భవానీభుజఙ్గమ్
ഭവാനീഭുജംഗം in Telugu · తెలుగు
మీ భాష/లిపిలో చదవండి
✦ అర్థం
భవానీభుజంగం ఆది శంకరాచార్యులు రచించిన పదిహేడు శ్లోకాల భక్తిపూర్ణ స్తుతి, మనోహరమైన భుజంగప్రయాత ఛందస్సులో రచించబడింది. ఇది దేవి భవానిని (పార్వతిని) పాదం నుండి కిరీటం వరకు వర్ణిస్తుంది, ఆమె చక్రాలు, సుషుమ్న ద్వారా సహస్రారం వరకు ప్రకాశించుతూ, ఆమెను భోగ మోక్షాలు రెండింటినీ ప్రసాదించే పరాశక్తిగా గుర్తిస్తుంది. చివరి శ్లోకాలు హృదయపూర్వక శరణాగతి, ప్రసిద్ధ ధ్రువపదం 'భవాని, నీవే నా ఏకైక గతి'తో ముగుస్తాయి.
మూలం & కథ
Devotional hymn attributed to Adi Shankaracharya (Sri Vidya / Shakta tradition) · Adi Shankaracharya · c. 8th century CE (traditional attribution)
భవానీభుజంగం ఆది శంకరాచార్యుల ప్రసిద్ధ 'భుజంగం' స్తోత్రాలలో ఒకటి, సర్పిల భుజంగప్రయాత ఛందస్సులో రచించబడింది. సౌందర్యలహరి వలె, ఇది మృదు భక్తిని శ్రీవిద్య మరియు కుండలినీ యోగపు గూఢ విజ్ఞానంతో మిళితం చేస్తుంది: కవి దేవి ఉనికిని మూలాధార చక్రం నుండి సుషుమ్న ద్వారా శిఖరం (సహస్రారం) వరకు అనుసరిస్తారు, ఆమెను ఏకకాలంలో సుందర మాతగా మరియు మనోవాక్కులకు అతీతమైన పరాశక్తిగా స్తుతిస్తారు. ఇది శాక్త సాహిత్యంలోని అత్యంత హృదయస్పర్శి శరణాగతులలో ఒకదానితో ముగుస్తుంది.
✦ శాస్త్రాలలో చెప్పినట్లు
స్తోత్రమే తన ఫలాన్ని ప్రకటిస్తుంది: దీనిని స్థిర, భక్తియుత మనస్సుతో నిత్యం చదివేవాడు 'మృత్యువును జయిస్తాడు, మేధ మరియు శ్రీని పొందుతాడు, మరో శరీరంలో ముక్తిని పొందుతాడు.' భక్తులు పదిహేడవ శ్లోకాన్ని జీవనరక్షకంగా భావిస్తారు — భవానిని సంసార సాగరం దాటించే ఏకైక నౌకగా పిలుస్తారు — దీని నిరంతర పఠనం ద్వారా ఆమె కృపలో శరణ మరియు ఉద్ధారాన్ని పొందిన అనుభవాన్ని చెబుతారు.
అర్థంతో పూర్తి పాఠం
ఏ పంక్తిపైన అయినా లేదా ▶ బటన్పై తాకి వినండి
షడాధారపఙ్కేరుహాన్తర్విరాజత్ సుషుమ్నాన్తరాలేఽతితేజోల్లసన్తీమ్ । సుధామణ్డలం ద్రావయన్తీం పిబన్తీం సుధామూర్తిమీడే చిదానన్దరూపామ్ ॥ ౧॥
ṣaḍādhārapaṅkeruhāntarvirājat suṣumnāntarāle'titejollasantīm | sudhāmaṇḍalaṃ drāvayantīṃ pibantīṃ sudhāmūrtimīḍe cidānandarūpām || 1||
అర్థం:1. నేను ఆ నెక్టార్-స్వరూపిణిని, చిదానంద-రూపిణిని స్తుతిస్తాను — ఆమె షట్చక్రాల కమలాల లోపల ప్రకాశిస్తుంది, సుషుమ్న నాడిలో అమిత తేజస్సుతో వెలుగొందుతుంది, అమృత మండలాన్ని ద్రవింపజేసి పానం చేస్తుంది.
