పురుష సూక్తమ్
Purusha Suktam in Telugu · తెలుగు
మూలం & కథ
Rigveda (Mandala 10, Hymn 90) · Rishi Narayana · 1500-1200 BCE
The Purusha Suktam is attributed to Rishi Narayana and appears in the 10th Mandala of the Rigveda. It describes a cosmic sacrifice where the primordial being (Purusha) offers himself to create the universe. The hymn is one of the most philosophically profound texts in the Vedas — it addresses the fundamental question of how the one becomes the many, how unity gives rise to diversity.
✦ శాస్త్రాలలో చెప్పినట్లు
The Purusha Suktam contains one of the most remarkable statements in ancient literature: 'Purusha Evedam Sarvam' — the Cosmic Being IS all this, all that has been AND all that will be. This 3000-year-old text anticipated modern physics' concept that all matter and energy originated from a single source (the Big Bang). The hymn's description of a universe that extends 'ten fingers beyond' the physical — implying dimensions beyond the visible — resonates with modern theories of higher dimensions.
వింటూ పఠించండి
అర్థంతో పూర్తి పాఠం
ఏ పంక్తిపైన అయినా లేదా ▶ బటన్పై తాకి వినండి
హరిః ఓం సహస్రశీర్షా పురుషః సహస్రాక్షః సహస్రపాత్ । స భూమిꣳ సర్వత స్పృత్వాఽత్యతిష్ఠద్దశాఙ్గులమ్ ॥
Harih Om sahasrashirsha purushah sahasrakshah sahasrapat Sa bhumiꣳ sarvata spritvatyatishthaddashangulam
అర్థం:The Cosmic Being (Purusha) has a thousand heads, a thousand eyes and a thousand feet; pervading the earth on every side, He extends beyond it by ten fingers' breadth.
పురుష ఏవేదꣳ సర్వం యద్భూతం యచ్చ భావ్యమ్ । ఉతామృతత్వస్యేశానో యదన్నేనాతిరోహతి ॥
Purusha evedaꣳ sarvam yadbhutam yachcha bhavyam Utamritatvasyeshano yadannenatirohati
అర్థం:The Purusha alone is all this — all that has been and all that shall be; He is the Lord of immortality, who grows still greater through food (sacrifice).
ఏతావానస్య మహిమాతో జ్యాయాంశ్చ పూరుషః । పాదోఽస్య విశ్వా భూతాని త్రిపాదస్యామృతం దివి ॥
Etavanasya mahimato jyayanshcha purushah Padosya vishva bhutani tripadasyamritam divi
అర్థం:Such is His greatness, and the Purusha is greater still than this; all beings are but a quarter of Him, while three-quarters are the immortal in the heavens.
త్రిపాదూర్ధ్వ ఉదైత్పురుషః పాదోఽస్యేహాభవత్ పునః । తతో విష్వఙ్ వ్యక్రామత్సాశనానశనే అభి ॥
Tripadurdhva udaitpurushah padosyehabhavat punah Tato vishvan vyakramatsashananashane abhi
అర్థం:With three-quarters the Purusha rose upward; one quarter of Him came to be here again; thence He spread out on all sides into all that eats and does not eat.
తతో విరాడజాయత విరాజో అధి పూరుషః । స జాతో అత్యరిచ్యత పశ్చాద్భూమిమథో పురః ॥
Tato viradajayata virajo adhi purushah Sa jato atyarichyata pashchadbhumimatho purah
అర్థం:From Him was born the Viraj (cosmic body), and from the Viraj the Purusha (cosmic person); once born, He extended beyond the earth, behind and before.
తస్మాద్యజ్ఞాత్ సర్వహుతః సమ్భృతం పృషదాజ్యమ్ । పశూంస్తాంశ్చక్రే వాయవ్యానారణ్యా గ్రామ్యాశ్చ యే ॥
Tasmadyajnat sarvahutah sambhritam prishadajyam Pashunstanshchakre vayavyanaranya gramyashcha ye
అర్థం:From that all-offering sacrifice the curds-and-clarified-butter were gathered; from it He fashioned the beasts of the air, the forest and the village.
తస్మాద్యజ్ఞాత్ సర్వహుతః ఋచః సామాని జజ్ఞిరే । ఛన్దాꣳసి జజ్ఞిరే తస్మాద్యజుస్తస్మాదజాయత ॥
Tasmadyajnat sarvahutah richah samani jajnire Chhandaꣳsi jajnire tasmadyajustasmadajayata
అర్థం:From that all-offering sacrifice the Rik and Sama hymns were born; from it the metres were born, and from it the Yajus was born.
తస్మాదశ్వా అజాయన్త యే కే చోభయాదతః । గావో హ జజ్ఞిరే తస్మాత్తస్మాజ్జాతా అజావయః ॥
Tasmadashva ajayanta ye ke chobhayadatah Gavo ha jajnire tasmattasmajjata ajavayah
అర్థం:From it horses were born, and all creatures with two rows of teeth; cattle were born from it, and from it the goats and sheep.
