શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતા ૨.૫૫ — પ્રજહાતિ યદા કામાન્
ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭଗବଦ୍ ଗୀତା ୨.୫୫ — ପ୍ରଜହାତି ଯଦା କାମାନ୍ in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
આ શ્લોક સ્થિતપ્રજ્ઞ — સ્થિર બુદ્ધિવાળા જ્ઞાનીના — તે પ્રસિદ્ધ વર્ણનનો આરંભ છે, જે શ્રીકૃષ્ણ અર્જુનના આ પ્રશ્નના ઉત્તરમાં આપે છે કે એવો પુરુષ કેવી રીતે બોલે, બેસે અને ચાલે છે. શ્રીકૃષ્ણની પ્રથમ કસોટી આંતરિક સ્વતંત્રતા છે — જ્યારે મનુષ્ય મનની પ્રત્યેક કામનાનો ત્યાગ કરી દે છે અને કેવળ આત્મામાં જ પૂર્ણ સંતોષ પામી લે છે, બહાર કોઈ વસ્તુની જરૂર રહેતી નથી, ત્યારે તેણે અટલ જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરી લીધું છે. આ શ્લોક આધ્યાત્મિક જીવનના લક્ષ્યને ભીતર મળતી તૃપ્તિ રૂપે વ્યાખ્યાયિત કરે છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Bhagavad Gita Chapter 2, Verse 55 · Sage Veda Vyasa (Mahabharata, Bhishma Parva) · Ancient (text compiled c. 5th–2nd century BCE)
સાંખ્યયોગ અધ્યાયના અંતે અર્જુન શ્રીકૃષ્ણને પૂછે છે કે સ્થિર બુદ્ધિવાળો પુરુષ કેવી રીતે બોલે, બેસે અને ચાલે છે. શ્રીકૃષ્ણ સ્થિતપ્રજ્ઞનું એક દીપ્તિમાન ચિત્ર પ્રસ્તુત કરતાં અહીંથી આરંભ કરે છે — એવો પુરુષ મનની બધી કામનાઓ ત્યજી ચૂક્યો છે અને કેવળ આત્મામાં જ પૂર્ણ સંતુષ્ટ છે. આ શ્લોકો આત્મજ્ઞાની ઋષિનું શાસ્ત્રીય વર્ણન બની ગયા.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
ઋષિઓએ સ્થિતપ્રજ્ઞના આ શ્લોકોને સદા આત્મ-પરીક્ષણનો દર્પણ માન્યો છે, અને ભક્તો જણાવે છે કે 'પ્રજહાતિ યદા કામાન્' પર ચિંતન કરવાથી કામનાની સતત ખેંચાણ ઢીલી પડી, અને બેચેનીનું સ્થાન એક શાંત, આત્મનિર્ભર સંતોષે લઈ લીધું, જેને કોઈ બાહ્ય હાનિ હલાવી ન શકી.
મંત્ર
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
શ્રીભગવાનુવાચ પ્રજહાતિ યદા કામાન્ સર્વાન્ પાર્થ મનોગતાન્। આત્મન્યેવાત્મના તુષ્ટઃ સ્થિતપ્રજ્ઞસ્તદોચ્યતે॥
śhrī bhagavān uvācha prajahāti yadā kāmān sarvān pārtha mano-gatān ātmany-evātmanā tuṣhṭaḥ sthita-prajñas tadochyate
અર્થ:શ્રીભગવાને કહ્યું — હે પાર્થ! જ્યારે મનુષ્ય મનમાં રહેલી બધી કામનાઓને સંપૂર્ણપણે ત્યજી દે છે અને આત્માથી જ આત્મામાં સંતુષ્ટ રહે છે, ત્યારે તે સ્થિર બુદ્ધિવાળો (સ્થિતપ્રજ્ઞ) કહેવાય છે.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭଗବଦ୍ ଗୀତା ୨.୫୫ — ପ୍ରଜହାତି ଯଦା କାମାନ୍ પાઠના લાભ
સ્થિર બુદ્ધિવાળા પુરુષ (સ્થિતપ્રજ્ઞ)નાં લક્ષણ પ્રગટ કરે છે
સાધકને આત્મામાં સ્થાયી સંતોષ પામવાનો માર્ગ બતાવે છે
ચંચળ મનની અનંત કામનાઓને છોડવામાં મદદ કરે છે
બાહ્ય પરિસ્થિતિઓથી સ્વતંત્ર આંતરિક શાંતિનો વિકાસ કરે છે
સમતા, આત્મસંયમ અને કામનાથી મુક્તિની પ્રેરણા આપે છે
આધ્યાત્મિક માર્ગના લક્ષ્યનો ધ્યાનમય આદર્શ બને છે
ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭଗବଦ୍ ଗୀତା ୨.୫୫ — ପ୍ରଜହାତି ଯଦା କାମାନ୍ જપ વિધિ
આ શ્લોકને ધીમે-ધીમે વાંચો અને એ અવસ્થા પર ચિંતન કરો જેમાં મનુષ્ય મનની કામનાઓથી મુક્ત થઈને પોતાની ભીતર જ સંતુષ્ટ રહે છે. તેને રોજની આકાંક્ષા બનાવો કે તૃપ્તિ બાહ્ય વસ્તુઓમાં નહીં, ભીતર તરફ વળીને શોધો. ચિંતન સાથે વારંવાર દોહરાવવાથી તે ધીમે-ધીમે કામનાની પકડ ઢીલી કરે છે અને મનને આત્માની શાંતિમાં સ્થિર કરે છે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭଗବଦ୍ ଗୀତା ୨.୫୫ — ପ୍ରଜହାତି ଯଦା କାମାନ୍ શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