జ్వలత్కోటిబాలార్కభాసారుణాఙ్గీం సులావణ్యశృఙ్గారశోభాభిరామామ్ । మహాపద్మకిఞ్జల్కమధ్యే విరాజత్- త్రికోణే నిషణ్ణాం భజే శ్రీభవానీమ్ ॥ ౨॥
jvalatkoṭibālārkabhāsāruṇāṅgīṃ sulāvaṇyaśṛṅgāraśobhābhirāmām | mahāpadmakiñjalkamadhye virājat- trikoṇe niṣaṇṇāṃ bhaje śrībhavānīm || 2||
అర్థం:2. నేను శ్రీభవానిని ఉపాసిస్తాను, ఆమె అంగాలు కోటి ఉదయ బాలసూర్యుల కాంతిలా అరుణవర్ణంగా ఉన్నాయి, పరిపూర్ణ లావణ్యం, శృంగార శోభతో అభిరామంగా ఉంది, మహాపద్మ కింజల్కల మధ్యలో ప్రకాశించే త్రికోణంపై ఆసీనురాలై ఉంది.
క్వణత్కిఙ్కిణీనూపురోద్భాసిరత్న- ప్రభాలీఢలాక్షార్ద్రపాదాబ్జయుగ్మామ్ । అజేశాచ్యుతాద్యైః సురైః సేవ్యమానాం మహాత్రిపురాం శ్రీశివాం భావయామి ॥ ౩॥
kvaṇatkiṅkiṇīnūpurodbhāsiratna- prabhālīḍhalākṣārdrapādābjayugmām | ajeśācyutādyaiḥ suraiḥ sevyamānāṃ mahātripurāṃ śrīśivāṃ bhāvayāmi || 3||
అర్థం:3. నేను మహాత్రిపురను, మంగళకర శ్రీశివ-శక్తిని ధ్యానిస్తాను, ఆమె పాదపద్మాలు — లత్తుకతో తడిసి, మ్రోగే గజ్జెల అందెల రత్నప్రభతో దీప్తమై — బ్రహ్మ, శివ, విష్ణు మొదలగు దేవతలచే సేవించబడుతున్నాయి.
సుశోణామ్బరాబద్ధనీవీవిరాజన్- మహారత్నకాఞ్చీకలాపం నితమ్బమ్ । స్ఫురద్దక్షిణావర్తనాభిం చ తస్యా భజే వల్లరీవద్విశాలం త్రివల్లీమ్ ॥ ౪॥
suśoṇāmbarābaddhanīvīvirājan- mahāratnakāñcīkalāpaṃ nitambam | sphuraddakṣiṇāvartanābhiṃ ca tasyā bhaje vallarīvadviśālaṃ trivallīm || 4||
అర్థం:4. నేను ఆమె నితంబాన్ని ఉపాసిస్తాను, ఇది ఎరుపు పట్టు ముడి, మహారత్న కాంచితో శోభిస్తుంది, ఆమె నాభి దక్షిణావర్తంగా చుట్టుకొని ఉంది, ఆమె త్రివళి పూచిన లతలా విశాలంగా, మనోహరంగా ఉంది.
లసద్వృత్తగమ్భీరనాభీసరోజం నిజాఙ్గోద్భవస్థూలరోమావలీభిః । భ్రమద్భ్రమరాడమ్బరం సున్దరాఖ్యం భజే తత్తటిత్కోటికాన్తం భవాన్యాః ॥ ౫॥
lasadvṛttagambhīranābhīsarojaṃ nijāṅgodbhavasthūlaromāvalībhiḥ | bhramadbhramarāḍambaraṃ sundarākhyaṃ bhaje tattaṭitkoṭikāntaṃ bhavānyāḥ || 5||
అర్థం:5. నేను భవాని యొక్క ఆ నాభి-కమలాన్ని ఉపాసిస్తాను — గుండ్రంగా, లోతుగా, అందంగా — శరీరం నుండి పుట్టిన రోమావళి తుమ్మెదల గుంపులా చుట్టుముట్టగా — కోటి మెరుపుల కాంతిలా సుందరంగా ఉంది.
కుచౌ కుఙ్కుమాగారగర్భప్రవాలౌ పరాభీతిముద్రాకరస్యోపకణ్ఠౌ । రమామన్దిరౌ చామరారాతికుమ్భౌ భజే చన్దనాలిప్తకౌ భవ్యరూపౌ ॥ ౬॥
kucau kuṅkumāgāragarbhapravālau parābhītimudrākarasyopakaṇṭhau | ramāmandirau cāmarārātikumbhau bhaje candanāliptakau bhavyarūpau || 6||
అర్థం:6. నేను ఆమె రెండు కుచాలను ఉపాసిస్తాను, ఇవి కుంకుమ నిధిలా పగడపు ఎరుపుగా ఉన్నాయి, అభయ-వరద ముద్రల హస్తం సమీపంలో ఉన్నాయి, రమ (లక్ష్మి) మందిరాలు, గజకుంభాల వంటివి, చందనం పూసి, భవ్యరూపంగా ఉన్నాయి.
