ଦୁର୍ଜନଃ ପରିହର୍ତଵ୍ଯଃ
દુર્જનઃ પરિહર્તવ્યઃ (વિદ્વાન હોવા છતાં દુર્જનનો ત્યાગ કરો) in Odia · ଓଡ଼ିଆ
ଆପଣଙ୍କ ଭାଷା/ଲିପିରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ
✦ ଅର୍ଥ
ଭର୍ତୃହରିଙ୍କ ନୀତିଶତକର ଏହି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶ୍ଲୋକ ଚେତାବନୀ ଦିଏ ଯେ କେବଳ ବିଦ୍ୱାନ ହେବା କାରଣରୁ କୌଣସି ଦୁର୍ଜନର ସଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେପରି ମଣି ଧାରଣରେ ସର୍ପ କମ ଘାତକ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେପରି ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବର ବ୍ୟକ୍ତି ଯେତେ ପରିଷ୍କୃତ ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ ହେଉ, ଭୟଙ୍କର ହିଁ ରହେ। ଏହି ଶ୍ଲୋକ ସଙ୍ଗ ଚୟନରେ ବିବେକ ଶିଖାଏ ଏବଂ ସଚ୍ଚରିତ୍ରକୁ କେବଳ ବିଦ୍ୟା କିମ୍ବା ବାହ୍ୟ ଚମକଠାରୁ ବହୁ ଉପରେ ରଖେ।
ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ କଥା
Bhartrhari Niti Shataka · Bhartrhari · Classical Sanskrit literature (c. 5th century CE)
ନୀତିଶତକ ଭର୍ତୃହରିଙ୍କ ତିନୋଟି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶତକ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମ, ଯାହା ଆଚରଣ, ଜ୍ଞାନ ଓ ସାଂସାରିକ ରୀତି ଉପରେ ଶହେ ସୂକ୍ତିର ସଂକଳନ। ଚରିତ୍ର ଓ ବିବେକ ଉପରେ ଏହାର ଅନେକ ଶ୍ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ, ଏହି ଶ୍ଲୋକ ମଣି-ଅଳଙ୍କୃତ ସର୍ପର ଅବିସ୍ମରଣୀୟ ଚିତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି ଚେତାବନୀ ଦିଏ ଯେ ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବର ବ୍ୟକ୍ତି, ଯେତେ ବିଦ୍ୱାନ ହେଉ, ତ୍ୟାଜ୍ୟ — କାରଣ ଜ୍ଞାନ କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିପାରେ ନାହିଁ।
✦ ଶାସ୍ତ୍ରରେ କୁହାଯାଇଥିବା ପରି
ନୀତିର ଶିକ୍ଷକମାନେ ଏହି ଶ୍ଲୋକର ସ୍ମରଣ ସେତେବେଳେ କରନ୍ତି ଯେତେବେଳେ ପ୍ରତିଭାକୁ ଭଲତ୍ୱ ବୋଲି ଭୁଲ ବୁଝାଯାଏ, ଏବଂ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ମନେ ପକାଇ ଦିଅନ୍ତି ଯେ ସବୁଠାରୁ ବିପଜ୍ଜନକ ଲୋକ ପ୍ରାୟତଃ ସବୁଠାରୁ ଦକ୍ଷ। କୁହାଯାଏ ଯେ ଯିଏ ଏହି ଚେତାବନୀ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଏ ସେ ବହୁ ଦୁଃଖରୁ ବଞ୍ଚିଯାଏ, କାରଣ ସେ କୌଣସି ସାଥୀକୁ କେବଳ ଚତୁରତାରେ ନୁହେଁ, ଚରିତ୍ରରେ ପରଖେ।
ମନ୍ତ୍ର
ଯେକୌଣସି ଧାଡ଼ି କିମ୍ବା ▶ ବଟନ୍ ଛୁଇଁ ଶୁଣନ୍ତୁ
ଦୁର୍ଜନଃ ପରିହର୍ତଵ୍ଯୋ ଵିଦ୍ଯଯାଲଙ୍କୃତୋଽପି ସନ୍। ମଣିନା ଭୂଷିତଃ ସର୍ପଃ କିମସୌ ନ ଭଯଙ୍କରଃ॥
durjanaḥ parihartavyo vidyayālaṅkṛto'pi san। maṇinā bhūṣitaḥ sarpaḥ kim asau na bhayaṅkaraḥ॥
