ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ ੩.੪੨ — ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਪਰਾਣ੍ਯਾਹੁਃ
ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತೆ 3.42 — ಇಂದ್ರಿಯಾಣಿ ಪರಾಣ್ಯಾಹುಃ in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਲੋਕ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਸਰੀਰ ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਹਰੀ ਆਵਰਣ ਹੈ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਉਸ ਤੋਂ ਸੂਖਮ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨ, ਮਨ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਬੁੱਧੀ ਮਨ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਆਤਮਾ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਇਹ ਸੋਪਾਨ ਇਸ ਲਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਧਕ ਸਮੁੱਚੇ ਸਾਧਨਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ 'ਮੈਂ' ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਸਕੇ ਅਤੇ ਉੱਚ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਨਿਮਨ ਨੂੰ ਵੱਸ ਕਰ ਸਕੇ — ਇਹੀ ਕਾਮ (ਵਾਸਨਾ) ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਚਾਬੀ ਹੈ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Bhagavad Gita Chapter 3, Verse 42 · Sage Veda Vyasa (Mahabharata, Bhishma Parva) · Ancient (text compiled c. 5th–2nd century BCE)
ਕਰਮਯੋਗ ਅਧਿਆਇ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅਰਜੁਨ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਾਨੋ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਪਾਪ ਵੱਲ ਕੀ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਜੋਗੁਣ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਕਾਮ (ਵਾਸਨਾ) ਹੀ ਸ਼ਤਰੂ ਹੈ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਢੱਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ, ਮਨ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਧਕ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸਰਵੋੱਚ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਸਕੇ ਅਤੇ ਕਾਮ ਨੂੰ ਵੱਸ ਕਰ ਸਕੇ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਜੋ ਸਾਧਕ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਅਤੇ ਅਗਲਾ ਸ਼ਲੋਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਿਆਨਕਤਮ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪਕੜ ਗੁਆ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ — ਜਿਸ ਕਾਮ ਨੂੰ ਕੋਈ ਬਲ ਵੱਸ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਉਹ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੰਤਰ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਪਰਾਣ੍ਯਾਹੁਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਭ੍ਯਃ ਪਰਂ ਮਨਃ। ਮਨਸਸ੍ਤੁ ਪਰਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਯੋ ਬੁਦ੍ਧੇਃ ਪਰਤਸ੍ਤੁ ਸਃ॥
indriyāṇi parāṇyāhur indriyebhyaḥ paraṁ manaḥ manasas tu parā buddhir yo buddheḥ paratas tu saḥ
ਅਰਥ:ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ (ਸਰੀਰ ਤੋਂ) ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਨ ਹੈ, ਮਨ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬੁੱਧੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਹ ਆਤਮਾ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತೆ 3.42 — ಇಂದ್ರಿಯಾಣಿ ಪರಾಣ್ಯಾಹುಃ ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਸੱਚੀ ਆਤਮਾ (ਆਤਮਨ੍) ਨੂੰ ਸਰੀਰ, ਇੰਦਰੀ, ਮਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਆਤਮ-ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਵੇਕ ਲਈ ਸਪਸ਼ਟ ਮਾਰਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ
ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਉੱਚ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ
ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਚੰਚਲ ਆਵੇਗਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੈ
ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਮਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਡੂੰਘਾ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਾਧਨਾਂ ਉੱਤੇ ਸਥਿਰਤਾ, ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੁਤਵ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ
ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತೆ 3.42 — ಇಂದ್ರಿಯಾಣಿ ಪರಾಣ್ಯಾಹುಃ ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪਾਠ ਕਰੋ ਅਤੇ ਸੋਪਾਨ ਦੇ ਹਰ ਪੜਾਅ — ਸਰੀਰ, ਇੰਦਰੀ, ਮਨ, ਬੁੱਧੀ, ਆਤਮਾ — ਉੱਤੇ ਚਿੰਤਨ ਕਰੋ, ਹਰ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਉੱਪਰ ਮੋੜਦਿਆਂ, ਜਦ ਤੱਕ ਤੁਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸਾਖੀ ਆਤਮਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਨਾ ਹੋ ਜਾਓ। ਜਦ ਵੀ ਇੰਦਰੀਆਂ ਜਾਂ ਚੰਚਲ ਮਨ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ, ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਕੇ ਸੁਚੇਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਓ। ਵਿਵੇਕ (ਭੇਦਬੁੱਧੀ) ਅਤੇ ਆਤਮ-ਪ੍ਰਭੁਤਵ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਉੱਤਮ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತೆ 3.42 — ಇಂದ್ರಿಯಾಣಿ ಪರಾಣ್ಯಾಹುಃ ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