ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ ੬.੬ — ਬਨ੍ਧੁਰਾਤ੍ਮਾऽऽਤ੍ਮਨਸ੍ਤਸ੍ਯ
শ্রীমদ্ভগবদ্গীতা ৬.৬ — বন্ধুরাত্মাত্মনস্তস্য in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
ਜਿੱਥੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਹੁਣੇ ਹੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣਾ ਉੱਧਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਦੋਧਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ: ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਸ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਮਨ ਮਾਰਗ ਦਾ ਸੱਚਾ ਮਿੱਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਅਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਉਹੀ ਮਨ ਬਾਹਰੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵਾਂਗ ਨਿਰੰਤਰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਆਤਮ-ਜਿੱਤ ਹੀ ਸਮੁੱਚੇ ਯੋਗ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Bhagavad Gita Chapter 6, Verse 6 · Sage Veda Vyasa (Mahabharata, Bhishma Parva) · Ancient (text compiled c. 5th–2nd century BCE)
ਛੇਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਧਿਆਨਯੋਗ ਵਿੱਚ (ਧਿਆਨ ਦਾ ਯੋਗ) ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਮਨ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ 'ਆਪ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕੋ', ਕਿਉਂਕਿ ਆਤਮਾ ਆਪਣੀ ਹੀ ਮਿੱਤਰ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਰਾਜ਼ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਮਨ ਤਦ ਹੀ ਸੱਚਾ ਮਿੱਤਰ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਭਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵਾਂਗ ਵਰਤਾਅ ਕਰਦਾ ਹੈ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਅਤੇ ਸੰਤ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਸਹਿਯੋਗੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸੁਖ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹੇ, ਇਹ ਸਿੱਧ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਜਿੱਤਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਮਿੱਤਰ ਹੈ।
ਮੰਤਰ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਬਨ੍ਧੁਰਾਤ੍ਮਾऽऽਤ੍ਮਨਸ੍ਤਸ੍ਯ ਯੇਨਾਤ੍ਮੈਵਾਤ੍ਮਨਾ ਜਿਤਃ। ਅਨਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤੁ ਸ਼ਤ੍ਰੁਤ੍ਵੇ ਵਰ੍ਤੇਤਾਤ੍ਮੈਵ ਸ਼ਤ੍ਰੁਵਤ੍॥
bandhur ātmātmanas tasya yenātmaivātmanā jitaḥ anātmanas tu śhatrutve vartetātmaiva śhatru-vat
ਅਰਥ:ਜਿਸ ਨੇ ਆਤਮਾ (ਉੱਚ ਸਵੈ) ਦੁਆਰਾ ਮਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਉਹੀ ਮਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਿੱਤਰ ਹੈ; ਪਰ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ, ਉਸ ਲਈ ਉਹੀ ਮਨ ਬਾਹਰੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵਾਂਗ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
শ্রীমদ্ভগবদ্গীতা ৬.৬ — বন্ধুরাত্মাত্মনস্তস্য ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਆਤਮ-ਜਿੱਤ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ — ਮਨ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਹੀਂ, ਮਿੱਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ
ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਆਪਣੇ ਹੀ ਭਲੇ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਮਨ ਵਿਰੁੱਧ ਸਾਵਧਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਮਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
ਆਪਣੇ ਉੱਥਾਨ ਜਾਂ ਪਤਨ ਲਈ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਮਨ ਨੂੰ ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਸਥਾਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ
শ্রীমদ্ভগবদ্গীতা ৬.৬ — বন্ধুরাত্মাত্মনস্তস্য ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਪਾਠ ਧਿਆਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਜਾਪੇ ਤਦ ਕਰੋ। ਇਹ ਜੋ ਚੋਣ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਉੱਤੇ ਚਿੰਤਨ ਕਰੋ — ਮਨ ਤੁਹਾਡਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਿੱਤਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਬੁਰਾ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਅਤੇ ਫ਼ਰਕ ਹੈ ਆਤਮ-ਜਿੱਤ। ਆਵੇਗਾਂ ਅਤੇ ਭਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖਿੱਚੇ ਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਥਿਰ, ਸਾਖੀ ਆਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਮਨ ਨੂੰ ਕੋਮਲਤਾ ਨਾਲ ਸ਼ਾਸਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਯਾਦ ਵਜੋਂ ਵਰਤੋ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ শ্রীমদ্ভগবদ্গীতা ৬.৬ — বন্ধুরাত্মাত্মনস্তস্য ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