ਦੁਰ੍ਜਨਃ ਪਰਿਹਰ੍ਤਵ੍ਯਃ
దుర్జనః పరిహర్తవ్యః (విద్వాంసుడైనా దుర్జనుని విడిచిపెట్టు) in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
ਭਰਤ੍ਰਿਹਰਿ ਦੇ ਨੀਤਿਸ਼ਤਕ ਦਾ ਇਹ ਤੀਖਾ ਸ਼ਲੋਕ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੇਵਲ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਕਿਸੇ ਦੁਰਜਨ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਮਣੀ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੱਪ ਘੱਟ ਘਾਤਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਦੁਸ਼ਟ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਪਰਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਭਿਆਨਕ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਸੰਗਤ ਦੇ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਵਿਵੇਕ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਵਿਦਿਆ ਜਾਂ ਬਾਹਰੀ ਚਮਕ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਉੱਪਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Bhartrhari Niti Shataka · Bhartrhari · Classical Sanskrit literature (c. 5th century CE)
ਨੀਤਿਸ਼ਤਕ ਭਰਤ੍ਰਿਹਰਿ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਤਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਚਰਨ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਰੀਤਾਂ 'ਤੇ ਸੌ ਸੂਕਤੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਚਰਿੱਤਰ ਤੇ ਵਿਵੇਕ 'ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅਨੇਕ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਮਣੀ-ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਸੱਪ ਦੇ ਅਭੁੱਲ ਚਿੱਤਰ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਕੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁਸ਼ਟ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ, ਭਾਵੇਂ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋਵੇ, ਤਿਆਜ੍ਯ ਹੈ — ਕਿਉਂਕਿ ਗਿਆਨ ਕਿਸੇ ਦੁਸ਼ਟ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਦਾ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਨੀਤੀ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਉਦੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਭਲਾਈ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਇਸ ਚੇਤਾਵਨੀ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਚਰਿੱਤਰ ਨਾਲ ਪਰਖਦਾ ਹੈ।
ਮੰਤਰ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਦੁਰ੍ਜਨਃ ਪਰਿਹਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਵਿਦ੍ਯਯਾਲਙ੍ਕ੍ਰਿਤੋऽਪਿ ਸਨ੍। ਮਣਿਨਾ ਭੂਸ਼ਿਤਃ ਸਰ੍ਪਃ ਕਿਮਸੌ ਨ ਭਯਙ੍ਕਰਃ॥
durjanaḥ parihartavyo vidyayālaṅkṛto'pi san। maṇinā bhūṣitaḥ sarpaḥ kim asau na bhayaṅkaraḥ॥
ਅਰਥ:ਦੁਰਜਨ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਮਣੀ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸੱਪ — ਕੀ ਉਹ ਘੱਟ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੇਵਲ ਵਿਦਿਆ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸੰਗਤ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ; ਦੁਸ਼ਟ ਸੁਭਾਅ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਵਿਦਵਾਨ ਕਿਉਂ ਨਾ ਦਿਸੇ, ਭਿਆਨਕ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
దుర్జనః పరిహర్తవ్యః (విద్వాంసుడైనా దుర్జనుని విడిచిపెట్టు) ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਆਪਣੀ ਸੰਗਤ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਵਿਵੇਕ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ
ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਚਰਿੱਤਰ ਬਿਨਾਂ ਵਿਦਿਆ ਵੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ
ਸਦਗੁਣ ਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਚਤੁਰਾਈ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ
ਇੱਕ ਸਜੀਵ, ਅਭੁੱਲ ਚਿੱਤਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਮਣੀਧਾਰੀ ਪਰ ਘਾਤਕ ਸੱਪ
ਆਕਰਸ਼ਕ ਪਰ ਦੁਸ਼ਟ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਚਰਿੱਤਰ ਤੇ ਸਤਸੰਗ 'ਤੇ ਮਨਨ ਲਈ ਇੱਕ ਛੋਟਾ, ਯਾਦਗਾਰ ਸ਼ਲੋਕ
దుర్జనః పరిహర్తవ్యః (విద్వాంసుడైనా దుర్జనుని విడిచిపెట్టు) ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਸ਼ਲੋਕ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੜ੍ਹੋ, ਉਸ ਤੀਖੇ ਚਿੱਤਰ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰਦਿਆਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਮਣੀ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ ਫਿਰ ਵੀ ਘੱਟ ਘਾਤਕ ਨਹੀਂ। ਮਨਨ ਕਰੋ ਕਿ ਸੱਚੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਚਰਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੰਗਤ ਦੇ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਵੇਕ ਨੂੰ ਤੀਖਾ ਕਰਨ ਦਿਓ। ਇਹ ਅਕਸਰ ਨੀਤੀ (ਵਿਹਾਰਕ ਗਿਆਨ) ਤੇ ਸਤਸੰਗ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਧਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ దుర్జనః పరిహర్తవ్యః (విద్వాంసుడైనా దుర్జనుని విడిచిపెట్టు) ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