કૃષ્ણ ચાલીસા
Krishna Chalisa in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
કૃષ્ણ ચાલીસા ભગવાન શ્રીકૃષ્ણની ચાલીસ છંદોની હિંદી સ્તુતિ છે, જે તેમના મનોહર રૂપ, બાળ-લીલાઓ અને ભક્તોની રક્ષાનું ગુણગાન કરે છે. તેમાં ગોવર્ધન ધારણ, કાલિય-દમન, દ્રૌપદી-ચીર તથા સુદામા-અનુગ્રહ જેવી લીલાઓ છે. તેના પાઠથી હૃદયમાં પ્રેમ-ભક્તિ, શાંતિ અને રક્ષા પ્રાપ્ત થાય છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Traditional Hindi devotional hymn · Traditional (signed 'Sundardas') · Devotional era
કૃષ્ણ ચાલીસા લોકપ્રિય ચાલીસા પરંપરાની ચાલીસ છંદોની હિંદી સ્તુતિ છે. તે વૃંદાવનના શ્યામ, મુરલીધર ભગવાનની વંદના કરે છે. તેમાં એક-એક લીલાનું સ્મરણ છે—આંગળી પર ગોવર્ધન ઊંચકવો, કાલિય નાગ પર નૃત્ય, દ્રૌપદીની સાડી વધારવી અને સુદામાના તાંદુલ સ્વીકારવા—જે દર્શાવે છે કે કૃષ્ણ સદા દીનોના મિત્ર અને રક્ષક છે.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
એક-એક છંદ કૃષ્ણની રક્ષક કૃપાનું સ્મરણ કરાવે છે—મીરાની રક્ષા માટે રાણાએ મોકલેલા સર્પને શાલિગ્રામ બનાવી દેવો, અંત સમયે નિંદક શિશુપાલને મુક્ત કરવો, અને દ્રૌપદીની એક સાડીને અનંત બનાવી દેવી જેથી તેની લાજ કદી ન જાય. ચાલીસા વચન આપે છે કે તેનો પાઠ કરનાર ભક્તને અષ્ટ સિદ્ધિ, નવનિધિ તથા ચારેય પુરુષાર્થ પ્રાપ્ત થાય છે.
સાંભળતાં સાંભળતાં જપો
અર્થ સહિત સંપૂર્ણ પાઠ
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
બંશી શોભિત કર મધુર, નીલ જલદ તન શ્યામ। અરુણ અધર જનુ બિમ્બા ફલ, પિતામ્બર શુભ સાજ॥
Bamshi shobhita kara madhura, nila jalada tana shyama Aruna adhara janu bimba phala, pitambara shubha saja
અર્થ:તેમના મધુર હાથોમાં વાંસળી શોભે છે; તેમનું શરીર નીલ જલધર સમું શ્યામ છે; તેમના લાલ અધર બિંબ ફળ સમા છે, અને શુભ પીતાંબર તેમને શોભાવે છે.
જય મનમોહન મદન છવિ, કૃષ્ણચન્દ્ર મહારાજ। કરહુ કૃપા હે રવિ તનય, રાખહુ જન કી લાજ॥
Jaya manamohana madana chhavi, krishnachandra maharaja Karahu kripa he ravi tanaya, rakhahu jana ki laja
અર્થ:મનમોહનને જય, કામદેવ સમી છવિવાળા, કૃષ્ણચંદ્ર મહારાજ! કૃપા કરો, હે સૂર્યપુત્ર (ના લોકના સ્વામી), અને તમારા ભક્તોની લાજ રાખો.
જય યદુનન્દન જય જગવન્દન। જય વસુદેવ દેવકી નન્દન॥
Jaya yadunandana jaya jagavandana Jaya vasudeva devaki nandana
અર્થ:જય, હે યદુઓના આનંદ, જગતના વંદનીય; જય, હે વસુદેવ અને દેવકીના નંદન!
જય યશુદા સુત નન્દ દુલારે। જય પ્રભુ ભક્તન કે દૃગ તારે॥
Jaya yashuda suta nanda dulare Jaya prabhu bhaktana ke driga tare
અર્થ:જય, હે યશોદા અને નંદના દુલારા; જય, હે પ્રભુ, ભક્તોના નેત્રોના તારા!
