Mantra.Tips
ganeshasahasranama1000-namesganesha-purana

ଗଣପତି ସହସ୍ରନାମ ସ୍ତୋତ୍ରମ୍

गणपति सहस्रनाम स्तोत्रम् in Odia · ଓଡ଼ିଆ

🕉️ puranic·📿 1× ଜପ·🕐 Brahma muhurta (early morning); especially auspicious on Chaturthi tithi, Wednesdays, and Ganesha Chaturthi·📜 Ganesha Purana, Upasana Khanda, chapter 46 (Ishvara-Ganesha samvada)
Share:

ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ କଥା

Ganesha Purana, Upasana Khanda, chapter 46 (Ishvara-Ganesha samvada) · Traditionally revealed by Maha Ganapati himself; recorded in the Ganesha Purana · c. 600-1300 CE (Puranic period)

When Shiva set out to destroy the three cities of the demons, his chariot axle broke — he had begun the greatest of battles without worshipping Ganesha, the remover of obstacles. Realising the cause, Shiva worshipped Maha Ganapati with full devotion, and the pleased Lord himself taught the thousand names that destroy every obstacle and grant every desire. The hymn that Ganapati revealed sweeps through all of reality: his elephant form and his cosmic body, the alphabet from the vowels to the visarga, the numbers from one to the thirty-three crore gods, the planets, the sciences, the scriptures of every school, and time from the smallest instant to the great dissolution — declaring that all of it is Ganesha.

ଶାସ୍ତ୍ରରେ କୁହାଯାଇଥିବା ପରି

This sahasranama contains an entire map of Indian knowledge inside a hymn: the names run systematically through the letters of the Sanskrit alphabet, then through the numbers — two, three, four, up through eighteen Puranas, twenty-seven stars, sixty-four arts, eighty-four lakh species and thirty-three crore gods — presenting Ganesha as the deity of language and mathematics itself. Its frame story carries a striking teaching: even Shiva, the supreme god, faced obstacles when he skipped the worship of Ganesha — no one, human or divine, begins well without bowing to the Lord of beginnings.

ଅର୍ଥ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ ପାଠ

ଯେକୌଣସି ଧାଡ଼ି କିମ୍ବା ▶ ବଟନ୍ ଛୁଇଁ ଶୁଣନ୍ତୁ

ଶ୍ଳୋକ 1

ମୁନିରୁଵାଚ କଥଂ ନାମ୍ନାଂ ସହସ୍ରଂ ତଂ ଗଣେଶ ଉପଦିଷ୍ଟଵାନ୍ ଶିଵଦଂ ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ଲୋକାନୁଗ୍ରହତତ୍ପର 1 ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଦେଵଃ ପୂର୍ଵଂ ପୁରାରାତିଃ ପୁରତ୍ରଯଜଯୋଦ୍ଯମେ ଅନର୍ଚନାଦ୍ଗଣେଶସ୍ଯ ଜାତୋ ଵିଘ୍ନାକୁଲଃ କିଲ 2 ମନସା ଵିନିର୍ଧାର୍ଯ ଦଦୃଶେ ଵିଘ୍ନକାରଣମ୍ ମହାଗଣପତିଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଯଥାଵିଧି 3 ଵିଘ୍ନପ୍ରଶମନୋପାଯମପୃଚ୍ଛଦପରିଶ୍ରମମ୍ ସନ୍ତୁଷ୍ଟଃ ପୂଜଯା ଶମ୍ଭୋର୍ମହାଗଣପତିଃ ସ୍ଵଯମ୍ 4 ସର୍ଵଵିଘ୍ନପ୍ରଶମନଂ ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦମ୍ ତତସ୍ତସ୍ମୈ ସ୍ଵଯଂ ନାମ୍ନାଂ ସହସ୍ରମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ 5 ଅସ୍ଯ ଶ୍ରୀମହାଗଣପତିସହସ୍ରନାମସ୍ତୋତ୍ରମାଲାମନ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଗଣେଶ ଋଷିଃ, ମହାଗଣପତିର୍ଦେଵତା, ନାନାଵିଧାନିଚ୍ଛନ୍ଦାଂସି ହୁମିତି ବୀଜମ୍, ତୁଙ୍ଗମିତି ଶକ୍ତିଃ, ସ୍ଵାହାଶକ୍ତିରିତି କୀଲକମ୍ ସକଲଵିଘ୍ନଵିନାଶନଦ୍ଵାରା ଶ୍ରୀମହାଗଣପତିପ୍ରସାଦସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥେ ଜପେ ଵିନିଯୋଗଃ

Muniruvacha Katham namnam sahasram tam ganesha upadishtavan | Shivadam tanmamachakshva lokanugrahatatpara || 1 || Brahmovacha Devah purvam puraratih puratrayajayodyame | Anarchanadganeshasya jato vighnakulah kila || 2 || Manasa sa vinirdharya dadrishe vighnakaranam | Mahaganapatim bhaktya samabhyarchya yathavidhi || 3 || Vighnaprashamanopayamaprichchhadaparishramam | Santushtah pujaya shambhormahaganapatih svayam || 4 || Sarvavighnaprashamanam sarvakamaphalapradam | Tatastasmai svayam namnam sahasramidamabravit || 5 || Asya shrimahaganapatisahasranamastotramalamantrasya | Ganesha rishih, mahaganapatirdevata, nanavidhanichchhandamsi | Humiti bijam, tungamiti shaktih, svahashaktiriti kilakam | Sakalavighnavinashanadvara shrimahaganapatiprasadasiddhyarthe jape viniyogah |

ଅର୍ଥ:स्तोत्र का आरम्भ गणेश पुराण की कथा से होता है। मुनि ब्रह्मा जी से पूछते हैं कि यह सहस्रनाम किसे और कैसे उपदिष्ट हुआ। ब्रह्मा जी बताते हैं कि त्रिपुर-विजय के उद्यम में स्वयं शिव भी गणेश की अर्चना न करने से विघ्नों से व्याकुल हो गए; तब उन्होंने भक्तिपूर्वक महागणपति की विधिवत् पूजा की, और प्रसन्न होकर महागणपति ने स्वयं यह सर्वविघ्ननाशक, सर्वकामफलप्रद सहस्रनाम कहा। विनियोग में गणेश ऋषि, महागणपति देवता, 'हुम्' बीज, 'तुङ्गम्' शक्ति बताकर सकल विघ्नों के विनाश द्वारा श्रीमहागणपति की प्रसाद-सिद्धि के लिए जप का संकल्प किया गया है।

ଶ୍ଳୋକ 2

ଅଥ କରନ୍ଯାସଃ ଗଣେଶ୍ଵରୋ ଗଣକ୍ରୀଡ ଇତ୍ଯଙ୍ଗୁଷ୍ଠାଭ୍ଯାଂ ନମଃ କୁମାରଗୁରୁରୀଶାନ ଇତି ତର୍ଜନୀଭ୍ଯାଂ ନମଃ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁମ୍ଭଶ୍ଚିଦ୍ଵ୍ଯୋମେତି ମଧ୍ଯମାଭ୍ଯାଂ ନମଃ ରକ୍ତୋ ରକ୍ତାମ୍ବରଧର ଇତ୍ଯନାମିକାଭ୍ଯାଂ ନମଃ ସର୍ଵସଦ୍ଗୁରୁସଂସେଵ୍ଯ ଇତି କନିଷ୍ଠିକାଭ୍ଯାଂ ନମଃ ଲୁପ୍ତଵିଘ୍ନଃ ସ୍ଵଭକ୍ତାନାମିତି କରତଲକରପୃଷ୍ଠାଭ୍ଯାଂ ନମଃ ଅଥ ଅଙ୍ଗନ୍ଯାସଃ ଛନ୍ଦଶ୍ଛନ୍ଦୋଦ୍ଭଵ ଇତି ହୃଦଯାଯ ନମଃ ନିଷ୍କଲୋ ନିର୍ମଲ ଇତି ଶିରସେ ସ୍ଵାହା ସୃଷ୍ଟିସ୍ଥିତିଲଯକ୍ରୀଡ ଇତି ଶିଖାଯୈ ଵଷଟ୍ ଜ୍ଞାନଂ ଵିଜ୍ଞାନମାନନ୍ଦ ଇତି କଵଚାଯ ହୁମ୍ ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗଯୋଗଫଲଭୃଦିତି ନେତ୍ରତ୍ରଯାଯ ଵୌଷଟ୍ ଅନନ୍ତଶକ୍ତିସହିତ ଇତ୍ଯସ୍ତ୍ରାଯ ଫଟ୍ ଭୂର୍ଭୁଵଃ ସ୍ଵରୋଂ ଇତି ଦିଗ୍ବନ୍ଧଃ ଅଥ ଧ୍ଯାନମ୍ ଗଜଵଦନମଚିନ୍ତ୍ଯଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରଂ ତ୍ରିନେତ୍ରଂ ବୃହଦୁଦରମଶେଷଂ ଭୂତିରାଜଂ ପୁରାଣମ୍ ଅମରଵରସୁପୂଜ୍ଯଂ ରକ୍ତଵର୍ଣଂ ସୁରେଶଂ ପଶୁପତିସୁତମୀଶଂ ଵିଘ୍ନରାଜଂ ନମାମି

Atha karanyasah Ganeshvaro ganakrida ityangushthabhyam namah | Kumaragururishana iti tarjanibhyam namah || Brahmandakumbhashchidvyometi madhyamabhyam namah | Rakto raktambaradhara ityanamikabhyam namah Sarvasadgurusamsevya iti kanishthikabhyam namah | Luptavighnah svabhaktanamiti karatalakaraprishthabhyam namah || Atha anganyasah Chhandashchhandodbhava iti hridayaya namah | Nishkalo nirmala iti shirase svaha | Srishtisthitilayakrida iti shikhayai vashat | Jnanam vijnanamananda iti kavachaya hum | Ashtangayogaphalabhriditi netratrayaya vaushat | Anantashaktisahita ityastraya phat | Bhurbhuvah svarom iti digbandhah | Atha dhyanam Gajavadanamachintyam tikshnadamshtram trinetram Brihadudaramashesham bhutirajam puranam | Amaravarasupujyam raktavarnam suresham Pashupatisutamisham vighnarajam namami ||

ଅର୍ଥ:पाठ से पूर्व अनुष्ठान की तैयारी है: करन्यास में भगवान के नाम-युगल अँगूठों, अङ्गुलियों और करतल-करपृष्ठ पर स्थापित होते हैं, और अङ्गन्यास में हृदय, शिर, शिखा, कवच, नेत्रत्रय और अस्त्र पर; 'भूर्भुवः स्वरों' से दिग्बन्ध किया जाता है। फिर ध्यान-श्लोक उपास्य का चित्र खींचता है: गजवदन, अचिन्त्य, तीक्ष्णदंष्ट्र, त्रिनेत्र, विशाल उदर वाले, समस्त ऐश्वर्य के पुरातन राजा, रक्तवर्ण, देवश्रेष्ठों से सुपूज्य — पशुपति-पुत्र, विघ्नराज को मैं प्रणाम करता हूँ।

ଶ୍ଳୋକ 3

ଶ୍ରୀଗଣପତିରୁଵାଚ ଓଁ ଗଣେଶ୍ଵରୋ ଗଣକ୍ରୀଡୋ ଗଣନାଥୋ ଗଣାଧିପଃ ଏକଦନ୍ତୋ ଵକ୍ରତୁଣ୍ଡୋ ଗଜଵକ୍ତ୍ରୋ ମହୋଦରଃ 1 ଲମ୍ବୋଦରୋ ଧୂମ୍ରଵର୍ଣୋ ଵିକଟୋ ଵିଘ୍ନନାଶନଃ ସୁମୁଖୋ ଦୁର୍ମୁଖୋ ବୁଦ୍ଧୋ ଵିଘ୍ନରାଜୋ ଗଜାନନଃ 2 ଭୀମଃ ପ୍ରମୋଦ ଆମୋଦଃ ସୁରାନନ୍ଦୋ ମଦୋତ୍କଟଃ ହେରମ୍ବଃ ଶମ୍ବରଃ ଶମ୍ଭୁର୍ଲମ୍ବକର୍ଣୋ ମହାବଲଃ 3 ନନ୍ଦନୋ ଲମ୍ପଟୋ ଭୀମୋ ମେଘନାଦୋ ଗଣଞ୍ଜଯଃ ଵିନାଯକୋ ଵିରୂପାକ୍ଷୋ ଵୀରଃ ଶୂରଵରପ୍ରଦଃ 4 ମହାଗଣପତିର୍ବୁଦ୍ଧିପ୍ରିଯଃ କ୍ଷିପ୍ରପ୍ରସାଦନଃ ରୁଦ୍ରପ୍ରିଯୋ ଗଣାଧ୍ଯକ୍ଷ ଉମାପୁତ୍ରୋଽଘନାଶନଃ 5 କୁମାରଗୁରୁରୀଶାନପୁତ୍ରୋ ମୂଷକଵାହନଃ ସିଦ୍ଧିପ୍ରିଯଃ ସିଦ୍ଧିପତିଃ ସିଦ୍ଧଃ ସିଦ୍ଧିଵିନାଯକଃ 6 ଅଵିଘ୍ନସ୍ତୁମ୍ବୁରୁଃ ସିଂହଵାହନୋ ମୋହିନୀପ୍ରିଯଃ କଟଙ୍କଟୋ ରାଜପୁତ୍ରଃ ଶାକଲଃ ସମ୍ମିତୋମିତଃ 7 କୂଷ୍ମାଣ୍ଡସାମସମ୍ଭୂତିର୍ଦୁର୍ଜଯୋ ଧୂର୍ଜଯୋ ଜଯଃ ଭୂପତିର୍ଭୁଵନପତିର୍ଭୂତାନାଂ ପତିରଵ୍ଯଯଃ 8 ଵିଶ୍ଵକର୍ତା ଵିଶ୍ଵମୁଖୋ ଵିଶ୍ଵରୂପୋ ନିଧିର୍ଗୁଣଃ କଵିଃ କଵୀନାମୃଷଭୋ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ପ୍ରିଯଃ 9 ଜ୍ଯେଷ୍ଠରାଜୋ ନିଧିପତିର୍ନିଧିପ୍ରିଯପତିପ୍ରିଯଃ ହିରଣ୍ମଯପୁରାନ୍ତଃସ୍ଥଃ ସୂର୍ଯମଣ୍ଡଲମଧ୍ଯଗଃ 10

Shriganapatiruvacha Om ganeshvaro ganakrido gananatho ganadhipah | Ekadanto vakratundo gajavaktro mahodarah || 1 || Lambodaro dhumravarno vikato vighnanashanah | Sumukho durmukho buddho vighnarajo gajananah || 2 || Bhimah pramoda amodah suranando madotkatah | Herambah shambarah shambhurlambakarno mahabalah || 3 || Nandano lampato bhimo meghanado gananjayah | Vinayako virupaksho virah shuravarapradah || 4 || Mahaganapatirbuddhipriyah kshipraprasadanah | Rudrapriyo ganadhyaksha umaputroghanashanah || 5 || Kumaragururishanaputro mushakavahanah | Siddhipriyah siddhipatih siddhah siddhivinayakah || 6 || Avighnastumburuh simhavahano mohinipriyah | Katankato rajaputrah shakalah sammitomitah || 7 || Kushmandasamasambhutirdurjayo dhurjayo jayah | Bhupatirbhuvanapatirbhutanam patiravyayah || 8 || Vishvakarta vishvamukho vishvarupo nidhirgunah | Kavih kavinamrishabho brahmanyo brahmavitpriyah || 9 || Jyeshtharajo nidhipatirnidhipriyapatipriyah | Hiranmayapurantahsthah suryamandalamadhyagah || 10 ||

ଅର୍ଥ:गणपति स्वयं अपने प्रियतम नामों से माला आरम्भ करते हैं: गणेश्वर, गणक्रीड, गणनाथ, गणाधिप; एकदन्त, वक्रतुण्ड, गजवक्त्र, महोदर, लम्बोदर, धूम्रवर्ण, विकट, विघ्ननाशन, सुमुख, विघ्नराज, गजानन; भीम, हेरम्ब, विनायक। वे बुद्धिप्रिय और शीघ्र प्रसन्न होने वाले महागणपति हैं, रुद्रप्रिय, उमापुत्र, मूषकवाहन, सिद्धियों के पति सिद्धिविनायक, भूपति, भुवनपति, भूतों के अविनाशी पति, विश्वकर्ता, कवियों में ऋषभ, हिरण्मय नगर के भीतर और सूर्यमण्डल के मध्य विराजमान।

ଶ୍ଳୋକ 4

କରାହତିଧ୍ଵସ୍ତସିନ୍ଧୁସଲିଲଃ ପୂଷଦନ୍ତଭିତ୍ ଉମାଙ୍କକେଲିକୁତୁକୀ ମୁକ୍ତିଦଃ କୁଲପାଵନଃ 11 କିରୀଟୀ କୁଣ୍ଡଲୀ ହାରୀ ଵନମାଲୀ ମନୋମଯଃ ଵୈମୁଖ୍ଯହତଦୈତ୍ଯଶ୍ରୀଃ ପାଦାହତିଜିତକ୍ଷିତିଃ 12 ସଦ୍ଯୋଜାତଃ ସ୍ଵର୍ଣମୁଞ୍ଜମେଖଲୀ ଦୁର୍ନିମିତ୍ତହୃତ୍ ଦୁଃସ୍ଵପ୍ନହୃତ୍ପ୍ରସହନୋ ଗୁଣୀ ନାଦପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ 13 ସୁରୂପଃ ସର୍ଵନେତ୍ରାଧିଵାସୋ ଵୀରାସନାଶ୍ରଯଃ ପୀତାମ୍ବରଃ ଖଣ୍ଡରଦଃ ଖଣ୍ଡଵୈଶାଖସଂସ୍ଥିତଃ 14 ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଃ ଶ୍ଯାମଦଶନୋ ଭାଲଚନ୍ଦ୍ରୋ ହଵିର୍ଭୁଜଃ ଯୋଗାଧିପସ୍ତାରକସ୍ଥଃ ପୁରୁଷୋ ଗଜକର୍ଣକଃ 15 ଗଣାଧିରାଜୋ ଵିଜଯଃ ସ୍ଥିରୋ ଗଜପତିଧ୍ଵଜୀ ଦେଵଦେଵଃ ସ୍ମରଃ ପ୍ରାଣଦୀପକୋ ଵାଯୁକୀଲକଃ 16 ଵିପଶ୍ଚିଦ୍ଵରଦୋ ନାଦୋ ନାଦଭିନ୍ନମହାଚଲଃ ଵରାହରଦନୋ ମୃତ୍ଯୁଞ୍ଜଯୋ ଵ୍ଯାଘ୍ରାଜିନାମ୍ବରଃ 17 ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତିଭଵୋ ଦେଵତ୍ରାତା ଦୈତ୍ଯଵିମର୍ଦନଃ ଶମ୍ଭୁଵକ୍ତ୍ରୋଦ୍ଭଵଃ ଶମ୍ଭୁକୋପହା ଶମ୍ଭୁହାସ୍ଯଭୂଃ 18 ଶମ୍ଭୁତେଜାଃ ଶିଵାଶୋକହାରୀ ଗୌରୀସୁଖାଵହଃ ଉମାଙ୍ଗମଲଜୋ ଗୌରୀତେଜୋଭୂଃ ସ୍ଵର୍ଧୁନୀଭଵଃ 19 ଯଜ୍ଞକାଯୋ ମହାନାଦୋ ଗିରିଵର୍ଷ୍ମା ଶୁଭାନନଃ ସର୍ଵାତ୍ମା ସର୍ଵଦେଵାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମମୂର୍ଧା କକୁପ୍ଶ୍ରୁତିଃ 20

