બ્રહ્મ સ્તુતિ
ब्रह्म स्तुति in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
ઉત્પત્તિ અને કથા
Srimad Bhagavata Purana, Canto 10, Chapter 14, verses 1–8 (Brahma-stuti, opening verses of Brahma's prayers to Lord Krishna) · Sage Veda-Vyasa (as spoken by Lord Brahma) · Classical Puranic era
While Krishna was enjoying His childhood pastimes as a cowherd in Vrindavana, Lord Brahma, curious to test the divinity of the boy, used his mystic power to steal away all of Krishna's calves and cowherd friends and concealed them. Unperturbed, Krishna personally expanded Himself into identical forms of every missing calf and boy, deceiving even their own mothers for an entire year. When Brahma returned and saw both his hidden charges and Krishna's self-manifested duplicates — and then a vision of countless four-armed Vishnu forms being worshipped — he was utterly humbled. Descending from his swan-carrier, the creator bowed at the feet of the cowherd boy and poured out this prayer, of which these opening verses are the most cherished.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
The Bhagavata relates that when Brahma sought his stolen calves and boys, he found them still asleep where he had hidden them by his illusory power — and simultaneously saw them present with Krishna in Vrindavana, for the Lord had become each one of them exactly. Then before Brahma's eyes every calf and boy appeared as a four-armed Narayana, worshipped by Brahma, Shiva and all beings, leaving the creator stunned and convinced of Krishna's absolute supremacy.
અર્થ સહિત સંપૂર્ણ પાઠ
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
શ્રીબ્રહ્મોવાચ નૌમીડ્ય તેઽભ્રવપુષે તડિદમ્બરાય ગુઞ્જાવતંસપરિપિચ્છલસન્મુખાય । વન્યસ્રજે કવલવેત્રવિષાણવેણુ- લક્ષ્મશ્રિયે મૃદુપદે પશુપાઙ્ગજાય ॥ ૧ ॥
śrī-brahmovāca naumīḍya te 'bhra-vapuṣe taḍid-ambarāya guñjāvataṃsa-paripiccha-lasan-mukhāya | vanya-sraje kavala-vetra-viṣāṇa-veṇu- lakṣma-śriye mṛdu-pade paśupāṅgajāya || 1 ||
અર્થ:श्रीब्रह्मा ने कहा — हे वन्दनीय प्रभो! मैं आपकी स्तुति करता हूँ। आपका शरीर मेघ के समान श्याम है और वस्त्र बिजली के समान चमकीला; गुञ्जा के कुण्डलों और मयूरपिच्छ से आपका मुख सुशोभित है। वन-पुष्पों की माला धारण किए, हाथ में कौर, छड़ी, सींग और वेणु से युक्त, कोमल चरणों वाले — आप गोपराज नन्द के पुत्र शोभायमान हैं।
અસ્યાપિ દેવ વપુષો મદનુગ્રહસ્ય સ્વેચ્છામયસ્ય ન તુ ભૂતમયસ્ય કોઽપિ । નેશે મહિ ત્વવસિતું મનસાન્તરેણ સાક્ષાત્તવૈવ કિમુતાત્મસુખાનુભૂતેઃ ॥ ૨ ॥
asyāpi deva vapuṣo mad-anugrahasya svecchā-mayasya na tu bhūta-mayasya ko 'pi | neśe mahi tv avasituṃ manasāntareṇa sākṣāt tavaiva kim utātma-sukhānubhūteḥ || 2 ||
અર્થ:हे देव! भक्तों पर अनुग्रह हेतु आपकी इच्छा से प्रकट यह दिव्य शरीर, जो भौतिक तत्त्वों से नहीं बना — इसकी महिमा को भी कोई दीर्घ मानसिक प्रयास से नहीं समझ सकता; फिर आत्मसुख के अनुभवस्वरूप साक्षात् आपको तो कौन समझ सकता है!
જ્ઞાને પ્રયાસમુદપાસ્ય નમન્ત એવ જીવન્તિ સન્મુખરિતાં ભવદીયવાર્તામ્ । સ્થાને સ્થિતાઃ શ્રુતિગતાં તનુવાઙ્મનોભિ- ર્યે પ્રાયશોઽજિત જિતોઽપ્યસિ તૈસ્ત્રિલોક્યામ્ ॥ ૩ ॥
jñāne prayāsam udapāsya namanta eva jīvanti san-mukharitāṃ bhavadīya-vārtām | sthāne sthitāḥ śruti-gatāṃ tanu-vāṅ-manobhir ye prāyaśo 'jita jito 'py asi tais tri-lokyām || 3 ||
અર્થ:जो लोग ज्ञान के (शुष्क) प्रयास को त्यागकर केवल नमस्कार करते हुए, सन्तों के मुख से गाई गई आपकी कथाओं में जीवन बिताते हैं — अपनी-अपनी स्थिति में रहते हुए, शरीर, वाणी और मन से श्रवण-प्राप्त (आपके संदेश) के प्रति समर्पित — हे अजित! ऐसे भक्त तीनों लोकों में आप जितों को भी जीत लेते हैं।
શ્રેયઃસૃતિં ભક્તિમુદસ્ય તે વિભો ક્લિશ્યન્તિ યે કેવલબોધલબ્ધયે । તેષામસૌ ક્લેશલ એવ શિષ્યતે નાન્યદ્યથા સ્થૂલતુષાવઘાતિનામ્ ॥ ૪ ॥