જય નટ-નાગર નાગ નથૈયા। કૃષ્ણ કન્હૈયા ધેનુ ચરૈયા॥
Jaya nata-nagara naga nathaiya Krishna kanhaiya dhenu charaiya
અર્થ:જય, હે નટ-નાગર જેણે નાગ (કાલિય)ને નાથ્યો; કૃષ્ણ કન્હૈયા, ગાયો ચરાવનાર!
પુનિ નખ પર પ્રભુ ગિરિવર ધારો। આઓ દીનન કષ્ટ નિવારો॥
Puni nakha para prabhu girivara dharo Ao dinana kashta nivaro
અર્થ:ફરી, હે પ્રભુ, તમે નખ પર મહાન ગિરિવર ધારણ કર્યો; આવો અને દીનોના કષ્ટ નિવારો.
વંશી મધુર અધર ધરી તેરી। હોવે પૂર્ણ મનોરથ મેરો॥
Vamshi madhura adhara dhari teri Hove purna manoratha mero
અર્થ:તમારા અધરો પર મધુર વાંસળી સજી છે; મારા મનનો મનોરથ પૂર્ણ થાય.
આઓ હરિ પુનિ માખન ચાખો। આજ લાજ ભારત કી રાખો॥
Ao hari puni makhana chakho Aja laja bharata ki rakho
અર્થ:આવો, હે હરિ, અને ફરી માખણ ચાખો; આજે ભારતની લાજ રાખો.
ગોલ કપોલ, ચિબુક અરુણારે। મૃદુ મુસ્કાન મોહિની ડારે॥
Gola kapola, chibuka arunare Mridu muskana mohini dare
અર્થ:ગોળ કપોલ, અરુણ ચિબુક, અને મૃદુ મોહિની મુસ્કાન;
રંજિત રાજિવ નયન વિશાલા। મોર મુકુટ વૈજયંતી માલા॥
Ramjita rajiva nayana vishala Mora mukuta vaijayamti mala
અર્થ:— વિશાળ સુંદર કમળ સમા નયન, મોર મુકુટ અને વૈજયંતી માળા.
કુણ્ડલ શ્રવણ પીતપટ આછે। કટિ કિંકણી કાછન કાછે॥
Kundala shravana pitapata achhe Kati kimkani kachhana kachhe
અર્થ:કાનમાં કુંડળ, ઉત્તમ પીતપટ, કટિ પર નાની કિંકિણીનો કંદોરો;
નીલ જલજ સુન્દર તનુ સોહે। છવિ લખિ, સુર નર મુનિમન મોહે॥
Nila jalaja sundara tanu sohe Chhavi lakhi, sura nara munimana mohe
અર્થ:— તમારું સુંદર નીલ શરીર એવું શોભે છે કે દેવ, મનુષ્ય અને મુનિ સૌ છવિ જોઈ મોહિત થઈ જાય છે.
મસ્તક તિલક, અલક ઘુંઘરાલે। આઓ કૃષ્ણ બાંસુરી વાલે॥
Mastaka tilaka, alaka ghumgharale Ao krishna bamsuri vale
અર્થ:મસ્તક પર તિલક અને ઘૂંઘરાળી અલકો — આવો, હે વાંસળી વાળા કૃષ્ણ!
કરિ પય પાન, પુતનહિ તારયો। અકા બકા કાગાસુર મારયો॥
Kari paya pana, putanahi tarayo Aka baka kagasura marayo
અર્થ:તેનું વિષભર્યું દૂધ પીને તમે પૂતનાને તારી; તમે અઘાસુર, બકાસુર અને કાગાસુરનો વધ કર્યો.
મધુવન જલત અગ્નિ જબ જ્વાલા। ભૈ શીતલ, લખિતહિં નન્દલાલા॥
Madhuvana jalata agni jaba jvala Bhai shitala, lakhitahim nandalala
અર્થ:જ્યારે મધુવન અગ્નિની જ્વાળાથી બળ્યું, ત્યારે નંદલાલના જોતાં જ તે શીતળ થઈ ગયું.