Karahatidhvastasindhusalilah pushadantabhit | Umankakelikutuki muktidah kulapavanah || 11 || Kiriti kundali hari vanamali manomayah | Vaimukhyahatadaityashrih padahatijitakshitih || 12 || Sadyojatah svarnamunjamekhali durnimittahrit | Duhsvapnahritprasahano guni nadapratishthitah || 13 || Surupah sarvanetradhivaso virasanashrayah | Pitambarah khandaradah khandavaishakhasamsthitah || 14 || Chitrangah shyamadashano bhalachandro havirbhujah | Yogadhipastarakasthah purusho gajakarnakah || 15 || Ganadhirajo vijayah sthiro gajapatidhvaji | Devadevah smarah pranadipako vayukilakah || 16 || Vipashchidvarado nado nadabhinnamahachalah | Varaharadano mrityunjayo vyaghrajinambarah || 17 || Ichchhashaktibhavo devatrata daityavimardanah | Shambhuvaktrodbhavah shambhukopaha shambhuhasyabhuh || 18 || Shambhutejah shivashokahari gaurisukhavahah | Umangamalajo gauritejobhuh svardhunibhavah || 19 || Yajnakayo mahanado girivarshma shubhananah | Sarvatma sarvadevatma brahmamurdha kakupshrutih || 20 ||

ଅର୍ଥ:यह दशक उनकी लीला और पराक्रम का उत्सव है: करप्रहार से समुद्र-जल मथ दिया, पूषा के दाँत तोड़े, उमा की गोद में क्रीड़ा के कुतूहली, मुक्तिदाता, कुल को पवित्र करने वाले। किरीट, कुण्डल, हार और वनमाला से सुशोभित, उन्होंने विमुख दैत्यों की श्री हर ली और चरण-प्रहार से पृथ्वी जीत ली। वे दुर्निमित्त और दुःस्वप्न हरते हैं, पीताम्बरधारी हैं, खण्डित दन्त और भाल पर चन्द्र धारण करते हैं, हवि के भोक्ता, योग के अधिपति, गजकर्ण हैं। शम्भु के मुख से प्रकट, उमा के अङ्ग-मल से जन्मे, शिव का क्रोध हरने वाले और गौरी को सुख देने वाले — उनका शरीर ही यज्ञ है, उनका मस्तक ब्रह्म है।

ଶ୍ଳୋକ 5

ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁମ୍ଭଶ୍ଚିଦ୍ଵ୍ଯୋମଭାଲଃସତ୍ଯଶିରୋରୁହଃ ଜଗଜ୍ଜନ୍ମଲଯୋନ୍ମେଷନିମେଷୋଽଗ୍ନ୍ଯର୍କସୋମଦୃକ୍ 21 ଗିରୀନ୍ଦ୍ରୈକରଦୋ ଧର୍ମାଧର୍ମୋଷ୍ଠଃ ସାମବୃଂହିତଃ ଗ୍ରହର୍କ୍ଷଦଶନୋ ଵାଣୀଜିହ୍ଵୋ ଵାସଵନାସିକଃ 22 ଭ୍ରୂମଧ୍ଯସଂସ୍ଥିତକରୋ ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଯାମଦୋଦକଃ କୁଲାଚଲାଂସଃ ସୋମାର୍କଘଣ୍ଟୋ ରୁଦ୍ରଶିରୋଧରଃ 23 ନଦୀନଦଭୁଜଃ ସର୍ପାଙ୍ଗୁଲୀକସ୍ତାରକାନଖଃ ଵ୍ଯୋମନାଭିଃ ଶ୍ରୀହୃଦଯୋ ମେରୁପୃଷ୍ଠୋଽର୍ଣଵୋଦରଃ 24 କୁକ୍ଷିସ୍ଥଯକ୍ଷଗନ୍ଧର୍ଵରକ୍ଷଃକିନ୍ନରମାନୁଷଃ ପୃଥ୍ଵୀକଟିଃ ସୃଷ୍ଟିଲିଙ୍ଗଃ ଶୈଲୋରୁର୍ଦସ୍ରଜାନୁକଃ 25 ପାତାଲଜଙ୍ଘୋ ମୁନିପାତ୍କାଲାଙ୍ଗୁଷ୍ଠସ୍ତ୍ରଯୀତନୁଃ ଜ୍ଯୋତିର୍ମଣ୍ଡଲଲାଙ୍ଗୂଲୋ ହୃଦଯାଲାନନିଶ୍ଚଲଃ 26 ହୃତ୍ପଦ୍ମକର୍ଣିକାଶାଲୀ ଵିଯତ୍କେଲିସରୋଵରଃ ସଦ୍ଭକ୍ତଧ୍ଯାନନିଗଡଃ ପୂଜାଵାରିନିଵାରିତଃ 27 ପ୍ରତାପୀ କାଶ୍ଯପୋ ମନ୍ତା ଗଣକୋ ଵିଷ୍ଟପୀ ବଲୀ ଯଶସ୍ଵୀ ଧାର୍ମିକୋ ଜେତା ପ୍ରଥମଃ ପ୍ରମଥେଶ୍ଵରଃ 28 ଚିନ୍ତାମଣିର୍ଦ୍ଵୀପପତିଃ କଲ୍ପଦ୍ରୁମଵନାଲଯଃ ରତ୍ନମଣ୍ଡପମଧ୍ଯସ୍ଥୋ ରତ୍ନସିଂହାସନାଶ୍ରଯଃ 29 ତୀଵ୍ରାଶିରୋଦ୍ଧୃତପଦୋ ଜ୍ଵାଲିନୀମୌଲିଲାଲିତଃ ନନ୍ଦାନନ୍ଦିତପୀଠଶ୍ରୀର୍ଭୋଗଦୋ ଭୂଷିତାସନଃ 30

Brahmandakumbhashchidvyomabhalahsatyashiroruhah | Jagajjanmalayonmeshanimeshognyarkasomadrik || 21 || Girindraikarado dharmadharmoshthah samabrimhitah | Graharkshadashano vanijihvo vasavanasikah || 22 || Bhrumadhyasamsthitakaro brahmavidyamadodakah | Kulachalamsah somarkaghanto rudrashirodharah || 23 || Nadinadabhujah sarpangulikastarakanakhah | Vyomanabhih shrihridayo meruprishthornavodarah || 24 || Kukshisthayakshagandharvarakshahkinnaramanushah | Prithvikatih srishtilingah shailorurdasrajanukah || 25 || Patalajangho munipatkalangushthastrayitanuh | Jyotirmandalalangulo hridayalananishchalah || 26 || Hritpadmakarnikashali viyatkelisarovarah | Sadbhaktadhyananigadah pujavarinivaritah || 27 || Pratapi kashyapo manta ganako vishtapi bali | Yashasvi dharmiko jeta prathamah pramatheshvarah || 28 || Chintamanirdvipapatih kalpadrumavanalayah | Ratnamandapamadhyastho ratnasimhasanashrayah || 29 || Tivrashiroddhritapado jvalinimaulilalitah | Nandananditapithashrirbhogado bhushitasanah || 30 ||

ଅର୍ଥ:यहाँ सम्पूर्ण ब्रह्माण्ड उनका शरीर बनकर प्रकट होता है: ब्रह्माण्ड उनका कुम्भ (कपाल), चिदाकाश ललाट, सत्य केश; नेत्रों का खुलना-मुँदना जगत का जन्म और लय है, अग्नि-सूर्य-चन्द्र उनके नेत्र हैं। गिरिराज उनका एकदन्त, धर्म-अधर्म ओष्ठ, ग्रह-नक्षत्र दाँत, वाणी जिह्वा, इन्द्र नासिका; नदियाँ भुजाएँ, सर्प अङ्गुलियाँ, तारे नख; आकाश नाभि, श्री हृदय, मेरु पृष्ठ, समुद्र उदर, पृथ्वी कटि, पाताल जङ्घा — त्रयी (वेद) ही उनकी तनु है। वे चिन्तामणि-द्वीप के पति हैं, कल्पद्रुम-वन में निवास करते हैं, रत्नमण्डप के मध्य रत्नसिंहासन पर विराजते हैं।

ଶ୍ଳୋକ 6

ସକାମଦାଯିନୀପୀଠଃ ସ୍ଫୁରଦୁଗ୍ରାସନାଶ୍ରଯଃ ତେଜୋଵତୀଶିରୋରତ୍ନଂ ସତ୍ଯାନିତ୍ଯାଵତଂସିତଃ 31 ସଵିଘ୍ନନାଶିନୀପୀଠଃ ସର୍ଵଶକ୍ତ୍ଯମ୍ବୁଜାଲଯଃ ଲିପିପଦ୍ମାସନାଧାରୋ ଵହ୍ନିଧାମତ୍ରଯାଲଯଃ 32 ଉନ୍ନତପ୍ରପଦୋ ଗୂଢଗୁଲ୍ଫଃ ସଂଵୃତପାର୍ଷ୍ଣିକଃ ପୀନଜଙ୍ଘଃ ଶ୍ଲିଷ୍ଟଜାନୁଃ ସ୍ଥୂଲୋରୁଃ ପ୍ରୋନ୍ନମତ୍କଟିଃ 33 ନିମ୍ନନାଭିଃ ସ୍ଥୂଲକୁକ୍ଷିଃ ପୀନଵକ୍ଷା ବୃହଦ୍ଭୁଜଃ ପୀନସ୍କନ୍ଧଃ କମ୍ବୁକଣ୍ଠୋ ଲମ୍ବୋଷ୍ଠୋ ଲମ୍ବନାସିକଃ 34 ଭଗ୍ନଵାମରଦସ୍ତୁଙ୍ଗସଵ୍ଯଦନ୍ତୋ ମହାହନୁଃ ହ୍ରସ୍ଵନେତ୍ରତ୍ରଯଃ ଶୂର୍ପକର୍ଣୋ ନିବିଡମସ୍ତକଃ 35 ସ୍ତବକାକାରକୁମ୍ଭାଗ୍ରୋ ରତ୍ନମୌଲିର୍ନିରଙ୍କୁଶଃ ସର୍ପହାରକଟୀସୂତ୍ରଃ ସର୍ପଯଜ୍ଞୋପଵୀତଵାନ୍ 36 ସର୍ପକୋଟୀରକଟକଃ ସର୍ପଗ୍ରୈଵେଯକାଙ୍ଗଦଃ ସର୍ପକକ୍ଷୋଦରାବନ୍ଧଃ ସର୍ପରାଜୋତ୍ତରଚ୍ଛଦଃ 37 ରକ୍ତୋ ରକ୍ତାମ୍ବରଧରୋ ରକ୍ତମାଲାଵିଭୂଷଣଃ ରକ୍ତେକ୍ଷନୋ ରକ୍ତକରୋ ରକ୍ତତାଲ୍ଵୋଷ୍ଠପଲ୍ଲଵଃ 38 ଶ୍ଵେତଃ ଶ୍ଵେତାମ୍ବରଧରଃ ଶ୍ଵେତମାଲାଵିଭୂଷଣଃ ଶ୍ଵେତାତପତ୍ରରୁଚିରଃ ଶ୍ଵେତଚାମରଵୀଜିତଃ 39 ସର୍ଵାଵଯଵସମ୍ପୂର୍ଣଃ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣଲକ୍ଷିତଃ ସର୍ଵାଭରଣଶୋଭାଢ୍ଯଃ ସର୍ଵଶୋଭାସମନ୍ଵିତଃ 40

Sakamadayinipithah sphuradugrasanashrayah | Tejovatishiroratnam satyanityavatamsitah || 31 || Savighnanashinipithah sarvashaktyambujalayah | Lipipadmasanadharo vahnidhamatrayalayah || 32 || Unnataprapado gudhagulphah samvritaparshnikah | Pinajanghah shlishtajanuh sthuloruh pronnamatkatih || 33 || Nimnanabhih sthulakukshih pinavaksha brihadbhujah | Pinaskandhah kambukantho lamboshtho lambanasikah || 34 || Bhagnavamaradastungasavyadanto mahahanuh | Hrasvanetratrayah shurpakarno nibidamastakah || 35 || Stabakakarakumbhagro ratnamaulirnirankushah | Sarpaharakatisutrah sarpayajnopavitavan || 36 || Sarpakotirakatakah sarpagraiveyakangadah | Sarpakakshodarabandhah sarparajottarachchhadah || 37 || Rakto raktambaradharo raktamalavibhushanah | Raktekshano raktakaro raktatalvoshthapallavah || 38 || Shvetah shvetambaradharah shvetamalavibhushanah | Shvetatapatraruchirah shvetachamaravijitah || 39 || Sarvavayavasampurnah sarvalakshanalakshitah | Sarvabharanashobhadhyah sarvashobhasamanvitah || 40 ||

ଅର୍ଥ:नाम-माला उनके शक्ति-पीठों से होती हुई — सकामदायिनी, तेजोवती, सत्या, सविघ्ननाशिनी — अक्षरों के पद्मासन और अग्नि के त्रिधाम तक जाती है। फिर चरण से मस्तक तक प्रेमपूर्ण रूप-वर्णन: उन्नत प्रपद, गूढ़ गुल्फ, पीन जङ्घा, मिले हुए घुटने, स्थूल ऊरु, गहरी नाभि, चौड़ा वक्ष, विशाल भुजाएँ, शङ्ख-सा कण्ठ, लम्बे ओष्ठ और नासिका, टूटा वाम दन्त और उन्नत दक्षिण दन्त, तीन छोटे नेत्र, सूप-से कान, रत्नमुकुट से मण्डित सघन मस्तक — वे निरङ्कुश हैं। सर्प ही उनकी करधनी, यज्ञोपवीत, कङ्कण, ग्रैवेयक और उत्तरीय हैं। वे रक्तवर्ण हैं — रक्त वस्त्र, रक्त माला, रक्त नेत्र, रक्त कर — और श्वेत भी: श्वेत वस्त्र, श्वेत माला, श्वेत छत्र, श्वेत चामर; सर्व अवयवों से सम्पूर्ण, सर्व लक्षणों से लक्षित, सर्व आभरणों से शोभित।

ଶ୍ଳୋକ 7

ସର୍ଵମଙ୍ଗଲମାଙ୍ଗଲ୍ଯଃ ସର୍ଵକାରଣକାରଣମ୍ ସର୍ଵଦେଵଵରଃ ଶାର୍ଙ୍ଗୀ ବୀଜପୂରୀ ଗଦାଧରଃ 41 ଶୁଭାଙ୍ଗୋ ଲୋକସାରଙ୍ଗଃ ସୁତନ୍ତୁସ୍ତନ୍ତୁଵର୍ଧନଃ କିରୀଟୀ କୁଣ୍ଡଲୀ ହାରୀ ଵନମାଲୀ ଶୁଭାଙ୍ଗଦଃ 42 ଇକ୍ଷୁଚାପଧରଃ ଶୂଲୀ ଚକ୍ରପାଣିଃ ସରୋଜଭୃତ୍ ପାଶୀ ଧୃତୋତ୍ପଲଃ ଶାଲିମଞ୍ଜରୀଭୃତ୍ସ୍ଵଦନ୍ତଭୃତ୍ 43 କଲ୍ପଵଲ୍ଲୀଧରୋ ଵିଶ୍ଵାଭଯଦୈକକରୋ ଵଶୀ ଅକ୍ଷମାଲାଧରୋ ଜ୍ଞାନମୁଦ୍ରାଵାନ୍ ମୁଦ୍ଗରାଯୁଧଃ 44 ପୂର୍ଣପାତ୍ରୀ କମ୍ବୁଧରୋ ଵିଧୃତାଙ୍କୁଶମୂଲକଃ କରସ୍ଥାମ୍ରଫଲଶ୍ଚୂତକଲିକାଭୃତ୍କୁଠାରଵାନ୍ 45 ପୁଷ୍କରସ୍ଥସ୍ଵର୍ଣଘଟୀପୂର୍ଣରତ୍ନାଭିଵର୍ଷକଃ ଭାରତୀସୁନ୍ଦରୀନାଥୋ ଵିନାଯକରତିପ୍ରିଯଃ 46 ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀପ୍ରିଯତମଃ ସିଦ୍ଧଲକ୍ଷ୍ମୀମନୋରମଃ ରମାରମେଶପୂର୍ଵାଙ୍ଗୋ ଦକ୍ଷିଣୋମାମହେଶ୍ଵରଃ 47 ମହୀଵରାହଵାମାଙ୍ଗୋ ରତିକନ୍ଦର୍ପପଶ୍ଚିମଃ ଆମୋଦମୋଦଜନନଃ ସପ୍ରମୋଦପ୍ରମୋଦନଃ 48 ସଂଵର୍ଧିତମହାଵୃଦ୍ଧିରୃଦ୍ଧିସିଦ୍ଧିପ୍ରଵର୍ଧନଃ ଦନ୍ତସୌମୁଖ୍ଯସୁମୁଖଃ କାନ୍ତିକନ୍ଦଲିତାଶ୍ରଯଃ 49 ମଦନାଵତ୍ଯାଶ୍ରିତାଙ୍ଘ୍ରିଃ କୃତଵୈମୁଖ୍ଯଦୁର୍ମୁଖଃ ଵିଘ୍ନସମ୍ପଲ୍ଲଵଃ ପଦ୍ମଃ ସର୍ଵୋନ୍ନତମଦଦ୍ରଵଃ 50

Sarvamangalamangalyah sarvakaranakaranam | Sarvadevavarah sharngi bijapuri gadadharah || 41 || Shubhango lokasarangah sutantustantuvardhanah | Kiriti kundali hari vanamali shubhangadah || 42 || Ikshuchapadharah shuli chakrapanih sarojabhrit | Pashi dhritotpalah shalimanjaribhritsvadantabhrit || 43 || Kalpavallidharo vishvabhayadaikakaro vashi | Akshamaladharo jnanamudravan mudgarayudhah || 44 || Purnapatri kambudharo vidhritankushamulakah | Karasthamraphalashchutakalikabhritkutharavan || 45 || Pushkarasthasvarnaghatipurnaratnabhivarshakah | Bharatisundarinatho vinayakaratipriyah || 46 || Mahalakshmipriyatamah siddhalakshmimanoramah | Ramarameshapurvango dakshinomamaheshvarah || 47 || Mahivarahavamango ratikandarpapashchimah | Amodamodajananah sapramodapramodanah || 48 || Samvardhitamahavriddhirriddhisiddhipravardhanah | Dantasaumukhyasumukhah kantikandalitashrayah || 49 || Madanavatyashritanghrih kritavaimukhyadurmukhah | Vighnasampallavah padmah sarvonnatamadadravah || 50 ||

