ముచుకున్ద స్తుతి
मुचुकुन्द स्तुति in Telugu · తెలుగు
మీ భాష/లిపిలో చదవండి
మూలం & కథ
Srimad Bhagavata Purana, Canto 10, Chapter 51, verses 46–57 (Mucukunda-stuti) · Sage Veda-Vyasa (as spoken by King Mucukunda) · Classical Puranic era
When the barbarian king Kalayavana attacked Mathura, Lord Krishna lured him into a dark mountain cave where the ancient king Mucukunda lay sleeping. Long ago Mucukunda had aided the demigods in war and, exhausted, was granted the boon of undisturbed sleep, with the power to reduce to ashes anyone who woke him. Kalayavana, mistaking the sleeping king for Krishna, kicked him; Mucukunda awoke, and his angry glance burned the demon to ashes. Then the king beheld the effulgent form of Lord Krishna and, recognizing Him as the Supreme Lord, offered this heartfelt prayer of detachment and surrender. The Lord blessed him to perform austerity and attain Him in his next life.
✦ శాస్త్రాలలో చెప్పినట్లు
By the boon recorded in the Bhagavata, the mere glance of the awakened Mucukunda instantly reduced the mighty demon Kalayavana to ashes — accomplishing what whole armies could not, and showing that the Lord arranges even a sleeping devotee's awakening for a divine purpose. Mucukunda then walked out of the cave a transformed soul, his ages of kingship dissolved into longing for God alone.
అర్థంతో పూర్తి పాఠం
ఏ పంక్తిపైన అయినా లేదా ▶ బటన్పై తాకి వినండి
లబ్ధ్వా జనో దుర్లభమత్ర మానుషం కథఞ్చిదవ్యఙ్గమయత్నతోఽనఘ । పాదారవిన్దం న భజత్యసన్మతి- ర్గృహాన్ధకూపే పతితో యథా పశుః ॥ ౪౬ ॥
labdhvā jano durlabham atra mānuṣaṃ kathañcid avyaṅgam ayatnato 'nagha | pādāravindaṃ na bhajaty asan-matir gṛhāndha-kūpe patito yathā paśuḥ || 46 ||
అర్థం:हे निष्पाप प्रभो! इस दुर्लभ एवं पूर्ण मनुष्य-शरीर को अनायास पाकर भी जो मूढ़बुद्धि मनुष्य आपके चरणकमलों का भजन नहीं करता, वह गृहस्थी के अन्धे कुएँ में गिरे पशु के समान है।
మమైష కాలోఽజిత నిష్ఫలో గతో రాజ్యశ్రియోన్నద్ధమదస్య భూపతేః । మర్త్యాత్మబుద్ధేః సుతదారకోశభూష్వ్ ఆసజ్జమానస్య దురన్తచిన్తయా ॥ ౪౭ ॥
mamaiṣa kālo 'jita niṣphalo gato rājya-śriyonnaddha-madasya bhū-pateḥ | martyātma-buddheḥ suta-dāra-kośa-bhūṣv āsajjamānasya duranta-cintayā || 47 ||
అర్థం:हे अजित! मेरा यह समय व्यर्थ बीत गया; क्योंकि राज्य-लक्ष्मी के मद से उन्मत्त, इस मर्त्य देह को ही आत्मा मानने वाला मैं, पुत्र, स्त्री, कोश और भूमि में आसक्त रहकर अनन्त चिन्ता से ग्रस्त रहा।
కలేవరేఽస్మిన్ఘటకుడ్యసన్నిభే నిరూఢమానో నరదేవ ఇత్యహమ్ । వృతో రథేభాశ్వపదాత్యనీకపై- ర్గాం పర్యటంస్త్వాగణయన్సుదుర్మదః ॥ ౪౮ ॥
kalevare 'smin ghaṭa-kuḍya-sannibhe nirūḍha-māno nara-deva ity aham | vṛto rathebhāśva-padāty-anīkapair gāṃ paryaṭaṃs tvāgaṇayan su-durmadaḥ || 48 ||
అర్థం:घड़े या मिट्टी की दीवार के समान इस शरीर में 'मैं नरदेव (राजा) हूँ' — ऐसा मिथ्या अभिमान करके, रथ, हाथी, घोड़े, पैदल सेना और सेनापतियों से घिरा हुआ अत्यन्त उन्मत्त मैं आपकी अवहेलना करते हुए पृथ्वी पर विचरता रहा।
ప్రమత్తముచ్చైరితికృత్యచిన్తయా ప్రవృద్ధలోభం విషయేషు లాలసమ్ । త్వమప్రమత్తః సహసాభిపద్యసే క్షుల్లేలిహానోఽహిరివాఖుమన్తకః ॥ ౪౯ ॥
pramattam uccair iti-kṛtya-cintayā pravṛddha-lobhaṃ viṣayeṣu lālasam | tvam apramattaḥ sahasābhipadyase kṣul-lelihāno 'hir ivākhum antakaḥ || 49 ||
