આરતી
Sikh Aarti (Gagan Mai Thaal) in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
શીખ આરતી, જે “ગગન મૈ થાલ” થી શરૂ થાય છે, ગુરુ નાનક દેવ જી એ જગન્નાથ પુરીના મંદિરમાં ઉચ્ચારી. દીપ-થાળના કર્મકાંડને છોડીને ગુરુજી ગાય છે કે સમગ્ર બ્રહ્માંડ જ વાહેગુરુની આરતી કરે છે — આકાશ થાળ છે, સૂર્ય ને ચંદ્ર દીપક, તારા જડેલા મોતી, અને પવન ધૂપ. આ શીખોનું અસીમ, સર્વવ્યાપી આરાધનાનું ગીત છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Sri Guru Granth Sahib (Raag Dhanasari) and tradition. English translation: Sant Singh Khalsa (public domain). · Guru Nanak Dev Ji (with shabads of later Gurus) · 15th–17th century CE
જગન્નાથ પુરીમાં, મૂર્તિ સામે પૂજારીઓને દીપોનો થાળ ફેરવતા જોઈને, ગુરુ નાનકે એક મહાન આરતી ગાઈ: આકાશ થાળ છે, જ્યોતિર્મય પિંડ તેના દીપક, સુગંધિત પવન તેની ધૂપ — સમસ્ત પ્રકૃતિ સતત નિરાકાર વાહેગુરુની આરાધના કરી રહી છે.
અર્થ સહિત સંપૂર્ણ પાઠ
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
ૐ સતિગુર પ્રસાદિ ॥
ikOankaar satigur prasaadh ||
અર્થ:એક ઓંકાર, સદ્ગુરુની કૃપાથી પ્રાપ્ત — એક જ સૃષ્ટિકર્તા પરમેશ્વર છે.
ધનાસરી મહલા ૧ આરતી
dhanaasaree mahalaa pehilaa aaratee
અર્થ:ધનાસરી, પહેલા મહલ્લા, આરતી.
ૐ સતિગુર પ્રસાદિ ॥
ikOankaar satigur prasaadh ||
અર્થ:એક ઓંકાર, સદ્ગુરુની કૃપાથી પ્રાપ્ત — એક જ સૃષ્ટિકર્તા પરમેશ્વર છે.
ગગન મૈ થાલુ રવિ ચંદુ દીપક બને તારિકા મંડલ જનક મોતી ॥ ધૂપુ મલઆનલો પવણુ ચવરો કરે સગલ બનરાઇ ફૂલંત જોતી ॥૧॥
gagan mai thaal rav cha(n)dh dheepak bane taarikaa ma(n)ddal janak motee || dhoop malaanalo pavan chavaro kare sagal banarai foola(n)t jotee ||1||
અર્થ:આકાશ રૂપી થાળમાં સૂર્ય અને ચંદ્ર દીપક છે; તારામંડળના તારા મોતી છે. ચંદનની સુગંધ ધૂપ છે, વાયુ ચામર છે, અને સમસ્ત વનસ્પતિ આપને અર્પિત પુષ્પો છે, હે જ્યોતિર્મય પ્રભુ. ॥1॥
કૈસી આરતી હોઇ ભવ ખંડના તેરી આરતી ॥ અનહતા સબદ વાજંત ભેરી ॥૧॥ રહાઉ ॥
kaisee aaratee hoi bhav kha(n)ddanaa teree aaratee || anahataa sabadh vaaja(n)t bheree ||1|| rahaau ||
અર્થ:આ કેવી અદ્ભુત આરતી છે! હે ભયના નાશક, આ જ આપની આરતી છે, આપની પૂજા છે. શબ્દનો અનહદ નાદ મંદિરના નગારાંનું વાગવું છે. ॥1॥રહાઉ॥
સહસ તવ નૈન નન નૈન હૈ તોહિ કૌ સહસ મૂરતિ નના એક તોહી ॥ સહસ પદ બિમલ નન એક પદ ગંધ બિનુ સહસ તવ ગંધ ઇવ ચલત મોહી ॥૨॥
sahas tav nain nan nain hai toh kau sahas moorat nanaa ek tohee || sahas padh bimal nan ek padh ga(n)dh bin sahas tav ga(n)dh iv chalat mohee ||2||
