એકં સદ્વિપ્રા બહુધા વદન્તિ
ଏକଂ ସଦ୍ୱିପ୍ରା ବହୁଧା ବଦନ୍ତି in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
ઋષિ દીર્ઘતમા દ્વારા રચાયેલો ઋગ્વેદ (1.164.46) નો આ પ્રસિદ્ધ મંત્ર સમસ્ત હિન્દુ ચિંતનની સૌથી વધુ ઉદ્ધૃત પંક્તિઓમાંની એક છે. તે ઘોષણા કરે છે કે પરમ સત્યને ઇન્દ્ર, મિત્ર, વરુણ, અગ્નિ, યમ વગેરે અસંખ્ય નામોથી પોકારાય છે, છતાં તે સત્ મૂળતઃ એક જ છે. 'એકં સત્ વિપ્રા બહુધા વદન્તિ' સનાતન ધર્મની એ દૃષ્ટિનું ધ્વજવાક્ય બની ગયું છે જે સમસ્ત દેવતાઓ અને માર્ગો પાછળની એકતાને જુએ છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Rigveda 1.164.46 · Rishi Dirghatamas Auchathya · Vedic period (c. 1500 BCE or earlier)
આ પંક્તિ ઋગ્વેદના પ્રસિદ્ધ કોયડા-સૂક્ત, જેને અસ્ય વામસ્ય સૂક્ત કહે છે, ના એક શ્લોકનું સમાપન કરે છે; આ સૂક્ત અંધ ઋષિ દીર્ઘતમાને આરોપિત છે. આ સૂક્ત બ્રહ્માંડ, સૂર્ય, કાળ અને દિવ્ય તત્ત્વ વિશે ગૂઢ પ્રશ્નો ઉઠાવે છે. આ શ્લોકમાં ઋષિ વૈદિક દેવતાઓની આભાસી અનેકતાનું સમાધાન એ ઘોષણા કરીને કરે છે કે એ એક સત્ (એકં સત્) જ છે જેને જ્ઞાનીજનો અનેક નામોથી સંબોધે છે — ઇન્દ્ર, મિત્ર, વરુણ, અગ્નિ, દિવ્ય ગરુત્માન, યમ અને માતરિશ્વા.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
યુગોથી આ એક જ પંક્તિને સંતો, દાર્શનિકો અને સુધારકોએ — ઉપનિષદના ઋષિઓથી લઈને ધર્મ-સંસદમાં સ્વામી વિવેકાનંદ સુધી — એ પુરાવા તરીકે ઉદ્ધૃત કરી છે કે વૈદિક દૃષ્ટિ દિવ્યતાનાં સમસ્ત રૂપોને આત્મસાત્ કરે છે. અનેક ભક્તો કહે છે કે તેના પર ધ્યાન કરવાથી માર્ગો વચ્ચેનો આંતરિક વિવાદ ઓગળી જાય છે અને સર્વત્ર એક જ સત્ય જોવાથી જન્મેલી શાંતિ પ્રાપ્ત થાય છે.
મંત્ર
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
ઇન્દ્રં મિત્રં વરુણમગ્નિમાહુરથો દિવ્યઃ સ સુપર્ણો ગરુત્માન્। એકં સદ્વિપ્રા બહુધા વદન્ત્યગ્નિં યમં માતરિશ્વાનમાહુઃ॥
Indraṃ mitraṃ varuṇam agnim āhur atho divyaḥ sa suparṇo garutmān | Ekaṃ sad viprā bahudhā vadanty agniṃ yamaṃ mātariśvānam āhuḥ ||
અર્થ:તેઓ એ જ એકને ઇન્દ્ર, મિત્ર, વરુણ અને અગ્નિ કહે છે, અને એ જ દિવ્ય સુંદર પાંખોવાળો ગરુત્માન (સુપર્ણ) પણ છે. સત્ય એક જ છે, પરંતુ જ્ઞાનીજનો તેને અનેક પ્રકારે વર્ણવે છે — એને જ અગ્નિ, યમ અને માતરિશ્વા પણ કહે છે. વાસ્તવમાં એ એક જ સત્ તત્ત્વ પોતાનાં ભિન્ન-ભિન્ન રૂપો અનુસાર ઋષિઓ દ્વારા અનેક નામોથી પોકારાય છે, છતાં તે સદા એક જ રહે છે.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
ଏକଂ ସଦ୍ୱିପ୍ରା ବହୁଧା ବଦନ୍ତି પાઠના લાભ
આ મૂળ વૈદિક સત્યને પ્રગટ કરે છે કે ઈશ્વર એક છે, જેને અનેક પ્રકારે નામ અપાય છે
સમસ્ત માર્ગો અને પરંપરાઓ પ્રત્યે સૌહાર્દ, સહિષ્ણુતા અને આદરની ભાવના કેળવે છે
અદ્વૈત જ્ઞાનને તેના પ્રાચીનતમ વૈદિક મૂળથી ઊંડાણપૂર્વક સમજાવે છે
મનને સાંપ્રદાયિક સંકુચિતતા અને નામ-રૂપના વિવાદથી મુક્ત કરે છે
ઋષિઓ પ્રત્યે શ્રદ્ધા અને સનાતન ધર્મની સમાવેશી દૃષ્ટિ માટે પ્રેરે છે
સમસ્ત વિવિધતાના મૂળમાં રહેલા એ એક સત્ય (સત્) પર ચિંતનને સ્થિર કરે છે
ଏକଂ ସଦ୍ୱିପ୍ରା ବହୁଧା ବଦନ୍ତି જપ વિધિ
શ્લોકને તેના અર્થ પર ધ્યાન આપીને ધીમે ધીમે વાંચો, એ ચિંતન ધારણ કરીને કે બધા નામિત દેવતા એક જ અવિભાજ્ય સત્તા (એકં સત્) તરફ સંકેત કરે છે. તે જપ માટે, આધ્યાત્મિક અધ્યયનના આરંભ માટે, અને આંતર-ધાર્મિક અથવા એકતા-સભાઓ માટે ઉત્તમ રીતે અનુકૂળ છે. શાંત, શ્રદ્ધાળુ મનથી, શક્ય હોય તો થોડીક ક્ષણોના મૌન પછી જપ કરો, અને એકતાના આ સત્યને હૃદયમાં બેસવા દો.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ ଏକଂ ସଦ୍ୱିପ୍ରା ବହୁଧା ବଦନ୍ତି શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