లలాటశ్రియం వల్లభైకానుభావాం భుజామూలవిన్యస్తచూతాగ్రకోటిమ్ । కలఙ్కాధివాసం హసచ్చన్ద్రబిమ్బం శ్రియే నౌమి కస్తూరికాతిప్రసన్నమ్ ॥ ౭॥
lalāṭaśriyaṃ vallabhaikānubhāvāṃ bhujāmūlavinyastacūtāgrakoṭim | kalaṅkādhivāsaṃ hasaccandrabimbaṃ śriye naumi kastūrikātiprasannam || 7||
అర్థం:7. శ్రీ (సమృద్ధి) కోసం నేను ఆమె లలాట శోభకు నమస్కరిస్తాను — వల్లభ (శివ)నికి అనుపమమైనది, భుజమూలంపై ఉంచిన మామిడి-చిగురు కొనతో, కళంకం (చంద్రకళ) నివాసమైన చిరునవ్వు చంద్రబింబంలా, కస్తూరితో అతి ప్రసన్నంగా ఉంది.
భజే వక్త్రమబ్జప్రభాజాలలోలం లసద్వారిజాక్షీయుగం విభ్రమాక్షమ్ । లలాటాన్తరాలమ్బిమాణిక్యభూషం వహన్తీం చలత్కుణ్డలోద్యోతగణ్డమ్ ॥ ౮॥
bhaje vaktramabjaprabhājālalolaṃ lasadvārijākṣīyugaṃ vibhramākṣam | lalāṭāntarālambimāṇikyabhūṣaṃ vahantīṃ calatkuṇḍalodyotagaṇḍam || 8||
అర్థం:8. నేను ఆమె ముఖాన్ని ఉపాసిస్తాను, ఇది కమల-కాంతి జాలంతో చంచలంగా ఉంది, దీప్త కమలనయనాలు, విభ్రమయుత నేత్రాలను ధరిస్తుంది, లలాటంపై వేలాడే మాణిక్యంతో భూషితమై, కదిలే కుండలాల కాంతితో ఆమె చెక్కిళ్ళు ప్రకాశిస్తున్నాయి.
సుఫుల్లారవిన్దాయతాక్షీం సువక్షో- రుహాం చారుహాసాం సుకర్ణావతంసామ్ । సుమధ్యాం సువృత్తస్తనీం సుస్మితాస్యాం భజే శ్రీమహేశీం భవానీం భవానీమ్ ॥ ౯॥
suphullāravindāyatākṣīṃ suvakṣo- ruhāṃ cāruhāsāṃ sukarṇāvataṃsām | sumadhyāṃ suvṛttastanīṃ susmitāsyāṃ bhaje śrīmaheśīṃ bhavānīṃ bhavānīm || 9||
అర్థం:9. నేను శ్రీమహేశిని, భవానిని, భవానిని ఉపాసిస్తాను — వికసించిన పద్మాల వంటి దీర్ఘ నేత్రాలు, అందమైన వక్షం, మనోహర హాసం, సుందర కర్ణాభరణాలు, సన్నని నడుము, చక్కని వృత్త స్తనాలు, మధుర చిరునవ్వు ముఖంతో.
సునాసాపుటం సున్దరభ్రూలలాటం తరఙ్గాయతాక్షం సుధాధౌతగణ్డమ్ । సుబిమ్బాధరం కున్దదన్తప్రభాఢ్యం భజే చన్ద్రచూడాలసత్కేశపాశమ్ ॥ ౧౦॥
sunāsāpuṭaṃ sundarabhrūlalāṭaṃ taraṅgāyatākṣaṃ sudhādhautagaṇḍam | subimbādharaṃ kundadantaprabhāḍhyaṃ bhaje candracūḍālasatkeśapāśam || 10||
అర్థం:10. నేను ఆమెను ఉపాసిస్తాను — అందమైన నాసాపుటం, మనోహర కనుబొమ్మలు, లలాటం, తరంగాల వంటి దీర్ఘ నేత్రాలు, అమృతంతో కడిగినట్లున్న చెక్కిళ్ళు, దొండపండు వంటి అధరం, మల్లె వంటి దంతకాంతి, చంద్రచూడంతో శోభించే కేశపాశంతో.