અર્થ:હજારો આપનાં નેત્ર છે, છતાં આપનું કોઈ નેત્ર નથી; હજારો આપનાં રૂપ છે, છતાં આપનું એક પણ રૂપ નથી. હજારો આપનાં ચરણ-કમળ છે, છતાં આપનું કોઈ ચરણ નથી; નાસિકા વિના હજારો આપની નાસિકાઓ છે. આપની આ લીલા પર હું મોહિત છું! ॥2॥
સભ મહિ જોતિ જોતિ હૈ સોઇ ॥ તિસ કૈ ચાનણિ સભ મહિ ચાનણુ હોઇ ॥ ગુર સાખી જોતિ પરગટુ હોઇ ॥ જો તિસુ ભાવૈ સુ આરતી હોઇ ॥૩॥
sabh meh jot jot hai soi || tis kai chaanan sabh meh chaanan hoi || gur saakhee jot paragaT hoi || jo tis bhaavai su aaratee hoi ||3||
અર્થ:દિવ્ય જ્યોતિ સૌની ભીતર છે; આપ જ તે જ્યોતિ છો. તે જ્યોતિ આપની જ છે જે સૌની ભીતર પ્રકાશિત થાય છે. ગુરુના ઉપદેશથી આ દિવ્ય જ્યોતિ પ્રગટ થાય છે. જે પ્રભુને ગમે છે, તે જ સાચી આરતી છે. ॥3॥
હરિ ચરણ કમલ મકરંદ લોભિત મનો અનદિનો મોહિ આહી પિઆસા ॥ ક્રિપા જલુ દેહિ નાનક સારિંગ કૌ હોઇ જા તે તેરૈ નામિ વાસા ॥૪॥૧॥૭॥૯॥
har charan kamal makara(n)dh lobhit mano anadhino moh aahee piaasaa || kirapaa jal dheh naanak saari(n)g kau hoi jaa te terai naam vaasaa ||4||1||7||9||
અર્થ:મારી આત્મા પ્રભુનાં મધુર ચરણ-કમળમાં મોહિત છે; દિવસ-રાત હું તેમની તરસી છું. હે પ્રભુ, તરસ્યા ચાતક નાનકને આપની કૃપાના જળથી તૃપ્ત કરો, જેથી તે આપના નામમાં નિવાસ કરે. ॥4॥1॥7॥9॥
નામુ તેરો આરતી મજનુ મુરારે ॥ હરિ કે નામ બિનુ ઝૂઠે સગલ પાસારે ॥૧॥ રહાઉ ॥
naam tero aaratee majan muraare || har ke naam bin jhooThe sagal paasaare ||1|| rahaau ||
અર્થ:હે પ્રભુ, આપનું નામ જ મારી પૂજા અને શુદ્ધિનું સ્નાન છે. પ્રભુના નામ વિના સમસ્ત આડંબર વ્યર્થ છે. ॥1॥રહાઉ॥
નામુ તેરો આસનો નામુ તેરો ઉરસા નામુ તેરા કેસરો લે છિટકારે ॥ નામુ તેરા અંભુલા નામુ તેરો ચંદનો ઘસિ જપે નામુ લે તુઝહિ કૌ ચારે ॥૧॥
naam tero aasano naam tero urasaa naam teraa kesaro le chhiTakaare || naam teraa a(n)bhulaa naam tero cha(n)dhano ghas jape naam le tujheh kau chaare ||1||
અર્થ:આપનું નામ મારું આસન છે, અને આપનું નામ ચંદન ઘસવાનો પથ્થર છે. આપનું નામ તે કેસર છે જે લઈને હું આપને અર્પણ કરું છું. આપનું નામ જળ છે, અને આપનું નામ ચંદન છે. આપના નામનો જપ જ ચંદન ઘસવાનું છે. તે લઈને આ બધું હું આપને અર્પણ કરું છું. ॥1॥
નામુ તેરા દીવા નામુ તેરો બાતી નામુ તેરો તેલુ લે માહિ પસારે ॥ નામ તેરે કી જોતિ લગાઈ ભૈઓ ઉજિઆરો ભવન સગલારે ॥૨॥
naam teraa dheevaa naam tero baatee naam tero tel le maeh pasaare || naam tere kee jot lagaiee bhio ujiaaro bhavan sagalaare ||2||
