ਮਨ੍ਤ੍ਰ ਪੁਸ਼੍ਪਮ੍
मन्त्र पुष्पम् in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
ਮੰਤਰ ਪੁਸ਼ਪਮ੍ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੇ ਤੈਤ੍ਤਿਰੀਯ ਆਰਣ੍ਯਕ ਦਾ ਇੱਕ ਵੈਦਿਕ ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਵੱਡੇ ਵੈਦਿਕ ਯਜ੍ਞ ਤੇ ਮੰਦਰ ਪੂਜਾ ਦੇ ਸਮਾਪਨ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਲ, ਅਗਨੀ, ਵਾਯੂ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੇ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਪਰਸਪਰ ਸੰਬੰਧ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ 'ਯ ਏਵੰ ਵੇਦ' (ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ) ਕਹਿ ਕੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸੂਕਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Taittiriya Aranyaka (Yajurveda) · Vedic Rishis · 1200-800 BCE
ਮੰਤਰ ਪੁਸ਼ਪਮ੍ ਤੈਤ੍ਤਿਰੀਯ ਆਰਣ੍ਯਕ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦਾ ਉਹ ਭਾਗ ਹੈ ਜੋ ਜੰਗਲ (ਅਰਣ੍ਯ) ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੇ ਚਿੰਤਨ ਦੌਰਾਨ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਰਚਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ-ਤੱਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਪਰਸਪਰ ਸੰਬੰਧ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਕਿਵੇਂ ਜਲ, ਅਗਨੀ, ਵਾਯੂ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਸਭ ਪਰਸਪਰ ਨਿਰਭਰ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ-ਏਕਤਾ ਦੀ ਇਹ ਸਮਝ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ 'ਪੁਸ਼ਪ' ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸੇ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ, ਸਰਵਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਰਪਣ ਵਜੋਂ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਨ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ — ਤਿਰੁਪਤੀ, ਮਦੁਰੈ, ਰਾਮੇਸ਼ਵਰਮ, ਸ਼੍ਰੀਰੰਗਮ — ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਭਗਤ ਹਰ ਵੱਡੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਸਮਾਪਨ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਮੰਤਰ ਪੁਸ਼ਪਮ੍ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਧੁਨੀ-ਸੰਰਚਿਤ ਮੰਦਰ-ਮੰਡਪਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵੈਦਿਕ ਮੰਤਰ ਦਾ ਸਮੂਹਿਕ ਸਪੰਦਨ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਗੂੰਜ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਗਤ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਦਿਵਯ ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਕੰਬਦਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। 'ਯ ਏਵੰ ਵੇਦ' (ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਵੈਦਿਕ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ — ਇਸ ਮੰਤਰ ਦੇ ਅਰਥ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਸਮੁੱਚੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਜਿਹਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ ਜਪੋ
ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੂਰਾ ਪਾਠ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ੴ ਯੋ ऽਪਾਂ ਪੁਸ਼੍ਪਂ ਵੇਦ ਪੁਸ਼੍ਪਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਜਾਵਾਨ੍ ਪਸ਼ੁਮਾਨ੍ ਭਵਤਿ। ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾ ਵਾ ਅਪਾਂ ਪੁਸ਼੍ਪਮ੍। ਪੁਸ਼੍ਪਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਜਾਵਾਨ੍ ਪਸ਼ੁਮਾਨ੍ ਭਵਤਿ। ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ ।
Om Yo Apaam Pushpam Veda Pushpavaan Prajavaan Pashumaan Bhavati Chandrama Va Apaam Pushpam Pushpavaan Prajavaan Pashumaan Bhavati Ya Evam Veda