అర్థం:जब मनुष्य अपने कर्तव्यों की चिन्ता में प्रमत्त, बढ़ते लोभ वाला और विषयों में लालायित रहता है, तब आप अप्रमत्त रहकर सहसा उस पर आ पड़ते हैं — जैसे भूखा, जीभ लपलपाता सर्प चूहे को पकड़ लेता है, वैसे ही काल (मृत्यु) उसे पकड़ लेता है।
పురా రథైర్హేమపరిష్కృతైశ్చరన్ మతంగజైర్వా నరదేవసంజ్ఞితః । స ఏవ కాలేన దురత్యయేన తే కలేవరో విట్కృమిభస్మసంజ్ఞితః ॥ ౫౦ ॥
purā rathair hema-pariṣkṛtaiś caran mataṃ-gajair vā nara-deva-saṃjñitaḥ | sa eva kālena duratyayena te kalevaro viṭ-kṛmi-bhasma-saṃjñitaḥ || 50 ||
అర్థం:जो शरीर पहले स्वर्ण-मण्डित रथों और मतवाले हाथियों पर 'राजा' कहलाता हुआ विचरता था, वही आपके दुरत्यय काल से विष्ठा, कृमि अथवा भस्म नामधारी हो जाता है।
నిర్జిత్య దిక్చక్రమభూతవిగ్రహో వరాసనస్థః సమరాజవన్దితః । గృహేషు మైథున్యసుఖేషు యోషితాం క్రీడామృగః పూరుష ఈశ నీయతే ॥ ౫౧ ॥
nirjitya dik-cakram abhūta-vigraho varāsana-sthaḥ sama-rāja-vanditaḥ | gṛheṣu maithunya-sukheṣu yoṣitāṃ krīḍā-mṛgaḥ pūruṣa īśa nīyate || 51 ||
అర్థం:समस्त दिशाओं को जीतकर, निष्कण्टक होकर, श्रेष्ठ सिंहासन पर बैठकर समान राजाओं से वन्दित होता हुआ भी, हे ईश! पुरुष घर में स्त्रियों के मैथुन-सुख के लिए पालतू पशु (खिलौने) की भाँति इधर-उधर ले जाया जाता है।
కరోతి కర్మాణి తపఃసునిష్ఠితో నివృత్తభోగస్తదపేక్షయాదదత్ । పునశ్చ భూయాసమహం స్వరాడితి ప్రవృద్ధతర్షో న సుఖాయ కల్పతే ॥ ౫౨ ॥
karoti karmāṇi tapaḥ-suniṣṭhito nivṛtta-bhogas tad-apekṣayādadat | punaś ca bhūyāsam ahaṃ sva-rāḍ iti pravṛddha-tarṣo na sukhāya kalpate || 52 ||
అర్థం:तपस्या में सुनिष्ठित होकर, भोग त्यागकर, भविष्य के फल की अपेक्षा से कर्म करता हुआ, 'मैं पुनः-पुनः स्वराट् (स्वतन्त्र) बनूँ' — इस बढ़ती तृष्णा से वह कभी सुख को प्राप्त नहीं होता।
భవాపవర్గో భ్రమతో యదా భవే- జ్జనస్య తర్హ్యచ్యుత సత్సమాగమః । సత్సఙ్గమో యర్హి తదైవ సద్గతౌ పరావరేశే త్వయి జాయతే మతిః ॥ ౫౩ ॥
bhavāpavargo bhramato yadā bhavej janasya tarhy acyuta sat-samāgamaḥ | sat-saṅgamo yarhi tadaiva sad-gatau parāvareśe tvayi jāyate matiḥ || 53 ||
అర్థం:हे अच्युत! भटकते हुए जीव को जब संसार से मुक्ति का समय आता है, तभी उसे सत्पुरुषों का संग प्राप्त होता है; और जब सत्संग होता है, उसी क्षण सन्तों के गन्तव्य, पर-अवर के स्वामी आप में उसकी मति उत्पन्न होती है।
మన్యే మమానుగ్రహ ఈశ తే కృతో రాజ్యానుబన్ధాపగమో యదృచ్ఛయా । యః ప్రార్థ్యతే సాధుభిరేకచర్యయా వనం వివిక్షద్భిరఖణ్డభూమిపైః ॥ ౫౪ ॥
manye mamānugraha īśa te kṛto rājyānubandhāpagamo yadṛcchayā | yaḥ prārthyate sādhubhir eka-caryayā vanaṃ vivikṣadbhir akhaṇḍa-bhūmi-paiḥ || 54 ||
అర్థం:हे ईश! मैं मानता हूँ कि आपने मुझ पर अनुग्रह किया है, क्योंकि आपकी ही इच्छा से मेरा राज्य का बन्धन छूट गया — वही मुक्ति, जिसकी प्रार्थना अखण्ड राज्य वाले साधु राजा वन में एकाकी जाने की इच्छा से करते हैं।
న కామయేఽన్యం తవ పాదసేవనా- దకిఞ్చనప్రార్థ్యతమాద్వరం విభో । ఆరాధ్య కస్త్వాం హ్యపవర్గదం హరే వృణీత ఆర్యో వరమాత్మబన్ధనమ్ ॥ ౫౫ ॥
na kāmaye 'nyaṃ tava pāda-sevanād akiñcana-prārthyatamād varaṃ vibho | ārādhya kas tvāṃ hy apavarga-daṃ hare vṛṇīta āryo varam ātma-bandhanam || 55 ||
అర్థం:हे विभो! मैं आपके चरणों की सेवा के अतिरिक्त और कोई वर नहीं चाहता — वही वर जो निष्किंचन (निरीह) भक्तों द्वारा सर्वाधिक प्रार्थित है। हे हरे! मुक्तिदाता आपकी आराधना करके कौन आर्य ऐसा वर माँगेगा जो उसे और बाँध दे?
