മുചുകുന്ദ സ്തുതി
मुचुकुन्द स्तुति in Malayalam · മലയാളം
നിങ്ങളുടെ ഭാഷ/ലിപിയിൽ വായിക്കൂ
ഉത്ഭവം & കഥ
Srimad Bhagavata Purana, Canto 10, Chapter 51, verses 46–57 (Mucukunda-stuti) · Sage Veda-Vyasa (as spoken by King Mucukunda) · Classical Puranic era
When the barbarian king Kalayavana attacked Mathura, Lord Krishna lured him into a dark mountain cave where the ancient king Mucukunda lay sleeping. Long ago Mucukunda had aided the demigods in war and, exhausted, was granted the boon of undisturbed sleep, with the power to reduce to ashes anyone who woke him. Kalayavana, mistaking the sleeping king for Krishna, kicked him; Mucukunda awoke, and his angry glance burned the demon to ashes. Then the king beheld the effulgent form of Lord Krishna and, recognizing Him as the Supreme Lord, offered this heartfelt prayer of detachment and surrender. The Lord blessed him to perform austerity and attain Him in his next life.
✦ ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ പറഞ്ഞതുപോലെ
By the boon recorded in the Bhagavata, the mere glance of the awakened Mucukunda instantly reduced the mighty demon Kalayavana to ashes — accomplishing what whole armies could not, and showing that the Lord arranges even a sleeping devotee's awakening for a divine purpose. Mucukunda then walked out of the cave a transformed soul, his ages of kingship dissolved into longing for God alone.
അർഥസഹിതം പൂർണ പാഠം
ഏതെങ്കിലും വരിയിലോ ▶ ബട്ടണിലോ തൊട്ട് കേൾക്കൂ
ലബ്ധ്വാ ജനോ ദുര്ലഭമത്ര മാനുഷം കഥഞ്ചിദവ്യങ്ഗമയത്നതോഽനഘ । പാദാരവിന്ദം ന ഭജത്യസന്മതി- ര്ഗൃഹാന്ധകൂപേ പതിതോ യഥാ പശുഃ ॥ ൪൬ ॥
labdhvā jano durlabham atra mānuṣaṃ kathañcid avyaṅgam ayatnato 'nagha | pādāravindaṃ na bhajaty asan-matir gṛhāndha-kūpe patito yathā paśuḥ || 46 ||
അർഥം:हे निष्पाप प्रभो! इस दुर्लभ एवं पूर्ण मनुष्य-शरीर को अनायास पाकर भी जो मूढ़बुद्धि मनुष्य आपके चरणकमलों का भजन नहीं करता, वह गृहस्थी के अन्धे कुएँ में गिरे पशु के समान है।
മമൈഷ കാലോഽജിത നിഷ്ഫലോ ഗതോ രാജ്യശ്രിയോന്നദ്ധമദസ്യ ഭൂപതേഃ । മര്ത്യാത്മബുദ്ധേഃ സുതദാരകോശഭൂഷ്വ് ആസജ്ജമാനസ്യ ദുരന്തചിന്തയാ ॥ ൪൭ ॥
