શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતા ૧૩.૨ — ઇદં શરીરં કૌન્તેય
ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತಾ 13.2 — ಇದಂ ಶರೀರಂ ಕೌಂತೇಯ (ಕ್ಷೇತ್ರ-ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ) in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
આ શ્લોક તેરમા અધ્યાયનો આરંભ ગીતાના સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ વિવેકોમાંના એકથી કરે છે — શરીર અને જે કંઈ પણ અનુભવાય છે તે 'ક્ષેત્ર' છે, જ્યારે શરીરને જાણનાર ચેતન આત્મા 'ક્ષેત્રજ્ઞ' (ક્ષેત્રને જાણનાર) છે. સાધકને નિરંતર પરિવર્તનશીલ ક્ષેત્ર અને ભીતરના સાક્ષી જ્ઞાતા વચ્ચે વિવેક કરવાનું શીખવીને શ્રીકૃષ્ણ આત્મજ્ઞાનનો પાયો નાખે છે — એ બોધ કે આપણે શરીર નથી, પણ તેને જાણનારી ચેતના છીએ.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Bhagavad Gita Chapter 13, Verse 2 · Sage Veda Vyasa (Mahabharata, Bhishma Parva) · Ancient (text compiled c. 5th–2nd century BCE)
તેરમો અધ્યાય, ક્ષેત્ર-ક્ષેત્રજ્ઞ વિભાગ યોગ, કર્મ અને ભક્તિથી વળીને શુદ્ધ જ્ઞાન તરફ જાય છે. પોતાના આરંભિક ઉપદેશમાં, શ્રીકૃષ્ણ શરીરને 'ક્ષેત્ર' અને ચેતન આત્માને તેનો 'જ્ઞાતા' તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરે છે, અને એ વિવેકપૂર્ણ જ્ઞાનનો પાયો નાખે છે જેનાથી આત્મા શરીરથી ભિન્ન રૂપે જણાય છે.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
વેદાંતના આચાર્યોએ આ એકમાત્ર વિવેક — ક્ષેત્ર અને જ્ઞાતા — ને મુક્તિનું દ્વાર માન્યું છે; અનેક સાધકો કહે છે કે માત્ર આ સત્યને ધારણ કરવું 'હું જ્ઞાતા છું, ક્ષેત્ર નહીં' — દીર્ઘકાલીન મૃત્યુ-ભયને ઓગાળી અટલ આંતરિક શાંતિ પ્રગટ કરી દે છે.
મંત્ર
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
શ્રીભગવાનુવાચ ઇદં શરીરં કૌન્તેય ક્ષેત્રમિત્યભિધીયતે। એતદ્યો વેત્તિ તં પ્રાહુઃ ક્ષેત્રજ્ઞ ઇતિ તદ્વિદઃ॥
śhrī-bhagavān uvācha idaṁ śharīraṁ kaunteya kṣhetram ity abhidhīyate etad yo vetti taṁ prāhuḥ kṣhetra-jña iti tad-vidaḥ
અર્થ:શ્રીભગવાન બોલ્યા — હે અર્જુન! આ શરીર 'ક્ષેત્ર' કહેવાય છે; અને જે તેને જાણે છે, તેને તત્ત્વ જાણનારા 'ક્ષેત્રજ્ઞ' (ક્ષેત્રને જાણનાર) કહે છે.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತಾ 13.2 — ಇದಂ ಶರೀರಂ ಕೌಂತೇಯ (ಕ್ಷೇತ್ರ-ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ) પાઠના લાભ
શરીર (ક્ષેત્ર) અને આત્મા (જ્ઞાતા) વચ્ચે મૂળભૂત વિવેકની સ્થાપના કરે છે
આત્મજ્ઞાન જગાડે છે — એ બોધ કે આપણે સાક્ષી ચેતના છીએ
પરિવર્તનશીલ શરીર સાથેનું તાદાત્મ્ય ઢીલું કરી વૈરાગ્ય અને શાંતિ લાવે છે
ધ્યાન અને આંતરિક અન્વેષણ માટે સ્પષ્ટ માળખું આપે છે
નશ્વર ક્ષેત્રની પાછળ અમર જ્ઞાતાને પ્રગટ કરી ભય અને શોક ઘટાડે છે
સાધકને મુક્તિ આપનાર જ્ઞાન (ક્ષેત્ર-ક્ષેત્રજ્ઞ જ્ઞાન) તરફ લઈ જાય છે
ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತಾ 13.2 — ಇದಂ ಶರೀರಂ ಕೌಂತೇಯ (ಕ್ಷೇತ್ರ-ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ) જપ વિધિ
આ શ્લોકને 'હું કોણ છું?' પર ચિંતનના આરંભ રૂપે વાંચો. જ્યારે તમે 'ક્ષેત્રમ્' (ક્ષેત્ર) અને 'ક્ષેત્રજ્ઞ' (જ્ઞાતા) ઉચ્ચારો, ત્યારે મનને એક બાજુ શરીર અને અનુભવો, તથા બીજી બાજુ તેમને જાણનારી મૌન ચેતના વચ્ચે ભેદ કરવા દો. ધ્યાન પહેલાં તેનો ઉપયોગ કરી સાક્ષી જ્ઞાતા તરીકે તમારી ઓળખમાં સ્થિર થાઓ, જે બધા દૃશ્ય અને અનુભવાયેલની પાછળ શાંતિથી રહે છે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತಾ 13.2 — ಇದಂ ಶರೀರಂ ಕೌಂತೇಯ (ಕ್ಷೇತ್ರ-ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ) શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