ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗଵଦ୍ଗୀତା ୧୩.୨ — ଇଦଂ ଶରୀରଂ କୌନ୍ତେଯ
ശ്രീമദ്ഭഗവദ്ഗീത 13.2 — ഇദം ശരീരം കൗന്തേയ (ക്ഷേത്ര-ക്ഷേത്രജ്ഞ) in Odia · ଓଡ଼ିଆ
ଆପଣଙ୍କ ଭାଷା/ଲିପିରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ
✦ ଅର୍ଥ
ଏହି ଶ୍ଲୋକ ତ୍ରୟୋଦଶ ଅଧ୍ୟାୟର ଆରମ୍ଭ ଗୀତାର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବେକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ସହ କରେ — ଶରୀର ଓ ଯାହା କିଛି ଅନୁଭବ କରାଯାଏ ତାହା 'କ୍ଷେତ୍ର', ଯେତେବେଳେ ଶରୀରକୁ ଜାଣୁଥିବା ଚେତନ ଆତ୍ମା 'କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ' (କ୍ଷେତ୍ରର ଜ୍ଞାତା)। ସାଧକଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ କ୍ଷେତ୍ର ଓ ଭିତରର ସାକ୍ଷୀ ଜ୍ଞାତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବେକ କରିବାକୁ ଶିଖାଇ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନର ଭିତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି — ଏହି ବୋଧ ଯେ ଆମେ ଶରୀର ନୁହଁ, ବରଂ ତାହାକୁ ଜାଣୁଥିବା ଚେତନା।
ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ କଥା
Bhagavad Gita Chapter 13, Verse 2 · Sage Veda Vyasa (Mahabharata, Bhishma Parva) · Ancient (text compiled c. 5th–2nd century BCE)
ତ୍ରୟୋଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ, କ୍ଷେତ୍ର-କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ବିଭାଗ ଯୋଗ, କର୍ମ ଓ ଭକ୍ତିରୁ ଫେରି ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଆଡ଼କୁ ଯାଏ। ନିଜ ଆରମ୍ଭିକ ଉପଦେଶରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଶରୀରକୁ 'କ୍ଷେତ୍ର' ଓ ଚେତନ ଆତ୍ମାକୁ ତାହାର 'ଜ୍ଞାତା' ରୂପେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି, ଏବଂ ସେହି ବିବେକପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନର ଭିତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମା ଶରୀରଠାରୁ ଭିନ୍ନ ରୂପେ ଜଣାଯାଏ।
✦ ଶାସ୍ତ୍ରରେ କୁହାଯାଇଥିବା ପରି
ବେଦାନ୍ତର ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନେ ଏହି ଏକମାତ୍ର ବିବେକ — କ୍ଷେତ୍ର ଓ ଜ୍ଞାତା — କୁ ମୁକ୍ତିର ଦ୍ୱାର ବୋଲି ବିବେଚନା କରିଛନ୍ତି; ଅନେକ ସାଧକ କୁହନ୍ତି ଯେ କେବଳ ଏହି ସତ୍ୟ ଧାରଣ କରିବା 'ମୁଁ ଜ୍ଞାତା, କ୍ଷେତ୍ର ନୁହେଁ' — ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ମୃତ୍ୟୁ-ଭୟକୁ ତରଳାଇ ଅଟଳ ଆନ୍ତରିକ ଶାନ୍ତି ପ୍ରକାଶ କରିଦିଏ।
ମନ୍ତ୍ର
ଯେକୌଣସି ଧାଡ଼ି କିମ୍ବା ▶ ବଟନ୍ ଛୁଇଁ ଶୁଣନ୍ତୁ
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ଇଦଂ ଶରୀରଂ କୌନ୍ତେଯ କ୍ଷେତ୍ରମିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ। ଏତଦ୍ଯୋ ଵେତ୍ତି ତଂ ପ୍ରାହୁଃ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଇତି ତଦ୍ଵିଦଃ॥