ଅର୍ଥ:वे समस्त मङ्गलों के मङ्गल और सब कारणों के कारण हैं, सब देवों में वरेण्य। यह दशक उनके अनेक हाथ भरता है: इक्षु-धनुष और बीजपूर, गदा, शूल, चक्र, कमल, पाश, उत्पल, धान की मञ्जरी, अपना दन्त, कल्पवल्ली, विश्व को अभय देने वाला एक हाथ, अक्षमाला, ज्ञानमुद्रा, मुद्गर, पूर्णपात्र, शङ्ख, अङ्कुश, आम्रफल और आम की कली, कुठार; कमल पर रखी स्वर्ण-घटी से वे रत्नों की वर्षा करते हैं। वे भारती-सुन्दरी के नाथ, महालक्ष्मी के प्रियतम हैं; आगे रमा-रमेश, दक्षिण में उमा-महेश्वर, वाम में वराह-भूमि, पीछे रति-कन्दर्प — वे आमोद-प्रमोद के जनक और ऋद्धि-सिद्धि के प्रवर्धक हैं।

ଶ୍ଳୋକ 8

ଵିଘ୍ନକୃନ୍ନିମ୍ନଚରଣୋ ଦ୍ରାଵିଣୀଶକ୍ତିସତ୍କୃତଃ ତୀଵ୍ରାପ୍ରସନ୍ନନଯନୋ ଜ୍ଵାଲିନୀପାଲିତୈକଦୃକ୍ 51 ମୋହିନୀମୋହନୋ ଭୋଗଦାଯିନୀକାନ୍ତିମଣ୍ଡନଃ କାମିନୀକାନ୍ତଵକ୍ତ୍ରଶ୍ରୀରଧିଷ୍ଠିତଵସୁନ୍ଧରଃ 52 ଵସୁଧାରାମଦୋନ୍ନାଦୋ ମହାଶଙ୍ଖନିଧିପ୍ରିଯଃ ନମଦ୍ଵସୁମତୀମାଲୀ ମହାପଦ୍ମନିଧିଃ ପ୍ରଭୁଃ 53 ସର୍ଵସଦ୍ଗୁରୁସଂସେଵ୍ଯଃ ଶୋଚିଷ୍କେଶହୃଦାଶ୍ରଯଃ ଈଶାନମୂର୍ଧା ଦେଵେନ୍ଦ୍ରଶିଖଃ ପଵନନନ୍ଦନଃ 54 ପ୍ରତ୍ଯୁଗ୍ରନଯନୋ ଦିଵ୍ଯୋ ଦିଵ୍ଯାସ୍ତ୍ରଶତପର୍ଵଧୃକ୍ ଐରାଵତାଦିସର୍ଵାଶାଵାରଣୋ ଵାରଣପ୍ରିଯଃ 55 ଵଜ୍ରାଦ୍ଯସ୍ତ୍ରପରୀଵାରୋ ଗଣଚଣ୍ଡସମାଶ୍ରଯଃ ଜଯାଜଯପରିକରୋ ଵିଜଯାଵିଜଯାଵହଃ 56 ଅଜଯାର୍ଚିତପାଦାବ୍ଜୋ ନିତ୍ଯାନନ୍ଦଵନସ୍ଥିତଃ ଵିଲାସିନୀକୃତୋଲ୍ଲାସଃ ଶୌଣ୍ଡୀ ସୌନ୍ଦର୍ଯମଣ୍ଡିତଃ 57 ଅନନ୍ତାନନ୍ତସୁଖଦଃ ସୁମଙ୍ଗଲସୁମଙ୍ଗଲଃ ଜ୍ଞାନାଶ୍ରଯଃ କ୍ରିଯାଧାର ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତିନିଷେଵିତଃ 58 ସୁଭଗାସଂଶ୍ରିତପଦୋ ଲଲିତାଲଲିତାଶ୍ରଯଃ କାମିନୀପାଲନଃ କାମକାମିନୀକେଲିଲାଲିତଃ 59 ସରସ୍ଵତ୍ଯାଶ୍ରଯୋ ଗୌରୀନନ୍ଦନଃ ଶ୍ରୀନିକେତନଃ ଗୁରୁଗୁପ୍ତପଦୋ ଵାଚାସିଦ୍ଧୋ ଵାଗୀଶ୍ଵରୀପତିଃ 60

Vighnakrinnimnacharano dravinishaktisatkritah | Tivraprasannanayano jvalinipalitaikadrik || 51 || Mohinimohano bhogadayinikantimandanah | Kaminikantavaktrashriradhishthitavasundharah || 52 || Vasudharamadonnado mahashankhanidhipriyah | Namadvasumatimali mahapadmanidhih prabhuh || 53 || Sarvasadgurusamsevyah shochishkeshahridashrayah | Ishanamurdha devendrashikhah pavananandanah || 54 || Pratyugranayano divyo divyastrashataparvadhrik | Airavatadisarvashavarano varanapriyah || 55 || Vajradyastraparivaro ganachandasamashrayah | Jayajayaparikaro vijayavijayavahah || 56 || Ajayarchitapadabjo nityanandavanasthitah | Vilasinikritollasah shaundi saundaryamanditah || 57 || Anantanantasukhadah sumangalasumangalah | Jnanashrayah kriyadhara ichchhashaktinishevitah || 58 || Subhagasamshritapado lalitalalitashrayah | Kaminipalanah kamakaminikelilalitah || 59 || Sarasvatyashrayo gaurinandanah shriniketanah | Guruguptapado vachasiddho vagishvaripatih || 60 ||

ଅର୍ଥ:उनके चारों ओर शक्तियाँ और निधियाँ हैं: द्राविणी से सत्कृत, ज्वालिनी से रक्षित दृष्टि, मोहिनी के मोहन, भोगदायिनी की कान्ति से मण्डित, वसुन्धरा के अधिष्ठाता, महाशङ्ख और महापद्म निधियों के प्रिय प्रभु। वे सब सद्गुरुओं से सेव्य हैं; ईशान उनका मूर्धा, देवेन्द्र शिखा, पवन-नन्दन के प्रिय। प्रचण्ड नेत्रों वाले, दिव्य, सौ पर्व वाले दिव्यास्त्र धारण करने वाले, ऐरावत आदि दिग्गजों के स्वामी, गजप्रिय, जया-विजया से सेवित, विजय दिलाने वाले। नित्यानन्द-वन में विलासिनी शक्तियों संग उल्लासमय, सौन्दर्य-मण्डित, अनन्त सुखदाता; ज्ञान के आश्रय, क्रिया के आधार, इच्छाशक्ति से सेवित; सरस्वती के आश्रय, गौरीनन्दन, श्री के निकेतन, वागीश्वरी के पति।

ଶ୍ଳୋକ 9

ନଲିନୀକାମୁକୋ ଵାମାରାମୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠାମନୋରମଃ ରୌଦ୍ରୀମୁଦ୍ରିତପାଦାବ୍ଜୋ ହୁମ୍ବୀଜସ୍ତୁଙ୍ଗଶକ୍ତିକଃ 61 ଵିଶ୍ଵାଦିଜନନତ୍ରାଣଃ ସ୍ଵାହାଶକ୍ତିଃ ସକୀଲକଃ ଅମୃତାବ୍ଧିକୃତାଵାସୋ ମଦଘୂର୍ଣିତଲୋଚନଃ 62 ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟୋଚ୍ଛିଷ୍ଟଗଣକୋ ଗଣେଶୋ ଗଣନାଯକଃ ସାର୍ଵକାଲିକସଂସିଦ୍ଧିର୍ନିତ୍ଯସେଵ୍ଯୋ ଦିଗମ୍ବରଃ 63 ଅନପାଯୋଽନନ୍ତଦୃଷ୍ଟିରପ୍ରମେଯୋଽଜରାମରଃ ଅନାଵିଲୋଽପ୍ରତିହତିରଚ୍ଯୁତୋଽମୃତମକ୍ଷରଃ 64 ଅପ୍ରତର୍କ୍ଯୋଽକ୍ଷଯୋଽଜଯ୍ଯୋଽନାଧାରୋଽନାମଯୋମଲଃ ଅମେଯସିଦ୍ଧିରଦ୍ଵୈତମଘୋରୋଽଗ୍ନିସମାନନଃ 65 ଅନାକାରୋଽବ୍ଧିଭୂମ୍ଯଗ୍ନିବଲଘ୍ନୋଽଵ୍ଯକ୍ତଲକ୍ଷଣଃ ଆଧାରପୀଠମାଧାର ଆଧାରାଧେଯଵର୍ଜିତଃ 66 ଆଖୁକେତନ ଆଶାପୂରକ ଆଖୁମହାରଥଃ ଇକ୍ଷୁସାଗରମଧ୍ଯସ୍ଥ ଇକ୍ଷୁଭକ୍ଷଣଲାଲସଃ 67 ଇକ୍ଷୁଚାପାତିରେକଶ୍ରୀରିକ୍ଷୁଚାପନିଷେଵିତଃ ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପସମାନଶ୍ରୀରିନ୍ଦ୍ରନୀଲସମଦ୍ଯୁତିଃ 68 ଇନ୍ଦୀଵରଦଲଶ୍ଯାମ ଇନ୍ଦୁମଣ୍ଡଲମଣ୍ଡିତଃ ଇଧ୍ମପ୍ରିଯ ଇଡାଭାଗ ଇଡାଵାନିନ୍ଦିରାପ୍ରିଯଃ 69 ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଵିଘ୍ନଵିଧ୍ଵଂସୀ ଇତିକର୍ତଵ୍ଯତେପ୍ସିତଃ ଈଶାନମୌଲିରୀଶାନ ଈଶାନପ୍ରିଯ ଈତିହା 70

Nalinikamuko vamaramo jyeshthamanoramah | Raudrimudritapadabjo humbijastungashaktikah || 61 || Vishvadijananatranah svahashaktih sakilakah | Amritabdhikritavaso madaghurnitalochanah || 62 || Uchchhishtochchhishtaganako ganesho gananayakah | Sarvakalikasamsiddhirnityasevyo digambarah || 63 || Anapayonantadrishtiraprameyojaramarah | Anavilopratihatirachyutomritamaksharah || 64 || Apratarkyokshayojayyonadharonamayomalah | Ameyasiddhiradvaitamaghorognisamananah || 65 || Anakarobdhibhumyagnibalaghnovyaktalakshanah | Adharapithamadhara adharadheyavarjitah || 66 || Akhuketana ashapuraka akhumaharathah | Ikshusagaramadhyastha ikshubhakshanalalasah || 67 || Ikshuchapatirekashririkshuchapanishevitah | Indragopasamanashririndranilasamadyutih || 68 || Indivaradalashyama indumandalamanditah | Idhmapriya idabhaga idavanindirapriyah || 69 || Ikshvakuvighnavidhvamsi itikartavyatepsitah | Ishanamaulirishana ishanapriya itiha || 70 ||

ଅର୍ଥ:इस दशक में उच्छिष्ट-गणपति परम्परा के गूढ़ नाम और स्वरों से आरम्भ होने वाली अक्षर-नामावली है: उनका बीज हुम्, शक्ति तुङ्गा, स्वाहा-शक्ति सहित; वे अमृत-सागर में निवास करते हैं, मद से घूर्णित नेत्र, उच्छिष्ट गणों के नायक, दिगम्बर। फिर निषेधों की धारा उनकी परात्परता घोषित करती है: अपाय-रहित, अनन्त दृष्टि, अप्रमेय, अजर-अमर, निर्मल, अप्रतिहत, अच्युत, अमृत, अक्षर, अतर्क्य, अक्षय, अजेय, अनाधार, अनामय, अमल, अमेय-सिद्धि, अद्वैत, अघोर होकर भी अग्नि-समान मुख वाले। मूषक-ध्वज, आशाओं के पूरक, इक्षु-सागर के मध्य विराजमान, इक्षु-भक्षण के लोभी; इन्द्रगोप-सी शोभा, इन्द्रनील-सी द्युति, नीलकमल-दल-से श्याम, चन्द्रमण्डल से मण्डित, इन्दिरा के प्रिय, ईशान-मौलि, ईतियों के नाशक।

ଶ୍ଳୋକ 10

ଈଷଣାତ୍ରଯକଲ୍ପାନ୍ତ ଈହାମାତ୍ରଵିଵର୍ଜିତଃ ଉପେନ୍ଦ୍ର ଉଡୁଭୃନ୍ମୌଲିରୁଡୁନାଥକରପ୍ରିଯଃ 71 ଉନ୍ନତାନନ ଉତ୍ତୁଙ୍ଗ ଉଦାରସ୍ତ୍ରିଦଶାଗ୍ରଣୀଃ ଊର୍ଜସ୍ଵାନୂଷ୍ମଲମଦ ଊହାପୋହଦୁରାସଦଃ 72 ଋଗ୍ଯଜୁଃସାମନଯନ ଋଦ୍ଧିସିଦ୍ଧିସମର୍ପକଃ ଋଜୁଚିତ୍ତୈକସୁଲଭୋ ଋଣତ୍ରଯଵିମୋଚନଃ 73 ଲୁପ୍ତଵିଘ୍ନଃ ସ୍ଵଭକ୍ତାନାଂ ଲୁପ୍ତଶକ୍ତିଃ ସୁରଦ୍ଵିଷାମ୍ ଲୁପ୍ତଶ୍ରୀର୍ଵିମୁଖାର୍ଚାନାଂ ଲୂତାଵିସ୍ଫୋଟନାଶନଃ 74 ଏକାରପୀଠମଧ୍ଯସ୍ଥ ଏକପାଦକୃତାସନଃ ଏଜିତାଖିଲଦୈତ୍ଯଶ୍ରୀରେଧିତାଖିଲସଂଶ୍ରଯଃ 75 ଐଶ୍ଵର୍ଯନିଧିରୈଶ୍ଵର୍ଯମୈହିକାମୁଷ୍ମିକପ୍ରଦଃ ଐରମ୍ମଦସମୋନ୍ମେଷ ଐରାଵତସମାନନଃ 76 ଓଙ୍କାରଵାଚ୍ଯ ଓଙ୍କାର ଓଜସ୍ଵାନୋଷଧୀପତିଃ ଔଦାର୍ଯନିଧିରୌଦ୍ଧତ୍ଯଧୈର୍ଯ ଔନ୍ନତ୍ଯନିଃସମଃ 77 ଅଙ୍କୁଶଃ ସୁରନାଗାନାମଙ୍କୁଶାକାରସଂସ୍ଥିତଃ ଅଃ ସମସ୍ତଵିସର୍ଗାନ୍ତପଦେଷୁ ପରିକୀର୍ତିତଃ 78 କମଣ୍ଡଲୁଧରଃ କଲ୍ପଃ କପର୍ଦୀ କଲଭାନନଃ କର୍ମସାକ୍ଷୀ କର୍ମକର୍ତା କର୍ମାକର୍ମଫଲପ୍ରଦଃ 79 କଦମ୍ବଗୋଲକାକାରଃ କୂଷ୍ମାଣ୍ଡଗଣନାଯକଃ କାରୁଣ୍ଯଦେହଃ କପିଲଃ କଥକଃ କଟିସୂତ୍ରଭୃତ୍ 80

Ishanatrayakalpanta ihamatravivarjitah | Upendra udubhrinmaulirudunathakarapriyah || 71 || Unnatanana uttunga udarastridashagranih | Urjasvanushmalamada uhapohadurasadah || 72 || Rigyajuhsamanayana riddhisiddhisamarpakah | Rijuchittaikasulabho rinatrayavimochanah || 73 || Luptavighnah svabhaktanam luptashaktih suradvisham | Luptashrirvimukharchanam lutavisphotanashanah || 74 || Ekarapithamadhyastha ekapadakritasanah | Ejitakhiladaityashriredhitakhilasamshrayah || 75 || Aishvaryanidhiraishvaryamaihikamushmikapradah | Airammadasamonmesha airavatasamananah || 76 || Onkaravachya onkara ojasvanoshadhipatih | Audaryanidhirauddhatyadhairya aunnatyanihsamah || 77 || Ankushah suranaganamankushakarasamsthitah | Ah samastavisargantapadeshu parikirtitah || 78 || Kamandaludharah kalpah kapardi kalabhananah | Karmasakshi karmakarta karmakarmaphalapradah || 79 || Kadambagolakakarah kushmandagananayakah | Karunyadehah kapilah kathakah katisutrabhrit || 80 ||

ଅର୍ଥ:स्वर-नाम आगे बढ़ते हैं: वे उपेन्द्र हैं, चन्द्र को मुकुट में धारण करने वाले; उन्नत मुख, उत्तुङ्ग, उदार, देवों के अग्रणी, ऊर्जस्वी, ऊहापोह से परे। ऋक्-यजुः-साम उनके नेत्र हैं; वे ऋद्धि-सिद्धि अर्पित करते हैं, सरल चित्त वालों को सहज सुलभ हैं, तीन ऋणों से छुड़ाते हैं। भक्तों के विघ्न लुप्त हो जाते हैं, देवद्रोहियों की शक्ति लुप्त हो जाती है। एकार-पीठ के मध्य एक पाद मोड़कर आसीन, समस्त दैत्य-श्री को कम्पित करने वाले, सब आश्रयों की वृद्धि करने वाले। ऐश्वर्य के निधि, इहलोक-परलोक दोनों के दाता, ऐरावत-से मुख वाले; ओङ्कार से वाच्य, स्वयं ओङ्कार, ओजस्वी, ओषधियों के पति; औदार्य के निधि, औन्नत्य में अनुपम; देवों और नागों के अङ्कुश, अङ्कुश के आकार में स्थित, और पदों के अन्त का विसर्ग 'अः' भी वही हैं। क-नामों में वे कमण्डलुधारी, कपर्दी, कलभ-मुख, कर्मसाक्षी, कर्मकर्ता और कर्म-अकर्म के फलदाता, कदम्ब-गोलक-आकार, कूष्माण्ड-गणों के नायक, करुणा-शरीर, कपिल, कथक, कटिसूत्रधारी हैं।