સુરપતિ જબ બ્રજ ચઢ़યો રિસાઈ। મસૂર ધાર વારિ વર્ષાઈ॥
Surapati jaba braja chadha़yo risai Masura dhara vari varshai
અર્થ:જ્યારે દેવરાજ ઇન્દ્ર બ્રજ પર ક્રોધિત થઈ ચઢી આવ્યા અને મુશળધાર વર્ષા વરસાવી,
લગત-લગત બ્રજ ચહન બહાયો। ગોવર્ધન નખધારિ બચાયો॥
Lagata-lagata braja chahana bahayo Govardhana nakhadhari bachayo
અર્થ:— જ્યારે બ્રજ વહેવાને હતું, ત્યારે તમે ગોવર્ધનને નખ પર ધારણ કરી તેને બચાવ્યું.
લખિ યસુદા મન ભ્રમ અધિકાઈ। મુખ મહં ચૌદહ ભુવન દિખાઈ॥
Lakhi yasuda mana bhrama adhikai Mukha maham chaudaha bhuvana dikhai
અર્થ:આ જોઈ યશોદાનું મન ભ્રમથી ભરાઈ ગયું — અને તમે તમારા મુખમાં ચૌદ ભુવન દેખાડ્યાં.
દુષ્ટ કંસ અતિ ઉધમ મચાયો। કોટિ કમલ જબ ફૂલ મંગાયો॥
Dushta kamsa ati udhama machayo Koti kamala jaba phula mamgayo
અર્થ:જ્યારે દુષ્ટ કંસે અતિ ઉધમ મચાવ્યો અને કરોડ કમળ ફૂલ મંગાવ્યાં,
નાથિ કાલિયહિં તબ તુમ લીન્હેં। ચરણચિન્હ દૈ નિર્ભય કિન્હેં॥
Nathi kaliyahim taba tuma linhem Charanachinha dai nirbhaya kinhem
અર્થ:— ત્યારે તમે કાલિય નાગને નાથ્યો, અને તેના પર ચરણ-ચિહ્ન દઈ સૌને નિર્ભય કર્યા.
કરિ ગોપિન સંગ રાસ વિલાસા। સબકી પૂરણ કરી અભિલાષા॥
Kari gopina samga rasa vilasa Sabaki purana kari abhilasha
અર્થ:ગોપીઓ સંગ રાસ વિલાસ કરી, તમે તે સૌની અભિલાષા પૂર્ણ કરી.
કેતિક મહા અસુર સંહારયો। કંસહિ કેસ પકડ઼િ દૈ મારયો॥
Ketika maha asura samharayo Kamsahi kesa pakaड़i dai marayo
અર્થ:તમે કેટલાય મહાન અસુરોનો સંહાર કર્યો, અને કંસને કેશ પકડી મારી નાખ્યો.
માત-પિતા કી બન્દિ છુડ઼ાઈ। ઉગ્રસેન કહં રાજ દિલાઈ॥
Mata-pita ki bandi chhuड़ai Ugrasena kaham raja dilai
અર્થ:તમે તમારા માતા-પિતાને બંદીગૃહથી છોડાવ્યાં અને ઉગ્રસેનને રાજ અપાવ્યું.
મહિ સે મૃતક છહોં સુત લાયો। માતુ દેવકી શોક મિટાયો॥
Mahi se mritaka chhahom suta layo Matu devaki shoka mitayo
અર્થ:તમે મૃત્યુલોકથી છએ મૃત પુત્રોને લાવી માતા દેવકીનો શોક મિટાવ્યો.
ભૌમાસુર મુર દૈત્ય સંહારી। લાયે ષટ દશ સહસકુમારી॥
Bhaumasura mura daitya samhari Laye shata dasha sahasakumari
અર્થ:ભૌમાસુર અને મુર દૈત્યોનો સંહાર કરી, તમે સોળ હજાર કન્યાઓને લાવ્યા.
દૈ ભિન્હીં તૃણ ચીર સહારા। જરાસિંધુ રાક્ષસ કહં મારા॥
Dai bhinhim trina chira sahara Jarasimdhu rakshasa kaham mara
અર્થ:તણખલા અને ચીરનો પણ સહારો દઈ, તમે રાક્ષસરાજ જરાસંધનો વધ કર્યો.