śhrī-bhagavān uvācha idaṁ śharīraṁ kaunteya kṣhetram ity abhidhīyate etad yo vetti taṁ prāhuḥ kṣhetra-jña iti tad-vidaḥ
ଅର୍ଥ:ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ — ହେ ଅର୍ଜୁନ! ଏହି ଶରୀରକୁ 'କ୍ଷେତ୍ର' କୁହାଯାଏ; ଆଉ ଯିଏ ଏହାକୁ ଜାଣେ, ତାହାଙ୍କୁ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ 'କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ' (କ୍ଷେତ୍ରର ଜ୍ଞାତା) କୁହନ୍ତି।
ଶବ୍ଦ-ଶବ୍ଦ ଅର୍ଥ
ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣିବାକୁ ଯେକୌଣସି ଶବ୍ଦରେ କ୍ଲିକ୍ କରନ୍ତୁ
ശ്രീമദ്ഭഗവദ്ഗീത 13.2 — ഇദം ശരീരം കൗന്തേയ (ക്ഷേത്ര-ക്ഷേത്രജ്ഞ) ପାଠର ଲାଭ
ଶରୀର (କ୍ଷେତ୍ର) ଓ ଆତ୍ମା (ଜ୍ଞାତା) ମଧ୍ୟରେ ମୌଳିକ ବିବେକ ସ୍ଥାପନ କରେ
ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଜାଗ୍ରତ କରେ — ଏହି ବୋଧ ଯେ ଆମେ ସାକ୍ଷୀ ଚେତନା
ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଶରୀର ସହ ତାଦାତ୍ମ୍ୟ ଶିଥିଳ କରି ବୈରାଗ୍ୟ ଓ ଶାନ୍ତି ଆଣେ
ଧ୍ୟାନ ଓ ଆନ୍ତରିକ ଅନ୍ୱେଷଣ ପାଇଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଢାଞ୍ଚା ଦିଏ
ନଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ର ପଛରେ ଅମର ଜ୍ଞାତାଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶ କରି ଭୟ ଓ ଶୋକ କମାଏ
ସାଧକଙ୍କୁ ମୁକ୍ତିଦାୟକ ଜ୍ଞାନ (କ୍ଷେତ୍ର-କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଜ୍ଞାନ) ଆଡ଼କୁ ନେଇଯାଏ
ശ്രീമദ്ഭഗവദ്ഗീത 13.2 — ഇദം ശരീരം കൗന്തേയ (ക്ഷേത്ര-ക്ഷേത്രജ്ഞ) ପାଠ ବିଧି
ଏହି ଶ୍ଲୋକକୁ 'ମୁଁ କିଏ?' ଉପରେ ଚିନ୍ତନର ଆରମ୍ଭ ରୂପେ ପଢ଼ନ୍ତୁ। ଯେତେବେଳେ ଆପଣ 'କ୍ଷେତ୍ରମ୍' (କ୍ଷେତ୍ର) ଓ 'କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ' (ଜ୍ଞାତା) ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ମନକୁ ଗୋଟିଏ ପଟେ ଶରୀର ଓ ଅନୁଭବ, ତଥା ଅନ୍ୟ ପଟେ ସେମାନଙ୍କୁ ଜାଣୁଥିବା ମୌନ ଚେତନା ମଧ୍ୟରେ ଭେଦ କରିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ। ଧ୍ୟାନ ପୂର୍ବରୁ ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ସାକ୍ଷୀ ଜ୍ଞାତା ରୂପେ ଆପଣଙ୍କ ପରିଚୟରେ ସ୍ଥିର ହୁଅନ୍ତୁ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅନୁଭୂତ ପଛରେ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ବିଦ୍ୟମାନ ରହେ।
ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ
ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ॐ
ସମ୍ପୂର୍ଣ ശ്രീമദ്ഭഗവദ്ഗീത 13.2 — ഇദം ശരീരം കൗന്തേയ (ക്ഷേത്ര-ക്ഷേത്രജ്ഞ) ଶ୍ଳୋକ-ଶ୍ଳୋକ ଅର୍ଥ ସହିତ ପଢ଼ନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ଅଧିକ ପବିତ୍ର ପାଠ ଦେଖନ୍ତୁ