અર્થ:આપનું નામ દીપક છે, અને આપનું નામ વાટ છે. આપનું નામ તે તેલ છે જે હું તેમાં રેડું છું. આપનું નામ આ દીપકમાં લગાવેલી જ્યોતિ છે, જે સમસ્ત સંસારને પ્રકાશિત કરે છે. ॥2॥
નામુ તેરો તાગા નામુ ફૂલ માલા ભાર અઠારહ સગલ જૂઠારે ॥ તેરો કીઆ તુઝહિ કિઆ અરપૌ નામુ તેરા તુહી ચવર ઢોલારે ॥૩॥
naam tero taagaa naam fool maalaa bhaar aThaareh sagal jooThaare || tero keeaa tujheh kiaa arapau naam teraa tuhee chavar ddolaare ||3||
અર્થ:આપનું નામ દોરો છે, અને આપનું નામ પુષ્પોની માળા છે. અઢાર ભાર વનસ્પતિ આપને અર્પણ કરવા માટે અતિ અપવિત્ર છે. જે આપે પોતે રચ્યું છે, તે હું આપને કેમ અર્પણ કરું? આપનું નામ જ ચામર છે, જે હું આપ પર ઢોળું છું. ॥3॥
દસ અઠા અઠસઠે ચારે ખાણી ઇહૈ વરતણિ હૈ સગલ સંસારે ॥ કહૈ રવિદાસુ નામુ તેરો આરતી સતિ નામુ હૈ હરિ ભોગ તુહારે ॥૪॥૩॥
dhas aThaa aThasaThe chaare khaanee ihai varatan hai sagal sa(n)saare || kahai ravidhaas naam tero aaratee sat naam hai har bhog tuhaare ||4||3||
અર્થ:આખું જગત અઢાર પુરાણો, અડસઠ તીર્થો અને સૃષ્ટિના ચાર સ્રોતમાં લીન છે. રવિદાસ કહે છે, આપનું નામ જ મારી આરતી છે, મારી પૂજા છે. સત્નામ જ તે ભોગ છે જે હું આપને અર્પણ કરું છું. ॥4॥3॥
સ્રી સૈણુ ॥
sree sain ||
અર્થ:શ્રી સૈન.
ધૂપ દીપ ઘ્રિત સાજિ આરતી ॥ વારને જાઉ કમલા પતી ॥૧॥
dhoop dheep ghirat saaj aaratee || vaarane jaau kamalaa patee ||1||
અર્થ:હું લક્ષ્મીપતિ પ્રભુ પર બલિહાર જાઉં છું. ॥1॥
મંગલા હરિ મંગલા ॥ નિત મંગલુ રાજા રામ રાઇ કો ॥૧॥ રહાઉ ॥
ma(n)galaa har ma(n)galaa || nit ma(n)gal raajaa raam rai ko ||1|| rahaau ||
અર્થ:આપની જય હો, હે પ્રભુ, આપની જય હો!
ઊતમુ દીઅરા નિરમલ બાતી ॥ તુહંઈ નિરંજનુ કમલા પાતી ॥૨॥
uootam dheearaa niramal baatee || tuha(n)ee nira(n)jan kamalaa paatee ||2||
અર્થ:ઉત્તમ છે દીપક, અને પવિત્ર છે વાટ. આપ નિર્મળ અને શુદ્ધ છો, હે ધનના તેજસ્વી સ્વામી! ॥2॥
રામા ભગતિ રામાનંદુ જાનૈ ॥ પૂરન પરમાનંદુ બખાનૈ ॥૩॥
raamaa bhagat raamaana(n)dh jaanai || pooran paramaana(n)dh bakhaanai ||3||
અર્થ:રામાનંદ પ્રભુની ભક્તિ-પૂજાને જાણે છે. તેઓ કહે છે કે પ્રભુ સર્વવ્યાપી છે, પરમ આનંદના સ્વરૂપ છે. ॥3॥
મદન મૂરતિ ભૈ તારિ ગોબિંદે ॥ સૈનુ ભણૈ ભજુ પરમાનંદે ॥૪॥૨॥
madhan moorat bhai taar gobi(n)dhe || sain bhanai bhaj paramaana(n)dhe ||4||2||
અર્થ:અદ્ભુત રૂપવાળા જગતના સ્વામીએ મને ભયંકર ભવસાગરથી પાર ઉતાર્યો. સૈન કહે છે, પ્રભુનું સ્મરણ કરો, જે પરમ આનંદના સ્વરૂપ છે! ॥4॥2॥
પ્રભાતી ॥
prabhaatee ||
અર્થ:પ્રભાતી.