ଶ୍ଳୋକ 11

ଖର୍ଵଃ ଖଡ୍ଗପ୍ରିଯଃ ଖଡ୍ଗଃ ଖାନ୍ତାନ୍ତଃସ୍ଥଃ ଖନିର୍ମଲଃ ଖଲ୍ଵାଟଶୃଙ୍ଗନିଲଯଃ ଖଟ୍ଵାଙ୍ଗୀ ଖଦୁରାସଦଃ 81 ଗୁଣାଢ୍ଯୋ ଗହନୋ ଗଦ୍ଯୋ ଗଦ୍ଯପଦ୍ଯସୁଧାର୍ଣଵଃ ଗଦ୍ଯଗାନପ୍ରିଯୋ ଗର୍ଜୋ ଗୀତଗୀର୍ଵାଣପୂର୍ଵଜଃ 82 ଗୁହ୍ଯାଚାରରତୋ ଗୁହ୍ଯୋ ଗୁହ୍ଯାଗମନିରୂପିତଃ ଗୁହାଶଯୋ ଗୁଡାବ୍ଧିସ୍ଥୋ ଗୁରୁଗମ୍ଯୋ ଗୁରୁର୍ଗୁରୁଃ 83 ଘଣ୍ଟାଘର୍ଘରିକାମାଲୀ ଘଟକୁମ୍ଭୋ ଘଟୋଦରଃ ଙକାରଵାଚ୍ଯୋ ଙାକାରୋ ଙକାରାକାରଶୁଣ୍ଡଭୃତ୍ 84 ଚଣ୍ଡଶ୍ଚଣ୍ଡେଶ୍ଵରଶ୍ଚଣ୍ଡୀ ଚଣ୍ଡେଶଶ୍ଚଣ୍ଡଵିକ୍ରମଃ ଚରାଚରପିତା ଚିନ୍ତାମଣିଶ୍ଚର୍ଵଣଲାଲସଃ 85 ଛନ୍ଦଶ୍ଛନ୍ଦୋଦ୍ଭଵଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଦୁର୍ଲକ୍ଷ୍ଯଶ୍ଛନ୍ଦଵିଗ୍ରହଃ ଜଗଦ୍ଯୋନିର୍ଜଗତ୍ସାକ୍ଷୀ ଜଗଦୀଶୋ ଜଗନ୍ମଯଃ 86 ଜପ୍ଯୋ ଜପପରୋ ଜାପ୍ଯୋ ଜିହ୍ଵାସିଂହାସନପ୍ରଭୁଃ ସ୍ରଵଦ୍ଗଣ୍ଡୋଲ୍ଲସଦ୍ଧାନଝଙ୍କାରିଭ୍ରମରାକୁଲଃ 87 ଟଙ୍କାରସ୍ଫାରସଂରାଵଷ୍ଟଙ୍କାରମଣିନୂପୁରଃ ଠଦ୍ଵଯୀପଲ୍ଲଵାନ୍ତସ୍ଥସର୍ଵମନ୍ତ୍ରେଷୁ ସିଦ୍ଧିଦଃ 88 ଡିଣ୍ଡିମୁଣ୍ଡୋ ଡାକିନୀଶୋ ଡାମରୋ ଡିଣ୍ଡିମପ୍ରିଯଃ ଢକ୍କାନିନାଦମୁଦିତୋ ଢୌଙ୍କୋ ଢୁଣ୍ଢିଵିନାଯକଃ 89 ତତ୍ତ୍ଵାନାଂ ପ୍ରକୃତିସ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ତତ୍ତ୍ଵମ୍ପଦନିରୂପିତଃ ତାରକାନ୍ତରସଂସ୍ଥାନସ୍ତାରକସ୍ତାରକାନ୍ତକଃ 90

Kharvah khadgapriyah khadgah khantantahsthah khanirmalah | Khalvatashringanilayah khatvangi khadurasadah || 81 || Gunadhyo gahano gadyo gadyapadyasudharnavah | Gadyaganapriyo garjo gitagirvanapurvajah || 82 || Guhyachararato guhyo guhyagamanirupitah | Guhashayo gudabdhistho gurugamyo gururguruh || 83 || Ghantaghargharikamali ghatakumbho ghatodarah | Nakaravachyo nakaro nakarakarashundabhrit || 84 || Chandashchandeshvarashchandi chandeshashchandavikramah | Characharapita chintamanishcharvanalalasah || 85 || Chhandashchhandodbhavashchhando durlakshyashchhandavigrahah | Jagadyonirjagatsakshi jagadisho jaganmayah || 86 || Japyo japaparo japyo jihvasimhasanaprabhuh | Sravadgandollasaddhanajhankaribhramarakulah || 87 || Tankaraspharasamravashtankaramaninupurah | Thadvayipallavantasthasarvamantreshu siddhidah || 88 || Dindimundo dakinisho damaro dindimapriyah | Dhakkaninadamudito dhaunko dhundhivinayakah || 89 || Tattvanam prakritistattvam tattvampadanirupitah | Tarakantarasamsthanastarakastarakantakah || 90 ||

ଅର୍ଥ:अब माला व्यञ्जनों से चलती है: ख से वे खर्व, खड्गप्रिय, खट्वाङ्गी, दुरासद हैं; ग से गुणाढ्य, गहन, गद्य-पद्य-सुधा के सागर, गान-प्रिय, गीत-गन्धर्वों के पूर्वज, गुह्य आचारों में रत, गुह्य आगमों में निरूपित, हृदय-गुहा में शयन करने वाले, गुरुओं के भी गुरु। घ से घण्टा-घर्घरिका की माला वाले, घट-से कुम्भ और घट-से उदर वाले; ङ से ङकार-वाच्य, जिनकी सूँड़ ङकार के आकार की है। च से चण्ड, चण्डेश्वर, चण्डविक्रम, चराचर के पिता, चिन्तामणि, चर्वण के लोभी; छ से छन्द और छन्दों के उद्भव; ज से जगद्योनि, जगत्साक्षी, जगदीश, जगन्मय, जप्य, जाप्य, जिह्वा-सिंहासन के प्रभु — बहते गण्ड-मद पर गुञ्जते भ्रमरों से घिरे। ट-ठ से टङ्कार भरते मणि-नूपुर और दोनों ठकारों के मध्य सब मन्त्रों में सिद्धिदाता; ड-ढ से डाकिनियों के ईश, डमरु-प्रिय, ढक्का-निनाद से मुदित ढुण्ढि-विनायक। त से वे तत्त्वों की प्रकृति और स्वयं तत्त्व हैं, 'तत् त्वम्' पद से निरूपित, तारों के मध्य विराजमान, तारक (उद्धारक) और तारकासुर के अन्तक।

ଶ୍ଳୋକ 12

ସ୍ଥାଣୁଃ ସ୍ଥାଣୁପ୍ରିଯଃ ସ୍ଥାତା ସ୍ଥାଵରଂ ଜଙ୍ଗମଂ ଜଗତ୍ ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞପ୍ରମଥନୋ ଦାତା ଦାନଂ ଦମୋ ଦଯା 91 ଦଯାଵାନ୍ଦିଵ୍ଯଵିଭଵୋ ଦଣ୍ଡଭୃଦ୍ଦଣ୍ଡନାଯକଃ ଦନ୍ତପ୍ରଭିନ୍ନାଭ୍ରମାଲୋ ଦୈତ୍ଯଵାରଣଦାରଣଃ 92 ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଲଗ୍ନଦ୍ଵୀପଘଟୋ ଦେଵାର୍ଥନୃଗଜାକୃତିଃ ଧନଂ ଧନପତେର୍ବନ୍ଧୁର୍ଧନଦୋ ଧରଣୀଧରଃ 93 ଧ୍ଯାନୈକପ୍ରକଟୋ ଧ୍ଯେଯୋ ଧ୍ଯାନଂ ଧ୍ଯାନପରାଯଣଃ ଧ୍ଵନିପ୍ରକୃତିଚୀତ୍କାରୋ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡାଵଲିମେଖଲଃ 94 ନନ୍ଦ୍ଯୋ ନନ୍ଦିପ୍ରିଯୋ ନାଦୋ ନାଦମଧ୍ଯପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ ନିଷ୍କଲୋ ନିର୍ମଲୋ ନିତ୍ଯୋ ନିତ୍ଯାନିତ୍ଯୋ ନିରାମଯଃ 95 ପରଂ ଵ୍ଯୋମ ପରଂ ଧାମ ପରମାତ୍ମା ପରଂ ପଦମ୍ 96 ପରାତ୍ପରଃ ପଶୁପତିଃ ପଶୁପାଶଵିମୋଚନଃ ପୂର୍ଣାନନ୍ଦଃ ପରାନନ୍ଦଃ ପୁରାଣପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ 97 ପଦ୍ମପ୍ରସନ୍ନଵଦନଃ ପ୍ରଣତାଜ୍ଞାନନାଶନଃ ପ୍ରମାଣପ୍ରତ୍ଯଯାତୀତଃ ପ୍ରଣତାର୍ତିନିଵାରଣଃ 98 ଫଣିହସ୍ତଃ ଫଣିପତିଃ ଫୂତ୍କାରଃ ଫଣିତପ୍ରିଯଃ ବାଣାର୍ଚିତାଙ୍ଘ୍ରିଯୁଗଲୋ ବାଲକେଲିକୁତୂହଲୀ ବ୍ରହ୍ମ ବ୍ରହ୍ମାର୍ଚିତପଦୋ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ବୃହସ୍ପତିଃ 99 ବୃହତ୍ତମୋ ବ୍ରହ୍ମପରୋ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ପ୍ରିଯଃ ବୃହନ୍ନାଦାଗ୍ର୍ଯଚୀତ୍କାରୋ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡାଵଲିମେଖଲଃ 100

Sthanuh sthanupriyah sthata sthavaram jangamam jagat | Dakshayajnapramathano data danam damo daya || 91 || Dayavandivyavibhavo dandabhriddandanayakah | Dantaprabhinnabhramalo daityavaranadaranah || 92 || Damshtralagnadvipaghato devarthanrigajakritih | Dhanam dhanapaterbandhurdhanado dharanidharah || 93 || Dhyanaikaprakato dhyeyo dhyanam dhyanaparayanah | Dhvaniprakritichitkaro brahmandavalimekhalah || 94 || Nandyo nandipriyo nado nadamadhyapratishthitah | Nishkalo nirmalo nityo nityanityo niramayah || 95 || Param vyoma param dhama paramatma param padam || 96 || Paratparah pashupatih pashupashavimochanah | Purnanandah paranandah puranapurushottamah || 97 || Padmaprasannavadanah pranatajnananashanah | Pramanapratyayatitah pranatartinivaranah || 98 || Phanihastah phanipatih phutkarah phanitapriyah | Banarchitanghriyugalo balakelikutuhali | Brahma brahmarchitapado brahmachari brihaspatih || 99 || Brihattamo brahmaparo brahmanyo brahmavitpriyah | Brihannadagryachitkaro brahmandavalimekhalah || 100 ||

ଅର୍ଥ:वे स्थाणु हैं और स्थाणु (शिव) के प्रिय, स्थावर-जङ्गम जगत स्वयं; दक्ष-यज्ञ के प्रमथन; द से दाता, दान, दम और दया; दयावान, दिव्य विभव वाले, दण्डधारी दण्डनायक, दन्त से मेघमाला बेधने वाले, दैत्यों के गज-विदारक, जिनकी दंष्ट्रा में द्वीपों के घट टँगे हैं, देवों के लिए नर-गज आकृति धारण करने वाले। ध से वे धन और धनपति कुबेर के बन्धु, धनद, धरणीधर हैं; ध्यान मात्र से प्रकट, स्वयं ध्येय, ध्यान और ध्यान-परायण; उनकी चीत्कार ध्वनि की प्रकृति है, ब्रह्माण्डों की पंक्ति उनकी मेखला। न से नन्द्य, नादमध्य में प्रतिष्ठित नाद, निष्कल, निर्मल, नित्य, नित्य-अनित्य से परे, निरामय। प से परम व्योम, परम धाम, परमात्मा, परम पद, परात्पर; पशुओं को पाश से छुड़ाने वाले पशुपति; पूर्णानन्द, परानन्द, पुराण-पुरुषोत्तम; प्रसन्न कमल-मुख, प्रणतों का अज्ञान नष्ट करने वाले, प्रमाण-प्रत्यय से अतीत, प्रणतों की पीड़ा हरने वाले। फ-ब से फणि-हस्त, फणिपति, फूत्कार, बाण से अर्चित चरण, बाल-क्रीड़ा के कुतूहली; वे स्वयं ब्रह्म हैं, ब्रह्मा से अर्चित पद, ब्रह्मचारी, बृहस्पति, बृहत्तम, ब्रह्मज्ञों के प्रिय।

ଶ୍ଳୋକ 13

ଭ୍ରୂକ୍ଷେପଦତ୍ତଲକ୍ଷ୍ମୀକୋ ଭର୍ଗୋ ଭଦ୍ରୋ ଭଯାପହଃ ଭଗଵାନ୍ ଭକ୍ତିସୁଲଭୋ ଭୂତିଦୋ ଭୂତିଭୂଷଣଃ 101 ଭଵ୍ଯୋ ଭୂତାଲଯୋ ଭୋଗଦାତା ଭ୍ରୂମଧ୍ଯଗୋଚରଃ ମନ୍ତ୍ରୋ ମନ୍ତ୍ରପତିର୍ମନ୍ତ୍ରୀ ମଦମତ୍ତୋ ମନୋ ମଯଃ 102 ମେଖଲାହୀଶ୍ଵରୋ ମନ୍ଦଗତିର୍ମନ୍ଦନିଭେକ୍ଷଣଃ ମହାବଲୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ମହାପ୍ରାଣୋ ମହାମନାଃ 103 ଯଜ୍ଞୋ ଯଜ୍ଞପତିର୍ଯଜ୍ଞଗୋପ୍ତା ଯଜ୍ଞଫଲପ୍ରଦଃ ଯଶସ୍କରୋ ଯୋଗଗମ୍ଯୋ ଯାଜ୍ଞିକୋ ଯାଜକପ୍ରିଯଃ 104 ରସୋ ରସପ୍ରିଯୋ ରସ୍ଯୋ ରଞ୍ଜକୋ ରାଵଣାର୍ଚିତଃ ରାଜ୍ଯରକ୍ଷାକରୋ ରତ୍ନଗର୍ଭୋ ରାଜ୍ଯସୁଖପ୍ରଦଃ 105 ଲକ୍ଷୋ ଲକ୍ଷପତିର୍ଲକ୍ଷ୍ଯୋ ଲଯସ୍ଥୋ ଲଡ୍ଡୁକପ୍ରିଯଃ ଲାସପ୍ରିଯୋ ଲାସ୍ଯପରୋ ଲାଭକୃଲ୍ଲୋକଵିଶ୍ରୁତଃ 106 ଵରେଣ୍ଯୋ ଵହ୍ନିଵଦନୋ ଵନ୍ଦ୍ଯୋ ଵେଦାନ୍ତଗୋଚରଃ ଵିକର୍ତା ଵିଶ୍ଵତଶ୍ଚକ୍ଷୁର୍ଵିଧାତା ଵିଶ୍ଵତୋମୁଖଃ 107 ଵାମଦେଵୋ ଵିଶ୍ଵନେତା ଵଜ୍ରିଵଜ୍ରନିଵାରଣଃ ଵିଵସ୍ଵଦ୍ବନ୍ଧନୋ ଵିଶ୍ଵାଧାରୋ ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରୋ ଵିଭୁଃ 108 ଶବ୍ଦବ୍ରହ୍ମ ଶମପ୍ରାପ୍ଯଃ ଶମ୍ଭୁଶକ୍ତିଗଣେଶ୍ଵରଃ ଶାସ୍ତା ଶିଖାଗ୍ରନିଲଯଃ ଶରଣ୍ଯଃ ଶମ୍ବରେଶ୍ଵରଃ 109 ଷଡୃତୁକୁସୁମସ୍ରଗ୍ଵୀ ଷଡାଧାରଃ ଷଡକ୍ଷରଃ ସଂସାରଵୈଦ୍ଯଃ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଭେଷଜଭେଷଜମ୍ 110

Bhrukshepadattalakshmiko bhargo bhadro bhayapahah | Bhagavan bhaktisulabho bhutido bhutibhushanah || 101 || Bhavyo bhutalayo bhogadata bhrumadhyagocharah | Mantro mantrapatirmantri madamatto mano mayah || 102 || Mekhalahishvaro mandagatirmandanibhekshanah | Mahabalo mahaviryo mahaprano mahamanah || 103 || Yajno yajnapatiryajnagopta yajnaphalapradah | Yashaskaro yogagamyo yajniko yajakapriyah || 104 || Raso rasapriyo rasyo ranjako ravanarchitah | Rajyarakshakaro ratnagarbho rajyasukhapradah || 105 || Laksho lakshapatirlakshyo layastho laddukapriyah | Lasapriyo lasyaparo labhakrillokavishrutah || 106 || Varenyo vahnivadano vandyo vedantagocharah | Vikarta vishvatashchakshurvidhata vishvatomukhah || 107 || Vamadevo vishvaneta vajrivajranivaranah | Vivasvadbandhano vishvadharo vishveshvaro vibhuh || 108 || Shabdabrahma shamaprapyah shambhushaktiganeshvarah | Shasta shikhagranilayah sharanyah shambareshvarah || 109 || Shadritukusumasragvi shadadharah shadaksharah | Samsaravaidyah sarvajnah sarvabheshajabheshajam || 110 ||

ଅର୍ଥ:भ से वे भ्रू-क्षेप मात्र से लक्ष्मी देते हैं — भर्ग, भद्र, भय हरने वाले, भगवान, भक्ति से सुलभ, भूति देने और भूति से भूषित, भव्य, भूतों के आलय, भोगदाता, भ्रूमध्य में गोचर। म से मन्त्र, मन्त्रपति, मन्त्री, मद-मत्त, मनोमय; मेखला के सर्पों के ईश्वर, मन्द गति और कोमल दृष्टि वाले; महाबल, महावीर्य, महाप्राण, महामना। य से यज्ञ, यज्ञपति, यज्ञ के गोप्ता और फलदाता, यशस्कर, योगगम्य, याज्ञिक, याजक-प्रिय। र से रस, रसप्रिय, रञ्जक, रावण से अर्चित, राज्य की रक्षा करने वाले, रत्नगर्भ, राज्य-सुखप्रद। ल से लक्ष और लक्षपति, लक्ष्य, लय में स्थित — और प्रसिद्ध लड्डुकप्रिय, लास्य-प्रिय, लाभ कराने वाले, लोक-विश्रुत। व से वरेण्य, वह्निवदन, वन्द्य, वेदान्त-गोचर, विश्वतश्चक्षु, विधाता, विश्वतोमुख, वामदेव, विश्वनेता, वज्र-निवारक, विश्वाधार, विश्वेश्वर, विभु। श से शब्दब्रह्म, शम से प्राप्य, शम्भु-शक्ति के गणेश्वर, शास्ता, शिखाग्र-निवासी, शरण्य, शम्बरेश्वर। ष से षड्-ऋतुओं के पुष्पों की माला वाले, षडाधार, षडक्षर; और स से संसार के वैद्य, सर्वज्ञ, सब औषधियों की औषधि।

