શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતા ૨.૧૬ — નાસતો વિદ્યતે ભાવો
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ ੨.੧੬ — ਨਾਸਤੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਭਾਵੋ in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
સાંખ્ય યોગ અધ્યાયનો આ પ્રસિદ્ધ શ્લોક વેદાંતના મૂળ સત્યોમાંના એકને કહે છે — અસત્ વસ્તુ, અર્થાત્ સદા પરિવર્તનશીલ નશ્વર શરીર અને જગતનું કોઈ સ્થાયી અસ્તિત્વ નથી, જ્યારે સત્, અર્થાત્ નિત્ય આત્માનો કદી અભાવ થતો નથી. તત્ત્વદર્શી જ્ઞાનીઓએ આ બંનેનો નિષ્કર્ષ જોઈ લીધો છે. શ્રીકૃષ્ણ અર્જુનને એક આધ્યાત્મિક આધાર આપે છે — નશ્વર અને શાશ્વતમાં ભેદ કરવાનું શીખો, ત્યારે નાશવાન વસ્તુઓ પર શોક સ્વયં જ સમાપ્ત થઈ જાય છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Bhagavad Gita Chapter 2, Verse 16 · Sage Veda Vyasa (Mahabharata, Bhishma Parva) · Ancient (text compiled c. 5th–2nd century BCE)
બીજા અધ્યાય સાંખ્ય યોગમાં, શ્રીકૃષ્ણ કુરુક્ષેત્રના યુદ્ધક્ષેત્ર પર અર્જુનની વિષાદગ્રસ્ત અવસ્થાને આત્માની અવિનાશી પ્રકૃતિનો ઉપદેશ આપીને સંબોધે છે. શરીરને અંતર્નિહિત આત્માથી અલગ કરીને બતાવ્યા પછી, તેઓ પોતાના સમસ્ત ઉપદેશના આધારભૂત દાર્શનિક સિદ્ધાંતને કહે છે — અનિત્યનું કોઈ વાસ્તવિક અસ્તિત્વ નથી અને નિત્યનો કદી વિનાશ નથી — આ સત્ય તે લોકો દ્વારા અનુભવાયેલું છે જે વસ્તુઓના સારને જુએ છે.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
વેદાંતના આચાર્યોની પેઢીઓએ આ એક શ્લોકને એક સંપૂર્ણ ધ્યાન તરીકે રજૂ કર્યો છે, અને અનેક સાધકો કહે છે કે 'નાસતો વિદ્યતે ભાવો'ના સ્થિર ચિંતને તેમના હાનિના ભયને નષ્ટ કરી દીધો અને અમર આત્મામાં સ્થિત એક અટલ આંતરિક સ્થિરતાને પ્રગટ કરી.
મંત્ર
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
નાસતો વિદ્યતે ભાવો નાભાવો વિદ્યતે સતઃ। ઉભયોરપિ દૃષ્ટોઽન્તસ્ત્વનયોસ્તત્ત્વદર્શિભિઃ॥
nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ ubhayorapi dṛiṣhṭo ’nta stvanayos tattva-darśhibhiḥ
અર્થ:અસત્ વસ્તુનું તો અસ્તિત્વ નથી અને સત્નો કદી અભાવ નથી. આ પ્રકારે આ બંનેનું તત્ત્વ તત્ત્વદર્શી જ્ઞાની પુરુષોએ જોયું છે.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ ੨.੧੬ — ਨਾਸਤੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਭਾਵੋ પાઠના લાભ
વિવેક — સત્ અને અસત્ વચ્ચે ભેદ કરવાની શક્તિ વિકસાવે છે
મનને અપરિવર્તનશીલ, નિત્ય આત્મામાં સ્થિર કરીને શાંતિ પ્રદાન કરે છે
નશ્વર શરીર સાથેના તાદાત્મ્યમાં રહેલા શોક અને ભયને નષ્ટ કરે છે
સત્ અને અસત્ પર વેદાંતિક ધ્યાનનો આધાર બનાવે છે
જીવનના નિરંતર પરિવર્તનો વચ્ચે સમતા વિકસાવે છે
સાધકને આત્માના અમર સ્વરૂપ પ્રત્યે જાગ્રત કરે છે
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ ੨.੧੬ — ਨਾਸਤੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਭਾਵੋ જપ વિધિ
આ શ્લોકનો ધીમે-ધીમે પાઠ કરો અને તે જે ભેદ બતાવે છે તેના પર ચિંતન કરો — કે પરિવર્તનશીલનું કોઈ સ્થાયી અસ્તિત્વ નથી અને નિત્ય કદી નષ્ટ થતું નથી. પ્રત્યેક આવૃત્તિને મનને અનિત્યથી હટાવી અવિચલ આત્મા તરફ લઈ જવા દો. આત્મ-વિચાર અને વેદાંતના અધ્યયન સમયે આ એક ચિંતનશીલ મંત્ર (મનન) તરીકે વિશેષ રૂપે શક્તિશાળી છે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ ੨.੧੬ — ਨਾਸਤੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਭਾਵੋ શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