mamaiṣa kālo 'jita niṣphalo gato rājya-śriyonnaddha-madasya bhū-pateḥ | martyātma-buddheḥ suta-dāra-kośa-bhūṣv āsajjamānasya duranta-cintayā || 47 ||
അർഥം:हे अजित! मेरा यह समय व्यर्थ बीत गया; क्योंकि राज्य-लक्ष्मी के मद से उन्मत्त, इस मर्त्य देह को ही आत्मा मानने वाला मैं, पुत्र, स्त्री, कोश और भूमि में आसक्त रहकर अनन्त चिन्ता से ग्रस्त रहा।
കലേവരേഽസ്മിന്ഘടകുഡ്യസന്നിഭേ നിരൂഢമാനോ നരദേവ ഇത്യഹമ് । വൃതോ രഥേഭാശ്വപദാത്യനീകപൈ- ര്ഗാം പര്യടംസ്ത്വാഗണയന്സുദുര്മദഃ ॥ ൪൮ ॥
kalevare 'smin ghaṭa-kuḍya-sannibhe nirūḍha-māno nara-deva ity aham | vṛto rathebhāśva-padāty-anīkapair gāṃ paryaṭaṃs tvāgaṇayan su-durmadaḥ || 48 ||
അർഥം:घड़े या मिट्टी की दीवार के समान इस शरीर में 'मैं नरदेव (राजा) हूँ' — ऐसा मिथ्या अभिमान करके, रथ, हाथी, घोड़े, पैदल सेना और सेनापतियों से घिरा हुआ अत्यन्त उन्मत्त मैं आपकी अवहेलना करते हुए पृथ्वी पर विचरता रहा।
പ്രമത്തമുച്ചൈരിതികൃത്യചിന്തയാ പ്രവൃദ്ധലോഭം വിഷയേഷു ലാലസമ് । ത്വമപ്രമത്തഃ സഹസാഭിപദ്യസേ ക്ഷുല്ലേലിഹാനോഽഹിരിവാഖുമന്തകഃ ॥ ൪൯ ॥
pramattam uccair iti-kṛtya-cintayā pravṛddha-lobhaṃ viṣayeṣu lālasam | tvam apramattaḥ sahasābhipadyase kṣul-lelihāno 'hir ivākhum antakaḥ || 49 ||
അർഥം:जब मनुष्य अपने कर्तव्यों की चिन्ता में प्रमत्त, बढ़ते लोभ वाला और विषयों में लालायित रहता है, तब आप अप्रमत्त रहकर सहसा उस पर आ पड़ते हैं — जैसे भूखा, जीभ लपलपाता सर्प चूहे को पकड़ लेता है, वैसे ही काल (मृत्यु) उसे पकड़ लेता है।
പുരാ രഥൈര്ഹേമപരിഷ്കൃതൈശ്ചരന് മതംഗജൈര്വാ നരദേവസംജ്ഞിതഃ । സ ഏവ കാലേന ദുരത്യയേന തേ കലേവരോ വിട്കൃമിഭസ്മസംജ്ഞിതഃ ॥ ൫൦ ॥
purā rathair hema-pariṣkṛtaiś caran mataṃ-gajair vā nara-deva-saṃjñitaḥ | sa eva kālena duratyayena te kalevaro viṭ-kṛmi-bhasma-saṃjñitaḥ || 50 ||
അർഥം:जो शरीर पहले स्वर्ण-मण्डित रथों और मतवाले हाथियों पर 'राजा' कहलाता हुआ विचरता था, वही आपके दुरत्यय काल से विष्ठा, कृमि अथवा भस्म नामधारी हो जाता है।
നിര്ജിത്യ ദിക്ചക്രമഭൂതവിഗ്രഹോ വരാസനസ്ഥഃ സമരാജവന്ദിതഃ । ഗൃഹേഷു മൈഥുന്യസുഖേഷു യോഷിതാം ക്രീഡാമൃഗഃ പൂരുഷ ഈശ നീയതേ ॥ ൫൧ ॥
nirjitya dik-cakram abhūta-vigraho varāsana-sthaḥ sama-rāja-vanditaḥ | gṛheṣu maithunya-sukheṣu yoṣitāṃ krīḍā-mṛgaḥ pūruṣa īśa nīyate || 51 ||