ଶ୍ଳୋକ 14

ସୃଷ୍ଟିସ୍ଥିତିଲଯକ୍ରୀଡଃ ସୁରକୁଞ୍ଜରଭେଦକଃ ସିନ୍ଦୂରିତମହାକୁମ୍ଭଃ ସଦସଦ୍ଭକ୍ତିଦାଯକଃ 111 ସାକ୍ଷୀ ସମୁଦ୍ରମଥନଃ ସ୍ଵଯଂଵେଦ୍ଯଃ ସ୍ଵଦକ୍ଷିଣଃ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରଃ ସତ୍ଯସଙ୍କଲ୍ପଃ ସାମଗାନରତଃ ସୁଖୀ 112 ହଂସୋ ହସ୍ତିପିଶାଚୀଶୋ ହଵନଂ ହଵ୍ଯକଵ୍ଯଭୁକ୍ ହଵ୍ଯଂ ହୁତପ୍ରିଯୋ ହୃଷ୍ଟୋ ହୃଲ୍ଲେଖାମନ୍ତ୍ରମଧ୍ଯଗଃ 113 କ୍ଷେତ୍ରାଧିପଃ କ୍ଷମାଭର୍ତା କ୍ଷମାକ୍ଷମପରାଯଣଃ କ୍ଷିପ୍ରକ୍ଷେମକରଃ କ୍ଷେମାନନ୍ଦଃ କ୍ଷୋଣୀସୁରଦ୍ରୁମଃ 114 ଧର୍ମପ୍ରଦୋଽର୍ଥଦଃ କାମଦାତା ସୌଭାଗ୍ଯଵର୍ଧନଃ ଵିଦ୍ଯାପ୍ରଦୋ ଵିଭଵଦୋ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଫଲପ୍ରଦଃ 115 ଆଭିରୂପ୍ଯକରୋ ଵୀରଶ୍ରୀପ୍ରଦୋ ଵିଜଯପ୍ରଦଃ ସର୍ଵଵଶ୍ଯକରୋ ଗର୍ଭଦୋଷହା ପୁତ୍ରପୌତ୍ରଦଃ 116 ମେଧାଦଃ କୀର୍ତିଦଃ ଶୋକହାରୀ ଦୌର୍ଭାଗ୍ଯନାଶନଃ ପ୍ରତିଵାଦିମୁଖସ୍ତମ୍ଭୋ ରୁଷ୍ଟଚିତ୍ତପ୍ରସାଦନଃ 117 ପରାଭିଚାରଶମନୋ ଦୁଃଖହା ବନ୍ଧମୋକ୍ଷଦଃ ଲଵସ୍ତ୍ରୁଟିଃ କଲା କାଷ୍ଠା ନିମେଷସ୍ତତ୍ପରକ୍ଷଣଃ 118 ଘଟୀ ମୁହୂର୍ତଃ ପ୍ରହରୋ ଦିଵା ନକ୍ତମହର୍ନିଶମ୍ ପକ୍ଷୋ ମାସର୍ତ୍ଵଯନାବ୍ଦଯୁଗଂ କଲ୍ପୋ ମହାଲଯଃ 119 ରାଶିସ୍ତାରା ତିଥିର୍ଯୋଗୋ ଵାରଃ କରଣମଂଶକମ୍ ଲଗ୍ନଂ ହୋରା କାଲଚକ୍ରଂ ମେରୁଃ ସପ୍ତର୍ଷଯୋ ଧ୍ରୁଵଃ 120

Srishtisthitilayakridah surakunjarabhedakah | Sinduritamahakumbhah sadasadbhaktidayakah || 111 || Sakshi samudramathanah svayamvedyah svadakshinah | Svatantrah satyasankalpah samaganaratah sukhi || 112 || Hamso hastipishachisho havanam havyakavyabhuk | Havyam hutapriyo hrishto hrillekhamantramadhyagah || 113 || Kshetradhipah kshamabharta kshamakshamaparayanah | Kshiprakshemakarah kshemanandah kshonisuradrumah || 114 || Dharmapradorthadah kamadata saubhagyavardhanah | Vidyaprado vibhavado bhuktimuktiphalapradah || 115 || Abhirupyakaro virashriprado vijayapradah | Sarvavashyakaro garbhadoshaha putrapautradah || 116 || Medhadah kirtidah shokahari daurbhagyanashanah | Prativadimukhastambho rushtachittaprasadanah || 117 || Parabhicharashamano duhkhaha bandhamokshadah | Lavastrutih kala kashtha nimeshastatparakshanah || 118 || Ghati muhurtah praharo diva naktamaharnisham | Paksho masartvayanabdayugam kalpo mahalayah || 119 || Rashistara tithiryogo varah karanamamshakam | Lagnam hora kalachakram meruh saptarshayo dhruvah || 120 ||

ଅର୍ଥ:वे सृष्टि-स्थिति-लय की क्रीड़ा करते हैं, देव-गज (ऐरावत) के भेदक हैं, सिन्दूर से रँगे महाकुम्भ (गण्डस्थल) वाले, सत्-असत् दोनों में भक्ति देने वाले। साक्षी, समुद्र-मथन, स्वयंवेद्य, स्वदक्षिण, स्वतन्त्र, सत्यसङ्कल्प, सामगान में रत, सुखी। ह से वे हंस हैं, हस्ति-पिशाची के ईश, स्वयं हवन और हव्य-कव्य के भोक्ता, हव्य, हुत-प्रिय, हृष्ट, हृल्लेखा-मन्त्र के मध्य विराजमान। क्ष से क्षेत्राधिप, क्षमा (पृथ्वी) के भर्ता, क्षमा-परायण, क्षिप्र क्षेमकारी, क्षेमानन्द, पृथ्वी पर देवों के कल्पवृक्ष। फिर दाता-नाम: धर्मप्रद, अर्थद, कामदाता, सौभाग्यवर्धन, विद्याप्रद, विभवद, भुक्ति-मुक्ति-फलप्रद; सौन्दर्य, वीरश्री और विजय देने वाले, सर्ववशकारी, गर्भदोष हरने वाले, पुत्र-पौत्रद, मेधाद, कीर्तिद, शोकहारी, दौर्भाग्यनाशन; प्रतिवादी का मुख स्तम्भित करने वाले, रुष्ट चित्त को प्रसन्न करने वाले, पर-अभिचार शमन करने वाले, दुःखहर, बन्ध-मोक्षद। और तब काल स्वयं उनका शरीर बन जाता है: लव, त्रुटि, कला, काष्ठा, निमेष, तत्पर, क्षण, घटी, मुहूर्त, प्रहर, दिन-रात, पक्ष, मास, ऋतु, अयन, वर्ष, युग, कल्प, महालय; राशि, तारा, तिथि, योग, वार, करण, अंशक, लग्न, होरा, कालचक्र, मेरु, सप्तर्षि और ध्रुव।

ଶ୍ଳୋକ 15

ରାହୁର୍ମନ୍ଦଃ କଵିର୍ଜୀଵୋ ବୁଧୋ ଭୌମଃ ଶଶୀ ରଵିଃ କାଲଃ ସୃଷ୍ଟିଃ ସ୍ଥିତିର୍ଵିଶ୍ଵଂ ସ୍ଥାଵରଂ ଜଙ୍ଗମଂ ଜଗତ୍ 121 ଭୂରାପୋଽଗ୍ନିର୍ମରୁଦ୍ଵ୍ଯୋମାହଙ୍କୃତିଃ ପ୍ରକୃତିଃ ପୁମାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁଃ ଶିଵୋ ରୁଦ୍ର ଈଶଃ ଶକ୍ତିଃ ସଦାଶିଵଃ 122 ତ୍ରିଦଶାଃ ପିତରଃ ସିଦ୍ଧା ଯକ୍ଷା ରକ୍ଷାଂସି କିନ୍ନରାଃ ସିଦ୍ଧଵିଦ୍ଯାଧରା ଭୂତା ମନୁଷ୍ଯାଃ ପଶଵଃ ଖଗାଃ 123 ସମୁଦ୍ରାଃ ସରିତଃ ଶୈଲା ଭୂତଂ ଭଵ୍ଯଂ ଭଵୋଦ୍ଭଵଃ ସାଙ୍ଖ୍ଯଂ ପାତଞ୍ଜଲଂ ଯୋଗଂ ପୁରାଣାନି ଶ୍ରୁତିଃ ସ୍ମୃତିଃ 124 ଵେଦାଙ୍ଗାନି ସଦାଚାରୋ ମୀମାଂସା ନ୍ଯାଯଵିସ୍ତରଃ ଆଯୁର୍ଵେଦୋ ଧନୁର୍ଵେଦୋ ଗାନ୍ଧର୍ଵଂ କାଵ୍ଯନାଟକମ୍ 125 ଵୈଖାନସଂ ଭାଗଵତଂ ମାନୁଷଂ ପାଞ୍ଚରାତ୍ରକମ୍ ଶୈଵଂ ପାଶୁପତଂ କାଲାମୁଖମ୍ଭୈରଵଶାସନମ୍ 126 ଶାକ୍ତଂ ଵୈନାଯକଂ ସୌରଂ ଜୈନମାର୍ହତସଂହିତା ସଦସଦ୍ଵ୍ଯକ୍ତମଵ୍ଯକ୍ତଂ ସଚେତନମଚେତନମ୍ 127 ବନ୍ଧୋ ମୋକ୍ଷଃ ସୁଖଂ ଭୋଗୋ ଯୋଗଃ ସତ୍ଯମଣୁର୍ମହାନ୍ ସ୍ଵସ୍ତି ହୁମ୍ଫଟ୍ ସ୍ଵଧା ସ୍ଵାହା ଶ୍ରୌଷଟ୍ ଵୌଷଟ୍ ଵଷଣ୍ ନମଃ 128 ଜ୍ଞାନଂ ଵିଜ୍ଞାନମାନନ୍ଦୋ ବୋଧଃ ସଂଵିତ୍ସମୋଽସମଃ ଏକ ଏକାକ୍ଷରାଧାର ଏକାକ୍ଷରପରାଯଣଃ 129 ଏକାଗ୍ରଧୀରେକଵୀର ଏକୋଽନେକସ୍ଵରୂପଧୃକ୍ ଦ୍ଵିରୂପୋ ଦ୍ଵିଭୁଜୋ ଦ୍ଵ୍ଯକ୍ଷୋ ଦ୍ଵିରଦୋ ଦ୍ଵୀପରକ୍ଷକଃ 130

Rahurmandah kavirjivo budho bhaumah shashi ravih | Kalah srishtih sthitirvishvam sthavaram jangamam jagat || 121 || Bhurapognirmarudvyomahankritih prakritih puman | Brahma vishnuh shivo rudra ishah shaktih sadashivah || 122 || Tridashah pitarah siddha yaksha rakshamsi kinnarah | Siddhavidyadhara bhuta manushyah pashavah khagah || 123 || Samudrah saritah shaila bhutam bhavyam bhavodbhavah | Sankhyam patanjalam yogam puranani shrutih smritih || 124 || Vedangani sadacharo mimamsa nyayavistarah | Ayurvedo dhanurvedo gandharvam kavyanatakam || 125 || Vaikhanasam bhagavatam manusham pancharatrakam | Shaivam pashupatam kalamukhambhairavashasanam || 126 || Shaktam vainayakam sauram jainamarhatasamhita | Sadasadvyaktamavyaktam sachetanamachetanam || 127 || Bandho mokshah sukham bhogo yogah satyamanurmahan | Svasti humphat svadha svaha shraushat vaushat vashan namah 128 || Jnanam vijnanamanando bodhah samvitsamosamah | Eka ekaksharadhara ekaksharaparayanah || 129 || Ekagradhirekavira ekonekasvarupadhrik | Dvirupo dvibhujo dvyaksho dvirado dviparakshakah || 130 ||

ଅର୍ଥ:ब्रह्माण्ड-गणना आगे बढ़ती है: वे राहु और शनि हैं, शुक्र और बृहस्पति, बुध, मङ्गल, चन्द्र और सूर्य; काल, सृष्टि, स्थिति, स्थावर-जङ्गम विश्व; भूमि, जल, अग्नि, वायु, आकाश, अहङ्कार, प्रकृति और पुरुष; ब्रह्मा, विष्णु, शिव, रुद्र, ईश, शक्ति, सदाशिव; देवगण, पितर, सिद्ध, यक्ष, राक्षस, किन्नर, विद्याधर, भूत, मनुष्य, पशु, पक्षी; समुद्र, नदियाँ, पर्वत, भूत-भविष्य और भव के उद्भव। वे ज्ञान का हर मार्ग हैं: सांख्य, पातञ्जल योग, पुराण, श्रुति, स्मृति, वेदाङ्ग, सदाचार, मीमांसा, न्याय का विस्तार, आयुर्वेद, धनुर्वेद, गान्धर्व, काव्य-नाटक, और हर शासन — वैखानस, भागवत, मानुष, पाञ्चरात्र, शैव, पाशुपत, कालामुख, भैरव, शाक्त, वैनायक, सौर और जैन-आर्हत संहिता। वे सत्-असत्, व्यक्त-अव्यक्त, सचेतन-अचेतन, बन्ध और मोक्ष, सुख, भोग, योग, सत्य, अणु और महान हैं; स्वस्ति, हुम्, फट्, स्वधा, स्वाहा, श्रौषट्, वौषट्, वषट् और नमः — ये यज्ञ-घोष भी वही हैं; ज्ञान, विज्ञान, आनन्द, बोध, संवित्। और फिर संख्या-नाम आरम्भ होते हैं: एक, एकाक्षर के आधार, एकाग्रधी, एकवीर — एक होकर अनेक रूप धारण करने वाले; और द्वि: द्विरूप, द्विभुज, द्व्यक्ष, द्विरद, द्वीप-रक्षक।

ଶ୍ଳୋକ 16

ଦ୍ଵୈମାତୁରୋ ଦ୍ଵିଵଦନୋ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵହୀନୋ ଦ୍ଵଯାତିଗଃ ତ୍ରିଧାମା ତ୍ରିକରସ୍ତ୍ରେତା ତ୍ରିଵର୍ଗଫଲଦାଯକଃ 131 ତ୍ରିଗୁଣାତ୍ମା ତ୍ରିଲୋକାଦିସ୍ତ୍ରିଶକ୍ତୀଶସ୍ତ୍ରିଲୋଚନଃ ଚତୁର୍ଵିଧଵଚୋଵୃତ୍ତିପରିଵୃତ୍ତିପ୍ରଵର୍ତକଃ 132 ଚତୁର୍ବାହୁଶ୍ଚତୁର୍ଦନ୍ତଶ୍ଚତୁରାତ୍ମା ଚତୁର୍ଭୁଜଃ ଚତୁର୍ଵିଧୋପାଯମଯଶ୍ଚତୁର୍ଵର୍ଣାଶ୍ରମାଶ୍ରଯଃ 133 ଚତୁର୍ଥୀପୂଜନପ୍ରୀତଶ୍ଚତୁର୍ଥୀତିଥିସମ୍ଭଵଃ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରାତ୍ମା ପଞ୍ଚାତ୍ମା ପଞ୍ଚାସ୍ଯଃ ପଞ୍ଚକୃତ୍ତମଃ 134 ପଞ୍ଚାଧାରଃ ପଞ୍ଚଵର୍ଣଃ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରପରାଯଣଃ ପଞ୍ଚତାଲଃ ପଞ୍ଚକରଃ ପଞ୍ଚପ୍ରଣଵମାତୃକଃ 135 ପଞ୍ଚବ୍ରହ୍ମମଯସ୍ଫୂର୍ତିଃ ପଞ୍ଚାଵରଣଵାରିତଃ ପଞ୍ଚଭକ୍ଷପ୍ରିଯଃ ପଞ୍ଚବାଣଃ ପଞ୍ଚଶିଖାତ୍ମକଃ 136 ଷଟ୍କୋଣପୀଠଃ ଷଟ୍ଚକ୍ରଧାମା ଷଡ୍ଗ୍ରନ୍ଥିଭେଦକଃ ଷଡଙ୍ଗଧ୍ଵାନ୍ତଵିଧ୍ଵଂସୀ ଷଡଙ୍ଗୁଲମହାହ୍ରଦଃ 137 ଷଣ୍ମୁଖଃ ଷଣ୍ମୁଖଭ୍ରାତା ଷଟ୍ଶକ୍ତିପରିଵାରିତଃ ଷଡ୍ଵୈରିଵର୍ଗଵିଧ୍ଵଂସୀ ଷଡୂର୍ମିଭଯଭଞ୍ଜନଃ 138 ଷଟ୍ତର୍କଦୂରଃ ଷଟ୍କର୍ମା ଷଡ୍ଗୁଣଃ ଷଡ୍ରସାଶ୍ରଯଃ ସପ୍ତପାତାଲଚରଣଃ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପୋରୁମଣ୍ଡଲଃ 139 ସପ୍ତସ୍ଵର୍ଲୋକମୁକୁଟଃ ସପ୍ତସପ୍ତିଵରପ୍ରଦଃ ସପ୍ତାଙ୍ଗରାଜ୍ଯସୁଖଦଃ ସପ୍ତର୍ଷିଗଣଵନ୍ଦିତଃ 140

Dvaimaturo dvivadano dvandvahino dvayatigah | Tridhama trikarastreta trivargaphaladayakah || 131 || Trigunatma trilokadistrishaktishastrilochanah | Chaturvidhavachovrittiparivrittipravartakah || 132 || Chaturbahushchaturdantashchaturatma chaturbhujah | Chaturvidhopayamayashchaturvarnashramashrayah 133 || Chaturthipujanapritashchaturthitithisambhavah || Panchaksharatma panchatma panchasyah panchakrittamah || 134 || Panchadharah panchavarnah panchaksharaparayanah | Panchatalah panchakarah panchapranavamatrikah || 135 || Panchabrahmamayasphurtih panchavaranavaritah | Panchabhakshapriyah panchabanah panchashikhatmakah || 136 || Shatkonapithah shatchakradhama shadgranthibhedakah | Shadangadhvantavidhvamsi shadangulamahahradah || 137 || Shanmukhah shanmukhabhrata shatshaktiparivaritah | Shadvairivargavidhvamsi shadurmibhayabhanjanah || 138 || Shattarkadurah shatkarma shadgunah shadrasashrayah | Saptapatalacharanah saptadviporumandalah || 139 || Saptasvarlokamukutah saptasaptivarapradah | Saptangarajyasukhadah saptarshiganavanditah || 140 ||

ଅର୍ଥ:संख्या-नाम चढ़ते जाते हैं: दो से वे द्वैमातुर (दो माताओं के पुत्र), द्विवदन, फिर भी द्वन्द्वहीन और द्वैत से परे; तीन से त्रिधामा, त्रिकर, त्रेता, त्रिवर्ग-फलदायक, त्रिगुणात्मा, त्रिलोक के आदि, त्रिशक्तियों के ईश, त्रिलोचन; चार से चारों वाणी-वृत्तियों के प्रवर्तक, चतुर्बाहु, चतुर्दन्त, चतुरात्मा, चार उपायों के मय, चार वर्ण-आश्रमों के आश्रय, चतुर्थी-पूजन से प्रीत और चतुर्थी तिथि में प्रकट। पाँच से पञ्चाक्षर के आत्मा, पञ्चात्मा, पञ्चास्य, पञ्चकृत्तम, पञ्चाधार, पञ्चवर्ण, पञ्चाक्षर-परायण, पञ्चताल, पञ्चकर, पाँच प्रणवों की मातृका, पञ्चब्रह्ममय स्फूर्ति, पञ्चावरण से घिरे, पञ्चभक्ष-प्रिय, पञ्चबाण, पञ्चशिखात्मक। छह से षट्कोण-पीठ, षट्चक्र-धाम, षड्ग्रन्थि-भेदक, षडङ्ग-अन्धकार के विध्वंसी, षण्मुख (कार्तिकेय) के भ्राता, षट्शक्तियों से घिरे, छह अन्तःशत्रुओं के विध्वंसी, षडूर्मि-भय के भञ्जक, षट्तर्कों से दूर, षट्कर्मा, षड्गुण, षड्रसों के आश्रय। सात से वे सप्त पातालों में चरण और सप्त द्वीपों का विशाल मण्डल रखते हैं, सप्त स्वर्लोक उनका मुकुट है, सप्ताश्व सूर्य को वर देने वाले, सप्ताङ्ग राज्य का सुख देने वाले, सप्तर्षि-गण से वन्दित।