తం యజ్ఞం బర్హిషి ప్రౌక్షన్ పురుషం జాతమగ్రతః । తేన దేవా అయజన్త సాధ్యా ఋషయశ్చ యే ॥
Tam yajnam barhishi praukshan purusham jatamagratah Tena deva ayajanta sadhya rishayashcha ye
అర్థం:That Purusha, born in the beginning, they consecrated as the sacrifice upon the sacred grass; with Him the gods, the Sadhyas and the sages performed the sacrifice.
యత్పురుషం వ్యదధుః కతిధా వ్యకల్పయన్ । ముఖం కిమస్యాసీత్ కిం బాహూ కిమూరూ పాదా ఉచ్యేతే ॥
Yatpurusham vyadadhuh katidha vyakalpayan Mukham kimasyasit kim bahu kimuru pada uchyete
అర్థం:When they apportioned the Purusha, into how many parts did they divide Him? What became His mouth, what His arms, what His thighs and His feet?
బ్రాహ్మణోఽస్య ముఖమాసీద్బాహూ రాజన్యః కృతః । ఊరూ తదస్య యద్వైశ్యః పద్భ్యాꣳ శూద్రో అజాయత ॥
Brahmanosya mukhamasidbahu rajanyah kritah Uru tadasya yadvaishyah padbhyaꣳ shudro ajayata
అర్థం:The Brahmana was His mouth; the Rajanya (Kshatriya) was made His arms; His thighs became the Vaishya; from His feet the Shudra was born.
చన్ద్రమా మనసో జాతశ్చక్షోః సూర్యో అజాయత । శ్రోత్రాద్వాయుశ్చ ప్రాణశ్చ ముఖాదగ్నిరజాయత ॥
Chandrama manaso jatashchakshoh suryo ajayata Shrotradvayushcha pranashcha mukhadagnirajayata
అర్థం:The moon was born from His mind; the sun came from His eye; from His mouth came Indra and Agni; from His breath the wind (Vayu) was born.
నాభ్యా ఆసీదన్తరిక్షꣳ శీర్ష్ణో ద్యౌః సమవర్తత । పద్భ్యాం భూమిర్దిశః శ్రోత్రాత్తథా లోకాంఽకల్పయన్ ॥
Nabhya asidantarikshaꣳ shirshno dyauh samavartata Padbhyam bhumirdishah shrotrattatha lokankalpayan
అర్థం:From His navel arose the mid-air; from His head the heaven evolved; from His feet the earth, and the quarters from His ear — thus they fashioned the worlds.
యత్పురుషేణ హవిషా దేవా యజ్ఞమతన్వత । వసన్తోఽస్యాసీదాజ్యం గ్రీష్మ ఇధ్మః శరద్ధవిః ॥
Yatpurushena havisha deva yajnamatanvata Vasantosyasidajyam grishma idhmah sharaddhavih
అర్థం:When the gods, with the Purusha as their oblation, spread out the sacrifice — spring was its clarified butter, summer its fuel, and autumn its offering.
సప్తాస్యాసన్ పరిధయస్త్రిః సప్త సమిధః కృతాః । దేవా యద్యజ్ఞం తన్వానా అబధ్నన్ పురుషం పశుమ్ ॥
Saptasyasan paridhayastrih sapta samidhah kritah Deva yadyajnam tanvana abadhnan purusham pashum
అర్థం:Seven were its enclosing logs; thrice seven were the fuel-sticks made, when the gods, performing the sacrifice, bound the Purusha as the victim.
యజ్ఞేన యజ్ఞమయజన్త దేవాస్తాని ధర్మాణి ప్రథమాన్యాసన్ । తే హ నాకం మహిమానః సచన్త యత్ర పూర్వే సాధ్యాః సన్తి దేవాః ॥
Yajnena yajnamayajanta devastani dharmani prathamanyasan Te ha nakam mahimanah sachanta yatra purve sadhyah santi devah
అర్థం:By the sacrifice the gods worshipped the Sacrifice (the Purusha); these were the first ordinances (dharmas). These great powers reached the heaven where the ancient Sadhyas and gods abide.
పదం-పదం అర్థం
ఉచ్చారణ వినడానికి ఏ పదంపైన అయినా క్లిక్ చేయండి
Purusha Suktam పారాయణ ప్రయోజనాలు
The most important Vedic creation hymn — describes the origin of the universe
Chanted during major Vedic rituals, temple consecrations, and homas
Reveals the cosmic nature of the Supreme Being (Purusha/Vishnu)
One of the foundational texts of Hindu philosophy and cosmology
Chanting connects one to the primordial creative energy
Used in all major temple rituals across South India
Purusha Suktam పారాయణ విధి
The Purusha Suktam is traditionally chanted in Vedic meter with precise pronunciation. Listen to a trained Vedic priest's recitation first. Chant slowly and clearly, focusing on each verse's cosmic imagery. In temples, it is chanted during abhishekam (ritual bathing) of the deity. For personal practice, 11 recitations is standard.
తరచూ అడిగే ప్రశ్నలు
ఇవి కూడా చదవండి
ॐ
పూర్తి Purusha Suktamను శ్లోకం-శ్లోకం అర్థంతో చదవండి, లేదా మరిన్ని పవిత్ర పాఠాలు చూడండి