ଅର୍ଥ:ଦୁର୍ଜନକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ, ଯଦିଓ ସେ ବିଦ୍ୟାରେ ଅଳଙ୍କୃତ ହୁଅନ୍ତି। ଯେପରି ମଣିରେ ଶୋଭିତ ସର୍ପ — ତାହା କ'ଣ କମ ଭୟଙ୍କର ହୋଇଯାଏ? ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଚେତାବନୀ ଦିଏ ଯେ କେବଳ ବିଦ୍ୟା କାହାକୁ ସଙ୍ଗଯୋଗ୍ୟ କରେ ନାହିଁ; ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବ ଯେତେ ବିଦ୍ୱାନ ଦେଖାଯାଉ ନା କାହିଁକି, ଭୟଙ୍କର ହିଁ ରହେ।
ଶବ୍ଦ-ଶବ୍ଦ ଅର୍ଥ
ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣିବାକୁ ଯେକୌଣସି ଶବ୍ଦରେ କ୍ଲିକ୍ କରନ୍ତୁ
દુર્જનઃ પરિહર્તવ્યઃ (વિદ્વાન હોવા છતાં દુર્જનનો ત્યાગ કરો) ପାଠର ଲାଭ
ନିଜ ସଙ୍ଗ ଓ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ଚୟନରେ ବିବେକ ଶିଖାଏ
ଚେତାବନୀ ଦିଏ ଯେ ସଚ୍ଚରିତ୍ର ବିନା ବିଦ୍ୟା ମଧ୍ୟ ବିପଜ୍ଜନକ ହୋଇପାରେ
ସଦ୍ଗୁଣ ଓ ସଚ୍ଚୋଟତାକୁ କେବଳ ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଚତୁରତାଠାରୁ ଉପରେ ରଖେ
ଏକ ସଜୀବ, ଅବିସ୍ମରଣୀୟ ଚିତ୍ର ଉପସ୍ଥାପନ କରେ — ମଣିଧାରୀ ଅଥଚ ଘାତକ ସର୍ପ
ଆକର୍ଷକ ଅଥଚ ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବର ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରତି ସତର୍କତା ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରେ
ଚରିତ୍ର ଓ ସତ୍ସଙ୍ଗ ଉପରେ ମନନ ପାଇଁ ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର, ସ୍ମରଣୀୟ ଶ୍ଲୋକ
દુર્જનઃ પરિહર્તવ્યઃ (વિદ્વાન હોવા છતાં દુર્જનનો ત્યાગ કરો) ପାଠ ବିଧି
ଶ୍ଲୋକକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ, ସେହି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଚିତ୍ରକୁ ମନରେ ଧାରଣ କରି ଯେଉଁଠି ସର୍ପ ମଣିରେ ଶୋଭିତ ତଥାପି କମ ଘାତକ ନୁହେଁ। ମନନ କରନ୍ତୁ ଯେ ପ୍ରକୃତ ସୁରକ୍ଷା ସଚ୍ଚରିତ୍ରରେ, କେବଳ ପ୍ରତିଭାରେ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଏହାକୁ ଆପଣଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଚୟନରେ ଆପଣଙ୍କ ବିବେକକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କରିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ। ଏହା ପ୍ରାୟତଃ ନୀତି (ବ୍ୟାବହାରିକ ଜ୍ଞାନ) ଓ ସତ୍ସଙ୍ଗର ମହତ୍ତ୍ୱର ଶିକ୍ଷାରେ ଉଦ୍ଧୃତ ହୁଏ।
ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ
ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ॐ
ସମ୍ପୂର୍ଣ દુર્જનઃ પરિહર્તવ્યઃ (વિદ્વાન હોવા છતાં દુર્જનનો ત્યાગ કરો) ଶ୍ଳୋକ-ଶ୍ଳୋକ ଅର୍ଥ ସହିତ ପଢ଼ନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ଅଧିକ ପବିତ୍ର ପାଠ ଦେଖନ୍ତୁ