ଶ୍ଳୋକ 17

ସପ୍ତଚ୍ଛନ୍ଦୋନିଧିଃ ସପ୍ତହୋତ୍ରଃ ସପ୍ତସ୍ଵରାଶ୍ରଯଃ ସପ୍ତାବ୍ଧିକେଲିକାସାରଃ ସପ୍ତମାତୃନିଷେଵିତଃ 141 ସପ୍ତଚ୍ଛନ୍ଦୋ ମୋଦମଦଃ ସପ୍ତଚ୍ଛନ୍ଦୋ ମଖପ୍ରଭୁଃ ଅଷ୍ଟମୂର୍ତିର୍ଧ୍ଯେଯମୂର୍ତିରଷ୍ଟପ୍ରକୃତିକାରଣମ୍ 142 ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗଯୋଗଫଲଭୃଦଷ୍ଟପତ୍ରାମ୍ବୁଜାସନଃ ଅଷ୍ଟଶକ୍ତିସମାନଶ୍ରୀରଷ୍ଟୈଶ୍ଵର୍ଯପ୍ରଵର୍ଧନଃ 143 ଅଷ୍ଟପୀଠୋପପୀଠଶ୍ରୀରଷ୍ଟମାତୃସମାଵୃତଃ ଅଷ୍ଟଭୈରଵସେଵ୍ଯୋଽଷ୍ଟଵସୁଵନ୍ଦ୍ଯୋଽଷ୍ଟମୂର୍ତିଭୃତ୍ 144 ଅଷ୍ଟଚକ୍ରସ୍ଫୁରନ୍ମୂର୍ତିରଷ୍ଟଦ୍ରଵ୍ଯହଵିଃପ୍ରିଯଃ ଅଷ୍ଟଶ୍ରୀରଷ୍ଟସାମଶ୍ରୀରଷ୍ଟୈଶ୍ଵର୍ଯପ୍ରଦାଯକଃ ନଵନାଗାସନାଧ୍ଯାସୀ ନଵନିଧ୍ଯନୁଶାସିତଃ 145 ନଵଦ୍ଵାରପୁରାଵୃତ୍ତୋ ନଵଦ୍ଵାରନିକେତନଃ ନଵନାଥମହାନାଥୋ ନଵନାଗଵିଭୂଷିତଃ 146 ନଵନାରାଯଣସ୍ତୁଲ୍ଯୋ ନଵଦୁର୍ଗାନିଷେଵିତଃ ନଵରତ୍ନଵିଚିତ୍ରାଙ୍ଗୋ ନଵଶକ୍ତିଶିରୋଦ୍ଧୃତଃ 147 ଦଶାତ୍ମକୋ ଦଶଭୁଜୋ ଦଶଦିକ୍ପତିଵନ୍ଦିତଃ ଦଶାଧ୍ଯାଯୋ ଦଶପ୍ରାଣୋ ଦଶେନ୍ଦ୍ରିଯନିଯାମକଃ 148 ଦଶାକ୍ଷରମହାମନ୍ତ୍ରୋ ଦଶାଶାଵ୍ଯାପିଵିଗ୍ରହଃ ଏକାଦଶମହାରୁଦ୍ରୈଃସ୍ତୁତଶ୍ଚୈକାଦଶାକ୍ଷରଃ 149 ଦ୍ଵାଦଶଦ୍ଵିଦଶାଷ୍ଟାଦିଦୋର୍ଦଣ୍ଡାସ୍ତ୍ରନିକେତନଃ ତ୍ରଯୋଦଶଭିଦାଭିନ୍ନୋ ଵିଶ୍ଵେଦେଵାଧିଦୈଵତମ୍ 150

Saptachchhandonidhih saptahotrah saptasvarashrayah | Saptabdhikelikasarah saptamatrinishevitah || 141 || Saptachchhando modamadah saptachchhando makhaprabhuh | Ashtamurtirdhyeyamurtirashtaprakritikaranam || 142 || Ashtangayogaphalabhridashtapatrambujasanah | Ashtashaktisamanashrirashtaishvaryapravardhanah || 143 || Ashtapithopapithashrirashtamatrisamavritah | Ashtabhairavasevyoshtavasuvandyoshtamurtibhrit || 144 || Ashtachakrasphuranmurtirashtadravyahavihpriyah | Ashtashrirashtasamashrirashtaishvaryapradayakah | Navanagasanadhyasi navanidhyanushasitah || 145 || Navadvarapuravritto navadvaraniketanah | Navanathamahanatho navanagavibhushitah || 146 || Navanarayanastulyo navadurganishevitah | Navaratnavichitrango navashaktishiroddhritah || 147 || Dashatmako dashabhujo dashadikpativanditah | Dashadhyayo dashaprano dashendriyaniyamakah || 148 || Dashaksharamahamantro dashashavyapivigrahah | Ekadashamaharudraihstutashchaikadashaksharah || 149 || Dvadashadvidashashtadidordandastraniketanah | Trayodashabhidabhinno vishvedevadhidaivatam || 150 ||

ଅର୍ଥ:वे सप्त छन्दों के निधि, सप्त होत्र, सप्त स्वरों के आश्रय, सप्त सागरों के क्रीड़ा-सरोवर, सप्त मातृकाओं से सेवित हैं। आठ से अष्टमूर्ति, ध्येयमूर्ति, अष्ट प्रकृतियों के कारण, अष्टाङ्ग योग का फल देने वाले, अष्टदल कमल पर आसीन, अष्ट शक्तियों के समान श्री वाले, अष्ट ऐश्वर्यों के प्रवर्धक, अष्ट पीठ-उपपीठों की श्री, अष्ट मातृकाओं से आवृत, अष्ट भैरवों से सेव्य, अष्ट वसुओं से वन्द्य, अष्टमूर्तिधारी, अष्ट चक्रों में स्फुरित, अष्ट द्रव्यों की हवि के प्रिय, अष्ट ऐश्वर्यों के दाता। नौ से नवनागों के आसन पर विराजमान, नवनिधियों के अनुशासक, नवद्वार-पुर से घिरे और उसी में निवास, नवनाथों के महानाथ, नवनागों से विभूषित, नवनारायण-तुल्य, नवदुर्गाओं से सेवित, नवरत्नों से विचित्र अङ्ग, नवशक्तियों से शिरोधृत। दस से दशात्मक, दशभुज, दश दिक्पालों से वन्दित, दश प्राण, दशेन्द्रिय-नियामक, दशाक्षर महामन्त्र, दशों दिशाओं में व्यापी विग्रह। ग्यारह से एकादश महारुद्रों से स्तुत, एकादशाक्षर; बारह से द्वादश-द्विदश-अष्ट भुजदण्डों के अस्त्र-निकेतन; तेरह से त्रयोदश भेदों में भिन्न, विश्वेदेवों के अधिदैवत।

ଶ୍ଳୋକ 18

ଚତୁର୍ଦଶେନ୍ଦ୍ରଵରଦଶ୍ଚତୁର୍ଦଶମନୁପ୍ରଭୁଃ ଚତୁର୍ଦଶାଦ୍ଯଵିଦ୍ଯାଢ୍ଯଶ୍ଚତୁର୍ଦଶଜଗତ୍ପତିଃ 151 ସାମପଞ୍ଚଦଶଃ ପଞ୍ଚଦଶୀଶୀତାଂଶୁନିର୍ମଲଃ ତିଥିପଞ୍ଚଦଶାକାରସ୍ତିଥ୍ଯା ପଞ୍ଚଦଶାର୍ଚିତଃ 152 ଷୋଡଶାଧାରନିଲଯଃ ଷୋଡଶସ୍ଵରମାତୃକଃ ଷୋଡଶାନ୍ତପଦାଵାସଃ ଷୋଡଶେନ୍ଦୁକଲାତ୍ମକଃ 153 କଲାସପ୍ତଦଶୀ ସପ୍ତଦଶସପ୍ତଦଶାକ୍ଷରଃ ଅଷ୍ଟାଦଶଦ୍ଵୀପପତିରଷ୍ଟାଦଶପୁରାଣକୃତ୍ 154 ଅଷ୍ଟାଦଶୌଷଧୀସୃଷ୍ଟିରଷ୍ଟାଦଶଵିଧିଃ ସ୍ମୃତଃ ଅଷ୍ଟାଦଶଲିପିଵ୍ଯଷ୍ଟିସମଷ୍ଟିଜ୍ଞାନକୋଵିଦଃ 155 ଅଷ୍ଟାଦଶାନ୍ନସମ୍ପତ୍ତିରଷ୍ଟାଦଶଵିଜାତିକୃତ୍ ଏକଵିଂଶଃ ପୁମାନେକଵିଂଶତ୍ଯଙ୍ଗୁଲିପଲ୍ଲଵଃ 156 ଚତୁର୍ଵିଂଶତିତତ୍ତ୍ଵାତ୍ମା ପଞ୍ଚଵିଂଶାଖ୍ଯପୂରୁଷଃ ସପ୍ତଵିଂଶତିତାରେଶଃ ସପ୍ତଵିଂଶତିଯୋଗକୃତ୍ 157 ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଦ୍ଭୈରଵାଧୀଶଶ୍ଚତୁସ୍ତ୍ରିଂଶନ୍ମହାହ୍ରଦଃ ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ତତ୍ତ୍ଵସମ୍ଭୂତିରଷ୍ଟତ୍ରିଂଶତ୍କଲାତ୍ମକଃ 158 ପଞ୍ଚାଶଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଶକ୍ତୀଶଃ ପଞ୍ଚାଶନ୍ମାତୃକାଲଯଃ ଦ୍ଵିପଞ୍ଚାଶଦ୍ଵପୁଃଶ୍ରେଣୀତ୍ରିଷଷ୍ଟ୍ଯକ୍ଷରସଂଶ୍ରଯଃ ପଞ୍ଚାଶଦକ୍ଷରଶ୍ରେଣୀପଞ୍ଚାଶଦ୍ରୁଦ୍ରଵିଗ୍ରହଃ 159 ଚତୁଃଷଷ୍ଟିମହାସିଦ୍ଧିଯୋଗିନୀଵୃନ୍ଦଵନ୍ଦିତଃ ନମଦେକୋନପଞ୍ଚାଶନ୍ମରୁଦ୍ଵର୍ଗନିରର୍ଗଲଃ 160

Chaturdashendravaradashchaturdashamanuprabhuh | Chaturdashadyavidyadhyashchaturdashajagatpatih || 151 || Samapanchadashah panchadashishitamshunirmalah | Tithipanchadashakarastithya panchadasharchitah || 152 || Shodashadharanilayah shodashasvaramatrikah | Shodashantapadavasah shodashendukalatmakah || 153 || Kalasaptadashi saptadashasaptadashaksharah | Ashtadashadvipapatirashtadashapuranakrit || 154 || Ashtadashaushadhisrishtirashtadashavidhih smritah | Ashtadashalipivyashtisamashtijnanakovidah || 155 || Ashtadashannasampattirashtadashavijatikrit | Ekavimshah pumanekavimshatyangulipallavah || 156 || Chaturvimshatitattvatma panchavimshakhyapurushah | Saptavimshatitareshah saptavimshatiyogakrit || 157 || Dvatrimshadbhairavadhishashchatustrimshanmahahradah | Shattrimshattattvasambhutirashtatrimshatkalatmakah || 158 || Panchashadvishnushaktishah panchashanmatrikalayah | Dvipanchashadvapuhshrenitrishashtyaksharasamshrayah | Panchashadaksharashrenipanchashadrudravigrahah || 159 || Chatuhshashtimahasiddhiyoginivrindavanditah | Namadekonapanchashanmarudvarganirargalah || 160 ||

ଅର୍ଥ:चौदह से वे चौदह इन्द्रों के वरदाता, चौदह मनुओं के प्रभु, चौदह विद्याओं से आढ्य, चौदह भुवनों के पति हैं। पन्द्रह से साम-पञ्चदश, पूर्णिमा के शीतांशु-से निर्मल, पन्द्रह तिथियों के आकार, पञ्चदशी को पूजित। सोलह से षोडश आधारों के निलय, षोडश स्वरों की मातृका, षोडशान्त पद में वास, चन्द्रमा की सोलह कलाओं के आत्मा। सत्रह से सप्तदशी कला और सप्तदशाक्षर। अठारह से अठारह द्वीपों के पति, अठारह पुराणों के कर्ता, अठारह ओषधियों की सृष्टि, अठारह विधियों में स्मृत, अठारह लिपियों की व्यष्टि-समष्टि के ज्ञाता, अठारह अन्नों की सम्पत्ति, अठारह जातियों के कर्ता। इक्कीस से एकविंश पुरुष, इक्कीस अङ्गुलि-पल्लव; चौबीस तत्त्वों के आत्मा, पच्चीसवें पुरुष; सत्ताईस नक्षत्रों के ईश, सत्ताईस योगों के कर्ता; बत्तीस भैरवों के अधीश, चौंतीस के महाह्रद; छत्तीस तत्त्वों से सम्भूत, अड़तीस कलाओं के आत्मा; पचास विष्णु-शक्तियों के ईश, पचास मातृकाओं के आलय, बावन की वपुःश्रेणी, त्रेसठ अक्षरों के संश्रय, पचास रुद्रों के विग्रह; चौंसठ महासिद्धि-योगिनियों से वन्दित, नमन करते उनचास मरुतों के अवरोध-रहित स्वामी।

ଶ୍ଳୋକ 19

ଚତୁଃଷଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥନିର୍ଣେତା ଚତୁଃଷଷ୍ଟିକଲାନିଧିଃ ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଟିମହାତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ରଭୈରଵଵନ୍ଦିତଃ 161 ଚତୁର୍ନଵତିମନ୍ତ୍ରାତ୍ମା ଷଣ୍ଣଵତ୍ଯଧିକପ୍ରଭୁଃ ଶତାନନ୍ଦଃ ଶତଧୃତିଃ ଶତପତ୍ରାଯତେକ୍ଷଣଃ 162 ଶତାନୀକଃ ଶତମଖଃ ଶତଧାରାଵରାଯୁଧଃ ସହସ୍ରପତ୍ରନିଲଯଃ ସହସ୍ରଫଣିଭୂଷଣଃ 163 ସହସ୍ରଶୀର୍ଷା ପୁରୁଷଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ସହସ୍ରପାତ୍ ସହସ୍ରନାମସଂସ୍ତୁତ୍ଯଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷବଲାପହଃ 164 ଦଶସାହସ୍ରଫଣିଭୃତ୍ଫଣିରାଜକୃତାସନଃ ଅଷ୍ଟାଶୀତିସହସ୍ରାଦ୍ଯମହର୍ଷିସ୍ତୋତ୍ରପାଠିତଃ 165 ଲକ୍ଷାଧାରଃ ପ୍ରିଯାଧାରୋ ଲକ୍ଷାଧାରମନୋମଯଃ ଚତୁର୍ଲକ୍ଷଜପପ୍ରୀତଶ୍ଚତୁର୍ଲକ୍ଷପ୍ରକାଶକଃ 166 ଚତୁରଶୀତିଲକ୍ଷାଣାଂ ଜୀଵାନାଂ ଦେହସଂସ୍ଥିତଃ କୋଟିସୂର୍ଯପ୍ରତୀକାଶଃ କୋଟିଚନ୍ଦ୍ରାଂଶୁନିର୍ମଲଃ 167 ଶିଵୋଦ୍ଭଵାଦ୍ଯଷ୍ଟକୋଟିଵୈନାଯକଧୁରନ୍ଧରଃ ସପ୍ତକୋଟିମହାମନ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ରିତାଵଯଵଦ୍ଯୁତିଃ 168 ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍କୋଟିସୁରଶ୍ରେଣୀପ୍ରଣତପାଦୁକଃ ଅନନ୍ତଦେଵତାସେଵ୍ଯୋ ହ୍ଯନନ୍ତଶୁଭଦାଯକଃ 169 ଅନନ୍ତନାମାନନ୍ତଶ୍ରୀରନନ୍ତୋଽନନ୍ତସୌଖ୍ଯଦଃ ଅନନ୍ତଶକ୍ତିସହିତୋ ହ୍ଯନନ୍ତମୁନିସଂସ୍ତୁତଃ 170

Chatuhshashtyarthanirneta chatuhshashtikalanidhih | Ashtashashtimahatirthakshetrabhairavavanditah || 161 || Chaturnavatimantratma shannavatyadhikaprabhuh | Shatanandah shatadhritih shatapatrayatekshanah || 162 || Shatanikah shatamakhah shatadharavarayudhah | Sahasrapatranilayah sahasraphanibhushanah || 163 || Sahasrashirsha purushah sahasrakshah sahasrapat | Sahasranamasamstutyah sahasrakshabalapahah || 164 || Dashasahasraphanibhritphanirajakritasanah | Ashtashitisahasradyamaharshistotrapathitah || 165 || Lakshadharah priyadharo lakshadharamanomayah | Chaturlakshajapapritashchaturlakshaprakashakah || 166 || Chaturashitilakshanam jivanam dehasamsthitah | Kotisuryapratikashah kotichandramshunirmalah || 167 || Shivodbhavadyashtakotivainayakadhurandharah | Saptakotimahamantramantritavayavadyutih || 168 || Trayastrimshatkotisurashrenipranatapadukah | Anantadevatasevyo hyanantashubhadayakah || 169 || Anantanamanantashriranantonantasaukhyadah | Anantashaktisahito hyanantamunisamstutah || 170 ||

ଅର୍ଥ:वे चौंसठ अर्थों के निर्णेता और चौंसठ कलाओं के निधि हैं, अड़सठ महातीर्थों के क्षेत्र-भैरवों से वन्दित, चौरानबे मन्त्रों के आत्मा, छियानबे से अधिक के प्रभु। सौ से शतानन्द, शतधृति (ब्रह्मा), शतदल-से दीर्घ नेत्र, शतानीक, शतमख (इन्द्र), शतधारा वाले श्रेष्ठ आयुध। सहस्र से वे सहस्रदल कमल के निवासी, सहस्र फणों वाले सर्पों से विभूषित, और स्वयं पुरुषसूक्त के पुरुष हैं — सहस्रशीर्षा, सहस्राक्ष, सहस्रपात् — सहस्र नामों से संस्तुत्य, सहस्राक्ष इन्द्र का बल हरने वाले। दस सहस्र फण धारण करते हैं, फणिराज के आसन पर विराजते हैं; अट्ठासी हजार आदि महर्षि उनका स्तोत्र-पाठ करते हैं। वे लक्ष के आधार हैं, चार लाख जप से प्रसन्न, चौरासी लाख योनियों के जीवों की देह में स्थित। कोटि सूर्यों के समान तेजस्वी, कोटि चन्द्र-किरणों-से निर्मल, शिव से उद्भूत आठ कोटि विनायकों के धुरन्धर, सात कोटि महामन्त्रों से मन्त्रित अवयवों की द्युति वाले, तैंतीस कोटि देवों की श्रेणी से प्रणत पादुका वाले — अनन्त देवताओं से सेव्य, अनन्त शुभ के दाता: अनन्त नाम, अनन्त श्री, अनन्त, अनन्त सौख्यद, अनन्त शक्ति सहित, अनन्त मुनियों से संस्तुत।