పరాశక్తిరాజ్ఞీసమాక్రాన్తవిశ్వాం పరాం భోగమోక్షప్రదాం శామ్భవీం తామ్ । పరాకారకామేశ్వరీం కామకోటిం భజే చిత్స్వరూపాం జగన్మాతరం శ్రీమ్ ॥ ౧౧॥
parāśaktirājñīsamākrāntaviśvāṃ parāṃ bhogamokṣapradāṃ śāmbhavīṃ tām | parākārakāmeśvarīṃ kāmakoṭiṃ bhaje citsvarūpāṃ jaganmātaraṃ śrīm || 11||
అర్థం:11. నేను శ్రీని, జగన్మాతను, చిద్రూపిణిని ఉపాసిస్తాను — పరాశక్తి, సమస్త విశ్వంపై అధిష్ఠిత రాజ్ఞి, భోగ మోక్షాలు రెండింటినీ ప్రసాదించే శాంభవి, పరా కామేశ్వరి, కామకోటి.
శ్రుతీనాం ముహుర్భూషణం తర్కగమ్యం మనోవాక్పథాతీతమత్యన్తదూరమ్ । నిజానన్దబీజం సదా బుద్ధినిష్ఠం నిరాకారమోఙ్కారగమ్యం భజేఽహమ్ ॥ ౧౨॥
śrutīnāṃ muhurbhūṣaṇaṃ tarkagamyaṃ manovākpathātītamatyantadūram | nijānandabījaṃ sadā buddhiniṣṭhaṃ nirākāramoṅkāragamyaṃ bhaje'ham || 12||
అర్థం:12. నేను దానిని ఉపాసిస్తాను, ఇది వేదాలకు సదా భూషణం, తర్కంతో గ్రాహ్యమైనా మనోవాక్కుల పథానికి అతీతం, అత్యంత దూరం, నిజానంద బీజం, సదా బుద్ధిలో నిష్ఠితం, నిరాకారం, ఓంకారం ద్వారా గమ్యం.
మహాయోగపీఠే పరిభ్రాజమానే నిషణ్ణం శివేనాపి సామ్యం వహన్తీమ్ । సహస్రారపద్మే సదా భావయామి ప్రబుద్ధాం పరాం చిచ్ఛరీరాం భవానీమ్ ॥ ౧౩॥
mahāyogapīṭhe paribhrājamāne niṣaṇṇaṃ śivenāpi sāmyaṃ vahantīm | sahasrārapadme sadā bhāvayāmi prabuddhāṃ parāṃ cicchharīrāṃ bhavānīm || 13||
అర్థం:13. నేను దేదీప్యమాన మహాయోగపీఠంలో, సహస్రార-కమలంలో, సదా భవానిని ధ్యానిస్తాను — ప్రబుద్ధ, పరా, చిత్-శరీరిణి అయిన ఆమె అక్కడ శివునితో సామ్యం వహించి విరాజిల్లుతుంది.
ఇదం యస్తు నిత్యం సమాధాయ చిత్తం పఠేద్భక్తియుక్తో భవానీభుజఙ్గమ్ । స మృత్యుం విజిత్యాపి మేధాం శ్రియం చ సమాసాద్య దేహాన్తరే ముక్తిమేతి ॥ ౧౪॥
idaṃ yastu nityaṃ samādhāya cittaṃ paṭhedbhaktiyukto bhavānībhujaṅgam | sa mṛtyuṃ vijityāpi medhāṃ śriyaṃ ca samāsādya dehāntare muktimeti || 14||
అర్థం:14. భక్తియుక్తుడై చిత్తాన్ని ఏకాగ్రం చేసి నిత్యం ఈ భవానీభుజంగాన్ని ఎవరు పఠిస్తారో, వారు మృత్యువును కూడా జయించి మేధను, శ్రీని పొంది, దేహాంతరం తర్వాత ముక్తిని పొందుతారు.
కవిత్వం చ వాగ్మిత్వమేధాదికం చ ప్రసన్నా భవానీ దదాత్యేవ తస్మై । ఇదం స్తోత్రరాజం పఠన్తి ప్రకామం నరా యే నితాన్తం ప్రసీదేన్మహేశీ ॥ ౧౫॥
kavitvaṃ ca vāgmitvamedhādikaṃ ca prasannā bhavānī dadātyeva tasmai | idaṃ stotrarājaṃ paṭhanti prakāmaṃ narā ye nitāntaṃ prasīdenmaheśī || 15||
అర్థం:15. ప్రసన్న భవాని అతనికి కవిత్వం, వాగ్మిత్వం, మేధ మొదలగువాటిని తప్పక ప్రసాదిస్తుంది. ఈ స్తోత్రరాజాన్ని ఇష్టానుసారం పఠించే మనుజులపై మహేశి నితాంతం ప్రసన్నురాలు అగుగాక.