અસુર બકાસુર આદિક મારયો। ભક્તન કે તબ કષ્ટ નિવારિયો॥
Asura bakasura adika marayo Bhaktana ke taba kashta nivariyo
અર્થ:તમે બકાસુર અને અન્ય અસુરોનો વધ કર્યો, અને આમ તમારા ભક્તોના કષ્ટ નિવાર્યા.
દીન સુદામા કે દુઃખ ટારયો। તંદુલ તીન મૂંઠ મુખ ડારયો॥
Dina sudama ke duhkha tarayo Tamdula tina mumtha mukha darayo
અર્થ:તમે દીન સુદામાનું દુઃખ દૂર કર્યું, તેમના વિનમ્ર ત્રણ મુઠ્ઠી તંદુલને સ્વીકારી.
પ્રેમ કે સાગ વિદુર ઘર માંગે। દુર્યોધન કે મેવા ત્યાગે॥
Prema ke saga vidura ghara mamge Duryodhana ke meva tyage
અર્થ:તમે વિદુરના ઘરે સાધારણ સાગ માગ્યો અને દુર્યોધનના મેવા ત્યાગ્યા;
લખિ પ્રેમ કી મહિમા ભારી। ઐસે શ્યામ દીન હિતકારી॥
Lakhi prema ki mahima bhari Aise shyama dina hitakari
અર્થ:— પ્રેમની મહિમા જોઈ, એવા છે શ્યામ, દીનોના હિતકારી.
ભારત કે પારથ રથ હાંકે। લિએ ચક્ર કર નહિં બલ તાકે॥
Bharata ke paratha ratha hamke Lie chakra kara nahim bala take
અર્થ:ભારતના યુદ્ધમાં તમે પાર્થ (અર્જુન)નો રથ હાંક્યો, ચક્ર હાથમાં લઈ, જોકે તમને બળની જરૂર ન હતી.
નિજ ગીતા કે જ્ઞાન સુનાયે। ભક્તન હૃદય સુધા વર્ષાયે॥
Nija gita ke jnana sunaye Bhaktana hridaya sudha varshaye
અર્થ:તમે તમારી ગીતાનું જ્ઞાન સંભળાવ્યું, ભક્તોના હૃદય પર સુધા વરસાવતા.
મીરા થી ઐસી મતવાલી। વિષ પી ગઈ બજાકર તાલી॥
Mira thi aisi matavali Visha pi gai bajakara tali
અર્થ:મીરા તમારા પ્રેમમાં એવી મતવાલી હતી કે તે તાળી પાડી વિષ પી ગઈ;
રાના ભેજા સાંપ પિટારી। શાલિગ્રામ બને બનવારી॥
Rana bheja sampa pitari Shaligrama bane banavari
અર્થ:— રાણાએ પિટારીમાં સાપ મોકલ્યો, પણ તે તમારી કૃપાથી શાલિગ્રામ બની ગયો.
નિજ માયા તુમ વિધિહિં દિખાયો। ઉર તે સંશય સકલ મિટાયો॥
Nija maya tuma vidhihim dikhayo Ura te samshaya sakala mitayo
અર્થ:તમે તમારી માયા સૌને દેખાડી, અને હૃદયથી બધો સંશય મિટાવ્યો.
તબ શત નિન્દા કરી તત્કાલા। જીવન મુક્ત ભયો શિશુપાલા॥
Taba shata ninda kari tatkala Jivana mukta bhayo shishupala
અર્થ:જ્યારે શિશુપાલે સો નિંદાઓ કરી, ત્યારે તે તત્કાળ જીવનમુક્ત થઈ ગયો.
જબહિં દ્રૌપદી ટેર લગાઈ। દીનાનાથ લાજ અબ જાઈ॥
Jabahim draupadi tera lagai Dinanatha laja aba jai
અર્થ:જે ક્ષણે દ્રૌપદીએ પુકાર કર્યો, 'હે દીનાનાથ, હવે મારી લાજ જાય છે!' —
તુરતહિં વસન બને નનન્દલાલા। બढ़ે ચીર ભૈ અરિ મુંહ કાલા॥
Turatahim vasana bane nanandalala Baढ़e chira bhai ari munha kala
અર્થ:— તે જ ક્ષણે તમે, નંદલાલ, તેના અનંત વસ્ત્ર બની ગયા; ચીર વધતું જ ગયું, શત્રુઓના મુખ કાળાં કરતું.