śreyaḥ-sṛtiṃ bhaktim udasya te vibho kliśyanti ye kevala-bodha-labdhaye | teṣām asau kleśala eva śiṣyate nānyad yathā sthūla-tuṣāvaghātinām || 4 ||
અર્થ:हे विभो! जो लोग श्रेय के मार्ग भक्ति को छोड़कर केवल निर्विशेष ज्ञान की प्राप्ति के लिए क्लेश उठाते हैं, उन्हें केवल क्लेश ही शेष रहता है — जैसे खाली भूसी कूटने वालों को परिश्रम के सिवा कुछ नहीं मिलता।
પુરેહ ભૂમન્બહવોઽપિ યોગિન- સ્ત્વદર્પિતેહા નિજકર્મલબ્ધયા । વિબુધ્ય ભક્ત્યૈવ કથોપનીતયા પ્રપેદિરેઽઞ્જોઽચ્યુત તે ગતિં પરામ્ ॥ ૫ ॥
pureha bhūman bahavo 'pi yoginas tvad-arpitehā nija-karma-labdhayā | vibudhya bhaktyaiva kathopanītayā prapedire 'ñjo 'cyuta te gatiṃ parām || 5 ||
અર્થ:हे भूमन्! इस लोक में पूर्व में अनेक योगी, अपने कर्मों से प्राप्त साधनों द्वारा आप में चेष्टा अर्पित करके और कथा-श्रवण से उत्पन्न भक्ति द्वारा ही प्रबुद्ध होकर, हे अच्युत! सहज ही आपकी परम गति को प्राप्त हुए।
તથાપિ ભૂમન્મહિમાગુણસ્ય તે વિબોદ્ધુમર્હત્યમલાન્તરાત્મભિઃ । અવિક્રિયાત્સ્વાનુભવાદરૂપતો હ્યનન્યબોધ્યાત્મતયા ન ચાન્યથા ॥ ૬ ॥
tathāpi bhūman mahimāguṇasya te viboddhum arhaty amalāntar-ātmabhiḥ | avikriyāt svānubhavād arūpato hy ananya-bodhyātmatayā na cānyathā || 6 ||
અર્થ:फिर भी, हे भूमन्! दिव्य गुणों वाले आपकी महिमा को निर्मल अन्तःकरण वाले ही जान सकते हैं — अपने निर्विकार, अरूप, आत्मानुभव द्वारा, जिसमें केवल आप ही ज्ञेय हैं — और किसी अन्य प्रकार से नहीं।
ગુણાત્મનસ્તેઽપિ ગુણાન્વિમાતું હિતાવતીર્ણસ્ય ક ઈશિરેઽસ્ય । કાલેન યૈર્વા વિમિતાઃ સુકલ્પૈર્ ભૂપાંશવઃ ખે મિહિકા દ્યુભાસઃ ॥ ૭ ॥
guṇātmanas te 'pi guṇān vimātuṃ hitāvatīrṇasya ka īśire 'sya | kālena yair vā vimitāḥ su-kalpair bhū-pāṃśavaḥ khe mihikā dyu-bhāsaḥ || 7 ||
અર્થ:समस्त गुणों के स्वामी होते हुए भी जो जगत् के कल्याण हेतु अवतीर्ण हुए, उन आपके गुणों को मापने में कौन समर्थ है? कोई समर्थ पुरुष काल के द्वारा पृथ्वी के परमाणुओं, आकाश के हिमकणों, अथवा नक्षत्रों के प्रकाश-कणों को भले गिन ले, पर आपकी महिमा को नहीं।
તત્તેઽનુકમ્પાં સુસમીક્ષમાણો ભુઞ્જાન એવાત્મકૃતં વિપાકમ્ । હૃદ્વાગ્વપુર્ભિર્વિદધન્નમસ્તે જીવેત યો મુક્તિપદે સ દાયભાક્ ॥ ૮ ॥
tat te 'nukampāṃ su-samīkṣamāṇo bhuñjāna evātma-kṛtaṃ vipākam | hṛd-vāg-vapurbhir vidadhan namas te jīveta yo mukti-pade sa dāya-bhāk || 8 ||
અર્થ:जो मनुष्य आपकी कृपा की भलीभाँति प्रतीक्षा करते हुए, अपने ही पूर्वकृत कर्मों के फल को धैर्यपूर्वक भोगता हुआ, हृदय, वाणी और शरीर से आपको नमस्कार करते हुए जीवन बिताता है — वही मुक्तिपद का सच्चा अधिकारी (उत्तराधिकारी) है।
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
ब्रह्म स्तुति પાઠના લાભ
Glorifies the supremacy of loving devotion (bhakti) over dry speculative knowledge and laborious yoga.
Verse 3 ('jñāne prayāsam udapāsya') is a cornerstone teaching: surrender and hearing of the Lord's glories conquer even the unconquerable God.
Verse 8 ('tat te 'nukampāṃ') gives the formula for liberation — patient endurance of karma while awaiting the Lord's mercy.
Deepens loving meditation on Krishna's enchanting cowherd form with flute, peacock feather and forest garland.
Cultivates humility, teaching that the Lord's transcendental form and qualities are beyond all measure.
Recited from the Bhagavata, it is held to purify the heart and awaken pure devotion in the chanter.
ब्रह्म स्तुति જપ વિધિ
Recite the verses slowly before an image of Sri Krishna, contemplating Brahma's wonder at the Lord's sweet cowherd form and his confession that devotion alone reveals the Supreme. Dwell especially on the third verse, glorifying the path of hearing and surrender, and on the eighth, the prayer to await the Lord's mercy patiently. Chant with humility, in a mood of loving submission, as the very creator Brahma did before the boy Krishna.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ ब्रह्म स्तुति શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