સુંન સંધિઆ તેરી દેવ દેવાકર અધપતિ આદિ સમાઈ ॥ સિધ સમાધિ અંતુ નહી પાઇઆ લાગિ રહે સરનાઈ ॥૧॥
su(n)n sa(n)dhiaa teree dhev dhevaakar adhapat aadh samaiee || sidh samaadh a(n)t nahee paiaa laag rahe saranaiee ||1||
અર્થ:હે પ્રભુ, મારી પ્રાર્થના સાંભળો; આપ દેવોના દેવ, આદિ, સર્વવ્યાપી સ્વામી છો. સમાધિમાં લીન સિદ્ધ પણ આપની સીમા ન પામી શક્યા. તેઓ આપના શરણની રક્ષાને દૃઢતાથી પકડી રાખે છે. ॥1॥
લેહુ આરતી હો પુરખ નિરંજન સતિગુર પૂજહુ ભાઈ ॥ ઠાઢા બ્રહમા નિગમ બીચારૈ અલખુ ન લખિઆ જાઈ ॥૧॥ રહાઉ ॥
leh aaratee ho purakh nira(n)jan satigur poojahu bhaiee || Thaaddaa brahamaa nigam beechaarai alakh na lakhiaa jaiee ||1|| rahaau ||
અર્થ:શુદ્ધ, આદિ પ્રભુની પૂજા અને આરાધના સદ્ગુરુની ઉપાસનાથી થાય છે, હે ભાગ્યના ભાઈ-બંધુઓ. તેમના દ્વાર પર ઊભો બ્રહ્મા વેદોનું અધ્યયન કરે છે, પરંતુ અદૃશ્ય પ્રભુને જોઈ શકતો નથી. ॥1॥રહાઉ॥
તતુ તેલુ નામુ કીઆ બાતી દીપકુ દેહ ઉજੵઆરા ॥ જોતિ લાઇ જગદીસ જગાઇઆ બૂઝૈ બૂઝનહારા ॥૨॥
tat tel naam keeaa baatee dheepak dheh ujayeaaraa || jot lai jagadhees jagaiaa boojhai boojhanahaaraa ||2||
અર્થ:તત્ત્વ-વાસ્તવિકતાના જ્ઞાન રૂપી તેલ અને નામ રૂપી વાટથી, આ દીપક મારા શરીરને પ્રકાશિત કરે છે. મેં જગતના સ્વામીની જ્યોતિ લગાવીને આ દીપક પ્રગટાવ્યો છે. અંતર્યામી પ્રભુ બધું જાણે છે. ॥2॥
પંચે સબદ અનાહદ બાજે સંગે સારિંગપાની ॥ કબીર દાસ તેરી આરતી કીની નિરંકાર નિરબાની ॥૩॥૫॥
pa(n)che sabadh anaahadh baaje sa(n)ge saari(n)gapaanee || kabeer dhaas teree aaratee keenee nira(n)kaar nirabaanee ||3||5||
અર્થ:પંચ શબ્દ — પાંચ આદિ નાદો — ની અનહદ ધૂન ગૂંજે અને પ્રતિધ્વનિત થાય છે. હું જગતના સ્વામી સાથે નિવાસ કરું છું. કબીર, આપનો દાસ, આપના માટે આ આરતી કરે છે, હે નિરાકાર નિર્વાણના સ્વામી. ॥3॥5॥
ધંના ॥
dha(n)naa ||
અર્થ:ધન્ના.