ਅਰਥ:ਜੋ ਜਲ ਦੇ ਪੁਸ਼ਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁਸ਼ਪਵਾਨ, ਪ੍ਰਜਾਵਾਨ ਤੇ ਪਸ਼ੂਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਜਲ ਦਾ ਪੁਸ਼ਪ ਹੈ — ਜੋ ਇਉਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਯੋ ऽਪਾਮਾਯਤਨਂ ਵੇਦ ਆਯਤਨਵਾਨ੍ ਭਵਤਿ। ਅਗ੍ਨਿਰ੍ਵਾ ਅਪਾਮਾਯਤਨਮ੍। ਆਯਤਨਵਾਨ੍ ਭਵਤਿ। ਯੋ ऽਗ੍ਨੇਰਾਯਤਨਂ ਵੇਦ ਆਯਤਨਵਾਨ੍ ਭਵਤਿ। ਆਪੋ ਵਾ ਅਗ੍ਨੇਰਾਯਤਨਮ੍। ਆਯਤਨਵਾਨ੍ ਭਵਤਿ। ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ ।
Yo Apaam Aayatanam Veda Aayatanavaan Bhavati Agnirvaa Apaam Aayatanam Aayatanavaan Bhavati Yo Agner Aayatanam Veda Aayatanavaan Bhavati Aapo Vaa Agner Aayatanam Aayatanavaan Bhavati Ya Evam Veda
ਅਰਥ:ਜੋ ਜਲ ਦੇ ਆਯਤਨ (ਆਧਾਰ) ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਗਨੀ ਜਲ ਦਾ ਆਯਤਨ ਹੈ — ਜੋ ਇਉਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਅਗਨੀ ਦੇ ਆਯਤਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਲ ਅਗਨੀ ਦਾ ਆਯਤਨ ਹੈ — ਜੋ ਇਉਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯੋ ऽਪਾਮਾਯਤਨਂ ਵੇਦ ਆਯਤਨਵਾਨ੍ ਭਵਤਿ। ਵਾਯੁਰ੍ਵਾ ਅਪਾਮਾਯਤਨਮ੍। ਆਯਤਨਵਾਨ੍ ਭਵਤਿ। ਯੋ ਵਾਯੋਰਾਯਤਨਂ ਵੇਦ ਆਯਤਨਵਾਨ੍ ਭਵਤਿ। ਆਪੋ ਵੈ ਵਾਯੋਰਾਯਤਨਮ੍। ਆਯਤਨਵਾਨ੍ ਭਵਤਿ। ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ ।
Yo Apaam Aayatanam Veda Aayatanavaan Bhavati Vaayurvaa Apaam Aayatanam Aayatanavaan Bhavati Yo Vayor Aayatanam Veda Aayatanavaan Bhavati Aapo Vai Vayor Aayatanam Aayatanavaan Bhavati Ya Evam Veda
ਅਰਥ:ਜੋ ਜਲ ਦੇ ਆਯਤਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਵਾਯੂ ਜਲ ਦਾ ਆਯਤਨ ਹੈ — ਜੋ ਇਉਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਵਾਯੂ ਦੇ ਆਯਤਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਲ ਵਾਯੂ ਦਾ ਆਯਤਨ ਹੈ — ਜੋ ਇਉਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
मन्त्र पुष्पम् ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਹਰ ਵੱਡੇ ਵੈਦਿਕ ਯਜ੍ਞ ਤੇ ਮੰਦਰ ਪੂਜਾ ਦੇ ਸਮਾਪਨ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ — ਜਲ, ਅਗਨੀ, ਵਾਯੂ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ — ਦੀ ਪਰਸਪਰ ਜੁੜੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ
'ਯ ਏਵੰ ਵੇਦ' — ਜੋ ਇਸ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਰਵ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ
ਦੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਰ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵੈਦਿਕ ਸੂਕਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ
ਵਿਸ਼ਵ-ਨਿਯਮਾਂ ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਯਮ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਮਝ ਦਿੰਦਾ ਹੈ
ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਭੌਤਿਕ ਤੇ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ
मन्त्र पुष्पम् ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਮੰਤਰ ਪੁਸ਼ਪਮ੍ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਜਾ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਪ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਪ ਲਓ, ਮੰਤਰ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੋ, ਤੇ ਪੁਸ਼ਪ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਪਿਤ ਕਰੋ। ਦੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੁੱਚੀ ਸੰਗਤ ਇਸ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਪੜ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਨਿੱਜੀ ਸਾਧਨਾ ਲਈ, ਇਸ ਦੇ ਅਰਥ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾਲ 3 ਵਾਰ ਪੜ੍ਹੋ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ मन्त्र पुष्पम् ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