે (સ્વાધ્યાય), અને ઈશ્વર પ્રત્યેનું સમર્પણ અહંકારનો બોજ ઓગાળી દે છે — જેથી મન દિન-પ્રતિદિન વધુ સ્વચ્છ અને શાંત બનતું જાય છે.

મંત્ર

કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો

તપઃસ્વાધ્યાયેશ્વરપ્રણિધાનાનિ ક્રિયાયોગઃ

Tapah-svadhyaya-ishvara-pranidhanani kriya-yogah

અર્થ:તપ, સ્વાધ્યાય અને ઈશ્વર-પ્રણિધાન — આ ત્રણેય ક્રિયાયોગ છે (કર્મ-યોગ, સાધનાનો વ્યાવહારિક માર્ગ).

શબ્દ-શબ્દ અર્થ

ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો

તપઃ🔊tapahશિસ્ત, તપસ્યા — પ્રયત્ન અને આત્મ-સંયમ દ્વારા સ્વીકારેલું શુદ્ધિકરણ
સ્વાધ્યાય🔊svadhyayaસ્વાધ્યાય — શાસ્ત્રોનું અધ્યયન અને મંત્ર-જપ; આત્મ-નિરીક્ષણ
ઈશ્વર🔊ishvaraઈશ્વર, પરમાત્મા, ભગવાન
પ્રણિધાનાનિ🔊pranidhananiસમર્પણ, ભક્તિ, અર્પણ (અહીં: સર્વ કર્મો અને પોતાની જાતનું)
ઈશ્વરપ્રણિધાન🔊ishvara-pranidhanaઈશ્વર પ્રત્યે સમર્પણ અને ભક્તિ; સર્વ કર્મો પ્રભુને અર્પણ કરવાં
ક્રિયા🔊kriyaકર્મ, અભ્યાસ, ક્રિયાત્મક કે વ્યાવહારિક
યોગઃ🔊yogahયોગ
ક્રિયાયોગઃ🔊kriya-yogahકર્મનો યોગ / વ્યાવહારિક પ્રારંભિક યોગ — આ ત્રણેય મળીને

తపఃస్వాధ్యాయేశ్వరప్రణిధానాని క్రియాయోగః (యోగసూత్రం 2.1) પાઠના લાભ

ક્રિયાયોગની વ્યાખ્યા આપે છે — શુદ્ધિકરણનો વ્યાવહારિક, કર્મ-પ્રધાન માર્ગ જે ધ્યાન માટે તૈયાર કરે છે.

ત્રણ શક્તિશાળી, સુલભ સાધનો આપે છે: તપ, સ્વાધ્યાય અને ઈશ્વર-પ્રણિધાન, જેનો અભ્યાસ કોઈપણ સાધક કરી શકે.

ચિત્તને શુદ્ધ કરે છે અને ક્લેશોને ક્ષીણ કરે છે, જેમ આગળનું સૂત્ર વચન આપે છે.

પ્રયત્ન (તપ), જ્ઞાન (સ્વાધ્યાય) અને ભક્તિ (ઈશ્વર-પ્રણિધાન)ને એક પૂર્ણ સાધનામાં જોડે છે.

રોજિંદા જીવનમાં આત્મ-શિસ્ત, આત્મ-જ્ઞાન અને ઈશ્વર પ્રત્યે સમર્પણ કેળવે છે.

સ્થિર પ્રગતિ ઇચ્છતા યોગ-સાધકો દ્વારા પઠાતો અને અનુસરાતો પાયાનો ઉપદેશ.

తపఃస్వాధ్యాయేశ్వరప్రణిధానాని క్రియాయోగః (యోగసూత్రం 2.1) જપ વિધિ

જપ સંખ્યા3વાર
ઉત્તમ સમયસવારે, દૈનિક સાધનાના આરંભે
દિશાEast or facing one's place of practice

સૂત્રનો પાઠ કરો અને આખો દિવસ તેનાં ત્રણ સાધનો જીવવાનો સંકલ્પ કરો: મુશ્કેલીનો સામનો સ્થિર પ્રયત્નથી કરો (તપ), પવિત્ર ઉપદેશોનું અધ્યયન કરો અને પોતાનું નિરીક્ષણ કરો (સ્વાધ્યાય), તથા પોતાનાં સર્વ કર્મો ઈશ્વરને અર્પણ કરો (ઈશ્વર-પ્રણિધાન). આને જીવન-પદ્ધતિ તરીકે સાધવાનું છે — સૂત્ર કર્મ-માર્ગનું દૈનિક સ્મરણ કરાવે છે.

વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો

આ પાના પર સંપૂર્ણ తపఃస్వాధ్యాయేశ్వరప్రణిధానాని క్రియాయోగః (యోగసూత్రం 2.1) ગુજરાતી લિપિમાં છે — એ જ મૂળ શ્લોકો, અક્ષર-અક્ષર લિપ્યંતરિત, જેથી તમે સરળતાથી વાંચી અને જપી શકો. કોઈપણ પંક્તિ (અથવા ▶ બટન) દબાવી તેનો પાઠ સાંભળો.
હા — માત્ર લિપિ બદલાય છે; શબ્દો અને તેમનો અર્થ મૂળ જ રહે છે. આ પાનાનો શ્લોક-શ્લોક અર્થ, લાભ અને જપ વિધિ એ જ રીતે લાગુ પડે છે.
તેનો અર્થ છે 'તપ (શિસ્ત), સ્વાધ્યાય (આત્મ-અધ્યયન) અને ઈશ્વર-પ્રણિધાન (ઈશ્વર પ્રત્યે સમર્પણ) — આ ક્રિયાયોગ છે.' તે પતંજલિ યોગસૂત્રના બીજા અધ્યાયનો આરંભ કરતાં કર્મના યોગ — સાધકને શુદ્ધ કરનારાં વ્યાવહારિક સાધનો —ની વ્યાખ્યા આપે છે.
ક્રિયાયોગ 'કર્મનો યોગ' છે — તપ, સ્વાધ્યાય અને ઈશ્વર-પ્રણિધાન એ ત્રણ પ્રારંભિક સાધનો. આગળનું સૂત્ર (2.2) તેનું પ્રયોજન સમજાવે છે: સમાધિની ભાવના કેળવવી અને મનના ક્લેશોને ક્ષીણ કરવા.
તપ એટલે શિસ્તબદ્ધ, શુદ્ધિકારક પ્રયત્ન અને આત્મ-સંયમ; સ્વાધ્યાય એટલે આત્મ-અધ્યયન તથા શાસ્ત્રોનું અધ્યયન કે પાઠ; ઈશ્વર-પ્રણિધાન એટલે પોતાની જાત અને પોતાનાં કર્મો ઈશ્વરને સમર્પિત કરવાં. આ જ ત્રણેય અષ્ટાંગ યોગના નિયમોમાં પણ ફરી આવે છે.
ક્રિયાયોગનાં ત્રણેય અંગો અષ્ટાંગ માર્ગના છેલ્લા ત્રણ નિયમો પણ છે. પતંજલિ ક્રિયાયોગને વ્યાવહારિક પ્રારંભ-બિંદુ તરીકે રજૂ કરે છે, જે ચિત્તને શુદ્ધ કરીને ધ્યાન અને સમાધિનાં ઊંડાં અંગો માટે તૈયાર કરે છે.

આ પણ વાંચો

ઉપયોગી લાગ્યું? સ્વજનો સાથે વહેંચો 🙏

Share:

સંપૂર્ણ తపఃస్వాధ్యాయేశ్వరప్రణిధానాని క్రియాయోగః (యోగసూత్రం 2.1) શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