దేవకీ స్తుతి
ದೇವಕೀ ಸ್ತುತಿ in Telugu · తెలుగు
మీ భాష/లిపిలో చదవండి
✦ అర్థం
దేవకీ స్తుతి తల్లి దేవకి నవజాత భగవంతుడు శ్రీకృష్ణునికి సమర్పించిన ప్రార్థన, ఆయన కంసుని కారాగారంలో ఆమె ఎదుట చతుర్భుజ విష్ణురూపంలో ప్రకటమయ్యారు — ఇది శ్రీమద్భాగవత మహాపురాణం దశమ స్కంధంలో (అధ్యాయం 3) వర్ణింపబడింది. ఈ ఎనిమిది శ్లోకాలలో ఆమె తన కుమారుని ఆ అవ్యక్త పరబ్రహ్మ రూపంగా గుర్తిస్తుంది, ప్రళయం తరువాత కూడా ఏకమాత్రంగా మిగిలే, సర్వగ్రాసి కాలానికి స్వామి, మృత్యువు నుండి శరణిచ్చేవాడు. అత్యాచారి కంసుని భయంతో వ్యాకులపడి, ఆమె ప్రేమతో భగవంతుని తన దివ్య ఐశ్వర్యమయ రూపాన్ని ఉపసంహరించి ఒక సాధారణ శిశువుగా ప్రకటించమని ప్రార్థిస్తుంది.
మూలం & కథ
Srimad Bhagavata Purana, Canto 10, Chapter 3, verses 24–31 (Devaki-stuti) · Sage Veda-Vyasa (as spoken by Devaki) · Classical Puranic era
తన అవతరణపు ఆ చీకటి రాత్రిలో భగవంతుడు శ్రీకృష్ణుడు మథుర కారాగారంలో ఒక సాధారణ శిశువుగా కాక, శంఖ, చక్ర, గద, పద్మం ధరించిన తేజస్వి చతుర్భుజ విష్ణువుగా ప్రకటమై, తన తల్లిదండ్రులు వసుదేవుడు, దేవకి సంకెళ్ళతో బంధింపబడిన ఆ గది చీకటిని తొలగించాడు. మొదట వసుదేవుడు, తరువాత దేవకి విస్మయం, గుర్తింపుతో కూడిన ప్రార్థనలు సమర్పించారు. దేవకి తన కుమారుని సమస్త కారణాలకు పరమ కారణంగా చూసి, ఆయనను సృష్టి, ప్రళయానికి అతీత సనాతన బ్రహ్మగా స్తుతించింది — కానీ ఒక తల్లి హంతక కంసుని భయంతో గ్రస్తురాలై, ఆయన తన దివ్య ఐశ్వర్యాన్ని ఉపసంహరించి ఒక అసహాయ శిశువు రూపం ధరించమని ప్రార్థించింది, ఆయనను సురక్షితంగా గోకులానికి చేర్చటానికి.
✦ శాస్త్రాలలో చెప్పినట్లు
భగవంతుడు తన చతుర్భుజ రూపంలో ప్రకటమైనప్పుడు, ఆయన తల్లిదండ్రుల ఇనుప సంకెళ్ళు ఊడిపడ్డాయని, కారాగార ద్వారాలు తమంతట తామే తెరుచుకున్నాయని చెబుతారు. దేవకి ప్రార్థనకు సమాధానంగా భగవంతుడు తక్షణం ఒక సాధారణ నవజాత శిశువుగా మారాడు, దాంతో వసుదేవుడు ఆయనను వరద యమునను దాటి సురక్షితంగా గోకులానికి తీసుకెళ్ళగలిగాడు — నది స్వయంగా దారి ఇచ్చిందని, శేషనాగు శిశువును వర్షం నుండి కాపాడాడని చెబుతారు.
అర్థంతో పూర్తి పాఠం
ఏ పంక్తిపైన అయినా లేదా ▶ బటన్పై తాకి వినండి
శ్రీదేవక్యువాచ రూపం యత్తత్ప్రాహురవ్యక్తమాద్యం బ్రహ్మ జ్యోతిర్నిర్గుణం నిర్వికారమ్ । సత్తామాత్రం నిర్విశేషం నిరీహం స త్వం సాక్షాద్విష్ణురధ్యాత్మదీపః ॥ ౨౪ ॥
śrī-devaky uvāca rūpaṃ yat tat prāhur avyaktam ādyaṃ brahma jyotir nirguṇaṃ nirvikāram | sattā-mātraṃ nirviśeṣaṃ nirīhaṃ sa tvaṃ sākṣād viṣṇur adhyātma-dīpaḥ || 24 ||
అర్థం:శ్రీదేవకి పలికెను — వేదాలు ఏ రూపాన్ని అవ్యక్త, ఆది, నిర్గుణ, నిర్వికార బ్రహ్మజ్యోతి అని పిలుస్తాయో, ఏది కేవలం సత్తామాత్రం, నిర్విశేషం, నిరీహమో — అదే మీరు సాక్షాత్ భగవంతుడు విష్ణువు, అధ్యాత్మ జ్ఞానపు దీపం.