ગોપાલ તેરા આરતા ॥ જો જન તુમરી ભગતિ કરંતે તિન કે કાજ સવારતા ॥૧॥ રહાઉ ॥
gopaal teraa aarataa || jo jan tumaree bhagat kara(n)te tin ke kaaj savaarataa ||1|| rahaau ||
અર્થ:હે જગતના સ્વામી, આ જ આપની આરતી છે. જે વિનમ્ર જન આપની ભક્તિ-પૂજા કરે છે, તેમના કાર્યોને આપ જ સંવારો છો. ॥1॥રહાઉ॥
દાલિ સીધા માગૌ ઘીઉ ॥ હમરા ખુસી કરૈ નિત જીઉ ॥ પન॑ઈઆ છાદનુ નીકા ॥ અનાજુ મગૌ સત સી કા ॥૧॥
dhaal seedhaa maagau gheeau || hamaraa khusee karai nit jeeau || pan(h)eeaa chhaadhan neekaa || anaaj magau sat see kaa ||1||
અર્થ:દાળ, લોટ અને ઘી — આ વસ્તુઓ હું આપ પાસે માગું છું. મારું મન સદા પ્રસન્ન રહે. જૂતા, સુંદર વસ્ત્રો,
ગઊ ભૈસ મગૌ લાવેરી ॥ ઇક તાજનિ તુરી ચંગેરી ॥ ઘર કી ગીહનિ ચંગી ॥ જનુ ધંના લેવૈ મંગી ॥૨॥૪॥
guoo bhais magau laaveree || eik taajan turee cha(n)geree || ghar kee geehan cha(n)gee || jan dha(n)naa levai ma(n)gee ||2||4||
અર્થ:એક દુધાળ ગાય અને એક ભેંસ હું આપ પાસે માગું છું, અને એક ઉત્તમ તુર્કી ઘોડો. મારા ઘરની સંભાળ રાખનારી એક સારી પત્ની — આપનો વિનમ્ર સેવક ધન્ના આ વસ્તુઓ માગે છે, હે પ્રભુ. ॥2॥4॥
સ્વૈયા ॥
savaiyaa ||
યા તે પ્રસંન ભએ હૈ મહા મુન દેવન કે તપ મૈ સુખ પાવૈ ॥ જગ્ય કરૈ ઇક બેદ રરૈ ભવ તાપ હરૈ મિલિ ધિઆનહિ લાવૈ ॥ ઝાલર તાલ મ્રિદંગ ઉપંગ રબાબ લીએ સુર સાજ મિલાવૈ ॥ કિંનર ગંધ્રબ ગાન કરૈ ગનિ જછ અપછર નિરત દિખાવૈ ॥૫૪॥
yaa te prasa(n)n bhe hai mahaa mun dhevan ke tap mai sukh paavai || jagay karai ik bedh rarai bhav taap harai mil dhiaaneh laavai || jhaalar taal miradha(n)g upa(n)g rabaab le'ee sur saaj milaavai || ki(n)nar ga(n)dhrab gaan karai gan jachh apachhar nirat dhikhaavai ||54||
સંખન કી ધુન ઘંટનિ કી કરિ ફૂલન કી બરખા બરખાવૈ ॥ આરતી કોટિ કરૈ સુર સુંદરિ પેખ પુરંદર કે બલિ જાવૈ ॥ દાનત દછન દૈ કૈ પ્રદછન ભાલ મૈ કુંકમ અછત લાવૈ ॥ હોત કુલાહલ દેવપુરી મિલ દેવન કે કુલિ મંગલ ગાવૈ ॥૫૫॥
sa(n)khan kee dhun gha(n)Tan kee kar foolan kee barakhaa barakhaavai || aaratee koT karai sur su(n)dhar pekh pura(n)dhar ke bal jaavai || dhaanat dhachhan dhai kai pradhachhan bhaal mai ku(n)kam achhat laavai || hot kulaahal dhevapuree mil dhevan ke kul ma(n)gal gaavai ||55||
સવૈયા ॥
savaiyaa ||
હે રવિ હે સસિ હે કરુનાનિધિ મેરી અબૈ બિનતી સુનિ લીજૈ ॥ ઔર ન માગત હૌ તુમ તે કછુ ચાહત હૌ ચિત મૈ સોઈ કીજૈ ॥ સસત્રન સો અતિ હી રન ભીતર જૂઝિ મરો કહિ સાચ પતીજૈ ॥ સંત સહાઇ સદા જગ માઇ ક્રિપા કર સ્યામ ઇહૈ વરુ દીજૈ ॥૧૯૦૦॥