അർഥം:समस्त दिशाओं को जीतकर, निष्कण्टक होकर, श्रेष्ठ सिंहासन पर बैठकर समान राजाओं से वन्दित होता हुआ भी, हे ईश! पुरुष घर में स्त्रियों के मैथुन-सुख के लिए पालतू पशु (खिलौने) की भाँति इधर-उधर ले जाया जाता है।
കരോതി കര്മാണി തപഃസുനിഷ്ഠിതോ നിവൃത്തഭോഗസ്തദപേക്ഷയാദദത് । പുനശ്ച ഭൂയാസമഹം സ്വരാഡിതി പ്രവൃദ്ധതര്ഷോ ന സുഖായ കല്പതേ ॥ ൫൨ ॥
karoti karmāṇi tapaḥ-suniṣṭhito nivṛtta-bhogas tad-apekṣayādadat | punaś ca bhūyāsam ahaṃ sva-rāḍ iti pravṛddha-tarṣo na sukhāya kalpate || 52 ||
അർഥം:तपस्या में सुनिष्ठित होकर, भोग त्यागकर, भविष्य के फल की अपेक्षा से कर्म करता हुआ, 'मैं पुनः-पुनः स्वराट् (स्वतन्त्र) बनूँ' — इस बढ़ती तृष्णा से वह कभी सुख को प्राप्त नहीं होता।
ഭവാപവര്ഗോ ഭ്രമതോ യദാ ഭവേ- ജ്ജനസ്യ തര്ഹ്യച്യുത സത്സമാഗമഃ । സത്സങ്ഗമോ യര്ഹി തദൈവ സദ്ഗതൌ പരാവരേശേ ത്വയി ജായതേ മതിഃ ॥ ൫൩ ॥
bhavāpavargo bhramato yadā bhavej janasya tarhy acyuta sat-samāgamaḥ | sat-saṅgamo yarhi tadaiva sad-gatau parāvareśe tvayi jāyate matiḥ || 53 ||
അർഥം:हे अच्युत! भटकते हुए जीव को जब संसार से मुक्ति का समय आता है, तभी उसे सत्पुरुषों का संग प्राप्त होता है; और जब सत्संग होता है, उसी क्षण सन्तों के गन्तव्य, पर-अवर के स्वामी आप में उसकी मति उत्पन्न होती है।
മന്യേ മമാനുഗ്രഹ ഈശ തേ കൃതോ രാജ്യാനുബന്ധാപഗമോ യദൃച്ഛയാ । യഃ പ്രാര്ഥ്യതേ സാധുഭിരേകചര്യയാ വനം വിവിക്ഷദ്ഭിരഖണ്ഡഭൂമിപൈഃ ॥ ൫൪ ॥
manye mamānugraha īśa te kṛto rājyānubandhāpagamo yadṛcchayā | yaḥ prārthyate sādhubhir eka-caryayā vanaṃ vivikṣadbhir akhaṇḍa-bhūmi-paiḥ || 54 ||
അർഥം:हे ईश! मैं मानता हूँ कि आपने मुझ पर अनुग्रह किया है, क्योंकि आपकी ही इच्छा से मेरा राज्य का बन्धन छूट गया — वही मुक्ति, जिसकी प्रार्थना अखण्ड राज्य वाले साधु राजा वन में एकाकी जाने की इच्छा से करते हैं।
ന കാമയേഽന്യം തവ പാദസേവനാ- ദകിഞ്ചനപ്രാര്ഥ്യതമാദ്വരം വിഭോ । ആരാധ്യ കസ്ത്വാം ഹ്യപവര്ഗദം ഹരേ വൃണീത ആര്യോ വരമാത്മബന്ധനമ് ॥ ൫൫ ॥
na kāmaye 'nyaṃ tava pāda-sevanād akiñcana-prārthyatamād varaṃ vibho | ārādhya kas tvāṃ hy apavarga-daṃ hare vṛṇīta āryo varam ātma-bandhanam || 55 ||
അർഥം:हे विभो! मैं आपके चरणों की सेवा के अतिरिक्त और कोई वर नहीं चाहता — वही वर जो निष्किंचन (निरीह) भक्तों द्वारा सर्वाधिक प्रार्थित है। हे हरे! मुक्तिदाता आपकी आराधना करके कौन आर्य ऐसा वर माँगेगा जो उसे और बाँध दे?