నష్టే లోకే ద్విపరార్ధావసానే మహాభూతేష్వాదిభూతం గతేషు । వ్యక్తేఽవ్యక్తం కాలవేగేన యాతే భవానేకః శిష్యతేఽశేషసంజ్ఞః ॥ ౨౫ ॥
naṣṭe loke dvi-parārdhāvasāne mahā-bhūteṣv ādi-bhūtaṃ gateṣu | vyakte 'vyaktaṃ kāla-vegena yāte bhavān ekaḥ śiṣyate 'śeṣa-saṃjñaḥ || 25 ||
అర్థం:బ్రహ్మ రెండు పరార్ధాల (ఆయువు) అంతంలో లోకాలు నశించినప్పుడు, మహాభూతాలు ఆదిప్రకృతిలో లీనమైనప్పుడు, వ్యక్త జగత్తు కాలవేగంతో అవ్యక్తంలోకి వెళ్ళినప్పుడు — అప్పుడు కేవలం మీరే అశేష సంజ్ఞ గల (అనంత) మిగిలి ఉంటారు.
యోఽయం కాలస్తస్య తేఽవ్యక్తబన్ధో చేష్టామాహుశ్చేష్టతే యేన విశ్వమ్ । నిమేషాదిర్వత్సరాన్తో మహీయాం- స్తం త్వేశానం క్షేమధామ ప్రపద్యే ॥ ౨౬ ॥
yo 'yaṃ kālas tasya te 'vyakta-bandho ceṣṭām āhuś ceṣṭate yena viśvam | nimeṣādir vatsarānto mahīyāṃs taṃ tveśānaṃ kṣema-dhāma prapadye || 26 ||
అర్థం:ఈ కాలం, విద్వాంసులు మీ చేష్ట అని పిలిచేది, దేనితో సమస్త విశ్వం చేష్టిస్తుందో, నిమేషం నుండి వత్సరం వరకు, ఆపై కూడా మహత్తరమైనదో — ఓ అవ్యక్తబంధూ! ఆ ఈశానుడు, క్షేమ ధామమైన మిమ్మల్ని నేను శరణు పొందుతున్నాను.
మర్త్యో మృత్యువ్యాలభీతః పలాయన్ లోకాన్ సర్వాన్నిర్భయం నాధ్యగచ్ఛత్ । త్వత్పాదాబ్జం ప్రాప్య యదృచ్ఛయాద్య సుస్థః శేతే మృత్యురస్మాదపైతి ॥ ౨౭ ॥
martyo mṛtyu-vyāla-bhītaḥ palāyan lokān sarvān nirbhayaṃ nādhyagacchat | tvat pādābjaṃ prāpya yadṛcchayādya susthaḥ śete mṛtyur asmād apaiti || 27 ||
అర్థం:మృత్యురూప సర్పంతో భయపడి పారిపోయే మనుజుడు సమస్త లోకాలలో ఎక్కడా నిర్భయత్వాన్ని పొందడు; కానీ దైవవశాత్ మీ చరణకమలాలను పొందినవాడు సుఖంగా శయనిస్తాడు, మృత్యువు అతని నుండి దూరంగా పారిపోతుంది.
స త్వం ఘోరాదుగ్రసేనాత్మజాన్న- స్త్రాహి త్రస్తాన్ భృత్యవిత్రాసహాసి । రూపం చేదం పౌరుషం ధ్యానధిష్ణ్యం మా ప్రత్యక్షం మాంసదృశాం కృషీష్ఠాః ॥ ౨౮ ॥
sa tvaṃ ghorād ugrasenātmajān nas trāhi trastān bhṛtya-vitrāsa-hāsi | rūpaṃ cedaṃ pauruṣaṃ dhyāna-dhiṣṇyaṃ mā pratyakṣaṃ māṃsa-dṛśāṃ kṛṣīṣṭhāḥ || 28 ||
అర్థం:కావున, ఓ భక్తుల భయాన్ని హరించేవారా! ఉగ్రసేనుని కుమారుడు (కంసుడు) వలన భయపడిన మమ్ముల ఆ ఘోర భయం నుండి రక్షించండి. ధ్యానానికి ఆశ్రయమైన ఈ మీ చతుర్భుజ దివ్య రూపాన్ని మాంసమయ నేత్రాలు గల సాధారణ జనుల ఎదుట ప్రత్యక్షం చేయకండి.