భవాని త్వదీయాఙ్ఘ్రిసేవానురక్తాన్ జనాన్పాహి కారుణ్యపూర్ణైః కటాక్షైః । జగన్మాతరస్మాదృశాం పామరాణాం గతిస్త్వం వినా నైవ లోకే మదమ్బ ॥ ౧౬॥
bhavāni tvadīyāṅghrisevānuraktān janānpāhi kāruṇyapūrṇaiḥ kaṭākṣaiḥ | jaganmātarasmādṛśāṃ pāmarāṇāṃ gatistvaṃ vinā naiva loke madamba || 16||
అర్థం:16. ఓ భవాని! నీ పాదసేవలో అనురక్తులైన జనులను కరుణాపూర్ణ కటాక్షాలతో రక్షించుము. ఓ జగన్మాతా! మా వంటి పామరులకు లోకంలో నీవు తప్ప వేరే గతి లేదు, ఓ నా అమ్మా.
భవాని త్వదీయం పదామ్భోజపోతం ప్రపన్నాయ యాచ్ఛమ్భవే దేహి మాతః । భవామ్భోధిమగ్నం సముద్ధర్తుమీశే భవాని త్వమేకా గతిర్మే భవాని ॥ ౧౭॥
bhavāni tvadīyaṃ padāmbhojapotaṃ prapannāya yācchambhave dehi mātaḥ | bhavāmbhodhimagnaṃ samuddhartumīśe bhavāni tvamekā gatirme bhavāni || 17||
అర్థం:17. ఓ భవాని! శరణాగతుడనైన నాకు శివుని వద్దకు చేర్చే నీ పాదాంభోజ నౌకను ప్రసాదించుము, ఓ మాతా. భవసాగరంలో మునిగినవానిని ఉద్ధరించుటకు నీవు సమర్థురాలవు. ఓ భవాని! నీవే నా ఏకైక గతి, ఓ భవాని.
పదం-పదం అర్థం
ఉచ్చారణ వినడానికి ఏ పదంపైన అయినా క్లిక్ చేయండి
ഭവാനീഭുജംഗം పారాయణ ప్రయోజనాలు
మృత్యు భయంపై విజయాన్ని, ముక్తి ప్రాప్తిని వాగ్దానం చేస్తుంది (శ్లోకం 14).
కవిత్వం, వాగ్మిత్వం, తీక్ష్ణ మేధను ప్రసాదిస్తుంది (శ్లోకం 15).
భవాని 'భోగ-మోక్ష-ప్రదా' కనుక లౌకిక భోగాన్ని, అంతిమ మోక్షాన్ని రెండింటినీ ప్రసాదిస్తుంది.
దేవి యొక్క సంపూర్ణ పాదం-నుండి-కిరీటం (లేదా కిరీటం-నుండి-పాదం) ధ్యానం, దర్శన సాధనకు ఆదర్శం.
మూలాధారం నుండి చక్రాల ద్వారా సహస్రారం వరకు చైతన్యం యొక్క ఆరోహణకు సహాయపడుతుంది.
దివ్య మాత పట్ల గాఢ భక్తిని, పూర్ణ శరణాగతి భావాన్ని పెంపొందిస్తుంది.
శ్రీ (సమృద్ధి)ని, దేవి యొక్క కరుణామయ కటాక్షాల రక్షక కృపను ప్రసాదిస్తుంది.
ഭവാനീഭുജംഗം పారాయణ విధి
స్నానం తర్వాత దేవి విగ్రహం లేదా శ్రీచక్రం ముందు కూర్చోండి. పదిహేడు శ్లోకాలను శాంత, భక్తియుత మనస్సుతో నెమ్మదిగా చదవండి (స్తోత్రమే 'సమాధాయ చిత్తం' — స్థిర మనస్సుతో — చదవాలని చెబుతుంది). పాదాల నుండి పైకి చక్రాల ద్వారా వర్ణనను అనుసరించండి, ప్రతి రూపాన్ని భావించండి, ముగింపు శ్లోకాల శరణాగతి భావంతో ముగించండి. సంప్రదాయికంగా దీనిని నిత్యం పఠిస్తారు; చివరి 'భవాని త్వమేకా గతిర్మే భవాని'ని హృదయపూర్వక ప్రార్థనగా ముగించండి.
తరచూ అడిగే ప్రశ్నలు
ఇవి కూడా చదవండి
ॐ
పూర్తి ഭവാനീഭുജംഗംను శ్లోకం-శ్లోకం అర్థంతో చదవండి, లేదా మరిన్ని పవిత్ర పాఠాలు చూడండి