തസ്മാദ്വിസൃജ്യാശിഷ ഈശ സര്വതോ രജസ്തമഃസത്ത്വഗുണാനുബന്ധനാഃ । നിരഞ്ജനം നിര്ഗുണമദ്വയം പരം ത്വാം ജ്ഞാപ്തിമാത്രം പുരുഷം വ്രജാമ്യഹമ് ॥ ൫൬ ॥
tasmād visṛjyāśiṣa īśa sarvato rajas-tamaḥ-sattva-guṇānubandhanāḥ | nirañjanaṃ nirguṇam advayaṃ paraṃ tvāṃ jñāpti-mātraṃ puruṣaṃ vrajāmy aham || 56 ||
അർഥം:इसलिए, हे ईश! रज, तम और सत्त्व — इन गुणों से बँधे समस्त आशीर्वादों को त्यागकर, मैं निरंजन, निर्गुण, अद्वितीय, परम, ज्ञानमात्र-स्वरूप आप परमपुरुष की शरण में आता हूँ।
ചിരമിഹ വൃജിനാര്തസ്തപ്യമാനോഽനുതാപൈ- രവിതൃഷഷഡമിത്രോഽലബ്ധശാന്തിഃ കഥഞ്ചിത് । ശരണദ സമുപേതസ്ത്വത്പദാബ്ജം പരാത്മന് അഭയമൃതമശോകം പാഹി മാപന്നമീശ ॥ ൫൭ ॥
ciram iha vṛjinārtas tapyamāno 'nutāpair avitṛṣa-ṣaḍ-amitro 'labdha-śāntiḥ kathañcit | śaraṇa-da samupetas tvat-padābjaṃ parātman abhayam ṛtam aśokaṃ pāhi māpannam īśa || 57 ||
അർഥം:बहुत काल तक मैं इस लोक में पापजनित दुःखों से पीड़ित, पश्चातापों से सन्तप्त, छह अजेय शत्रुओं (काम-क्रोध आदि) से ग्रस्त रहा और कहीं भी शान्ति न पा सका। हे शरणदाता परमात्मन्! अब मैं आपके चरणकमल में आया हूँ — अभय, सत्य और शोकरहित। हे ईश! शरणागत मेरी रक्षा कीजिए।
പദം-പദം അർഥം
ഉച്ചാരണം കേൾക്കാൻ ഏതെങ്കിലും പദത്തിൽ ക്ലിക്ക് ചെയ്യൂ
मुचुकुन्द स्तुति പാരായണ ഫലങ്ങൾ
A profound hymn of detachment (vairagya) that reveals the emptiness of wealth, power and worldly ambition.
Teaches that loss and adversity may be the hidden grace of the Lord, freeing the soul for devotion (verse 54).
The famous verse 'bhavapavargo bhramato' shows that liberation begins with the association of saints (sat-sanga).
Inspires the prayer for pure, motiveless devotion — desiring nothing but service to the Lord's feet (verse 55).
Awakens sober remembrance of death and the impermanence of the body, redirecting the mind to the eternal.
Held to grant fearlessness, peace and shelter at Krishna's lotus feet for the surrendered soul.
मुचुकुन्द स्तुति പാരായണ വിധി
Recite the verses slowly and reflectively before an image of Lord Krishna, meditating on Mucukunda's realization of the vanity of worldly power and his turning fully to the Lord. This stuti is best chanted as a meditation on detachment and surrender; pause over the verses on death and on the grace hidden in misfortune. Conclude with the final prayer for shelter, offering the mind to Krishna as the one fearless, sorrowless refuge.
പതിവായി ചോദിക്കുന്ന ചോദ്യങ്ങൾ
ഇവയും വായിക്കൂ
ॐ
പൂർണ मुचुकुन्द स्तुति ശ്ലോകം-ശ്ലോകം അർഥസഹിതം വായിക്കൂ, അല്ലെങ്കിൽ കൂടുതൽ പവിത്ര പാഠങ്ങൾ കാണൂ