he rav he sas he karunaanidh meree abai binatee sun leejai || aaur na maagat hau tum te kachh chaahat hau chit mai soiee keejai || sasatran so at hee ran bheetar joojh maro keh saach pateejai || sa(n)t sahai sadhaa jag mai kirapaa kar sayaam ihai var dheejai ||1900||
સ્વૈયા ॥
savaiyaa ||
પાઇ ગહે જબ તે તુમરે તબ તે કોઊ આંખ તરે નહી આનયો ॥ રામ રહીમ પુરાન કુરાન અનેક કહૈં મત એક ન માનયો ॥ સિંમ્રિતિ સાસત્ર બેદ સભૈ બહુ ભેદ કહૈ હમ એક ન જાનયો ॥ સ્રી અસિપાન ક્રિપા તુમરી કરિ મૈ ન કહયો સભ તોહિ બખાનયો ॥૮૬૩॥
pai gahe jab te tumare tab te kouoo aa(n)kh tare nahee aanayo || raam raheem puraan kuraan anek kahai(n) mat ek na maanayo || si(n)mirat saasatr bedh sabhai bahu bhedh kahai ham ek na jaanayo || sree asipaan kirapaa tumaree kar mai na kahayo sabh toh bakhaanayo ||863||
દોહરા ॥
dhoharaa ||
સગલ દુઆર કૌ છાડિ કૈ ગહયો તુહારો દુઆર ॥ બાહિ ગહે કી લાજ અસિ ગોબિંદ દાસ તુહાર ॥૮૬૪॥
sagal dhuaar kau chhaadd kai gahayo tuhaaro dhuaar || baeh gahe kee laaj as gobi(n)dh dhaas tuhaar ||864||
દોહરા ॥
dhoharaa ||
ઐસે ચંડ પ્રતાપ તે દેવન બઢિઓ પ્રતાપ ॥ તીન લોક જૈ જૈ કરૈ રરૈ નામુ સતિ જાપ ॥૫૬॥
aaise cha(n)dd prataap te dhevan baddio prataap || teen lok jai jai karai rarai naam sat jaap ||56||
ચੱત્ર ચੱક્ર વરતી ચੱત્ર ચੱક્ર ભુગતે ॥ સુયંભવ સુભં સરબદા સરબ જુગતે ॥ દુકાલં પ્રણાસી દિઆલં સરૂપે ॥ સદા અંગ સંગે અભંગં બિભૂતે ॥૧૯૯॥
cha'tr cha'kr varatee cha'tr cha'kr bhugate || suya(n)bhav subha(n) sarabadhaa sarab jugate || dhukaala(n) pranaasee dhiaala(n) saroope || sadhaa a(n)g sa(n)ge abha(n)ga(n) bibhoote ||199||
Sikh Aarti (Gagan Mai Thaal) પાઠના લાભ
ગુરુ નાનકનું સર્વવ્યાપી આરાધનાનું શબદ — સમગ્ર બ્રહ્માંડ જ વાહેગુરુની આરતી
હૃદયને કર્મકાંડથી ઉપર ઉઠાવી સમસ્ત સૃષ્ટિમાં પરમાત્માના વિસ્મય સુધી લઈ જાય છે
સાંજે અને આરાધનાના સમાપન પર ગવાય છે
વિસ્મય, કૃતજ્ઞતા અને વાહેગુરુની અસીમ ઉપસ્થિતિનો ભાવ જગાવે છે
Sikh Aarti (Gagan Mai Thaal) જપ વિધિ
આ આરતીનો પાઠ કે ગાન કરતી વખતે તેમાં વર્ણવેલ વિસ્મય પર ચિંતન કરો — સમસ્ત પ્રકૃતિ એક પરમાત્માની આરાધના કરી રહી છે. આપેલ લિપ્યંતરણ અને અર્થ સાથે ગુરમુખીમાં વાંચો.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ Sikh Aarti (Gagan Mai Thaal) શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