జన్మ తే మయ్యసౌ పాపో మా విద్యాన్మధుసూదన । సముద్విజే భవద్ధేతోః కంసాదహమధీరధీః ॥ ౨౯ ॥
janma te mayy asau pāpo mā vidyān madhusūdana | samudvije bhavad-dhetoḥ kaṃsād aham adhīra-dhīḥ || 29 ||
అర్థం:ఓ మధుసూదనా! ఆ పాపి కంసుడు నా నుండి మీ జన్మం జరిగిందని తెలియకుండు గాక. మీరు ప్రకటమైనందున నేను ధైర్యహీనురాలై కంసుని వలన అత్యంత భయపడుతున్నాను.
ఉపసంహర విశ్వాత్మ- న్నదో రూపమలౌకికమ్ । శఙ్ఖచక్రగదాపద్మ- శ్రియా జుష్టం చతుర్భుజమ్ ॥ ౩౦ ॥
upasaṃhara viśvātmann ado rūpam alaukikam | śaṅkha-cakra-gadā-padma- śriyā juṣṭaṃ catur-bhujam || 30 ||
అర్థం:ఓ విశ్వాత్మా! శంఖ, చక్ర, గద, పద్మ శోభతో కూడిన ఈ అలౌకిక చతుర్భుజ రూపాన్ని ఉపసంహరించండి.
విశ్వం యదేతత్స్వతనౌ నిశాన్తే యథావకాశం పురుషః పరో భవాన్ । బిభర్తి సోఽయం మమ గర్భగోఽభూ- దహో నృలోకస్య విడమ్బనం హి తత్ ॥ ౩౧ ॥
viśvaṃ yad etat sva-tanau niśānte yathāvakāśaṃ puruṣaḥ paro bhavān | bibharti so 'yaṃ mama garbhago 'bhūd aho nṛ-lokasya viḍambanaṃ hi tat || 31 ||
అర్థం:ప్రళయ సమయంలో ఈ సమస్త విశ్వం ఏ పరమపురుషుని శరీరంలో యథాస్థానం ఇమిడి ఉంటుందో, అదే మీరు నా గర్భంలో వచ్చారు — అహో! ఇది మీ మనుష్యలోక వ్యవహారపు అనుకరణ మాత్రమే.
పదం-పదం అర్థం
ఉచ్చారణ వినడానికి ఏ పదంపైన అయినా క్లిక్ చేయండి
ದೇವಕೀ ಸ್ತುತಿ పారాయణ ప్రయోజనాలు
భగవంతుడు శ్రీకృష్ణుని పట్ల, ప్రళయం తరువాత కూడా ఏకమాత్రంగా మిగిలే పరబ్రహ్మ రూపంగా, భక్తిని లోతుపరుస్తుంది.
ఒక తల్లి భగవంతునికి చేసిన ప్రార్థనపై ఆధారపడి, సంతానం, కుటుంబ రక్షణ కొరకు ప్రియమైన ప్రార్థన.
ముఖ్యంగా జన్మాష్టమి నాడు పఠించబడుతుంది, కారాగారంలో భగవంతుని ప్రాకట్యపు పవిత్ర క్షణాన్ని పునర్జీవింపజేస్తూ.
భగవంతుని చరణకమలాలను పొందిన జీవి మృత్యు భయం నుండి విముక్తుడవుతాడని బోధిస్తుంది (శ్లోకం 27).
వాత్సల్య భావాన్ని — పరమను తన కుమారునిగా ప్రేమించటం — ఆయన మహత్త్వం పట్ల శ్రద్ధతో పెంపొందిస్తుంది.
భయాన్ని తొలగించి శరణు, శాంతి, భగవంతుని రక్షక ఉనికి యొక్క హామీని ఇస్తుందని భావిస్తారు.
ದೇವಕೀ ಸ್ತುತಿ పారాయణ విధి
బాల శ్రీకృష్ణుని లేదా భగవంతుడు విష్ణువు విగ్రహం ఎదుట ఈ ఎనిమిది శ్లోకాలను నెమ్మదిగా పఠించండి, దేవకి తన శిశువును పరమేశ్వరునిగా గుర్తించిన ఆ విస్మయాన్ని, ఆయన రక్షణ కొరకు ఆమె ప్రేమపూర్వక భయాన్ని చింతిస్తూ. ఈ స్తుతి జన్మాష్టమి అర్ధరాత్రిలో, భగవంతుని జన్మ క్షణాన్ని గుర్తిస్తూ, అత్యంత ప్రభావవంతం. ఆయన మహత్త్వం పట్ల శ్రద్ధ, కోమల వాత్సల్య ప్రేమ కలిసిన భావంతో జపించి, తన సంతానం, కుటుంబ రక్షణ కొరకు ప్రార్థించండి.
తరచూ అడిగే ప్రశ్నలు
ఇవి కూడా చదవండి
ॐ
పూర్తి ದೇವಕೀ ಸ್ತುತಿను శ్లోకం-శ్లోకం అర్థంతో చదవండి, లేదా మరిన్ని పవిత్ర పాఠాలు చూడండి