తస్మాద్విసృజ్యాశిష ఈశ సర్వతో రజస్తమఃసత్త్వగుణానుబన్ధనాః । నిరఞ్జనం నిర్గుణమద్వయం పరం త్వాం జ్ఞాప్తిమాత్రం పురుషం వ్రజామ్యహమ్ ॥ ౫౬ ॥
tasmād visṛjyāśiṣa īśa sarvato rajas-tamaḥ-sattva-guṇānubandhanāḥ | nirañjanaṃ nirguṇam advayaṃ paraṃ tvāṃ jñāpti-mātraṃ puruṣaṃ vrajāmy aham || 56 ||
అర్థం:इसलिए, हे ईश! रज, तम और सत्त्व — इन गुणों से बँधे समस्त आशीर्वादों को त्यागकर, मैं निरंजन, निर्गुण, अद्वितीय, परम, ज्ञानमात्र-स्वरूप आप परमपुरुष की शरण में आता हूँ।
చిరమిహ వృజినార్తస్తప్యమానోఽనుతాపై- రవితృషషడమిత్రోఽలబ్ధశాన్తిః కథఞ్చిత్ । శరణద సముపేతస్త్వత్పదాబ్జం పరాత్మన్ అభయమృతమశోకం పాహి మాపన్నమీశ ॥ ౫౭ ॥
ciram iha vṛjinārtas tapyamāno 'nutāpair avitṛṣa-ṣaḍ-amitro 'labdha-śāntiḥ kathañcit | śaraṇa-da samupetas tvat-padābjaṃ parātman abhayam ṛtam aśokaṃ pāhi māpannam īśa || 57 ||
అర్థం:बहुत काल तक मैं इस लोक में पापजनित दुःखों से पीड़ित, पश्चातापों से सन्तप्त, छह अजेय शत्रुओं (काम-क्रोध आदि) से ग्रस्त रहा और कहीं भी शान्ति न पा सका। हे शरणदाता परमात्मन्! अब मैं आपके चरणकमल में आया हूँ — अभय, सत्य और शोकरहित। हे ईश! शरणागत मेरी रक्षा कीजिए।
పదం-పదం అర్థం
ఉచ్చారణ వినడానికి ఏ పదంపైన అయినా క్లిక్ చేయండి
मुचुकुन्द स्तुति పారాయణ ప్రయోజనాలు
A profound hymn of detachment (vairagya) that reveals the emptiness of wealth, power and worldly ambition.
Teaches that loss and adversity may be the hidden grace of the Lord, freeing the soul for devotion (verse 54).
The famous verse 'bhavapavargo bhramato' shows that liberation begins with the association of saints (sat-sanga).
Inspires the prayer for pure, motiveless devotion — desiring nothing but service to the Lord's feet (verse 55).
Awakens sober remembrance of death and the impermanence of the body, redirecting the mind to the eternal.
Held to grant fearlessness, peace and shelter at Krishna's lotus feet for the surrendered soul.
मुचुकुन्द स्तुति పారాయణ విధి
Recite the verses slowly and reflectively before an image of Lord Krishna, meditating on Mucukunda's realization of the vanity of worldly power and his turning fully to the Lord. This stuti is best chanted as a meditation on detachment and surrender; pause over the verses on death and on the grace hidden in misfortune. Conclude with the final prayer for shelter, offering the mind to Krishna as the one fearless, sorrowless refuge.
తరచూ అడిగే ప్రశ్నలు
ఇవి కూడా చదవండి
ॐ
పూర్తి मुचुकुन्द स्तुतिను శ్లోకం-శ్లోకం అర్థంతో చదవండి, లేదా మరిన్ని పవిత్ర పాఠాలు చూడండి