અસ નાથ કે નાથ કન્હૈયા। ડૂબત ભંવર બચાવત નૈયા॥
Asa natha ke natha kanhaiya Dubata bhamvara bachavata naiya
અર્થ:એવા છે કન્હૈયા, નાથોના નાથ, જે ભમરમાં ડૂબતી નૈયાને પાર લગાવે છે.
સુન્દરદાસ આસ ઉર ધારી। દયાદૃષ્ટિ કીજૈ બનવારી॥
Sundaradasa asa ura dhari Dayadrishti kijai banavari
અર્થ:સુંદરદાસ હૃદયમાં આસ ધારી પ્રાર્થના કરે છે: દયાદૃષ્ટિ કરો, હે બનવારી.
નાથ સકલ મમ કુમતિ નિવારો। ક્ષમહુ બેગિ અપરાધ હમારો॥
Natha sakala mama kumati nivaro Kshamahu begi aparadha hamaro
અર્થ:હે નાથ, મારી બધી કુમતિ દૂર કરો અને શીઘ્ર મારા અપરાધ ક્ષમા કરો.
ખોલો પટ અબ દર્શન દીજૈ। બોલો કૃષ્ણ કન્હૈયા કી જૈ॥
Kholo pata aba darshana dijai Bolo krishna kanhaiya ki jai
અર્થ:હવે પટ ખોલો અને મને દર્શન દો; બોલો, કૃષ્ણ કન્હૈયાની જય!
અષ્ટ સિદ્ધિ નવનિધિ ફલ, લહૈ પદારથ ચારિ॥
Ashta siddhi navanidhi phala, lahai padaratha chari
અર્થ:જે કોઈ આનો પાઠ કરે છે, તે અષ્ટ સિદ્ધિ, નવનિધિ અને ચારે પદાર્થ (પુરુષાર્થ) પ્રાપ્ત કરે છે.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
Krishna Chalisa પાઠના લાભ
કૃષ્ણ ચાલીસાનો પાઠ હૃદયને ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ પ્રત્યે પ્રેમ-ભક્તિથી ભરી દે છે અને તેમની મનોહર બાળ-લીલાઓનું સ્મરણ કરાવે છે.
તેમાં કૃષ્ણની લીલાઓ—ગોવર્ધન ધારણ, કાલિય-દમન, દ્રૌપદીની રક્ષા—નું વર્ણન છે, જેથી શ્રદ્ધા અને સમર્પણ દૃઢ થાય છે.
તેને પ્રેમ, શાંતિ, સમૃદ્ધિ અને રક્ષા આપનાર તથા ભય અને શોક મિટાવનાર માનવામાં આવે છે.
જન્માષ્ટમી, બુધવાર અને કૃષ્ણ પક્ષની એકાદશી પર તેનો વિશેષ પ્રભાવ રહે છે.
અશાંત મનને શાંત કરે છે અને તેને શ્રીકૃષ્ણના મધુર સ્મરણમાં લીન કરી દે છે.
આ સરળ ચાલીસ છંદોનું ભજન છે જે નિત્ય પારિવારિક પાઠ અને બાળકો માટે આદર્શ છે.
Krishna Chalisa જપ વિધિ
શ્રીકૃષ્ણના ચિત્ર સામે બેસો, તુલસી, માખણ અને પુષ્પ અર્પણ કરો, અને દીપ પ્રગટાવો. તેમની લીલાઓમાં પ્રેમપૂર્વક ધ્યાન લગાવી આરંભિક દોહા અને ચાલીસ ચોપાઈનો પાઠ કરો. અંતે 'હરે કૃષ્ણ' કે 'જય શ્રી કૃષ્ણ' તથા આરતી કરો. જન્માષ્ટમીની મધ્યરાત્રિ વિશેષ શુભ છે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ Krishna Chalisa શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