અલ્પાક્ષરમસન્દિગ્ધમ્
Alpaksharam Asandigdham (The Marks of a True Sutra) in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
આ પ્રસિદ્ધ સુભાષિત સૂત્રની શાસ્ત્રીય સંસ્કૃત વ્યાખ્યા છે — ઉત્તમ સૂત્ર શું હોય છે. એક જ પદમાં એ આદર્શ કથનનાં છ લક્ષણો બતાવે છે: સંક્ષિપ્ત (અલ્પાક્ષર), સંદેહરહિત (અસન્દિગ્ધ), સારયુક્ત (સારવત્), સર્વત્ર લાગુ (વિશ્વતોમુખ), નિરર્થક શબ્દો રહિત (અસ્તોભ), અને નિર્દોષ (અનવદ્ય). આ શ્લોક પોતે આ જ ગુણોનું આદર્શ ઉદાહરણ છે અને વ્યાકરણ, ન્યાય તથા સમસ્ત સૂત્ર-વિદ્યાઓના વિદ્યાર્થીઓને પ્રિય છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Subhashita · Unknown (classical Sanskrit shastra tradition) · Classical Sanskrit literature
સંસ્કૃત શાસ્ત્રોમાં જ્ઞાનને ઘણીવાર સૂત્રોમાં સંક્ષિપ્ત કરવામાં આવતું — ઓછા શબ્દોમાં વધુ અર્થ ભરવાના હેતુથી સંક્ષિપ્ત, સૂત્રાત્મક કથનો. સુભાષિત અને વ્યાકરણ પરંપરાઓમાં પ્રસિદ્ધ આ શ્લોક, એવા જ સૂત્રના આદર્શને વ્યાખ્યાયિત કરે છે, અને ઉત્તમ સૂત્રના છ ગુણોની ગણના કરે છે. યોગ્ય રીતે, આ શ્લોક પોતે જ એ સંક્ષિપ્તતા અને સ્પષ્ટતાનું નિર્દોષ ઉદાહરણ છે જેની એ પ્રશંસા કરે છે.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
વિદ્વાનો આનંદિત થાય છે કે આ શ્લોક બરાબર એ જ કરે છે જે એ ઉપદેશ આપે છે — ઉત્તમ સૂત્રને ઉત્તમ રૂપના સૂત્રમાં વ્યાખ્યાયિત કરે છે. કહેવાય છે કે જે એના માનકમાં નિપુણ થઈ જાય છે તે થોડામાં ઘણું કહેવાનું શીખી જાય છે — વાણી અને લેખનનું સૌથી દુર્લભ અને સૌથી મૂલ્યવાન કૌશલ.
મંત્ર
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
અલ્પાક્ષરમસન્દિગ્ધં સારવદ્ વિશ્વતોમુખમ્। અસ્તોભમનવદ્યં ચ સૂત્રં સૂત્રવિદો વિદુઃ॥
alpākṣaram asandigdhaṁ sāravad viśvato-mukham। astobham anavadyaṁ ca sūtraṁ sūtra-vido viduḥ॥
અર્થ:અલ્પ અક્ષરોવાળું (સંક્ષિપ્ત), સંદેહરહિત (સ્પષ્ટ), સારયુક્ત, સર્વત્ર લાગુ પડતું (વ્યાપક), નિરર્થક શબ્દો રહિત, અને દોષરહિત — વિદ્વાનો આવા જ કથનને સાચું સૂત્ર માને છે. આ શ્લોક પોતે એક સુંદર પદમાં, કોઈ પણ કથનને ઉત્તમ બનાવતા છ ગુણોને વ્યાખ્યાયિત કરે છે: સંક્ષિપ્તતા, સ્પષ્ટતા, સાર, વ્યાપકતા, મિતવ્યયિતા અને નિર્દોષતા.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
Alpaksharam Asandigdham (The Marks of a True Sutra) પાઠના લાભ
સ્પષ્ટ, સંક્ષિપ્ત અને અર્થપૂર્ણ અભિવ્યક્તિના કાલાતીત આદર્શને વ્યાખ્યાયિત કરે છે
ઉત્તમ સંપ્રેષણનાં છ લક્ષણો શીખવે છે — સંક્ષિપ્તતા, સ્પષ્ટતા વગેરે
વ્યાકરણ, ન્યાય, ધર્મશાસ્ત્ર તથા સમસ્ત સૂત્ર-વિદ્યાઓના વિદ્યાર્થીઓ માટે અમૂલ્ય
વાણી અને લેખનમાં ચોકસાઈ અને મિતવ્યયિતા પ્રેરે છે
પોતે જ એ ગુણોનું નિર્દોષ આદર્શ છે જેનું એ વર્ણન કરે છે
ભાષાની કળા પર ચિંતન માટે એક સંક્ષિપ્ત, સ્મરણીય શ્લોક છે
Alpaksharam Asandigdham (The Marks of a True Sutra) જપ વિધિ
આ શ્લોકનો શાંતિથી પાઠ કરો, એ બતાવેલા છ ગુણો — સંક્ષિપ્ત, સ્પષ્ટ, સારયુક્ત, વ્યાપક, ભરતી રહિત અને નિર્દોષ — સ્મરણ કરતા. ચિંતન કરો કે શ્લોક પોતાની જ વ્યાખ્યાનું મૂર્ત રૂપ કેવી રીતે છે, અને એને ચોકસાઈથી વિચારવા અને બોલવાનો સંકલ્પ બનવા દો. પરંપરાગત રીતે એનું અધ્યયન વ્યાકરણ અને ન્યાય જેવી સૂત્ર-આધારિત વિદ્યાઓના આરંભમાં થાય છે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ Alpaksharam Asandigdham (The Marks of a True Sutra) શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