ଶ୍ଳୋକ 20

ଇତି ଵୈନାଯକଂ ନାମ୍ନାଂ ସହସ୍ରମିଦମୀରିତମ୍ ଇଦଂ ବ୍ରାହ୍ମେ ମୁହୂର୍ତେ ଯଃ ପଠତି ପ୍ରତ୍ଯହଂ ନରଃ 171 କରସ୍ଥଂ ତସ୍ଯ ସକଲମୈହିକାମୁଷ୍ମିକଂ ସୁଖମ୍ ଆଯୁରାରୋଗ୍ଯମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ଧୈର୍ଯଂ ଶୌର୍ଯଂ ବଲଂ ଯଶଃ 172 ମେଧା ପ୍ରଜ୍ଞା ଧୃତିଃ କାନ୍ତିଃ ସୌଭାଗ୍ଯମଭିରୂପତା ସତ୍ଯଂ ଦଯା କ୍ଷମା ଶାନ୍ତିର୍ଦାକ୍ଷିଣ୍ଯଂ ଧର୍ମଶୀଲତା 173 ଜଗତ୍ସଂଵନନଂ ଵିଶ୍ଵସଂଵାଦୋ ଵେଦପାଟଵମ୍ ସଭାପାଣ୍ଡିତ୍ଯମୌଦାର୍ଯଂ ଗାମ୍ଭୀର୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସମ୍ 174 ଓଜସ୍ତେଜଃ କୁଲଂ ଶୀଲଂ ପ୍ରତାପୋ ଵୀର୍ଯମାର୍ଯତା ଜ୍ଞାନଂ ଵିଜ୍ଞାନମାସ୍ତିକ୍ଯଂ ସ୍ଥୈର୍ଯଂ ଵିଶ୍ଵାସତା ତଥା 175 ଧନଧାନ୍ଯାଦିଵୃଦ୍ଧିଶ୍ଚ ସକୃଦସ୍ଯ ଜପାଦ୍ଭଵେତ୍ ଵଶ୍ଯଂ ଚତୁର୍ଵିଧଂ ଵିଶ୍ଵଂ ଜପାଦସ୍ଯ ପ୍ରଜାଯତେ 176 ରାଜ୍ଞୋ ରାଜକଲତ୍ରସ୍ଯ ରାଜପୁତ୍ରସ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ଜପ୍ଯତେ ଯସ୍ଯ ଵଶ୍ଯାର୍ଥେ ଦାସସ୍ତସ୍ଯ ଜାଯତେ 177 ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଣାମନାଯାସେନ ସାଧନମ୍ ଶାକିନୀଡାକିନୀରକ୍ଷୋଯକ୍ଷଗ୍ରହଭଯାପହମ୍ 178 ସାମ୍ରାଜ୍ଯସୁଖଦଂ ସର୍ଵସପତ୍ନମଦମର୍ଦନମ୍ ସମସ୍ତକଲହଧ୍ଵଂସି ଦଗ୍ଧବୀଜପ୍ରରୋହଣମ୍ 179 ଦୁଃସ୍ଵପ୍ନଶମନଂ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଵାମିଚିତ୍ତପ୍ରସାଦନମ୍ ଷଡ୍ଵର୍ଗାଷ୍ଟମହାସିଦ୍ଧିତ୍ରିକାଲଜ୍ଞାନକାରଣମ୍ 180

Iti vainayakam namnam sahasramidamiritam | Idam brahme muhurte yah pathati pratyaham narah || 171 || Karastham tasya sakalamaihikamushmikam sukham | Ayurarogyamaishvaryam dhairyam shauryam balam yashah || 172 || Medha prajna dhritih kantih saubhagyamabhirupata | Satyam daya kshama shantirdakshinyam dharmashilata || 173 || Jagatsamvananam vishvasamvado vedapatavam | Sabhapandityamaudaryam gambhiryam brahmavarchasam || 174 || Ojastejah kulam shilam pratapo viryamaryata | Jnanam vijnanamastikyam sthairyam vishvasata tatha || 175 || Dhanadhanyadivriddhishcha sakridasya japadbhavet | Vashyam chaturvidham vishvam japadasya prajayate || 176 || Rajno rajakalatrasya rajaputrasya mantrinah | Japyate yasya vashyarthe sa dasastasya jayate || 177 || Dharmarthakamamokshanamanayasena sadhanam | Shakinidakinirakshoyakshagrahabhayapaham || 178 || Samrajyasukhadam sarvasapatnamadamardanam | Samastakalahadhvamsi dagdhabijaprarohanam || 179 || Duhsvapnashamanam kruddhasvamichittaprasadanam | Shadvargashtamahasiddhitrikalajnanakaranam || 180 ||

ଅର୍ଥ:यहाँ फलश्रुति आरम्भ होती है: 'इस प्रकार विनायक के सहस्र नाम कहे गए। जो मनुष्य प्रतिदिन ब्राह्म-मुहूर्त में इनका पाठ करता है, उसके हाथ में इहलोक-परलोक का सम्पूर्ण सुख आ जाता है': आयु, आरोग्य, ऐश्वर्य, धैर्य, शौर्य, बल, यश, मेधा, प्रज्ञा, धृति, कान्ति, सौभाग्य, सुन्दरता, सत्य, दया, क्षमा, शान्ति, दाक्षिण्य, धर्मशीलता, जगत का वशीकरण, विश्व से संवाद, वेद-पाटव, सभा-पाण्डित्य, औदार्य, गाम्भीर्य और ब्रह्मवर्चस। एक बार के जप से भी धन-धान्य की वृद्धि होती है और चारों प्रकार का विश्व अनुकूल हो जाता है; राजा, राजपत्नी, राजपुत्र और मन्त्री वश में आते हैं। यह धर्म-अर्थ-काम-मोक्ष का अनायास साधन है; शाकिनी-डाकिनी-राक्षस-यक्ष-ग्रहों का भय हरता है; साम्राज्य-सुख देता है, समस्त शत्रुओं का मद मर्दन करता है, सब कलह नष्ट करता है, जले हुए बीजों को भी अंकुरित करता है; दुःस्वप्न शमन करता है, क्रुद्ध स्वामी का चित्त प्रसन्न करता है; षड्वर्ग, अष्ट महासिद्धियाँ और त्रिकाल-ज्ञान देता है।

ଶ୍ଳୋକ 21

ପରକୃତ୍ଯପ୍ରଶମନଂ ପରଚକ୍ରପ୍ରମର୍ଦନମ୍ ସଙ୍ଗ୍ରାମମାର୍ଗେ ସଵେଷାମିଦମେକଂ ଜଯାଵହମ୍ 181 ସର୍ଵଵନ୍ଧ୍ଯତ୍ଵଦୋଷଘ୍ନଂ ଗର୍ଭରକ୍ଷୈକକାରଣମ୍ ପଠ୍ଯତେ ପ୍ରତ୍ଯହଂ ଯତ୍ର ସ୍ତୋତ୍ରଂ ଗଣପତେରିଦମ୍ 182 ଦେଶେ ତତ୍ର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷମୀତଯୋ ଦୁରିତାନି ତଦ୍ଗେହଂ ଜହାତି ଶ୍ରୀର୍ଯତ୍ରାଯଂ ଜପ୍ଯତେ ସ୍ତଵଃ 183 କ୍ଷଯକୁଷ୍ଠପ୍ରମେହାର୍ଶଭଗନ୍ଦରଵିଷୂଚିକାଃ ଗୁଲ୍ମଂ ପ୍ଲୀହାନମଶମାନମତିସାରଂ ମହୋଦରମ୍ 184 କାସଂ ଶ୍ଵାସମୁଦାଵର୍ତଂ ଶୂଲଂ ଶୋଫାମଯୋଦରମ୍ ଶିରୋରୋଗଂ ଵମିଂ ହିକ୍କାଂ ଗଣ୍ଡମାଲାମରୋଚକମ୍ 185 ଵାତପିତ୍ତକଫଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵତ୍ରିଦୋଷଜନିତଜ୍ଵରମ୍ ଆଗନ୍ତୁଵିଷମଂ ଶୀତମୁଷ୍ଣଂ ଚୈକାହିକାଦିକମ୍ 186 ଇତ୍ଯାଦ୍ଯୁକ୍ତମନୁକ୍ତଂ ଵା ରୋଗଦୋଷାଦିସମ୍ଭଵମ୍ ସର୍ଵଂ ପ୍ରଶମଯତ୍ଯାଶୁ ସ୍ତୋତ୍ରସ୍ଯାସ୍ଯ ସକୃଜ୍ଜପଃ 187 ପ୍ରାପ୍ଯତେଽସ୍ଯ ଜପାତ୍ସିଦ୍ଧିଃ ସ୍ତ୍ରୀଶୂଦ୍ରୈଃ ପତିତୈରପି ସହସ୍ରନାମମନ୍ତ୍ରୋଽଯଂ ଜପିତଵ୍ଯଃ ଶୁଭାପ୍ତଯେ 188 ମହାଗଣପତେଃ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ସକାମଃ ପ୍ରଜପନ୍ନିଦମ୍ ଇଚ୍ଛଯା ସକଲାନ୍ ଭୋଗାନୁପଭୁଜ୍ଯେହ ପାର୍ଥିଵାନ୍ 189 ମନୋରଥଫଲୈର୍ଦିଵ୍ଯୈର୍ଵ୍ଯୋମଯାନୈର୍ମନୋରମୈଃ ଚନ୍ଦ୍ରେନ୍ଦ୍ରଭାସ୍କରୋପେନ୍ଦ୍ରବ୍ରହ୍ମଶର୍ଵାଦିସଦ୍ମସୁ 190

Parakrityaprashamanam parachakrapramardanam | Sangramamarge saveshamidamekam jayavaham || 181 || Sarvavandhyatvadoshaghnam garbharakshaikakaranam | Pathyate pratyaham yatra stotram ganapateridam || 182 || Deshe tatra na durbhikshamitayo duritani cha | Na tadgeham jahati shriryatrayam japyate stavah || 183 || Kshayakushthaprameharshabhagandaravishuchikah | Gulmam plihanamashamanamatisaram mahodaram || 184 || Kasam shvasamudavartam shulam shophamayodaram | Shirorogam vamim hikkam gandamalamarochakam || 185 || Vatapittakaphadvandvatridoshajanitajvaram | Agantuvishamam shitamushnam chaikahikadikam || 186 || Ityadyuktamanuktam va rogadoshadisambhavam | Sarvam prashamayatyashu stotrasyasya sakrijjapah || 187 || Prapyatesya japatsiddhih strishudraih patitairapi | Sahasranamamantroyam japitavyah shubhaptaye || 188 || Mahaganapateh stotram sakamah prajapannidam | Ichchhaya sakalan bhoganupabhujyeha parthivan || 189 || Manorathaphalairdivyairvyomayanairmanoramaih | Chandrendrabhaskaropendrabrahmasharvadisadmasu || 190 ||

ଅର୍ଥ:फल आगे कहे जाते हैं: यह पर-कृत्य (अभिचार) शान्त करता है, शत्रु-चक्र को कुचलता है; युद्ध-मार्ग में यह अकेला ही विजय दिलाता है। सब प्रकार के वन्ध्यत्व-दोष नष्ट करता है और गर्भ-रक्षा का एकमात्र कारण है। जिस देश में गणपति का यह स्तोत्र प्रतिदिन पढ़ा जाता है, वहाँ दुर्भिक्ष, ईतियाँ और दुरित नहीं होते; जहाँ यह स्तव जपा जाता है, उस घर को लक्ष्मी कभी नहीं छोड़तीं। यह रोगों की पूरी सूची हरता है — क्षय, कुष्ठ, प्रमेह, अर्श, भगन्दर, विषूचिका, गुल्म, प्लीहा, पथरी, अतिसार, महोदर, कास, श्वास, उदावर्त, शूल, शोथ, शिरोरोग, वमन, हिचकी, गण्डमाला, अरुचि, वात-पित्त-कफ और त्रिदोष के ज्वर, आगन्तुक और विषम ज्वर, शीत-उष्ण, एकाहिक आदि — कहे और अनकहे सब रोग-दोष इस स्तोत्र का एक जप शीघ्र शान्त कर देता है। इसकी सिद्धि सबके लिए खुली है — स्त्री, शूद्र और पतित भी इसके जप से सिद्धि पाते हैं। सकाम होकर जपने वाला इच्छानुसार सब पार्थिव भोग भोगकर दिव्य मनोरम विमानों से चन्द्र, इन्द्र, सूर्य, उपेन्द्र, ब्रह्मा और शर्व के लोकों में विहार करता है।

ଶ୍ଳୋକ 22

କାମରୂପଃ କାମଗତିଃ କାମଦଃ କାମଦେଶ୍ଵରଃ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଯଥେପ୍ସିତାନ୍ଭୋଗାନଭୀଷ୍ଟୈଃ ସହ ବନ୍ଧୁଭିଃ 191 ଗଣେଶାନୁଚରୋ ଭୂତ୍ଵା ଗଣୋ ଗଣପତିପ୍ରିଯଃ ନନ୍ଦୀଶ୍ଵରାଦିସାନନ୍ଦୈର୍ନନ୍ଦିତଃ ସକଲୈର୍ଗଣୈଃ 192 ଶିଵାଭ୍ଯାଂ କୃପଯା ପୁତ୍ରନିର୍ଵିଶେଷଂ ଲାଲିତଃ ଶିଵଭକ୍ତଃ ପୂର୍ଣକାମୋ ଗଣେଶ୍ଵରଵରାତ୍ପୁନଃ 193 ଜାତିସ୍ମରୋ ଧର୍ମପରଃ ସାର୍ଵଭୌମୋଽଭିଜାଯତେ ନିଷ୍କାମସ୍ତୁ ଜପନ୍ନିତ୍ଯଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ଵିଘ୍ନେଶତତ୍ପରଃ 194 ଯୋଗସିଦ୍ଧିଂ ପରାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଜ୍ଞାନଵୈରାଗ୍ଯସଂଯୁତଃ ନିରନ୍ତରେ ନିରାବାଧେ ପରମାନନ୍ଦସଞ୍ଜ୍ଞିତେ 195 ଵିଶ୍ଵୋତ୍ତୀର୍ଣେ ପରେ ପୂର୍ଣେ ପୁନରାଵୃତ୍ତିଵର୍ଜିତେ ଲୀନୋ ଵୈନାଯକେ ଧାମ୍ନି ରମତେ ନିତ୍ଯନିର୍ଵୃତେ 196 ଯୋ ନାମଭିର୍ହୁତୈର୍ଦତ୍ତୈଃ ପୂଜଯେଦର୍ଚଯେ​ଏନ୍ନରଃ ରାଜାନୋ ଵଶ୍ଯତାଂ ଯାନ୍ତି ରିପଵୋ ଯାନ୍ତି ଦାସତାମ୍ 197 ତସ୍ଯ ସିଧ୍ଯନ୍ତି ମନ୍ତ୍ରାଣାଂ ଦୁର୍ଲଭାଶ୍ଚେଷ୍ଟସିଦ୍ଧଯଃ ମୂଲମନ୍ତ୍ରାଦପି ସ୍ତୋତ୍ରମିଦଂ ପ୍ରିଯତମଂ ମମ 198 ନଭସ୍ଯେ ମାସି ଶୁକ୍ଲାଯାଂ ଚତୁର୍ଥ୍ଯାଂ ମମ ଜନ୍ମନି ଦୂର୍ଵାଭିର୍ନାମଭିଃ ପୂଜାଂ ତର୍ପଣଂ ଵିଧିଵଚ୍ଚରେତ୍ 199 ଅଷ୍ଟଦ୍ରଵ୍ଯୈର୍ଵିଶେଷେଣ କୁର୍ଯାଦ୍ଭକ୍ତିସୁସଂଯୁତଃ ତସ୍ଯେପ୍ସିତଂ ଧନଂ ଧାନ୍ଯମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ଵିଜଯୋ ଯଶଃ 200

Kamarupah kamagatih kamadah kamadeshvarah | Bhuktva yathepsitanbhoganabhishtaih saha bandhubhih || 191 || Ganeshanucharo bhutva gano ganapatipriyah | Nandishvaradisanandairnanditah sakalairganaih || 192 || Shivabhyam kripaya putranirvishesham cha lalitah | Shivabhaktah purnakamo ganeshvaravaratpunah || 193 || Jatismaro dharmaparah sarvabhaumobhijayate | Nishkamastu japannityam bhaktya vighneshatatparah || 194 || Yogasiddhim param prapya jnanavairagyasamyutah | Nirantare nirabadhe paramanandasanjnite || 195 || Vishvottirne pare purne punaravrittivarjite | Lino vainayake dhamni ramate nityanirvrite || 196 || Yo namabhirhutairdattaih pujayedarchayeennarah | Rajano vashyatam yanti ripavo yanti dasatam || 197 || Tasya sidhyanti mantranam durlabhashcheshtasiddhayah | Mulamantradapi stotramidam priyatamam mama || 198 || Nabhasye masi shuklayam chaturthyam mama janmani | Durvabhirnamabhih pujam tarpanam vidhivachcharet || 199 || Ashtadravyairvisheshena kuryadbhaktisusamyutah | Tasyepsitam dhanam dhanyamaishvaryam vijayo yashah || 200 ||

ଅର୍ଥ:कामरूप और कामगति होकर, इष्ट बन्धुओं सहित यथेच्छ भोग भोगकर, पाठक गणेश का अनुचर बन जाता है — गणपति का प्रिय गण, नन्दीश्वर आदि समस्त गणों से आनन्दपूर्वक अभिनन्दित, और शिव-पार्वती द्वारा अपने पुत्र के समान कृपा से दुलारा हुआ। पूर्णकाम शिवभक्त होकर वह गणेश्वर के वर से पुनः जातिस्मर (पूर्वजन्मों का स्मरण रखने वाला), धर्मपरायण और सार्वभौम सम्राट होता है। और जो निष्काम होकर भक्ति से नित्य जप करता है, विघ्नेश में तत्पर — वह ज्ञान-वैराग्य से युक्त परम योगसिद्धि पाकर उस वैनायक धाम में लीन हो जाता है जो निरन्तर, निराबाध, परमानन्द नामक, विश्व से परे, पूर्ण और पुनरावृत्ति-रहित है — वहाँ नित्य तृप्त होकर रमण करता है। जो इन नामों से हवन, दान और पूजन-अर्चन करता है — राजा उसके वश में आते हैं, शत्रु दास बन जाते हैं; उसे मन्त्रों की दुर्लभ इष्ट-सिद्धियाँ प्राप्त होती हैं। भगवान कहते हैं: 'यह स्तोत्र मुझे मेरे मूलमन्त्र से भी प्रियतर है। भाद्रपद शुक्ल चतुर्थी को — मेरे जन्मदिन पर — दूर्वा और इन नामों से विधिवत् पूजा-तर्पण करे, विशेषतः अष्टद्रव्यों से भक्तिपूर्वक — तो वर्ष भर विघ्नराज उसके इष्ट अर्थ सिद्ध करेंगे; उसे धन, धान्य, ऐश्वर्य, विजय और यश निश्चित मिलेगा।'

ଶ୍ଳୋକ 23

ଭଵିଷ୍ଯତି ସନ୍ଦେହଃ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରାଦିକଂ ସୁଖମ୍ ଇଦଂ ପ୍ରଜପିତଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ପଠିତଂ ଶ୍ରାଵିତଂ ଶ୍ରୁତମ୍ 201 ଵ୍ଯାକୃତଂ ଚର୍ଚିତଂ ଧ୍ଯାତଂ ଵିମୃଷ୍ଟମଭିଵନ୍ଦିତମ୍ ଇହାମୁତ୍ର ଵିଶ୍ଵେଷାଂ ଵିଶ୍ଵୈଶ୍ଵର୍ଯପ୍ରଦାଯକମ୍ 202 ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦଚାରିଣାପ୍ଯେଷ ଯେନ ସନ୍ଧାର୍ଯତେ ସ୍ତଵଃ ରକ୍ଷ୍ଯତେ ଶିଵୋଦ୍ଭୂତୈର୍ଗଣୈରଧ୍ଯଷ୍ଟକୋଟିଭିଃ 203 ଲିଖିତଂ ପୁସ୍ତକସ୍ତୋତ୍ରଂ ମନ୍ତ୍ରଭୂତଂ ପ୍ରପୂଜଯେତ୍ ତତ୍ର ସର୍ଵୋତ୍ତମା ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସନ୍ନିଧତ୍ତେ ନିରନ୍ତରମ୍ 204 ଦାନୈରଶେଷୈରଖିଲୈର୍ଵ୍ରତୈଶ୍ଚ ତୀର୍ଥୈରଶେଷୈରଖିଲୈର୍ମଖୈଶ୍ଚ ତତ୍ଫଲଂ ଵିନ୍ଦତି ଯଦ୍ଗଣେଶସହସ୍ରନାମସ୍ମରଣେନ ସଦ୍ଯଃ 205 ଏତନ୍ନାମ୍ନାଂ ସହସ୍ରଂ ପଠତି ଦିନମଣୌ ପ୍ରତ୍ଯହମ୍ପ୍ରୋଜ୍ଜିହାନେ ସାଯଂ ମଧ୍ଯନ୍ଦିନେ ଵା ତ୍ରିଷଵଣମଥଵା ସନ୍ତତଂ ଵା ଜନୋ ଯଃ ସ୍ଯାଦୈଶ୍ଵର୍ଯଧୁର୍ଯଃ ପ୍ରଭଵତି ଵଚସାଂ କୀର୍ତିମୁଚ୍ଚୈସ୍ତନୋତି ଦାରିଦ୍ର୍ଯଂ ହନ୍ତି ଵିଶ୍ଵଂ ଵଶଯତି ସୁଚିରଂ ଵର୍ଧତେ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରୈଃ 206 ଅକିଞ୍ଚନୋପ୍ଯେକଚିତ୍ତୋ ନିଯତୋ ନିଯତାସନଃ ପ୍ରଜପଂଶ୍ଚତୁରୋ ମାସାନ୍ ଗଣେଶାର୍ଚନତତ୍ପରଃ 207 ଦରିଦ୍ରତାଂ ସମୁନ୍ମୂଲ୍ଯ ସପ୍ତଜନ୍ମାନୁଗାମପି ଲଭତେ ମହତୀଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀମିତ୍ଯାଜ୍ଞା ପାରମେଶ୍ଵରୀ 208 ଆଯୁଷ୍ଯଂ ଵୀତରୋଗଂ କୁଲମତିଵିମଲଂ ସମ୍ପଦଶ୍ଚାର୍ତିନାଶଃ କୀର୍ତିର୍ନିତ୍ଯାଵଦାତା ଭଵତି ଖଲୁ ନଵା କାନ୍ତିରଵ୍ଯାଜଭଵ୍ଯା ପୁତ୍ରାଃ ସନ୍ତଃ କଲତ୍ରଂ ଗୁଣଵଦଭିମତଂ ଯଦ୍ଯଦନ୍ଯଚ୍ଚ ତତ୍ତ - ନ୍ନିତ୍ଯଂ ଯଃ ସ୍ତୋତ୍ରମେତତ୍ ପଠତି ଗଣପତେସ୍ତସ୍ଯ ହସ୍ତେ ସମସ୍ତମ୍ 209 ଗଣଞ୍ଜଯୋ ଗଣପତିର୍ହେରମ୍ବୋ ଧରଣୀଧରଃ ମହାଗଣପତିର୍ବୁଦ୍ଧିପ୍ରିଯଃ କ୍ଷିପ୍ରପ୍ରସାଦନଃ 210

Bhavishyati na sandehah putrapautradikam sukham | Idam prajapitam stotram pathitam shravitam shrutam || 201 || Vyakritam charchitam dhyatam vimrishtamabhivanditam | Ihamutra cha vishvesham vishvaishvaryapradayakam || 202 || Svachchhandacharinapyesha yena sandharyate stavah | Sa rakshyate shivodbhutairganairadhyashtakotibhih || 203 || Likhitam pustakastotram mantrabhutam prapujayet | Tatra sarvottama lakshmih sannidhatte nirantaram || 204 || Danairasheshairakhilairvrataishcha tirthairasheshairakhilairmakhaishcha | Na tatphalam vindati yadganeshasahasranamasmaranena sadyah || 205 || Etannamnam sahasram pathati dinamanau pratyahamprojjihane Sayam madhyandine va trishavanamathava santatam va jano yah | Sa syadaishvaryadhuryah prabhavati vachasam kirtimuchchaistanoti Daridryam hanti vishvam vashayati suchiram vardhate putrapautraih || 206 || Akinchanopyekachitto niyato niyatasanah | Prajapamshchaturo masan ganesharchanatatparah || 207 || Daridratam samunmulya saptajanmanugamapi | Labhate mahatim lakshmimityajna parameshvari || 208 || Ayushyam vitarogam kulamativimalam sampadashchartinashah Kirtirnityavadata bhavati khalu nava kantiravyajabhavya | Putrah santah kalatram gunavadabhimatam yadyadanyachcha tatta - Nnityam yah stotrametat pathati ganapatestasya haste samastam || 209 || Gananjayo ganapatirherambo dharanidharah | Mahaganapatirbuddhipriyah kshipraprasadanah || 210 ||

ଅର୍ଥ:वचन पूर्ण होता है: पुत्र-पौत्रादि का सुख निःसन्देह मिलेगा। यह स्तोत्र — जपा, पढ़ा, सुनाया, सुना, व्याख्यात, चर्चित, ध्यात, विमृष्ट या अभिवन्दित — इहलोक और परलोक में सबको विश्व का ऐश्वर्य देता है। स्वच्छन्द विचरने वाला भी यदि इस स्तव को धारण करता है, तो शिव से उत्पन्न आठ कोटि गण उसकी रक्षा करते हैं। स्तोत्र की लिखित पुस्तक को मन्त्र-स्वरूप मानकर पूजे — वहाँ सर्वोत्तमा लक्ष्मी निरन्तर निवास करती हैं। समस्त दानों, व्रतों, तीर्थों और यज्ञों से भी वह फल नहीं मिलता जो गणेश-सहस्रनाम के स्मरण से तत्काल मिल जाता है। जो सूर्योदय पर, सन्ध्या या मध्याह्न में, त्रिकाल अथवा निरन्तर इन सहस्र नामों का पाठ करता है — वह ऐश्वर्य में अग्रणी और वाणी का स्वामी होता है, ऊँची कीर्ति फैलाता है, दारिद्र्य का नाश करता है, विश्व को वश में करता है और पुत्र-पौत्रों सहित चिरकाल बढ़ता है। अकिञ्चन भी — एकाग्रचित्त, नियमित, स्थिर आसन वाला — गणेश-अर्चन में तत्पर होकर चार मास जप करे, तो सात जन्मों से पीछा करती दरिद्रता को भी जड़ से उखाड़कर महती लक्ष्मी पाता है — यही परमेश्वर की आज्ञा है। नीरोग दीर्घायु, अति निर्मल कुल, सम्पदा, पीड़ा का नाश, नित्य उज्ज्वल कीर्ति, सहज नवीन कान्ति, सज्जन पुत्र, गुणवती प्रिय पत्नी — जो भी और हो, वह सब इस स्तोत्र के नित्य पाठक के हाथ में है। फिर इक्कीस नामों की माला आरम्भ होती है: गणञ्जय, गणपति, हेरम्ब, धरणीधर, महागणपति, बुद्धिप्रिय, क्षिप्रप्रसादन —

ଶ୍ଳୋକ 24

ଅମୋଘସିଦ୍ଧିରମୃତମନ୍ତ୍ରଶ୍ଚିନ୍ତାମଣିର୍ନିଧିଃ ସୁମଙ୍ଗଲୋ ବୀଜମାଶାପୂରକୋ ଵରଦଃ କଲଃ 211 କାଶ୍ଯପୋ ନନ୍ଦନୋ ଵାଚାସିଦ୍ଧୋ ଢୁଣ୍ଢିର୍ଵିନାଯକଃ ମୋଦକୈରେଭିରତ୍ରୈକଵିଂଶତ୍ଯା ନାମଭିଃ ପୁମାନ୍ 212 ଉପାଯନଂ ଦଦେଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ମତ୍ପ୍ରସାଦଂ ଚିକୀର୍ଷତି ଵତ୍ସରଂ ଵିଘ୍ନରାଜୋଽସ୍ଯ ତଥ୍ଯମିଷ୍ଟାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ 213 ଯଃ ସ୍ତୌତି ମଦ୍ଗତମନା ମମାରାଧନତତ୍ପରଃ ସ୍ତୁତୋ ନାମ୍ନା ସହସ୍ରେଣ ତେନାହଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ 214 ନମୋ ନମଃ ସୁରଵରପୂଜିତାଙ୍ଘ୍ରଯେ ନମୋ ନମୋ ନିରୁପମମଙ୍ଗଲାତ୍ମନେ ନମୋ ନମୋ ଵିପୁଲଦଯୈକସିଦ୍ଧଯେ ନମୋ ନମଃ କରିକଲଭାନନାଯ ତେ 215 କିଙ୍କିଣୀଗଣରଚିତଚରଣଃ ପ୍ରକଟିତଗୁରୁମିତଚାରୁକରଣଃ ମଦଜଲଲହରୀକଲିତକପୋଲଃ ଶମଯତୁ ଦୁରିତଂ ଗଣପତିନାମ୍ନା 216 ଇତି ଶ୍ରୀଗଣେଶପୁରାଣେ ଉପାସନାଖଣ୍ଡେ ଈଶ୍ଵରଗଣେଶସଂଵାଦେ ଗଣେଶସହସ୍ରନାମସ୍ତୋତ୍ରଂ ନାମ ଷଟ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶୋଧ୍ଯାଯଃ

Amoghasiddhiramritamantrashchintamanirnidhih | Sumangalo bijamashapurako varadah kalah || 211 || Kashyapo nandano vachasiddho dhundhirvinayakah | Modakairebhiratraikavimshatya namabhih puman || 212 || Upayanam dadedbhaktya matprasadam chikirshati | Vatsaram vighnarajosya tathyamishtarthasiddhaye || 213 || Yah stauti madgatamana mamaradhanatatparah | Stuto namna sahasrena tenaham natra samshayah || 214 || Namo namah suravarapujitanghraye Namo namo nirupamamangalatmane | Namo namo vipuladayaikasiddhaye Namo namah karikalabhananaya te || 215 || Kinkiniganarachitacharanah Prakatitagurumitacharukaranah | Madajalalaharikalitakapolah Shamayatu duritam ganapatinamna || 216 || || Iti shriganeshapurane upasanakhande ishvaraganeshasamvade Ganeshasahasranamastotram nama shatchatvarimshodhyayah ||

ଅର୍ଥ:— अमोघसिद्धि, अमृतमन्त्र, चिन्तामणि, निधि, सुमङ्गल, बीज, आशापूरक, वरद, कल, काश्यप, नन्दन, वाचासिद्ध, ढुण्ढि और विनायक। जो भक्तिपूर्वक इन इक्कीस नामों के साथ मोदकों का उपहार अर्पित करता है, मेरी प्रसन्नता चाहता हुआ — उसके इष्ट अर्थ विघ्नराज वर्ष भर में सत्य ही सिद्ध करेंगे। जो मुझमें मन लगाकर, मेरी आराधना में तत्पर होकर स्तुति करता है — इन सहस्र नामों से स्तुत होकर मैं उससे प्रसन्न होता हूँ, इसमें संशय नहीं। अन्तिम वन्दना: 'नमो नमः — देवश्रेष्ठों से पूजित चरणों वाले को; नमो नमः — अनुपम मङ्गल-स्वरूप को; नमो नमः — विपुल दया की एकमात्र सिद्धि को; नमो नमः — करि-कलभ (गज-शावक) मुख वाले तुझको। जिनके चरणों में किङ्किणियाँ बजती हैं, जिनकी सुन्दर चेष्टाएँ अपार गुरुता प्रकट करती हैं, जिनके कपोल मद-जल की लहरों से भीगे हैं — वे गणपति अपने नाम से ही समस्त पाप-दुरित शान्त करें।' इस प्रकार श्रीगणेश पुराण के उपासनाखण्ड में ईश्वर-गणेश संवाद में गणेश-सहस्रनाम-स्तोत्र नामक छियालीसवाँ अध्याय पूर्ण हुआ।

ଶବ୍ଦ-ଶବ୍ଦ ଅର୍ଥ

ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣିବାକୁ ଯେକୌଣସି ଶବ୍ଦରେ କ୍ଲିକ୍ କରନ୍ତୁ

ଗଣେଶ୍ଵରଃ🔊GaneshvarahLord of the ganas (Shiva's hosts)
ଏକଦନ୍ତଃ🔊EkadantahThe single-tusked one
ଵକ୍ରତୁଣ୍ଡଃ🔊VakratundahHe of the curved trunk
ମହୋଦରଃ🔊MahodarahThe great-bellied one, containing all worlds
ଵିଘ୍ନନାଶନଃ🔊VighnanashanahDestroyer of obstacles
ଵିନାଯକଃ🔊VinayakahThe supreme leader, without a master above him
ହେରମ୍ବଃ🔊HerambahProtector of the weak, the boastful hero
ଗଜାନନଃ🔊GajananahThe elephant-faced one
ମୂଷକଵାହନଃ🔊MushakavahanahHe whose mount is the mouse
ସିଦ୍ଧିଵିନାଯକଃ🔊SiddhivinayakahThe lord who grants accomplishment (siddhi)
ଚିନ୍ତାମଣିଃ🔊ChintamanihThe wish-fulfilling jewel
ଲମ୍ବୋଦରଃ🔊LambodarahHe of the pendant belly
ବୁଦ୍ଧିପ୍ରିଯଃ🔊BuddhipriyahLover of wisdom and intellect
ଲଡ୍ଡୁକପ୍ରିଯଃ🔊LaddukapriyahHe who is fond of laddus (sweet offerings)

गणपति सहस्रनाम स्तोत्रम् ପାଠର ଲାଭ

The Ganesha Purana declares it the supreme remover of obstacles — even Shiva chanted it before conquering Tripura

Daily recitation at brahma-muhurta is said to grant health, long life, wealth, eloquence and fame

Traditionally chanted for victory in undertakings, protection of the womb, and removal of poverty

Its phalashruti promises relief from a vast catalogue of diseases and fears

Reciting it on Ganesha Chaturthi with durva grass and modakas is considered especially powerful

Open to all — the text itself says its siddhi is attainable by everyone, regardless of station

Nishkama (desireless) recitation leads to supreme yoga-siddhi and absorption in the Vainayaka abode

गणपति सहस्रनाम स्तोत्रम् ପାଠ ବିଧି

ଜପ ସଂଖ୍ୟା1ଥର
ଉତ୍ତମ ସମୟBrahma muhurta (early morning); especially auspicious on Chaturthi tithi, Wednesdays, and Ganesha Chaturthi

Begin with a bath and a clean seat facing east. Perform the karanyasa and anganyasa as given in the text, meditate on the dhyana verse of the red-hued, elephant-faced Lord, and then recite the thousand names with an unhurried, devoted mind. Offer durva grass, red flowers and modakas if possible. The phalashruti recommends daily recitation at brahma-muhurta; on Ganesha Chaturthi, worship with the names and eight offering substances is prescribed by the text itself. If time is short, the twenty-one names listed at the end (Gananjaya, Ganapati, Heramba...) may be recited with modaka offerings.

ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ

ଏହି ପୃଷ୍ଠାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ गणपति सहस्रनाम स्तोत्रम् ଓଡ଼ିଆ ଲିପିରେ ଦିଆଯାଇଛି — ସେହି ମୂଳ ଶ୍ଳୋକ, ଅକ୍ଷର-ଅକ୍ଷର ଲିପ୍ୟନ୍ତରିତ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆପଣ ସହଜରେ ପଢ଼ି ଜପ କରିପାରିବେ। ଯେକୌଣସି ଧାଡ଼ି (କିମ୍ବା ▶ ବଟନ୍) ଛୁଇଁ ତାହାର ପାଠ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ହଁ — କେବଳ ଲିପି ବଦଳେ; ଶବ୍ଦ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଅର୍ଥ ମୂଳ ହିଁ ରହେ। ଏହି ପୃଷ୍ଠାର ଶ୍ଳୋକ-ଶ୍ଳୋକ ଅର୍ଥ, ଲାଭ ଓ ପାଠ ବିଧି ସମାନ ଭାବେ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ।
It is a hymn of one thousand names of Maha Ganapati from the Ganesha Purana (Upasana Khanda, chapter 46), taught as a dialogue in which Ganapati himself reveals the names. It praises Ganesha as the supreme reality — the cosmos, the letters, the numbers and time itself — and is chanted to remove every obstacle.
From the Upasana Khanda of the Ganesha Purana, one of the two main Puranas devoted to Ganesha. The frame story tells that Shiva himself was obstructed while setting out to destroy Tripura because he had not worshipped Ganesha first; when he did, Mahaganapati taught this thousand-name hymn.
Like the Vishnu and Lalita Sahasranamas it lists a thousand names, but it is distinctive in organising many names around the letters of the alphabet and the numbers one to a crore, presenting Ganesha as the substance of language, mathematics, time and all scriptures.
The text itself recommends daily recitation at brahma-muhurta (before dawn). Chaturthi tithi — especially Ganesha Chaturthi in the month of Bhadrapada — is singled out for special worship with durva grass, modakas and the eight substances.
Yes. The phalashruti explicitly states that its accomplishment is available to everyone — the text names women, shudras and even the fallen as fit reciters — making it one of the most inclusive of the great sahasranama traditions.

ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ପଢ଼ନ୍ତୁ

ଉପଯୋଗୀ ଲାଗିଲା କି? ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ସହ ବାଣ୍ଟନ୍ତୁ 🙏

Share:

ସମ୍ପୂର୍ଣ गणपति सहस्रनाम स्तोत्रम् ଶ୍ଳୋକ-ଶ୍ଳୋକ ଅର୍ଥ ସହିତ ପଢ଼ନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ଅଧିକ ପବିତ୍ର ପାଠ ଦେଖନ୍ତୁ